Anayasa Madde 42II. Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi

2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

YürürlükteSon değişiklik: 05.06.2008Kısmi iptal (yürürlükte)

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Anayasa'nın 42. maddesi eğitim ve öğrenim hakkını ve ödevini düzenler.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.

Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.

Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz.

Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakat borcunu ortadan kaldırmaz.

İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır.

Özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esaslar, Devlet okulları ile erişilmek istenen seviyeye uygun olarak, kanunla düzenlenir.

(Ek fıkra: 9/2/2008-5735/2 md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/6/2008 tarihli ve E.: 2008/16, K.: 2008/116 sayılı Kararı ile. )

Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar. Devlet, durumları sebebiyle özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirleri alır.

Eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler yürütülür. Bu faaliyetler her ne suretle olursa olsun engellenemez.

Türkçeden başka hiçbir dil, eğitim ve öğretim kurumlarında Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez. Eğitim ve öğretim kurumlarında okutulacak yabancı diller ile yabancı dille eğitim ve öğretim yapan okulların tabi olacağı esaslar kanunla düzenlenir. Milletlerarası andlaşma hükümleri saklıdır.

Kanun metninde bu maddeHam metin
Değişiklik geçmişi(2)
  1. 05.06.2008“Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini…” ile başlayan fıkra 05.06.2008 tarihinde Anayasa Mahkemesince iptal edildi (AYM E.2008/16, K.2008/116)
  2. 09.02.2008“Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini…” ile başlayan fıkra 09.02.2008 tarihinde 5735 sayılı Kanunla eklendi

Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.

Bu maddedeki kavramlar

  • Anayasaya sadakat borcu
  • Devlet okullarında parasızlık
  • İlköğretim zorunluluğu
  • Öğrenim hakkı
  • Program hüküm
  • Yabancı dille eğitim

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

24 karar arasından seçildi
  1. 8. Daire · E. 2025/4729 · K. 2025/9382 · T. 03.12.2025
    Daire kararıRet
    DÜŞÜNCESİ : 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler" başlıklı üçüncü bölümünde yer alan 42. maddesinde; kimsenin, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı, öğrenim hakkının kapsamının kanunla tesbit edileceği ve düzenleneceği; "Yükseköğretim kurumları" başlıklı 131. maddesinde ise yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim - öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını,
  2. 8. Daire · E. 2023/2538 · K. 2023/3321 · T. 21.06.2023
    Daire kararıRet
    DÜŞÜNCESİ : 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi" başlıklı 42. maddesinde; "Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddenin ders anlatımı

  • Eğitim ve Öğrenim Hakkı ve Ödevi
    Anayasa Hukuku · 2.3 Sosyal ve Ekonomik Hak ve Ödevler · 1:22
Ders videosunu platformda izle

Bu maddeye özel soru

Anayasa Hukuku

Aşağıdakilerden hangisi bir "Ödev" olarak Anayasa'da açıkça belirtilmemiştir?

  1. A) Vergi ödevi.
  2. B) Vatan hizmeti.
  3. C) Eğitim ödevi.
  4. D) Mülkiyet ödevi.
  5. E) Çevreyi koruma ödevi.

Bu maddeyle ilgili 9 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl