TCK Madde 289Muhafaza görevini kötüye kullanma
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
5237 sayılı Kanun'un 289. maddesi, muhafaza edilmek üzere resmen teslim edilen veya elkonulan malın üzerinde teslim amacına aykırı tasarrufta bulunma (muhafaza görevini kötüye kullanma), bu malı dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak kaybettirme veya bozma ve soruşturma/kovuşturma kapsamında elkonulan eşyayı amacı dışında kullanma suçlarını ile birinci fıkradaki suça ilişkin etkin pişmanlık ve sahiplik indirimini düzenler.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(1)Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunan kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Kişinin bu malın sahibi olması halinde, verilecek ceza yarı oranında indirilir.
(2)Birinci fıkrada tanımlanan suçun konusunu oluşturan eşyayı kovuşturma başlamadan önce geri veren veya bunun mümkün olmaması halinde bedelini ödeyen kişi hakkında verilecek cezaların beşte dördü indirilir.
(3)Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan rehinli veya hacizli veya herhangi bir nedenle elkonulmuş olan malın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle kaybolmasına veya bozulmasına neden olan kişi, adlî para cezası ile cezalandırılır.
(4)Bir suça ilişkin soruşturma veya kovuşturma kapsamında elkonulan eşyayı amacı dışında kullanan kimse, bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
Madde gerekçesi
Madde metninde tanımlanan suç, esas itibarıyla güveni kötüye kullanma suçunun özel bir şeklini oluşturmaktadır. Ancak, malın kişiye özel bir görevin gereği olarak teslim edilmiş ve kişinin bunları olduğu gibi muhafaza ile ödevlendirilmiş olması nedeniyle, fiil aynı zamanda bir görevin kötüye kullanılmasını da ifade etmektedir. Birinci fıkraya göre, suçun konusunu oluşturan mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunulması, bu suçu oluşturacaktır. Teslim amacı muhafaza olduğuna göre, suçun konusunu oluşturan malın örneğin satılması, başkasına verilmesi gibi, bu amaçla bağdaşmayan davranışlar, söz konusu suçun oluşumuna neden olacaktır. Bu bakımdan, söz konusu suç, serbest hareketli suç görüntüsü arzetmektedir. Failin suç konusu eşyanın sahibi olması, cezanın indirilmesini gerektiren bir neden olarak kabul edilmiştir. Maddenin ikinci fıkrasında bu suçla ilgili olarak etkin pişmanlık hükmüne yer verilmiştir. Bu suçun konusunu oluşturan eşyanın kovuşturma başlamadan önce geri verilmesi veya bunun mümkün olmaması hâlinde bedelinin ödenmesi, etkin pişmanlığı gösteren kişi açısından cezada indirim yapılmasını gerektiren bir şahsî sebep olarak kabul edilmiştir. Üçüncü fıkrada ise, birinci fıkranın konusunu oluşturan eşya ile ilgili olarak bir taksirli suç tanımına yer verilmiştir. Bu eşyanın kendisine teslim edilen kişinin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranması nedeniyle kaybolmasına veya bozulmasına neden olması, suç olarak tanımlanmıştır. Dördüncü fıkrada, ayrı bir suç tanımlaması yapılmıştır. Bir suça ilişkin soruşturma veya kovuşturma kapsamında elkonulan eşyanın amacı dışında kullanılması, bu suçu oluşturacaktır.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır.
Atıflar(3)
Bu maddeye atıf yapanlar
Bu maddedeki kavramlar
- Etkin pişmanlık
- Dikkat ve özen yükümlülüğü
- Elkonulmuş mal
- Muhafaza edilmek üzere resmen teslim
- Teslim amacı dışında tasarruf
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
602 karar arasından seçildi- Ceza Genel Kurulu E.2019/274 K.2023/540 T.2023-10-18Ceza Genel KuruluBozma
Muhafaza görevini kötüye kullanma suçundan sanık ...’ın 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 289/1, 62, 52/2 ve 50. maddeleri uyarınca hapisten çevrilen 1.500 TL ve doğrudan verilen 1500 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına ilişkin Bakırköy (Kapatılan) 9. Sulh Ceza Mahkemesince verilen 02.05.2012 tarihli ve 1152-2105 sayılı hükmün, sanık tarafından temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 9. Ceza Dairesince 19.09.2013 tarih ve 7234-11492 sayı ile eksik soruşturma ile karar verilmesi isabetsizliğinden bozulmasına karar verilmiştir.
- 11. Ceza Dairesi · E. 2021/19375 · K. 2023/4911 · T. 07.06.2023Daire kararıBozma
2. Muhafaza görevini kötüye kullanma suçundan, 5237 sayılı Kanun’un 289 uncu maddesinin üçüncü fıkrası, 62 nci ve 52 nci maddeleri uyarınca 5.000,00 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına,
- 12. Hukuk Dairesi · E. 2022/13735 · K. 2023/240 · T. 17.01.2023Daire kararıOnama
1. Manisa Cumhuriyet Başsavcılığı'nın 11.03.2015 tarihli iddianamesi ile sanık hakkında muhafaza görevini kötüye kullanmak suçundan 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun ( 5237 sayılı Kanun) 289 uncu maddesinin birinci fıkrası ve 53 üncü maddeleri gereğince cezalandırılması için kamu davası açılmıştır.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddeye özel soru
Borçlu (B), alacaklısı (A) tarafından başlatılan icra takibi sonucunda haczedilen ve kendisine yediemin sıfatıyla resmen teslim edilen otomobilini, ticari faaliyetlerinde kullanarak gelir elde etmeye devam etmiştir. Durumu öğrenen alacaklı (A)'nın şikayeti üzerine (B) hakkında soruşturma başlatılmıştır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümleri çerçevesinde, (B)'nin eylemine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Hacizli malın sahibi olduğundan, (B)'nin kendi malı üzerinde tasarrufta bulunması suç teşkil etmez; yalnızca alacaklıya karşı hukuki sorumluluğu doğar.
- B) (B)’nin eylemi, 5237 sayılı TCK m. 155’te düzenlenen güveni kötüye kullanma suçunun nitelikli halini oluşturur.
- C) (B), alacaklısını zarara sokmak maksadıyla hareket ettiği için 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 331’de düzenlenen alacaklısını zarara sokmak kastıyla mevcudunu eksiltme suçundan cezalandırılmalıdır.
- D) Muhafaza edilmek üzere kendisine resmen teslim olunan hacizli mal üzerinde teslim amacı dışında tasarrufta bulunduğu için muhafaza görevini kötüye kullanma suçunu işlemiştir.
- E) (B)'nin eylemi, malın geçici bir süre kullanılıp iade edilme iradesi taşıdığından, 5237 sayılı TCK m. 146 kapsamında kullanma hırsızlığı olarak nitelendirilir.