TCK Madde 40Bağlılık kuralı
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Bu madde, suça iştirak eden kişilerin (azmettiren ve yardım eden) sorumluluğunun hangi koşullara bağlı olduğunu düzenler: iştirakin varlığı için gereken fiilin niteliği (kasten ve hukuka aykırı olması), iştirak edenlerin kusurlarına göre ayrı ayrı cezalandırılması ve özgü suçlarda şerikliğin koşulları ile teşebbüs eşiği. Hükmün kapsamı, suça katılan herkesi, yani fail dışındaki tüm katılanları kapsar.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(1)Suça iştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığı yeterlidir. Suçun işlenişine iştirak eden her kişi, diğerinin cezalandırılmasını önleyen kişisel nedenler göz önünde bulundurulmaksızın kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır.
(2)Özgü suçlarda, ancak özel faillik niteliğini taşıyan kişi fail olabilir. Bu suçların işlenişine iştirak eden diğer kişiler ise azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulur.
(3)Suça iştirakten dolayı sorumlu tutulabilmek için ilgili suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir.
Madde gerekçesi
Bağlılık kuralı, suç ortaklarından bazılarında faillik için aranan şartların bulunmaması hâlinde, bu kişilerin işlenen suçtan sorumluluğunu sağlamaktadır. Böylece; suçun işlenişinde hâkimiyet kuramadığı veya özel faillik niteliğini taşımadığı için fail olarak sorumlu tutulamayan bir suç ortağı, bağlılık kuralı sayesinde, gerçekleşen suçtan sorumlu tutulabilmektedir. Bağlılık kuralının gereği olarak, diğer suç ortaklarının azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulabilmesi için, failin işlediği fiilin kasten işlenmesi ve hukuka aykırı olması gerekir ve yeterlidir. Failin bu fiil nedeniyle ayrıca kusurlu olmasına gerek yoktur. Yine, cezayı hafifleten veya ortadan kaldıran kişisel nedenler, ancak ilgili suç ortağı açısından hukukî sonuç doğururlar. Özel faillik niteliğinin arandığı suçlarda, ancak bu niteliğe sahip olan kişiler fail olabilir. Örneğin zimmet suçunun faili ancak kamu görevlisi olabilir. Özel faillik niteliğini taşımayan kişiler, özgü suça iştirak etmeleri hâlinde, ancak azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu olur. Sadece özel faillik niteliğine sahip olmak, özgü suçun faili olarak sorumluluk için yeterli olmayabilir. Bunun için, özel faillik niteliğinin yanı sıra, ayrıca fiil üzerinde hâkimiyet kurulması gerekir. Örneğin resmî belgede sahtecilik suçunun işlenişine iştirak eden kamu görevlisi kişilerin, bu suçun nitelikli şekli açısından müşterek fail olarak sorumlu tutulabilmeleri için, birlikte suç işleme kararının yanı sıra, ayrıca belgede sahtecilik fiili üzerinde ortak hâkimiyet kurmaları gerekir. Azmettiren veya yardım eden olarak sorumluluk için, suçun tamamlanmış veya en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir. Bu sonuç, bağlılık kuralının niceliksel etkisinden çıkarılmaktadır. Hükûmet Tasarısında, 765 sayılı Türk Ceza Kanununda olduğu gibi, "kişisel ağırlatıcı nedenlerin" ve "fiilî ağırlatıcı nedenlerin şeriklere uygulanması" hükümlerine yer verilmiştir. Bu hükümler, bağlılık kuralının henüz bilinmediği 19. yüzyıl ceza hukuku düşüncesinin ürünü olarak kanuna konmuştur. Bağlılık kuralına metinde yer verildikten sonra, bu hükümlerin korunmasına gerek kalmamıştır. Kaldı ki, "ağırlatıcı neden"lerin kişisel veya fiilî olarak ayırıma tabi tutulması bilimsel olmadığı için, uygulamada duraksamalara ve çelişkili kararlara neden olmaktadır. Belirtilen nedenlerle, Hükûmet Tasarısının 43 ve 44. maddeleri hükümleri metinden çıkarılmıştır.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır.
Bu maddedeki kavramlar
- Bağlılık kuralı
- Özgü suç
- Niteliksel bağlılık kuralı
- Özel faillik niteliği
- Sınırlı bağlılık kuralı
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
357 karar arasından seçildi- Ceza Genel Kurulu E.2020/403 K.2023/296 T.2023-05-24Ceza Genel KuruluDüzeltilerek onamaYerleşik içtihat
Buna göre, kanuni tanımdaki fiili gerçekleştirmeyen veya özel faillik vasfını taşımadığı için fail olamayan bir suç ortağı, gerçekleşen fiilden TCK'nın 40. maddesinde düzenlenen bağlılık kuralı uyarınca sorumlu olmaktadır.
- 1. Ceza Dairesi · E. 2025/8764 · K. 2026/880 · T. 16.02.2026Daire kararı
sanıklar ... ve ...'in maktule yönelik kan gütme saikiyle tasarlayarak öldürme, sanık ...'ın ise 5237 sayılı Kanun'un 40. maddesi uyarınca bağlılık kuralı gereği yardım eden sıfatıyla kan gütme saikiyle tasarlayarak öldürme suçlarından mahkûmiyetine karar verilmesi gerekeceği,
- 5. Ceza Dairesi · E. 2022/9810 · K. 2025/9286 · T. 18.09.2025Daire kararıBozma
Kamu görevlisi olmayan sanığın eyleminin sübutu halinde 5237 sayılı Türk Ceza Kanunun (5237 sayılı Kanun) 40/2. maddesi uyarınca özgü suç niteliğindeki icrai davranışla görevi kötüye kullanma suçuna azmettirme olacağı gözetildiğinde; bu suçun 5237 sayılı Kanun'un 257/1. maddesinde öngörülen cezasının üst sınırına göre aynı Kanun'un 66/1-e ve 67/4. maddelerinde belirtilen 12 yıllık ilaveli dava zamanaşımı süresine tabi olduğu,
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddenin ders anlatımı
- Suça İştirakte Bağlılık KuralıCeza Hukuku Genel · 4 Teşebbüs, İştirak, İçtima · 13:18
Bu maddeye özel soru
Bir güvenlik şirketinde teknisyen olarak çalışan (A), borçları nedeniyle ekonomik sıkıntı içinde olan arkadaşı (F)'ye, eski müşterisi (M)'nin konutunun alarm sisteminin şemasını ve etkisiz hale getirme yöntemlerini içeren bilgileri vermiştir. (A), (F)'ye bu bilgileri verirken “Gece yarısından sonra eve girersen kimseye yakalanmazsın, o saatlerde evde kimse olmuyor.” şeklinde telkinde bulunmuştur. (F), bu bilgileri kullanarak (M)'nin konutuna girmiş ancak o esnada uyanan (M) ile karşılaşınca paniğe kapılarak yanında taşıdığı bıçakla (M)'yi hayati tehlike geçirecek şekilde yaralamış ve kasayı açamadan olay yerinden kaçmıştır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun genel hükümleri çerçevesinde, (A)’nın ceza sorumluluğuna ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) A, F’nin gerçekleştirdiği tüm fiillerden müşterek fail olarak sorumludur ve nitelikli yağmaya teşebbüs suçundan cezalandırılır.
- B) A, F’yi suça azmettirdiği için, işlenen suçun neticesi olan nitelikli yağmaya teşebbüs suçunun cezası ile cezalandırılır.
- C) A, neticesi sebebiyle ağırlaşan suç hükümleri uyarınca, F’nin gerçekleştirdiği yaralama eyleminden en azından taksirle sorumlu tutulacağından, nitelikli yağmaya teşebbüs suçuna yardımdan ceza alır.
- D) A’nın kastı konutta hırsızlık suçuna yardım etmeye yönelik olduğundan, bağlılık kuralı gereğince yalnızca konutta nitelikli hırsızlığa teşebbüs suçuna yardım etmekten sorumlu tutulur.
- E) F, suçu tamamlayamadığı için iştirak halinde işlenen suçlarda ceza sorumluluğunun doğması için suçun tamamlanması gerektiğinden A’nın ceza sorumluluğu bulunmamaktadır.
Bu maddeyle ilgili 2 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl