Dernekler Kanunu Madde 27Kamu yararına çalışan dernekler
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Madde, kamu yararına çalışan dernek statüsünün Cumhurbaşkanı kararıyla tespitini, bu statü için aranan iki esasa ilişkin şartı (en az bir yıl faaliyet ve amaç ile faaliyetlerin topluma yararlı sonuç verecek nitelik ve ölçüde olması), statünün kazanılması ve kaybedilmesine ilişkin belge ve usullerin yönetmelikle düzenlenmesini, kamu yararına çalışan derneklerin iki yılda bir denetlenmesini, denetim raporları üzerine organ üyeleri veya personelin görevden uzaklaştırılmasını, bu durumda kayyım atanmasını, Türkiye Kızılay Derneği ve Türk Hava Kurumu tüzüklerinin onaylanmasını ve bu derneklerin mallarına karşı işlenen suçların cezalandırılmasını düzenler.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanı kararıyla tespit edilir. Bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılabilmesi için, en az bir yıldan beri faaliyette bulunması ve derneğin amacı ve bu amacı gerçekleştirmek üzere giriştiği faaliyetlerin topluma yararlı sonuçlar verecek nitelikte ve ölçüde olması şarttır.1
Kamu yararına çalışan dernek statüsünün kazanılması, kaybedilmesi ve gerekli belgeler ile diğer esas ve usuller yönetmelikte düzenlenir.
Kamu yararına çalışan dernekler en az iki yılda bir denetlenir. Yapılan denetimler sonucunda düzenlenen raporlar üzerine, kamu yararına çalışan derneklerin organlarında görev alan üyeler veya ilgili personel, hapis cezası verilmesini gerektiren suçların işlendiğinin tespit edilmesi halinde, geçici bir tedbir olarak İçişleri Bakanınca görevden uzaklaştırılabilir.2 (Mülga son cümle: 8/6/2006-5519/1 md.)
(Ek fıkra: 8/6/2006-5519/1 md.) Dernek merkezinin bulunduğu ilin valisi, görevden uzaklaştırılma kararının derneğe bildirilmesiyle eş zamanlı olarak, görevden uzaklaştırılan organların yerlerine; Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre dernek merkezinin bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinden kayyım atanmasını ister. Mahkeme bir hafta içinde, öncelikle dernek üyeleri arasından görevden uzaklaştırılanların sayısı kadar kayyım atanmasına karar verir ve bu kararda kayyımın görev ve yetkileri ile dernek tarafından kayyıma verilecek ücret de belirtilir. Kayyımın görevi dava sonucu verilen hüküm kesinleşinceye kadar devam eder. Çeşitli nedenlerle boşalan bu kayyımların yerine, aynı usûlle yeni kayyım atanır.
Kamu yararına çalıştıklarına karar verilen dernekler, denetimler sonunda bu niteliklerini kaybettikleri tespit edilirse, birinci fıkrada öngörülen usulle haklarında alınan kamu yararına çalışan derneklerden sayılma kararı kaldırılır.
Türkiye Kızılay Derneği ve Türk Hava Kurumunun tüzüklerini onaylamaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.3
Kamu yararına çalışan derneklerin mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş gibi cezalandırılır.
- 1.(1. fıkra)2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK’nin 19 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “ilgili bakanlıkların ve Maliye Bakanlığının görüşü üzerine, İçişleri Bakanlığının teklifi ve Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.
- 2.(3. fıkra)23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanunun 557 nci maddesiyle bu fıkrada yer alan “ağır hapis veya ağır para cezası” ibaresi “hapis cezası” olarak değiştirilmiştir.
- 3.(6. fıkra)2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK’nin 19 uncu maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.
Değişiklik geçmişi(3)
- 23.01.2008bu fıkra 23.01.2008 tarihinde 5728 sayılı Kanunla değiştirildi
- 08.06.2006“Dernek merkezinin bulunduğu ilin valisi, görevden uzaklaştırılma kararının…” ile başlayan fıkra (bir cümlesi) 08.06.2006 tarihinde 5519 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı
- 08.06.2006“Dernek merkezinin bulunduğu ilin valisi, görevden uzaklaştırılma kararının…” ile başlayan fıkra 08.06.2006 tarihinde 5519 sayılı Kanunla eklendi
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Bu maddede geçen tanımlar(2)
- Dernek
- Kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarını
- Dernek merkezi
- Derneğin yerleşim yerinin bulunduğu il veya ilçeyi
Bu maddedeki kavramlar
- Görevden uzaklaştırma
- Kamu yararına çalışan dernek
- Kayyım
- Esasa ilişkin şartlar
- Statünün kaldırılması
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
32 karar arasından seçildi- İdare Dava Daireleri Kurulu · E. 2024/47 · K. 2024/1088 · T. 16.05.2024İDDKOnama
TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Derneğin 1952 yılında kurulduğu ve 1956 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile kamu yararına çalışan dernek statüsünü kazandığı, kamu yararına çalışan dernek statüsünün kaldırılması koşullarının oluşmadığı, dava konusu kararın 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 27. maddesine açıkça aykırı olduğu, Dernek yönetimi ile ilgili olarak Dernek Yönetim Kurulu Başkanı hakkındaki adli ve idari süreçlerin ilgililerin lehine tamamlandığı ileri sürülmektedir.
- 10. Daire · E. 2021/7161 · K. 2025/3682 · T. 11.09.2025Daire kararıRet
5253 sayılı Kanun'un 27. maddesi ile kamu yararına çalışan dernek statüsünün kazanılması, kaybedilmesi ve gerekli belgeler ile diğer esas ve usûller hakkında verilen düzenleme yapma yetkisi çerçevesinde çıkartılan ve 31/03/2005 tarih ve 25772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Dernekler Yönetmeliği'nin "Kamu yararı için aranacak şartlar" başlıklı 49. maddesinde; "Kamu yararına çalışan derneklerden sayılmak için derneğin;
- 10. Daire · E. 2020/3093 · K. 2021/1533 · T. 01.04.2021Daire kararıRet
dava konusu Yönetmelik'in 49. maddesi, 1. fıkrası, (d) ve (e) bentleri ile Yönetmelik'in dayanağı olan Dernekler Kanunu'nun 27. maddesine aykırı olarak, bir derneğin kamuya yararlı dernek sayılabilmesi için aranan şartlara yeni şartlar eklendiği, ayrıca eklenen bu şartların Kanun'un amacına da aykırı olduğu, Kanun'da yer alan dernek tanımında; derneklerin, kazanç paylaşma dışında kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere oluşturulan tüzel kişiliğe sahip kişi toplulukları olduğunun belirtildiği,
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.