TBK Madde 138III. Aşırı ifa güçlüğü

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu

Yürürlükte

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Bu madde, sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkan ve borçlunun edimini ifa etmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede güçleştiren olağanüstü durumlarda (aşırı ifa güçlüğü) borçluya tanınan hakları düzenler: hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme ve uyarlamanın mümkün olmaması halinde sözleşmeden dönme ya da sürekli edimli sözleşmelerde fesih hakkı. Ayrıca hükmün yabancı para borçlarında da uygulanacağını belirtir.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olursa borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir. Sürekli edimli sözleşmelerde borçlu, kural olarak dönme hakkının yerine fesih hakkını kullanır.

Bu madde hükmü yabancı para borçlarında da uygulanır.

Kanun metninde bu maddeHam metin
Madde gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, "III. Aşırı ifa güçlüğü" kenar başlıklı yeni bir maddedir. Tasarının tek fıkradan oluşan 137 nci maddesinde, aşırı ifa güçlüğü düzenlenmektedir. Bu yeni düzenleme, öğreti ve uygulamada sözleşmeye bağlılık (ahde vefa) ilkesinin istis nalarından biri olarak kabul edilen, "işlem temelinin çökmesi"ne ilişkindir. İmkânsızlık kavramından farklı olan aşırı ifa güçlüğüne dayanan uyarlama isteminin temeli, Türk Medenî Kanununun 2 nci mad desinde öngörülen dürüstlük kurallarıdır. Ancak, sözleşmenin değişen koşullara uyarlanması ya da dönme hakkının kullanılması, Tasarının 137 nci maddesinde belirtilen şu dört koşulun birlikte gerçekleşmesine bağlıdır: 1. Sözleşmenin yapıldığı sırada, taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum ortaya çıkmış olmalıdır. 2. Bu durum borçludan kaynaklanmamış olmalıdır. 3. Bu durum, sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden ifanın istenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirmiş olmalıdır. 4. Borçlu, borcunu henüz ifa etmemiş veya ifanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak ifa etmiş olmalıdır. Maddeye göre, uyarlamanın bütün koşulları gerçekleşmişse borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir. Bunun mümkün olmaması hâlinde borçlu, sözleşmeden dönebilir; sürekli edimli sözleşmelerde ise kural olarak, fesih hakkını kullanır. - 7 8 -

Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge

Atıflar(1)

Bu maddeye atıf yapanlar

Bu maddedeki kavramlar

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

355 karar arasından seçildi
  1. Hukuk Genel Kurulu E.2021/972 K.2023/67 T.2023-02-15
    Hukuk Genel KuruluBozma
    Cebeci ve Kartal-Cevizli’deki işletmeleri arasında yapılacak taşıma işinin köprü geçiş güzergahındaki mecburi düzenleme nedeniyle maliyetinin hem ödenen geçiş ücreti ve hem de mesafe maliyeti olarak arttığını, bu sebeple sözleşmenin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 138 inci maddesine göre uyarlanması mecburiyetinin hasıl olduğunu ileri sürerek taraflar arasındaki sözleşmenin 14.2 maddesine "malın teslimi için Yavuz Sultan Selim Köprüsünün zorunlu olarak kullanılması sonucu oluşan otoban ve köprü geçiş ücretleri yüklenicinin tanzim edeceği yansıtma faturası ile belg
  2. 3. Hukuk Dairesi · E. 2025/580 · K. 2025/6207 · T. 17.12.2025
    Daire kararıOnama
    kira bedelinden en az % 90 oranında indirim yapılması ve 3 ayda bir ödenmesi gereken kira bedelinin 16.03.2020 tarihinden itibaren en fazla 293.545,00 TL olarak belirlenmesine, kira bedelinin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 138. maddesi gereğince yeniden uyarlanmasına,
  3. 3. Hukuk Dairesi · E. 2025/1622 · K. 2025/5008 · T. 21.10.2025
    Daire kararıOnama
    2021 yılı kira bedelinin KDV hariç 3.211.957,92 TL olarak belirlenmesine, yıllık kira artışının pandemi süresi boyunca yapılmamasına, pandemi süresi geçtikten sonra ise TÜFE oranı dikkate alınarak yapılması yönünde kira bedelinin 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (6098 sayılı Kanun) 138. ve 344. maddeleri uyarınca uyarlanmasına karar verilmesini talep etmiştir.

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddeye özel soru

Borçlar Hukuku Genel Hükümler

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'na göre, aşırı ifa güçlüğü nedeniyle borçlunun hakimden sözleşmenin uyarlanmasını isteyebilmesi için; I. Sözleşme kurulurken öngörülmeyen olağanüstü bir durumun ortaya çıkması II. İfa güçlüğüne sebep olan durumun borçludan kaynaklanmamış olması III. Borçludan ifanın beklenmesinin dürüstlük kurallarına aykırılık oluşturması IV. Borçlunun borcunu henüz ifa etmemiş veya haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması şartlarından hangilerinin birlikte gerçekleşmesi gerekir?

  1. A) I ve II
  2. B) I, II ve III
  3. C) II, III ve IV
  4. D) I, III ve IV
  5. E) I, II, III ve IV

Bu maddeyle ilgili 10 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl