TBK Madde 179C. Ceza koşulu — I. Alacaklının hakları — 1. Cezanın sözleşmenin ifası ile ilişkisi

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu

Yürürlükte

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Bu madde, sözleşmede kararlaştırılan ceza koşulunun alacaklıya tanıdığı iki farklı talep hakkını düzenler: ifa yerine ceza koşulu (seçimlik ceza koşulu) ve ifaya eklenen ceza koşulu (kümülatif ceza koşulu), ayrıca borçlunun cezanın borçtan kurtarıcı niteliğini ileri sürme hakkını (dönme ya da fesih cezası) kapsar. Kural, sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmediği ilişkilerde, taraflar arasında kurulan sözleşmeler bakımından uygulanır.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir.

Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa alacaklı, hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça, asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir.

Borçlunun, kararlaştırılan cezayı ifa ederek sözleşmeyi, dönme veya fesih suretiyle sona erdirmeye yetkili olduğunu ispat etme hakkı saklıdır.

Kanun metninde bu maddeHam metin
Madde gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 158 inci maddesini karşılamaktadır. Tasarının üç fıkradan oluşan 178 inci maddesinde, ceza koşulu düzenlenmektedir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 158 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan "C. Cezaî Şart / I. Alacaklının hakları / 1 . İcra ile eda arasında münasebet" şeklindeki ibareler, Tasarıda "C. Ceza koşulu / 1 . Alacaklının hakları / 1. Cezanın sözleşmenin ifası ile ilişkisi" şeklinde kaleme alınmıştır. 818 sayılı Borçlar Kanununun 158 inci maddesinin birinci fıkrasında kullanılan "Akdin icra edilmemesi veya natamam olarak icrası hâlinde" şeklindeki ibare, Tasanda "Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için"; 818 sayılı Borçlar Kanununda kullanılan "ya akdin icrasını veya cezanın tediyesini isteyebilir." şeklindeki ibare ise, Tasarıda "ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir." şeklinde değiştirilmiştir. Burada düzenlenen ceza koşulu türüne öğretide "ifa yerine (seçimlik) ceza koşulu" denilmektedir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 158 inci maddesinin ikinci fıkrasında kullanılan "Akdin muayyen zamanda veya meşmt mahalde icra edilmemesi hâlinde tediye olunmak üzere cezaî şart kabul edilmiş ise" şeklindeki ibare, Tasarıda "Ceza, borcun belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi durumu için kararlaştırılmışsa" şeklinde; 818 sayılı Borçlar Kanununda kullanılan "alacaklı hem akdin icrasını hem meşmt cezanın tediyesini talep edebilir." şeklindeki ibare ise, Tasarıda "alacaklı...asıl borçla birlikte cezanın ifasını da isteyebilir." şeklinde ifade edilmiştir. Burada düzenlenen ceza koşulu türüne öğretide "ifaya eklenen (kümülatif) ceza koşulu" denilmektedir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 158 inci maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesi ise, Tasarının 178 inci maddesinin ikinci fıkrasına "alacaklı hakkından açıkça feragat etmiş veya ifayı çekincesiz olarak kabul etmiş olmadıkça" şeklindeki ibareyle aktanlmıştır. - 9 0 - 818 sayılı Borçlar Kanununun 158 inci maddesinin son fıkrasında kullanılan "akitten rücu etmek hakkını" şeklindeki ibare, Tasarıda "sözleşmeyi, dönme veya fesih suretiyle sona erdirmeye yetkili olduğunu" şeklinde değiştirilmiştir. Burada düzenlenen ceza koşulu türüne öğretide "dönme (veya fe sih) cezası" denilmektedir. Sistematik yapısı ile metninde yapılan düzeltme ve anlaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge

Bu maddedeki kavramlar

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

586 karar arasından seçildi
  1. 7. Hukuk Dairesi · E. 2024/586 · K. 2024/5974 · T. 24.12.2024
    Daire kararıOnama
    6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 179/1.maddesinde yer alan seçimlik ceza koşulu "Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir.
  2. 11. Hukuk Dairesi · E. 2024/1571 · K. 2024/6722 · T. 24.09.2024
    Daire kararıKabul
    davalının müvekkiline karşı Salihli İcra Hukuk Mahkemesi’nde açtığı istihkak davasının reddedildiğini, davalı üçüncü kişiler ile borçlu şirket arasındaki ilişkinin örtülü işletme devri niteliğinde olup, 2004 sayılı İcra İflas Kanunu'nun (2004 sayılı Kanun) 44 üncü ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 179 uncu maddeleri uyarınca işletmeyi devralan 3. kişinin işletmenin borçlarından da sınırsız olarak sorumlu olduğunu,
  3. 3. Hukuk Dairesi · E. 2023/2021 · K. 2024/1 · T. 08.01.2024
    Daire kararıOnama
    "Taraflar arasındaki sözleşmenin 4.6. maddesinde geç teslim halinde davalının ödeyeceği cezai şarta ilişkin düzenleme olduğunu, 6098 sayılı Kanun'un 179 uncu maddesinin birinci fıkrasında, "Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir." denildiğini, aynı Kanun'un 79 uncu maddesinin ikinci fıkrasında ise,

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddeye özel soru

Genel

Türk Borçlar Kanunu'nda düzenlenen "ceza koşulu" (cezai şart) türleri ve hükümlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

  1. A) Sözleşmede borcun "belirlenen zamanda" ifa edilmemesi durumu için ceza kararlaştırılmışsa, alacaklı sadece cezayı isteyebilir; aynen ifayı isteyemez.
  2. B) Ceza koşulu, asıl borcun geçerliliğine bağlı olmayan bağımsız bir borçtur; asıl borç geçersiz olsa da ceza ödenebilir.
  3. C) Aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için ceza kararlaştırılmışsa alacaklı, ya borcun ifasını ya da cezanın ödenmesini isteyebilir.
  4. D) Hâkim, tarafların tacir olduğu sözleşmelerde dahi aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirmekle yükümlüdür.
  5. E) Borçlu, ceza miktarını ödeyerek her durumda sözleşmeden tek taraflı olarak dönme hakkına sahiptir.

Bu maddeyle ilgili 4 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl