TBK Madde 182II. Cezanın miktarı, geçersizliği ve indirilmesi

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu

Yürürlükte

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Madde, taraflarin ceza kosulunun miktarini serbestce belirleyebilmesini, asil borcun gecersiz olmasi ya da borclunun sorumlu tutulamayacagi bir sebeple imkansiz hale gelmesi halinde ceza kosulunun istenememesini, ceza kosulunun gecersiz olmasinin ya da sonradan imkansizlasmasinin asil borcu etkilememesini ve hakimin asiri gordugu ceza kosulunu kendiliginden indirmesini duzenler.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Taraflar, cezanın miktarını serbestçe belirleyebilirler.

Asıl borç herhangi bir sebeple geçersiz ise veya aksi kararlaştırılmadıkça sonradan borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple imkânsız hâle gelmişse, cezanın ifası istenemez. Ceza koşulunun geçersiz olması veya borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple sonradan imkânsız hâle gelmesi, asıl borcun geçerliliğini etkilemez.

Hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir.

Kanun metninde bu maddeHam metin
Madde gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 161 inci maddesini karşılamaktadır. Tasarının üç fıkradan oluşan 181 inci maddesinde, ceza koşulunun miktarı, geçersizliği ve in dirilmesi düzenlenmektedir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 161 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan "II. Cezanın but lanı ve tenkisi" şeklindeki ibare, Tasanda "II. Cezanın miktarı, geçersizliği ve indirilmesi" şeklinde değiştirilmiştir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 161 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer verilmemekle birlikte, Tasannın 181 inci maddesinin ikinci fıkrasına eklenen bir cümleyle, ceza koşulunun geçersiz olmasının veya borçlunun sorumlu tutulamayacağı bir sebeple sonradan imkânsız hâle gelmesinin, asıl borcun geçerliliğini etkilemeyeceği kabul edilmiştir. Gerçekten, 818 sayılı Borçlar Kanununun 161 inci mad desinin ikinci fıkrasında sadece asıl borcun geçersiz olması veya imkânsız hâle gelmesi durumu göz önünde tutulduğu hâlde, bağlı borç niteliğindeki ceza koşulunun geçersizliği veya imkânsız hâle gelmesinin göz önünde tutulmaması bir eksiklik olarak görülmüştür. BEŞİNCİ BÖLÜM Borç İlişkilerinde Taraf Değişiklikleri 818 sayılı Borçlar Kanununda "Beşinci Bap / Alacağın Temliki ve Borcun Nakli" şeklindeki üst başlık, Tasarıda "Beşinci Bölüm / Borç İlişkilerinde Taraf Değişiklikleri" şeklinde değiştirilmiştir. - 9 1 - BİRİNCİ AYIRIM Alacağın Devri Tasarının 182 nci maddesiyle başlayan Birinci Ayırımında "Alacağın Devri" düzenlenmiştir.

Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge

Bu maddedeki kavramlar

  • Ceza koşulu
  • Asıl borç
  • Aşırı ceza koşulu
  • Ceza koşulunun geçersizliği
  • Kendiliğinden indirim

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

484 karar arasından seçildi
  1. 3. Hukuk Dairesi · E. 2025/800 · K. 2025/4674 · T. 08.10.2025
    Daire kararıOnama
    bilirkişi raporunda cezai şart faturalarının miktar itibariyle fahiş olmadığı sözleşme hükümleri doğrultusunda düzenlendiği, ancak davalı tarafın mahfına sebep olabileceğinin belirlendiği, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 182. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca cezai şart tutarından takdiren %30 oranında indirim yapılması gerektiği,
  2. 9. Hukuk Dairesi · E. 2021/11681 · K. 2021/15922 · T. 29.11.2021
    Daire kararıRet
    ayrıca, günlük %3 faizin bir cezai şart olduğu ve Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, fahiş olan cezai şartın Türk Borçlar Kanununun 182/3 maddesine göre “hakim aşırı gördüğü cezai şartı kendiliğinden indirir” hükmü gereği hesaplanan %3 faiz alacağından hakkaniyet indirimi yapılması gerekliliği de göz önünde tutularak bir karar vermektir.
  3. 9. Hukuk Dairesi · E. 2019/4404 · K. 2019/12606 · T. 29.05.2019
    Daire kararıBozma
    Cezai şart fahişse mahkemenin yapacağı iş, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 182. maddesi gereğince cezai şart tazminat miktarını indirime tabi tutmaktır.

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddeye özel soru

Borçlar Hukuku Genel Hükümler

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun ceza koşuluna ilişkin düzenlemeleri çerçevesinde, aşağıda yer alan tespitlerden hangisi hukuken hatalıdır?

  1. A) Asıl borcun, örneğin ehliyetsizlik gibi bir nedenle hükümsüz olması durumunda, bu borca bağlı olan ceza koşulu da kendiliğinden geçersiz hale gelir.
  2. B) Sözleşmeye aykırılık durumunda, alacaklı fiilen bir zarara uğramamış olsa dahi, taraflarca kararlaştırılan ceza miktarının ödenmesini talep edebilir.
  3. C) Ceza koşuluna ilişkin anlaşmanın herhangi bir nedenle geçersiz olması, asıl sözleşmenin geçerliliğini tek başına ortadan kaldırmaz.
  4. D) Alacaklının zararı, belirlenen ceza tutarını aştığında, borçlu bu aşan kısmı ödemekten kurtulmak için kusurlu olmadığını ispatlamak zorundadır.
  5. E) Hâkim, taraflarca belirlenen ceza miktarını fahiş bulması halinde, bu miktarı re'sen (kendiliğinden) makul bir seviyeye indirebilir.

Bu maddeyle ilgili 4 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl