TBK Madde 25V. İçerik denetimi
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Madde, genel işlem koşullarının içerik denetimini düzenler; yani sözleşme hükmü haline gelmiş bir genel işlem koşulunun, dürüstlük kuralına aykırı olarak karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte olup olmadığını konu alır. Kural, genel işlem koşullarını kullanan veya düzenleyen taraf ile karşı taraf arasındaki sözleşmelere uygulanır. Maddenin metninde, içerik denetiminin hangi ölçütle yapılacağına dair ayrıntılı bir kriter bulunmaz.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı tarafın aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamaz.
Madde gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, "V. İçerik denetimi" kenar başlıklı yeni bir maddedir. Aynı kenar başlık, Alman Medenî Kanununun (BGB) 307 nci maddesinde de kul lanılmıştır. Tasarının tek fıkradan oluşan 25 inci maddesinde, genel işlem koşullarına ilişkin içerik denetimi düzenlenmektedir. - 3 7 - Maddede, genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak, karşı taraf aleyhine veya onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte hükümler konulamayacağı belirtilmektedir. Maddede yapılan düzenleme ile, ahlâka aykırılık ölçüsünde olmasa bile, öğretide dürüstlüğe aykırı olarak nitelendirilen bu tür davranışların, genel işlem koşulları alanında da önlenmesi amaçlanmıştır. Bu tür hükümlerin yaptırımı, Tasarının 27 nci maddesinin ikinci fıkrasının birinci cümlesi an lamında kesin hükümsüzlük olacaktır. Başka bir ifadeyle burada, aynı fıkranın ikinci cümlesinin uygu lanması söz konusu değildir. Bu sebeple, sözleşmenin kapsamına dahil edilen hükümlerden genel işlem koşullarına konulması yasak olanlar dışındakiler, geçerliliklerini koruyacaktır. Tasarının 21 inci maddesinde genel işlem koşullannın bağlayıcılığı, bu maddede ise, söz konusu koşullann içerik dene timi düzenlenmektedir. Buna benzer bir düzenlemeye, Alman Medenî Kanununun (BGB) 307 nci maddesinde de yer verilmiştir.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge
Bu maddedeki kavramlar
- Dürüstlük kuralı
- Genel işlem koşulu
- Durumu ağırlaştırıcı nitelik
- İçerik denetimi
- Karşı taraf aleyhine olma
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
164 karar arasından seçildi- 3. Hukuk Dairesi · E. 2025/2288 · K. 2025/5584 · T. 24.11.2025Daire kararıOnama
genel işlem koşulu niteliğinde düzenlenen -süresiz olan- simsarlık sözleşmesini davacı tarafın haklı veya mücbir bir sebebi olmaksızın feshedemeyeceği yönündeki sözleşme hükmünün dürüstlük kuralına aykırı davacı tarafın aleyhine ve onun durumunu ağırlaştırıcı nitelikte haksız işlem şartı niteliğinde olduğu, bu nedenle 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 25. maddesi gereğince geçersiz olduğu, davacı tarafın süresiz simsarlık sözleşmesini feshetme hürriyetine sahip olduğu,
- 11. Hukuk Dairesi · E. 2023/4102 · K. 2024/5955 · T. 04.09.2024Daire kararıOnama
davacının durumunu dürüstlük kuralına aykırı olarak ağırlaştıran bir düzenleme mahiyetinde olduğu, davalı şirketin genel işlem koşullarından oluşan dava konusu 18.10.2006 tarihli sözleşmedeki özellikle 18.5 madde hükmünün 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 25 inci maddesinin emredici hükmünü ihlal eder nitelikte olması itibarıyla kesin hükümsüz olduğu,
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi · E. 2025/650 · K. 2025/1055 · T. 19.06.2025İstinafRet
Yetki klozu, TBK md. 20 ve md. 21 gereğince "genel işlem şartı" niteliğinde olduğundan yok hükmünde olduğunu, Genel işlem koşulları ile ilgili olarak, Türk Borçlar Kanunu’nun “içerik denetimi” kenar başlığını taşıyan 25. maddesinde genel işlem koşullarına, dürüstlük kurallarına aykırı olarak,
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddenin ders anlatımı
- Genel İşlem KoşullarıBorclar Hukuku · 2.1 Borcun Kaynakları - Sözleşme · 13:48
Bu maddeye özel soru
Türkiye çapında faaliyet gösteren kargo şirketi (K), standart taşıma sözleşmelerinde yer alan ve önceden hazırlanmış bir maddede, "Taşıyıcının hafif kusurundan kaynaklananlar da dâhil olmak üzere, gönderiye gelebilecek her türlü ziya ve hasardan doğan sorumluluk, KDV dâhil taşıma ücretinin iki katı ile sınırlıdır." şeklinde bir düzenlemeye yer vermiştir. Müşteri (M)'nin gönderisi, (K)'nin çalışanının hafif kusurlu bir eylemi sonucunda hasar görmüş ve (M)'nin uğradığı fiili zarar, taşıma ücretinin on katı olarak tespit edilmiştir. Bu durumda, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun genel işlem koşullarına ilişkin hükümleri çerçevesinde, sözleşmedeki bu sorumluluk sınırlaması kaydına ilişkin aşağıdaki hukuki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?
- A) Bu hüküm, dürüstlük kuralına aykırı olarak karşı tarafın durumunu ağırlaştırıcı nitelikte olduğundan, içerik denetimi kapsamında TBK m. 25 uyarınca kesin hükümsüzdür.
- B) Taşıma sözleşmelerinde sorumluluğun bu denli sınırlandırılması beklenmedik bir koşul olduğundan, sözleşmenin niteliğine yabancı olan bu hüküm TBK m. 21/2 uyarınca yazılmamış sayılır.
- C) Tarafların irade serbestisi ilkesi gereğince, (M) sözleşmeyi imzalarken bu hükmün varlığı hakkında açıkça bilgilendirildiği ve içeriğini öğrenme imkânı bulduğu için hüküm geçerli kabul edilir.
- D) Sorumluluk kaydı sözleşmenin esaslı bir unsurunu teşkil ettiğinden, bu kaydın geçersizliği TBK m. 27 uyarınca sözleşmenin tamamının kesin hükümsüz sayılması sonucunu doğurur.
- E) Hükümdeki 'hafif kusur' ibaresi yoruma açık olduğundan, yorum denetimi kapsamında düzenleyen (K) aleyhine yorumlanarak ağır kusuru kapsamadığı sonucuna varılır ve bu kapsamda geçerliliğini korur.