TBK Madde 77I. Genel olarak
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Madde, haklı bir sebep olmaksızın bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen kişinin bu zenginleşmeyi geri verme yükümlülüğünü, ayrıca bu yükümlülüğün özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan, gerçekleşmemiş veya sona ermiş bir sebebe dayanması hâllerinde doğacağını düzenler. Kişi bakımından, sebepsiz zenginleşme ilişkisinin tarafları olan zenginleşen ve aleyhine zenginleşilen kişiler için geçerlidir.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.
Bu yükümlülük, özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur.
Madde gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 61 inci maddesini karşılamaktadır. Tasarının iki fıkradan oluşan 76 nci maddesinde, sebepsiz zenginleşmenin koşulları düzenlen mektedir. - 5 7 - 818 sayılı Borçlar Kanununda, 61 inci maddeyle başlayan "Üçüncü Fasıl / Haksız bir fiil ile mal iktisabından doğan borçlar" şeklindeki üst başlığın öğretide eleştirildiği göz önünde tutularak, bu üst başlık, Tasarıda "Üçüncü Ayırım / Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borç İlişkileri" şekline dönüştürülmüştür. 818 sayılı Borçlar Kanununun 61 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan "A. Şartlar /1. Umumiyet itibariyle" şeklindeki ibareler, Tasanda "A. Koşulları /1. Genel olarak" şek linde değiştirilmiştir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 61 inci maddesinde, "Haklı bir sebep olmaksızın aharın zararına mal iktisap eden kimse, onu iadeye mecburdur" denildiği hâlde, öğreti ve uygulamada ortaya çıkan yeni anlayışa uygun olarak Tasarının 76 nci maddesinin birinci fıkrasında "Haklı bir sebep olmak sızın bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür." denilmektedir. Tasarının 76 nci maddesinin ikinci fıkrasında, başlıca sebepsiz zenginleşme çeşitleri sayılmıştır.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge
Bu maddedeki kavramlar
- Haklı sebep
- Sebepsiz zenginleşme
- Geçerli olmayan, gerçekleşmemiş, sona ermiş sebep
- Zenginleşen
- Zenginleşme ile zenginleştirici olay arasındaki illiyet bağı
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
469 karar arasından seçildi- 11. Hukuk Dairesi · E. 2023/6255 · K. 2024/7730 · T. 05.11.2024Daire kararıOnama
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayılı Kanun) 77 nci maddesine göre sebepsiz zenginleşme halinde zenginleşen ve fakirleşen arasında kanun gereği bir borç ilişkisinin doğduğu, bu borcun konusunun malvarlığında meydana gelen fazlalığın iadesi olduğu, iade talebinin borç ilişkisinden doğan nisbi bir hakka, bir alacak hakkına dayandığı, bu nedenle, iade talebinin yalnızca zenginleşene veya onun külli haleflerine karşı yöneltilebileceği, kural olarak, bir vakıadan kendi lehine haklar çıkaran/iddia eden taraf, o vakıayı ispat etmeye mecbur olduğu,
- 5. Hukuk Dairesi · E. 2025/3458 · K. 2025/12739 · T. 13.10.2025Daire kararıOnama
Belediye Başkanlığının yapmış olduğu imar uygulaması neticesinde parselin fiili durumu bozulduğundan mahkeme kararının uygulanması imkansız hale gelmiş olup bu durumda, davacı idare, davalılara kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat ödemesine karşılık, karşılığında bir şey alamadığından, davalılar yönünden sebepsiz zenginleşme söz konusu olduğundan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ( 6098 sayılı Kanun) 77 nci maddesi uyarınca; haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.
- 3. Hukuk Dairesi · E. 2024/4182 · K. 2025/3412 · T. 18.06.2025Daire kararıDüzeltilerek onama
6098 sayılı Kanun'un 77. maddesi uyarınca, taraflar verdiklerini sebepsiz zenginleşme kurallarına göre geri isteyebilir.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddeye özel soru
Bir bilişim şirketi olan (A) ile tekstil firması (B) arasında, (A) tarafından geliştirilen özel bir tasarım yazılımının kullanım hakkının devrine ilişkin bir sözleşme yapılmıştır. Sözleşme bedeli ödendikten ve yazılım teslim edildikten bir süre sonra, (B) şirketinin imza yetkilisinin bu işlemi yapmaya ehil olmadığı ve bu durumun (B) şirketince bilindiği halde (A)'dan gizlendiği anlaşılmış ve sözleşmenin kesin hükümsüz olduğuna karar verilmiştir. Bu süre zarfında (B), yazılımı kullanarak önemli miktarda kâr elde etmiş, ancak yazılımın yurtdışına alt lisansını verme yönündeki kârlı bir fırsatı ise ihmal etmiştir. Bu olayda, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre, sözleşmenin hükümsüzlüğünü başından beri bilen ve bu nedenle kötü niyetli sayılan (B) şirketinin iade borcunun kapsamı hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) Şirket (B), zenginleşmenin geri istenmesi anında elinde fiilen kalan kârı iade etmekle yükümlü olup, kötü niyeti sadece yaptığı faydalı masrafları istemesine engel olur.
- B) Şirket (B), kötü niyetli olduğunun ispatlanması sebebiyle, fiilen elde ettiği kârların tamamını ve elde etmekten kaçındığı kabul edilen makul ölçüdeki ürünlerin bedelini de tazmin etmekle yükümlüdür.
- C) Şirket (B)'nin iade borcu, yazılımın sözleşmede kararlaştırılan lisans bedeli ile sınırlıdır; zira sebepsiz zenginleşme, zenginleşenin malvarlığındaki artışla değil, hak sahibi olanın malvarlığındaki azalmayla ölçülür.
- D) Şirket (B), elde ettiği kârları iade etmekle yükümlü olmakla birlikte, elde etmeyi ihmal ettiği ürünler varsayımsal bir nitelik taşıdığından, bunların tazmini ancak haksız fiile dayalı bir kusur ispatlanırsa talep edilebilir.
- E) Şirket (B), kötü niyetli olduğu için yaptığı zorunlu masrafları dahi talep edemez ve ayrıca sebepsiz zenginleşme talebine ek olarak, Şirket (A)'nın ispat edeceği müspet zararlarını da tazmin etmek zorunda kalır.
Bu maddeyle ilgili 5 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl