HMK Madde 193Delil sözleşmesi

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Yürürlükte

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

Bu madde, taraflara tanınan delil sözleşmesi serbestisini ve bu serbestinin sınırlarını düzenler. Delil sözleşmesinin iki türünü (münhasır olmayan ve münhasır delil sözleşmesi), yapılma biçimini ve ispat hakkını ortadan kaldıran ya da fevkalade güçleştiren sözleşmelerin geçersizliğini kapsar. Kural, ispat hakkını doğrudan ilgilendiren taraflar arasındaki özel hukuk uyuşmazlıklarında, tasarruf ve taraflarca getirilme ilkelerinin geçerli olduğu davalarda uygulanır.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

(1)Taraflar yazılı olarak veya mahkeme önünde tutanağa geçirilecek imzalı beyanlarıyla kanunda belirli delillerle ispatı öngörülen vakıaların başka delil veya delillerle ispatını kararlaştırabilecekleri gibi; belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların da sadece belirli delil veya delillerle ispatını kabul edebilirler.

(2)Taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkânsız kılan veya fevkalade güçleştiren delil sözleşmeleri geçersizdir.

Kanun metninde bu maddeHam metin
Madde gerekçesi

Maddede 1086 sayılı Kanunda da kabul edilmiş olan delil sözleşmesi, sınırları ve türleri de belirtilerek yeniden düzenlenmiştir. Birinci fıkrada, tarafların kanunda belirli delillerle ispatı öngörülen vakıaların, başka delil veya delillerle de ispat edilebileceğini kararlaştırabilecekleri ya da belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların, belirli delil veya delillerle ispatı konusunda sınırlama getirebilecekleri kabul edilmiştir. Birinci durumda, münhasır olmayan delil sözleşmesi; ikinci durumda münhasır delil sözleşmesi ortaya çıkacaktır. Aynı fıkrada delil sözleşmesinin nasıl yapılacağı da belirtilmiştir. Delil sözleşmesinin önemi sebebiyle, yazılı olması veya tutanağa geçirilecek beyanların imzalanması suretiyle yapılabileceği kabul edilmiştir. Delil sözleşmesinin, ancak açıkça yapılabilmesi karşısında, zımnî delil sözleşmesi yapılması mümkün değildir. İkinci fıkrada, delil sözleşmesinin sınırları belirtilmiştir. Delil sözleşmesi, ispat hakkını doğrudan ilgilendirdiğinden bu konudaki sınırların da ortaya konulması gerekir. Özellikle uygulamada zaman zaman güçlü olan tarafın, diğer tarafın ispat hakkını tamamen ortadan kaldıracak veya güçleştirecek nitelikte onu delil sözleşmesi yapmaya zorladığı görülmektedir. Bu sebeple, taraflardan birinin ispat hakkını kullanmasını imkânsız kılan veya fevkalâde güçleştiren delil sözleşmeleri geçersiz sayılacaktır.

Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge

Bu maddedeki kavramlar

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

284 karar arasından seçildi
  1. 6. Hukuk Dairesi · E. 2025/1788 · K. 2025/4134 · T. 02.12.2025
    Daire kararıBozma
    Yapım İşleri Genel Şartnamesi 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup, taraflarca ileri sürülmese dahi mahkemece ve Yargıtayca re'sen gözetilmesi gerekir.
  2. 6. Hukuk Dairesi · E. 2022/1667 · K. 2023/4242 · T. 14.12.2023
    Daire kararıBozma
    Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 39. ve 40. maddelerindeki bu düzenlemeler 6100 sayılı Hukuk Muhakemesi Kanununun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde olup mahkemece re'sen gözetilmelidir.
  3. 11. Hukuk Dairesi · E. 2018/5709 · K. 2020/945 · T. 05.02.2020
    Daire kararıGönderme
    Mahkemece öncelikle sözleşmenin eki sayılan tüm belgelerin celbi ile taraflar arasında 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 193. maddesi uyarınca delil sözleşmesi niteliğinde ihtirazi kaydın şeklini düzenleyen bir hükmün bulunup bulunmadığının tespiti ve varsa bir düzenleme asıl davacı tarafça yapılan ihtirazı kaydın bu şekle uygun olup olmadığı değerlendirilerek bir karar verilmesi gerekirken eksik incelemeye dayalı karar verilmesi doğru görülmemiş, hükmün açıklanan nedenlerle bozulmasına karar vermek gerekmiştir.

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddenin ders anlatımı

  • Delil Sözleşmesi
    Medeni Usul Hukuku · 6.1 İspat ve Deliler-1 · 3:43
Ders videosunu platformda izle

Bu maddeye özel soru

Genel

Kanunun belirli bir delille ispat zorunluluğunu öngörmediği hâllerde, tarafların delil sözleşmesi yapmalarına ilişkin aşağıdaki kurallardan hangisi yanlıştır?

  1. A) Taraflar, kanunda belirli delillerle ispatı öngörülen vakıaların başka delillerle ispatını kararlaştırabilirler.
  2. B) Delil sözleşmesi yazılı olarak yapılmalı veya mahkeme önünde tutanağa geçirilip imzalanmalıdır.
  3. C) Belirli delillerle ispatı öngörülmeyen vakıaların da sadece belirli delillerle ispatı kabul edilebilir.
  4. D) Taraflardan birinin ispat hakkının kullanımını imkânsız kılan delil sözleşmeleri geçerlidir.
  5. E) Kanunda düzenlenmemiş olan diğer delillere de (kanuni zorunluluk yoksa) başvurulabilir.

Bu maddeyle ilgili 2 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl