HMK Madde 221Üçüncü kişinin belgeyi ibraz etmemesi
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Bu madde, mahkemenin üçüncü kişi veya kurumun elinde bulunan bir belgenin ibrazını emretmesinin koşullarını, emre uyulmamasının sonucunu ve belgeyi ibraz yükümlüsünün tanıklıktan çekinme ile tanıklık hükümlerine bağlanmasını düzenler. Taraf olmayan gerçek veya tüzel kişiler ile resmî kurumlar bakımından uygulanır.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(1)Mahkeme, üçüncü kişi veya kurumun elinde bulunan bir belgenin taraflarca ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu olduğuna karar verirse, bu belgenin ibrazını emreder.
(2)Belgeyi ibraz etmesine karar verilen herkes, elindeki belgeyi ibraz etmek; belgeyi ibraz edememesi hâlinde ise bunun sebebini delilleri ile birlikte açıklamak zorundadır. Mahkeme yapılan açıklamayı yeterli görmezse, bu kimseyi tanık olarak dinleyebilir.
(3)Belgeyi ibraz zorunda olanlar, tanıklıktan çekinmeye ilişkin hükümlere göre, belgeyi ibrazdan veya bu konudaki tanıklıktan çekinebilirler. Belgeyi ibraz veya bu konuda tanıklık yapmak zorunda olanlar hakkında, tanıklara ilişkin hükümler uygulanır.
Madde gerekçesi
“Tarafın belgeyi ibraz etmemesi” başlıklı 224 üncü maddede tarafların belge ibrazından kaçınma hâli düzenlenmiştir. Bu maddede de, bir önceki madde hükmüne paralel olarak, üçüncü kişilerin elindeki belgenin ibrazı söz konusu olduğunda, bundan kaçınmanın sonuçları düzenlenmiştir. Üçüncü kişilerin, ellerindeki belgeleri ibraz konusunda zorunluluklarının bulunduğu açık şekilde vurgulanmıştır. Üçüncü kişi istenen belgeyi ibrazdan kaçınırsa, bunun sebebini, delilleri ile açıklaması öngörülmüştür. Mahkeme bu açıklamayı yeterli görmediği takdirde, üçüncü kişiyi bu konuda tanık olarak dinleyebilecektir. Belgeyi ibraz zorunda olanlar, tanıklıktan çekinmeye ilişkin hükümlere göre belgeyi ibrazdan ve bu tanıklıktan çekinebilirler. Belgeyi ibraz ve bu konuda tanıklık yapmak zorunda olanlar hakkında, tanıklara ilişkin hükümler uygulanacaktır.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır. Kaynak belge
Bu maddeyi uygulayan kararlar
84 karar arasından seçildi- Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi · E. 2024/308 · K. 2025/323 · T. 17.03.2025İstinafKabul
Yargılama sırasında dayanılan ve ibrazı istenen belgenin üçüncü bir kişinin elinde olması durumu ise 6100 sayılı Kanun'un 221 inci maddesinde düzenlenmiş olup buna göre mahkeme, üçüncü kişi veya kurumun elinde bulunan bir belgenin taraflarca ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu olduğuna karar verirse, bu belgenin ibrazını emreder.
- 11. Hukuk Dairesi · E. 2015/15002 · K. 2016/2870 · T. 16.03.2016Daire kararıBozma
Yine, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 221. maddesi uyarınca “Mahkeme, üçüncü kişi veya kurumun elinde bulunan bir belgenin taraflarca ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu olduğuna karar verirse, bu belgenin ibrazını emreder.
- Hukuk Genel Kurulu E.2024/589 K.2025/631 T.2025-10-15Hukuk Genel KuruluGönderme
“…Bilindiği üzere; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun “üçüncü kişinin belgeyi ibraz etmemesi” başlıklı 221.maddesinin 1.fıkrasında; “ Mahkeme,üçüncü kişi veya kurumun elinde bulunan bir belgenin taraflarca ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu olduğuna karar verirse, bu belgenin ibrazı emreder” , aynı maddenin ikinci fıkrasında ise “ Belgeyi ibraz etmesine karar verilen herkes, elindeki belgeyi ibraz etmek;
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddeye özel soru
Bir büyükşehir belediyesi tarafından yapılan raylı sistem ihalesini kazanan (A) A.Ş.’ye karşı, ihaleye katılan (B) A.Ş. tarafından, (A)’nın ihaleyi kazanmasının hukuka aykırı olduğu, özellikle aşırı düşük teklif sunduğu ve bu teklifi karşılayacak mali ve teknik yeterliliğe sahip olmadığı iddiasıyla idare mahkemesinde iptal davası açılmıştır. Davacı (B), iddialarını ispatlamak amacıyla mahkemeden, (A)’nın ticari defterleri ile projeye özgü maliyet analizi raporlarının celbini talep etmiştir. (A) ise söz konusu belgelerin ticari sır niteliğinde olduğunu ve rakiplerinin eline geçmesinin telafisi imkânsız zararlara yol açacağını belirterek belgeleri ibraz etmekten kaçınmıştır. Bu durumda, idari yargılama usulü ilkeleri çerçevesinde mahkemenin yetkisi ve (A)’nın yükümlülüğüne ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
- A) 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesi gereğince idari yargının denetimi hukuka uygunlukla sınırlı olduğundan, (A)'nın mali yeterliliğinin incelenmesi yerindelik denetimi teşkil eder ve mahkemenin bu belgeleri isteme yetkisi yoktur.
- B) Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun üçüncü kişiden belge istenmesine ilişkin 221. maddesi uyarınca, davada üçüncü kişi konumunda olan (A), tanıklıktan çekinme hallerine dayanarak ticari sırlarını koruma gerekçesiyle belge ibrazından kesin olarak kaçınabilir.
- C) Uyuşmazlığın aydınlatılması için zorunlu olan bilgi ve belgelerin istenmesi idari yargı yerinin yetkisi dahilindedir; ancak mahkeme, ibraz edilecek belgelerdeki ticari sır niteliğindeki bilgilerin gizliliğinin sağlanması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
- D) 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu'nda haberleşmenin gizliliğini ihlal edecek belgelerin kanun kapsamı dışında tutulması, ticari sırları da kapsadığından, mahkemenin bu ilke uyarınca (A)'nın ticari sırlarını istemesi mümkün değildir.
- E) Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 222. maddesi gereğince, (A)'nın ticari defterlerinin lehine delil olabilmesi için kanuna uygun tutulmuş olması şart olduğundan, mahkeme öncelikle bu şartların varlığını araştırmalı ve ancak bu şartlar varsa belgelerin ibrazına karar vermelidir.
Bu maddeyle ilgili 1 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl