Kuruluş, nitelik, seçim ve atanma

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 1. maddesi, Danıştay'ın hukuki niteliğini tanımlar: Anayasa ile görevlendirilmiş yüksek idare mahkemesi ve danışma ve inceleme merci olduğunu belirtir. Madde, Danıştay'ın kurumsal konumunu ortaya koyar ve kurumun yargısal ve idari görevlerinin ayrıntısına girmez. Kişisel olarak Danıştay üyelerine, meslek mensuplarına ve kurulların işleyişine uygulanmaz. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: Danıştay'ın bağımsızlığı ve yönetimi (m.2), Danıştay üyelerinin statüsü (m.3), Danıştay'ın yargısal ve idari görevleri (m.23), ilk derece mahkemesi olarak görülecek davalar (m.24).

Danıştay: hangi kavramlar bilinmeli?

Yüksek idare mahkemesi

Danıştay'ın idari yargı düzeninde en üst yargı yeri olmasını ifade eder. Bu sıfat, Danıştay'ın kanun yolu incelemesi ve belirli davalarda ilk ve son derece mahkemesi olarak bakması görevleriyle bağlantılıdır.

Danışma ve inceleme merci

Danıştay'ın yargısal görevlerinin dışında kalan, kanun tasarı ve teklifleri, tüzük tasarıları ile imtiyaz sözleşmeleri gibi konularda görüş bildirmesini kapsayan idari görevini ifade eder. Bu görev yargı kararı niteliği taşımaz.

Anayasa ile görevlendirilmiş

Danıştay'ın varlığının ve görevlerinin Anayasa'ya dayandığını belirtir. Bu nitelik nedeniyle kanun koyucu Danıştay'ı kaldıramaz ve Anayasa'da öngörülen görevlerini ondan alamaz.

Danıştay: hangi şartlar aranır?

• Danıştay'ın niteliğini belirlemek için madde metnindeki üç unsur birlikte değerlendirilmelidir: Anayasa ile görevlendirilmiş olma, yüksek idare mahkemesi olma ve danışma ve inceleme merci olma.
• Danıştay'ın yargısal ve idari görevlerinin hangi maddelerde düzenlendiği ayrıca ve 2575 sayılı Kanunun ilgili maddelerine bakılarak belirlenmelidir; m.1 bu görevleri tek tek saymaz.

Danıştay: hangi sonuçları doğurur?

• Danıştay, Anayasa'nın öngördüğü yüksek idare mahkemesi olarak görev yapar ve kanun koyucu bu niteliği ortadan kaldıramaz.
• Danıştay'ın danışma ve inceleme görevi, yargısal görev olmadığından bu görevler kapsamında verilen görüşler mahkeme kararı sayılmaz.
• Madde yalnızca kurumun tanımını yapar; görevlerin kapsamı ve sınırları için diğer maddelere bakmak gerekir.

Danıştay: sık yapılan hatalar nelerdir?

• m.1'deki tanımı Danıştay'ın tüm görevlerinin dökümü gibi okumak; görevler m.23 ve m.24'te ayrıca düzenlenmiştir.
• Danışma ve inceleme görevini yargısal bir karar gibi değerlendirmek; bu görev yargı niteliği taşımaz.
• Danıştay'ın yüksek idare mahkemesi olma niteliğini, Danıştay'ın tüm işlemlerinin kanun yolu niteliği taşıdığı şeklinde genellemek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mahkemeler Danıştay'ın yüksek idare mahkemesi olma niteliğini, kanun yolu incelemesinde hukuka aykırılık denetimi yapan bir yargı yeri olarak yorumlamaktadır. (Birinci Bölüm, 2013/6879 E., 02.12.2015)
• Danıştay'ın kanun yolu görevinin, bir hukuk kuralının uygulanmaması veya yanlış uygulanması şeklindeki hukuka aykırılıkların denetimiyle sınırlı olduğu kabul edilmektedir. (2011/113 E., 2012/108 K., 18.07.2012)
• Madde metni Danıştay'ı, Anayasa'nın belirttiği görevleri yerine getiren kurum olarak tanımlamakta ve bu tanımın Anayasa'ya atfıyla anılmasının önemi vurgulanmaktadır. (2006/163 E., 2006/121 K., 27.12.2006)

Nasıl ispat edilir?

• Danıştay'ın yargısal bir görev yaptığını ileri süren taraf, bu görevin Anayasa'dan ve 2575 sayılı Kanunun ilgili maddelerinden kaynaklandığını göstermekle yükümlüdür; m.1'in tek başına görev tanımlaması yapmadığı dikkate alınmalıdır.
• Bir işlemin danışma görüşü mü yoksa yargısal karar mı olduğu tartışmalıysa, kararın verildiği görevin kanundaki karşılığı ile birlikte değerlendirilmesi gerekir; bu hususta yazılı belge olarak Danıştay kararı veya görüş metni ve dosya kayıtları kullanılır.
• Danıştay'ın kurumsal niteliğine ilişkin iddialar Anayasa metni ve kanun metni ile ispatlanır; bu konuda tanık beyanı belirleyici değildir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.2: Danıştay'ın bağımsızlığını ve yönetimini düzenler; m.1'deki kurumsal tanımın yönetim yönünü tamamlar.
• 2575 sayılı Kanun m.23: Danıştay'ın yargısal ve idari görevlerini sıralar; m.1'deki yüksek idare mahkemesi ve danışma ve inceleme merci tanımının somut içeriğini verir.
• 2575 sayılı Kanun m.24: Danıştay'ın ilk derece mahkemesi olarak bakacağı davaları belirler; m.1'deki yüksek idare mahkemesi niteliğinin yargısal yönünü açar.

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 2. maddesi, Danıştay'ın yargısal görevde bağımsızlığını, yönetim ve temsil yetkisinin kime ait olduğunu ve yürütmeyle ilgili işlerinin hangi kanal üzerinden yürütüleceğini düzenler. Hüküm Danıştay'ın kendisini ve yönetim organlarını bağlar; Danıştay üyelerinin bireysel görev ve güvencelerine doğrudan dokunmaz. Madde, Danıştay'ın yargısal görevde hangi organlarca yönlendirilemeyeceğini kendi metninde ayrıca saymaz. Danıştay Başkanı'nın görev ve yetkilerini (m.55), Başkanlar Kurulu'nun oluşumunu ve görevlerini (m.52, m.19/A), Danıştay üyelerinin atanma ve güvencelerini (m.3) düzenlemez. Danıştay'ın danışma görevini ve bu görevin usulünü de bu maddede düzenlemez; bunlar kanunun ilgili görev hükümlerinde yer alır.

Bağımsızlık ve yönetim: hangi kavramlar bilinmeli?

Yönetim ve temsil

Danıştay'ın kurumsal idaresi ve dış dünyaya karşı temsil yetkisidir. Maddeye göre bu yetki Danıştay Başkanı'na aittir; yargısal karar yetkisinden ayrı bir kurumsal yetkidir.

Yürütmeyle ilgili işler

Danıştay'ın yargı görevi dışında kalan, idari ve bütçe gibi kurumsal nitelikteki işleridir. Bu işler Cumhurbaşkanlığı aracılığıyla yürütülür; yargılama faaliyeti bu kapsama girmez.

Cumhurbaşkanlığı aracılığı

Danıştay'ın yürütmeyle ilgili işlerinde kurduğu ilişkinin kanalıdır. Madde bu ilişkinin hangi düzeyde ve hangi kapsamda kurulacağını ayrıca belirlemez.

Bağımsızlık ve yönetim: hangi şartlar aranır?

• Danıştay'ın bağımsızlık ilkesinin uygulanabilmesi için yargı görevinin yürütülmesinin söz konusu olması gerekir.
• Hiçbir organ, makam veya kişinin Danıştay'ın yargı görevine ilişkin emir, talimat, genelge, tavsiye veya telkinde bulunmaması gerekir.
• Yönetim ve temsil yetkisinin Danıştay Başkanı'nda toplanması gerekir.
• Yürütmeyle ilgili işlerin Cumhurbaşkanlığı aracılığıyla yürütülmesi gerekir; bu ilişki yargısal karar alanına taşınamaz.

Bağımsızlık ve yönetim: hangi sonuçları doğurur?

• Yargı görevine ilişkin emir, talimat, genelge, tavsiye veya telkin verilmesi bağımsızlık ilkesine aykırılık oluşturur.
• Yönetim ve temsil yetkisi Danıştay Başkanı'nda bulunduğundan kurumsal işlerde karar yetkisi Başkan'a aittir.
• Yürütmeyle ilgili işler Cumhurbaşkanlığı aracılığıyla yürütüldüğünden bu işlerde Danıştay'ın Cumhurbaşkanlığı ile ilişki kurması gerekir.
• Yargısal alanda Cumhurbaşkanlığı ile ilişki kurulmaz; bu ilişki yalnızca yürütmeyle ilgili işleri kapsar.

Bağımsızlık ve yönetim: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddedeki 'yürütmeyle ilgili işler' kavramını yargısal faaliyete de uygulamak; bu kavram yalnızca kurumsal işleri kapsar.
• Yönetim ve temsil yetkisini yargısal kararları değiştirme yetkisi olarak okumak; yetki kurumsal düzeyde kalır.
• Madde metnindeki 'Cumhurbaşkanlığı aracılığı' ibaresini eski 'hükümet' veya 'Başbakanlık' ibaresi ile karıştırmak; güncel metin Cumhurbaşkanlığı ibaresini kullanır.
• Bağımsızlığı yalnızca Başkan'ın kişisel güvencesi sanmak; ilke kurumsal ve yargısal boyutu da kapsar.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Anayasa'nın yargı bağımsızlığına ilişkin güvencelerinin Danıştay'ın yargısal faaliyetine de uygulandığı kabul edilmektedir. (2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023)
• 2. maddenin (2) numaralı fıkrasındaki 'hükümet' ve 'Başbakanlık' ibarelerinin 'yürütme' ve 'Cumhurbaşkanlığı' olarak değiştirildiği ve bu değişikliğin uygulamada yeni ibareyle okunduğu kabul edilmektedir. (2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Bağımsızlığa aykırılık iddiasını ileri süren taraf, bir organın Danıştay'ın yargısal görevine emir, talimat, genelge, tavsiye veya telkinde bulunduğunu belgeyle ispatlamakla yükümlüdür.
• Yönetim ve temsil yetkisine dayanan bir işlemin iptali isteyen taraf, işlemin Başkan'ın yetkisi dışında yapıldığını yazılı belge ile göstermelidir.
• Yürütmeyle ilgili işlerin Cumhurbaşkanlığı aracılığıyla yürütüldüğü iddiası, ilgili yazışma ve kararlarla ispatlanır; bu hususta belge esastır.
• Bağımsızlık ilkesinin ihlali iddiasına karşı, Danıştay yargısal kararın gerekçesi ve dosya içeriği ile savunma yapar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.55: Danıştay Başkanı'nın genel işleyişten sorumluluğunu ve kurulların başkanlığını düzenler; m.2'deki yönetim ve temsil yetkisinin kapsamını somutlaştırır.
• 2575 sayılı Kanun m.52: Başkanlar Kurulu'nun görevlerini düzenler; kurumsal yönetim içinde Başkan'ın bu kurulla ilişkisini belirler.
• 2575 sayılı Kanun m.3: Danıştay üyelerinin yüksek mahkeme hâkimi olarak görev yaptığını ve bu nedenle teminat altında bulunduğunu belirtir; bağımsızlık ilkesinin kişisel boyutunu tamamlar.

Madde, Danıştay'da görev yapan meslek mensuplarının kimlerden oluştuğunu tanımlar: Danıştay Başkanı, Danıştay Başsavcısı, Danıştay başkanvekili, daire başkanları ve Danıştay üyeleri. Maddenin uygulama alanı, Danıştay bünyesindeki bu görevlilerin kişisel statüsüne ilişkindir. Madde, bu görevlerin nitelikleri ve seçimini düzenlemez (2575 sayılı Kanun m.8-10). Görev süreleri, seçim usulü ve üyeliğe seçilme koşulları ayrı maddelerde yer alır (m.8-10). Danıştay üyeliğinden başka bir göreve atanma ve bu atamanın usulü de bu maddenin konusu değildir (m.8). Danıştay'ın karar organları, idari ve yargısal görevleri de bu maddede düzenlenmemiştir.

Danıştay meslek mensupları: hangi kavramlar bilinmeli?

Danıştay meslek mensupları

Danıştay Başkanı, Danıştay Başsavcısı, Danıştay başkanvekili, daire başkanları ile Danıştay üyelerinden oluşan, Danıştay'da yargısal ve idari görev yapan kadro bütünüdür. Bu kavram, Danıştay'daki görevlilerin ortak adıdır ve tek tek görevlerin hukuki statüsünü belirlemez.

Danıştay üyesi

Danıştay'ın kadrosunu oluşturan, dairelerde görev yapan ve Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekili ya da daire başkanı olmayan meslek mensubudur. Üyelerin seçimi ve nitelikleri m.8 ve m.9'da düzenlenmiştir.

Daire başkanı

Danıştay dairelerinin başında bulunan ve Danıştay Genel Kurulu tarafından kendi üyeleri arasından seçilen meslek mensubudur. Seçilme koşulları ve görev süresi m.10'da düzenlenmiştir.

Danıştay meslek mensupları: hangi şartlar aranır?

• Kişinin Danıştay'da Başkan, Başsavcı, başkanvekili, daire başkanı veya üye sıfatıyla görev yapıyor olması gerekir.
• Bu sıfatın kazanılması, m.8 ile m.10 arasında düzenlenen seçim ve atama usullerine uygun olarak gerçekleşmiş olmalıdır.
• Sıfat, Danıştay kadrosu içinde kalmalı; kişinin Danıştay ile ilişkisi kesilmiş olmamalıdır.

Danıştay meslek mensupları: hangi sonuçları doğurur?

• Maddede sayılan kişiler Danıştay meslek mensubu sayılır ve bu sıfatın doğurduğu statü, Kanunun ilgili hükümlerine tabidir.
• Madde, meslek mensubu olmayan Danıştay personelini meslek mensubu statüsüne almaz.
• Madde, sayılan görevlilerin sahip olacağı görev süresi, teminat veya yetkiyi tek başına belirlemez; bu konular diğer maddelerde yer alır.

Danıştay meslek mensupları: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde 3'teki tanımı, Danıştay'da görev yapan tetkik hâkimi ya da savcıya da uygulamak; bu kişiler maddede sayılmadığı için meslek mensubu değildir.
• Madde 3'ü seçim şartlarının ya da görev süresinin kaynağı saymak; bu konular m.8-10'da düzenlenmiştir.
• Meslek mensubu sıfatını, görev süresi dolmuş ya da Danıştay ile ilişiği kesilmiş kişilere hâlâ uygulamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Danıştay üyelerinin hukuki durumunun 2575 sayılı Kanun'da düzenlendiği ve madde 3'te sayılanların Danıştay meslek mensubu olarak anıldığı kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2024/470 E., 2025/147 K., 26.03.2025; Ceza Genel Kurulu, 2024/553 E., 2025/126 K., 12.03.2025; Ceza Genel Kurulu, 2024/444 E., 2025/31 K., 15.01.2025; Ceza Genel Kurulu, 2024/93 E., 2024/148 K., 27.03.2024; Ceza Genel Kurulu, 2023/392 E., 2024/114 K., 13.03.2024; Ceza Genel Kurulu, 2023/407 E., 2024/115 K., 13.03.2024)
• Meslek mensubu sıfatı, Danıştay'ın yüksek mahkeme niteliğinden doğan güvence çerçevesinde değerlendirilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2024/470 E., 2025/147 K., 26.03.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Madde 3 bir tanım maddesi olduğundan, bir kişinin meslek mensubu sayılıp sayılmayacağı, Danıştay'ın kadro kaydı ve seçim ya da atama kararıyla belgelenir; ispat yükü bu sıfatı ileri süren tarafa aittir.
• Kişinin Danıştay üyeliğine seçildiğini ya da daire başkanı olarak atandığını göstermek için Danıştay Genel Kurulu kararı veya Cumhurbaşkanlığı ya da HSK atama kararı delil olarak kullanılır.
• Sıfatın kazanılmadığını ileri süren taraf, seçimin m.8-10 usulüne uygun yapılmadığını ya da görev süresinin dolduğunu yazılı belgeyle ispatlamak zorundadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.8: Danıştay üyelerinin idari yargı hâkim ve savcılığından ya da idari görevlerden seçilmesini düzenler; madde 3'te sayılan üyelerin kaynağını gösterir.
• 2575 sayılı Kanun m.9: Danıştay üyeliğine seçilecek kişilerin nitelikleri ve seçim usulünü düzenler.
• 2575 sayılı Kanun m.10: Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanlarının nitelikleri, seçimi ve görev sürelerini düzenler; madde 3'teki üst görevlilerin statüsünü tamamlar.

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 4. maddesi, Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyelerin statüsünü, yani yüksek mahkeme hâkimi olarak Anayasa ve kanunların sağladığı teminat altında görev yapmalarını düzenler. Madde Danıştay meslek mensuplarının tümü bakımından uygulanır. Maddede görevden alınma usulü, görev süresi, seçim koşulları, özlük hakları, disiplin ya da maaş düzenlenmez; bunların seçim ve atanma koşulları Kanun'un ilgili hükümlerinde (2575 sayılı Kanun m.3 ve devamı), görev süresi ve sona erme halleri ise Kanun'un ayrı maddelerinde yer alır. Bu madde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu'nun meslek mensupları üzerindeki yetkisini, Hakimler ve Savcılar Kanunu'nun ayrıntılarını da kendisi kurmaz; yalnızca hâkimlik teminatına atıf yapar.

Teminat: hangi kavramlar bilinmeli?

Yüksek mahkeme hâkimi

Danıştay mensuplarının, Danıştay'da görev yaparken taşıdıkları hukuki sıfattır. Maddeye göre Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri, daire başkanları ve üyeler bu sıfatla görev yapar. Bu sıfat, olağan hâkimlik sıfatına eşit değildir ama teminat bakımından aynı güvenceye bağlanmıştır.

Teminat (hâkimlik teminatı)

Hâkimin görevini bağımsız ve tarafsız yapabilmesini sağlayan Anayasa ve kanuni güvencelerin bütünüdür. Maddede bu güvence Anayasa ve kanunların sağladığı teminat olarak anılır. Maddenin kendisi teminatın içeriğini ayrıntılı saymaz; içerik Anayasa ve ilgili kanun hükümlerinden belirlenir.

Meslek mensupları

Maddede sayılan kişilerin Danıştay kadrosundaki ortak adıdır. Yalnızca bu beş unvanı taşıyan kişiler için geçerlidir; Danıştay'daki raportörler ve diğer personel bu kapsamda değildir.

Teminat: hangi şartlar aranır?

• Kişinin maddede sayılan unvanlardan birini taşıyor olması gerekir: Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekili, daire başkanı ya da üye.
• Bu kişinin Danıştay'da görevli olarak hukuki işlem yapıyor olması gerekir; teminat güvencesi görevin yürütülmesine bağlıdır.
• Teminatın içeriğinin Anayasa ve kanunlardan belirlenmesi gerekir; madde yalnızca bu güvencenin varlığını ve kapsamını kanuna bağlar.

Teminat: hangi sonuçları doğurur?

• Maddede sayılan kişiler, Anayasa ve kanunların sağladığı teminat altında görev yaparlar.
• Bu teminat, görevin bağımsız ve tarafsız yürütülmesini güvence altına alır; sonuç olarak sayılan kişiler teminatı kullanarak görevlerini yerine getirir.
• Maddenin kendisi bir yaptırım ya da hükümsüzlük sonucu bağlamaz; teminatın ihlali halinde doğacak sonuçlar Anayasa ve ilgili kanunlarda aranmalıdır.

Teminat: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddeyi tek başına okuyarak teminatın içeriğini ayrıntılı biçimde belirlemeye çalışmak; içerik Anayasa ve diğer kanunlardan gelir.
• Teminatı yalnızca görevden alınmama güvencesi gibi dar bir anlamda yorumlamak; madde daha geniş bir bağımsızlık güvencesine atıf yapar.
• Yüksek mahkeme hâkimi sıfatını Danıştay'daki tüm personele teşmil etmek; sıfat yalnızca maddede sayılan beş unvana aittir.

Nasıl ispat edilir?

• Teminat güvencesinden yararlanmayı ileri süren kişi, sıfatını gösterir; Danıştay mensubu olduğunu ve maddede sayılan unvanlardan birini taşıdığını belgeyle (atama kararı, unvan belgesi) ispatlar.
• Teminatın ihlal edildiğini ileri süren taraf, somut olayda hangi güvencenin ihlal edildiğini ve bunun görevi nasıl etkilediğini ispatla yükümlüdür.
• Madde metni yalnızca sıfatı ve ilkeyi düzenlediğinden, ayrıntılı içerik için Anayasa ve ilgili kanun hükümlerinin ayrıca gösterilmesi gerekir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.3: Danıştay meslek mensuplarının unvanlarını sayar; bu madde teminatı bu unvan sahipleri bakımından bağlar.

Madde, Danıştayın karar organlarını sayar: daireler, Genel Kurul, İdari İşler Kurulu, İdari Dava Daireleri Kurulu, Vergi Dava Daireleri Kurulu, İçtihatları Birleştirme Kurulu, Başkanlar Kurulu, Başkanlık Kurulu, Yüksek Disiplin Kurulu ve Disiplin Kurulu. Maddenin kapsamı Danıştayın iç örgütlenmesidir ve bu organların kimin tarafından, hangi toplantı yeter sayısı ve oy çoğunluğuyla karar aldığı gibi ayrıntılar maddede yer almaz. Kişilerin bu organlarda görev alması, kurulların oluşumu ve görevleri başka maddelerde düzenlenmiştir: Danıştay Genel Kurulunun oluşumu ve görevleri, İdari İşler Kurulunun oluşumu, İçtihatları Birleştirme Kurulunun oluşumu ve görevleri, Başkanlar Kurulu ile Başkanlık Kurulunun oluşumu ve görevleri, Genel Sekreterlik ile ilgili hükümler ayrı maddelerde yer alır. Madde, Danıştayın yargısal ve idari görevlerinin kapsamını, kurulların yetki alanlarını ve yargılama usullerini düzenlemez. Maddede Danıştayın dava daireleri ve sayısı ile dava türlerinin ayrımı da yer almaz.

Karar organları: hangi kavramlar bilinmeli?

Karar organı

Danıştayın adına karar veren daire veya kurul niteliğindeki birimlerdir. Madde bu birimleri sayarak Danıştayın iç yapısını belirler.

Daire

Danıştayın dava veya idari görevlere bakan temel karar organıdır. Dava dairelerinin bir kısmı vergi dava dairesi olarak ayrılmıştır.

İçtihatları Birleştirme Kurulu

Dava dairelerinin veya idari ve vergi dava dairesi kurullarının kararları arasında aykırılık ya da uyuşmazlık bulunduğunda veya birleştirilmiş içtihatların değiştirilmesi gerektiğinde bu konuda karar veren kuruldur.

Başkanlar Kurulu

Danıştay Başkanının çağrısıyla toplanan ve kendisine kanunla verilen görevleri yerine getiren karar organıdır. Görevleri arasında dairelerarası görev uyuşmazlıklarını karara bağlamak yer alır.

Başkanlık Kurulu

Danıştay Başkanının başkanlığında, daire başkanları ve üyelerden oluşan ve kanunla verilen yönetim ve dağıtım işlerini yapan karar organıdır. Üyeleri Danıştay Genel Kurulu tarafından seçilir.

Disiplin Kurulu ve Yüksek Disiplin Kurulu

Danıştay mensuplarına ilişkin disiplin işlerine bakan karar organlarıdır. Yüksek Disiplin Kurulu, Disiplin Kurulunun kararları üzerine yapılan itiraz merciidir.

Karar organları: hangi şartlar aranır?

• Danıştayda karar verecek bir organın bu maddede sayılan karar organlarından biri olması gerekir.
• Bir işin hangi karar organında görüşüleceği, işin niteliğine ve kanunda bu organa verilen göreve bağlıdır; madde yalnızca organların listesini verir.
• Organların toplanma, görüşme ve karar alma usulleri ile görev tanımları bu maddede değil, ilgili kanun maddelerinde düzenlenmelidir.

Karar organları: hangi sonuçları doğurur?

• Bu organlardan biri, kanunda kendisine verilen görevi yerine getirirken karar verir; organın yetkisi dışındaki işler için karar veremez.
• Madde karar organlarını saydığı için, bir işin hangi organda görüşüleceği bu listeden ve ilgili görev maddelerinden belirlenir.
• Maddede yer alan organların sayısında yapılan değişiklikler, sonraki maddelerin uygulanmasını da etkiler.

Karar organları: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde yalnızca organların listesini verdiği halde, bu listeden her organın yetkisinin genel bir yetki olduğunu varsaymak.
• Başkanlar Kurulu ile Başkanlık Kurulunu aynı görevleri yapan organlar saymak; bu iki kurulun görevleri farklıdır.
• Madde metnine göre listede yer alan karar organlarını, kanunda öngörülmeyen başka organlarla karıştırmak.

Nasıl ispat edilir?

• Bir işin hangi karar organı tarafından görüşülmesi gerektiğini iddia eden taraf, bu iddiasını ilgili görev maddesine dayanarak ortaya koymalıdır; madde tek başına görev dağılımını belirlemez.
• Kararın hangi organ tarafından verildiği, kararın künyesi ve imzalayan üyelerden anlaşılır; bu konuda belge esastır.
• Bir organın kararının usulden geçersiz olduğunu ileri süren taraf, organın yetkisini veya toplantı yeter sayısını gösteren belgeye dayanmalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 m.52: Başkanlar Kurulunun görevlerini düzenler; dairelerarası görev uyuşmazlıklarını karara bağlama ve mercii tayini yetkisini içerir.
• 2575 m.15: Danıştay Genel Kurulunun oluşumu ve toplanma usulünü düzenler.
• 2575 m.16: İdari İşler Kurulunun oluşumunu düzenler.
• 2575 m.19/A: Başkanlık Kurulunun oluşumunu ve üyelerinin seçimini düzenler.
• 2575 m.39: İçtihatları Birleştirme Kurulunun görevlerini ve içtihat aykırılığında karar verme yetkisini düzenler.

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 6. maddesi, Danıştay Genel Sekreterliğinin başına Danıştay Başkanının seçeceği bir üyenin getirilmesini ve Genel Sekreterliğe yardımcı olarak birinci sınıf tetkik hâkimi veya savcılardan en çok iki kişinin görevlendirilmesini, ayrıca Genel Sekreterlik hizmetleri için gerekli sayıda savcı, tetkik hâkimi ve memur verilmesini düzenler. Madde, Danıştay Genel Sekreterinin görev ve yetkilerini (m.59), Başsavcının ve savcıların görevlerini (m.60, m.61) ve Danıştay'ın kendi kuruluş ve üye seçimi kurallarını düzenlemez. Genel Sekreterliğin iş ve işlemlerinin yürütülmesi, Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyumsuzluk hâli de bu maddenin konusu değildir ve ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

Genel sekreterlik: hangi kavramlar bilinmeli?

Genel Sekreter

Danıştay Başkanının seçtiği bir üyenin Danıştay Genel Sekreterliği görevini yürütmesiyle oluşan kurumsal sıfattır. Genel Sekreter, Danıştay'ın idari hizmetlerini yöneten birimin başıdır ve görevlerinin ayrıntısı m.59'da yer alır.

Genel sekreter yardımcısı

Birinci sınıfa ayrılmış Danıştay tetkik hâkimleri veya savcılar arasından Genel Sekreterin yardımcısı olarak görevlendirilen kişidir. Aynı anda en çok iki kişi görevlendirilebilir; görevlendirme sınıf dışında bir kadro değil, bu sınıf şartına bağlı bir görevlendirmedir.

Birinci sınıf

Danıştay tetkik hâkimleri ve savcılarının meslekteki kıdem derecesidir. Yardımcı görevlendirmesinde aranan ön şarttır; bu sınıfa ayrılmamış hâkim veya savcı yardımcı olarak görevlendirilemez.

Genel Sekreterlik hizmetleri

Genel Sekreterliğin idari ve yargısal destek işlerini yürüten hizmetlerdir. Bu hizmetler için gerekli savcı, tetkik hâkimi ve memur kadrosu Kanun gereği verilir; hizmetlerin ayrıntısı bu maddede sayılmamıştır.

Genel sekreterlik: hangi şartlar aranır?

• Genel Sekreterlik görevine Danıştay Başkanının bir üyeyi seçmesi gerekir.
• Genel sekreter yardımcısı olarak görevlendirilecek kişinin Danıştay tetkik hâkimi veya savcısı olması ve birinci sınıfa ayrılmış bulunması gerekir.
• Aynı anda görevlendirilen genel sekreter yardımcısı sayısının en çok iki olması aşılmamalıdır.
• Genel Sekreterlik hizmetleri için yeterli sayıda savcı, tetkik hâkimi ve memurun verilmesi gerekir.

Genel sekreterlik: hangi sonuçları doğurur?

• Danıştay Başkanı genel sekreter olarak bir üye seçmezse Genel Sekreterlik görevi yürütülemez hâle gelir.
• Birinci sınıfa ayrılmamış bir tetkik hâkimi veya savcı genel sekreter yardımcısı olarak görevlendirilemez.
• En çok iki kişinin üzerine çıkılarak yardımcı görevlendirmesi yapılamaz.
• Genel Sekreterlik hizmetleri için yeterli sayıda savcı, tetkik hâkimi ve memur verilmesi bir zorunluluktur; verilmemesi hizmetin yürütülmesini aksatır.
• Yardımcı olarak görevlendirilen kişinin yardımcılık görevi, Genel Sekreterin görev ve yetkilerinin ayrıntısı için m.59'a bağlıdır.

Genel sekreterlik: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Genel Sekreter ile genel sekreter yardımcısını aynı görev olarak saymak; biri tek üye, diğeri en çok iki kişidir.
• Birinci sınıf şartını yardımcılık için gözden kaçırmak; sınıf şartı aranmadan yapılan görevlendirme geçersiz sayılmalıdır.
• Yardımcı sayısının iki ile sınırlı olduğunu unutup ikiden fazla kişiyi görevlendirmek.
• Genel Sekreterlik hizmetleri için verilen personeli yardımcılık görevi ile karıştırmak.

Nasıl ispat edilir?

• Genel Sekreter seçiminin varlığı, Danıştay Başkanının seçim işlemiyle kanıtlanır; bu işlem yazılı olmalıdır.
• Yardımcı görevlendirmesinde kişinin birinci sınıf tetkik hâkimi veya savcı olduğu, sınıf kaydıyla ispatlanır; iddiayı ileri süren taraf bu kaydı getirmekle yükümlüdür.
• Aynı anda iki sınırının aşılıp aşılmadığı, görevlendirme kararlarının sayısıyla ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.59: Genel Sekreterin görevlerini düzenler; m.6 Genel Sekreteri atar, m.59 bu görevin içeriğini belirler.
• 2575 sayılı Kanun m.60: Başsavcının idari işlerde savcılardan birini görevlendirebilmesini düzenler; m.6/2 ile birlikte yardımcı ve savcı kadrosunun yönetimini tamamlar.
• 2575 sayılı Kanun m.61: Savcıların görevlerini düzenler; m.6/2'de görevlendirilebilen savcıların hangi işleri yaptığını belirler.

Madde, Danıştay'ın hizmet birimlerini sayar: Özlük İşleri, Evrak, Levazım, Kitaplık ve Yayın, Tasnif, Arşiv, Sosyal ve İdari İşler ile Özel Kalem müdürlükleri ve Kanunda yazılı ya da ihtiyaca göre kurulacak büro ve kalemler. Maddenin muhatabı Danıştay'ın idari teşkilatıdır; yargısal dairelerin, kurulların ve üyelerin görevleri bu maddenin konusu değildir. Maddede kadro, memur niteliği, atama, genel sekreterin görevleri ve Başsavcılığın görevleri düzenlenmez (m.11, m.12, m.59, m.60, m.61). Dairelerin ve kurulların kuruluşu ve görevleri de bu maddede yer almaz.

İdari hizmetler: hangi kavramlar bilinmeli?

Müdürlük

Danıştayın idari hizmetlerini yürüten, adında belirtilen alanda işleri yapan ve kanunla adı sayılmış birimdir. Maddede adı sayılan müdürlükler Özlük İşleri, Evrak, Levazım, Kitaplık ve Yayın, Tasnif, Arşiv, Sosyal ve İdari İşler ile Özel Kalem müdürlükleridir.

Büro

Maddede adı sayılmayan, ihtiyaca göre kurulabilecek idari birimdir. Kurulması için kanunda yazılı olması ya da ihtiyaç duyulması yeterlidir; kuruluş ölçütü ihtiyaçtır, bir sayı ya da süre aranmaz.

Kalem

Danıştayda yazı, kayıt ve benzeri hizmetleri yürüten, büro ile aynı düzeyde ihtiyaca göre kurulabilen birimdir. Maddenin ifadesi yalnızca kanunda yazılı ya da ihtiyaca göre kurulacak olanları kapsar.

İdari hizmetler: hangi şartlar aranır?

• Birimin Danıştay'ın idari hizmetlerinden birine ilişkin olması gerekir.
• Maddede adı sayılan bir müdürlük kurulacaksa bu, doğrudan madde hükmüne dayanır.
• Adı sayılmayan bir büro ya da kalem kurulacaksa, bunun Kanunda yazılı olması ya da ihtiyaç duyulması gerekir.
• Kurulan birimlerin yargısal görevlerin yürütülmesinde karar verme yetkisi bulunmaması gerekir; bu birimler idari hizmet görür.

İdari hizmetler: hangi sonuçları doğurur?

• Maddede sayılan müdürlükler Danıştayda kanunen bulunur.
• İhtiyaç duyulduğunda maddede adı geçmeyen büro ve kalemler kurulabilir.
• Madde birimlerin çalışma usulünü, görev dağılımını veya personelini düzenlemez; bunlar başka mevzuata bırakılmıştır.
• Birimlerin kurulmaması ya da kurulup işlememesi Danıştayın yargısal görevlerini ortadan kaldırmaz, çünkü bu birimler idari hizmet görür.

İdari hizmetler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddede sayılan müdürlüklerle ihtiyaca göre kurulan büroları aynı hukuki rejime tabi saymak; birincilerin kuruluşu kanundan doğar, ikincilerin ihtiyaca bağlıdır.
• Maddeyi personel, kadro ya da memur niteliği hükmü gibi okumak; bu konular m.12 ve m.11'dedir.
• Maddede yargısal birimlerin, örneğin dairelerin ya da kurulların, sayıldığını sanmak; madde yalnızca idari hizmet birimlerini sayar.

Nasıl ispat edilir?

• Bir birimin maddede sayılan müdürlüklerden biri olduğunu ileri süren taraf, bunu madde metninden gösterir; ispat yükü yoktur, hukuki durum metinden çıkar.
• Adı sayılmayan bir büro ya da kalemin kurulduğunu ileri süren idare, bunun ihtiyaca dayandığını ilgili karar ve yazışmalarla göstermek zorundadır.
• Birimin ihtiyaç dışında veya kanuna aykırı kurulduğunu iddia eden taraf bu aykırılığı ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.11: Danıştay tetkik hakimleri ve savcılarının atanmasını ve görev yerlerini düzenler; birimlerin personel yönünü tamamlar.
• 2575 sayılı Kanun m.12: Genel Sekreterliğe bağlı idari hizmet birimleri ile dairelerde çalışacak memurların niteliklerini ve atanmasını düzenler.
• 2575 sayılı Kanun m.59: Genel Sekreterin, dairelere ve Başsavcılığa bağlı olanlar dışındaki müdürlükleri yönetip denetlemesini düzenler.

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 8. maddesi, Danıştay üyeliğine seçilebilecek kişilerin hangi görevleri yapanlar arasından seçileceğini (birinci fıkra), idari yargı hâkim ve savcılarının seçilme koşulunu (ikinci fıkra) ve idari görevlerden seçilecekler için aranan çalışma süresi, birinci derece aylığı ve ahlak-seciye şartını (üçüncü fıkra) düzenler. Kanun, Danıştay üyeliğine seçilecek kişilerin nitelik şartlarını kapsar; üye seçimi, seçim sayıları ve üyelerin atanması ayrı maddelerde düzenlenmiştir. Madde, Danıştay Başkanı, Başsavcısı, başkanvekilleri ve daire başkanlarının seçim nitelikleri ile görev sürelerini düzenlemez (m.10). Üyelerin seçiminde Cumhurbaşkanı ve HSK'nın seçim sayılarını ve seçim usulünü düzenlemez (m.9). Seçilen üyelerin görevden ayrılması, atanmaları ve özlük haklarını düzenlemez (m.9 ve ilgili hükümler).

Danıştay üyelerinin nitelikleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Birinci sınıf idari yargı hâkim ve savcılığı

İdari yargıda birinci sınıfa ayrılmış hâkim ve savcıları ifade eder. İkinci fıkradaki seçilme koşulu bu sınıfa ayrılmış olmaya bağlıdır; sınıf niteliği kaybedilmemiş olmalıdır.

Devlet hizmetinde çalışma süresi

Üçüncü fıkrada, yükseköğrenimin tamamlanmasından sonra Devlet hizmetinde geçen süreyi ifade eder. Maddede bu süre on beş yıl olarak belirlenmiştir ve idari görevlerden seçilecekler için aranır.

Birinci derece aylığı

Memuriyette ulaşılabilen en üst aylık derecesidir. Üçüncü fıkraya göre kazanılmış hak olarak alınmış olması gerekir.

Hâkimlik gerektirdiği ahlak ve seciye

Hâkimlik mesleğinin gerektirdiği ahlaki ve karakter niteliklerini ifade eder. Üçüncü fıkrada idari görevlerden seçilecekler için ayrıca aranan bir şarttır.

Başhukuk müşavirliği, birinci hukuk müşavirliği, hukuk hizmetleri başkanlığı ve hukuk işleri müdürlüğü

Birinci fıkranın (h) bendinde sayılan kamu kurum ve kuruluşlarındaki hukuk görevleridir. Bu görevleri yapanlar seçilebilirler; görev unvanının dışındaki hukuki hizmetler bu bent kapsamında sayılmaz.

Danıştay üyelerinin nitelikleri: hangi şartlar aranır?

• Danıştay üyeliğine seçilecek kişinin birinci fıkrada sayılan görevlerden birini yapıyor olması gerekir.
• İdari yargı hâkim veya savcısı olarak seçilecek kişinin birinci sınıfa ayrıldıktan sonra en az üç yıl bu görevlerde başarı ile çalışmış olması gerekir.
• İdari yargı hâkim veya savcısı olarak seçilecek kişinin birinci sınıfa ayrılma niteliğini kaybetmemiş olması gerekir.
• İdari görevlerden seçilecek kişinin yükseköğrenimini tamamladıktan sonra Devlet hizmetlerinde on beş yıl çalışmış olması gerekir.
• İdari görevlerden seçilecek kişinin birinci derece aylığını kazanılmış hak olarak almış olması gerekir.
• İdari görevlerden seçilecek kişinin hâkimliğin gerektirdiği ahlak ve seciyeye sahip olması gerekir.

Danıştay üyelerinin nitelikleri: hangi sonuçları doğurur?

• İdari yargı hâkim veya savcısı, birinci sınıfa ayrıldıktan sonra üç yıl başarılı çalışmış ve birinci sınıf niteliğini korumuşsa Danıştay üyeliğine seçilebilir.
• Birinci sınıf niteliğini kaybeden hâkim veya savcı, üçüncü yılı doldurmuş olsa bile seçilemez.
• İdari görevden gelen kişi, on beş yıl Devlet hizmeti, birinci derece aylığı ve ahlak-seciye şartlarını taşıyorsa seçilebilir.
• Birinci fıkrada sayılan görevlerden birini yapmayan kişi Danıştay üyeliğine seçilemez.
• Üçüncü fıkradaki koşullardan birini taşımayan idari görevli, Danıştay üyeliğine seçilemez.
• Maddedeki koşullar seçim anında aranır; koşulu sonradan kaybeden kişi bakımından madde metni ayrıca bir düzenleme içermez.

Danıştay üyelerinin nitelikleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birinci fıkradaki görevlerin tamamını ikinci veya üçüncü fıkradaki koşullardan bağımsız saymak; her seçilebilirlik için aynı koşulları aramak.
• İdari yargı hâkim ve savcıları için on beş yıllık Devlet hizmeti şartını aramak; bu şart üçüncü fıkrada idari görevlilere özgüdür.
• Birinci sınıfa ayrılma niteliğinin kaybını göz ardı ederek yalnızca üç yıllık süreye bakmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Danıştay üyeliğine seçilmek için ikinci fıkradaki üç yıllık sürenin birinci sınıfa ayrılma tarihinden başlayarak hesaplanması ve bu süre içinde sınıf niteliğinin korunması gerektiği kabul edilmektedir. (Genel Kurul, 2016/14586 E., 10.11.2022; 2018/96 E., 2023/222 K., 27.12.2023)
• Ön koşul olarak birinci sınıf niteliği taşınmıyorsa ikinci fıkra kapsamındaki seçilme koşulunun oluşmadığı kabul edilmektedir. (2014/54 E., 2014/53 K., 13.03.2014; 2014/30 E., 2014/35 K., 18.02.2014)
• İkinci fıkradaki sınıf ve süre şartlarının 2014 değişikliğinden önceki hâli ile sonraki hâli arasında yorum farklılıkları olduğu, bu nedenle güncel metnin esas alınması gerektiği kabul edilmektedir. (2014/29 E., 2014/34 K., 18.02.2014)

Nasıl ispat edilir?

• Danıştay üyeliğine seçilme koşullarının varlığını iddia eden kişi, birinci fıkradaki görevi yaptığını ve ilgili koşulu taşıdığını belgeyle ispatlamalıdır.
• Birinci sınıf hâkim veya savcılık niteliğinin ve üç yıllık başarılı çalışmanın ispatı, ilgili kurum kayıtları ve özlük belgeleriyle yapılır.
• Üçüncü fıkradaki on beş yıllık Devlet hizmeti, birinci derece aylığı ve ahlak-seciye şartlarının ispatı, hizmet cetveli ve ilgili resmi belgelerle yapılır.
• Karşı tarafın koşulun eksik olduğunu ileri sürmesi hâlinde, eksikliği ileri süren taraf bu savunmasını ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.9: Üyelerin seçim usulünü ve seçim sayılarını düzenler; m.8'de sayılan nitelikleri taşıyanlar arasından seçim yapılır.
• 2575 sayılı Kanun m.10: Danıştay Başkanı, Başsavcısı, başkanvekilleri ve daire başkanlarının nitelik ve görev süreleri için ayrı hüküm içerir; m.8 bu görevlere uygulanmaz.
• 2575 sayılı Kanun m.14: Seçilen üyelerin dairelere ayrılması işini düzenler; m.8'deki seçilme koşullarını tamamlayan bir hüküm değildir.

Bu madde, Danıştayda boşalan üyeliklerin hangi kaynaktan ve hangi makamlarca doldurulacağını, Danıştay üyelerinin on iki yıllık görev süresi ve tekrar seçilememe kuralını, görev süresi sona erenlerin atanma usulünü, üyelikten ayrılanların Danıştayla ilişkisini ve boşalma duyurusu ile seçim süresini düzenler. Maddenin uygulandığı kişiler, Danıştay üyeliğine seçilecek idari yargı hâkim ve savcıları ile diğer görevlilerdir. Danıştay Başkanı, Başsavcısı, Başkanvekilleri ve Daire Başkanlarının nitelik ve seçimi (m.10), tetkik hâkimlerinin atanması (m.11) ve memurların nitelikleri (m.12) düzenlemez; bunlar ayrı maddelerde yer alır.

Üye seçimi: hangi kavramlar bilinmeli?

Boşalan üyelik

Danıştay üyeliğinin herhangi bir nedenle sona ermesiyle açılan kadrodur. Madde, bu kadroların doldurulmasının kaynağını ve usulünü belirler.

İdari yargı hâkim ve savcısı

Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca atanmış ve idari yargıda görevli hâkim veya savcıdır. Boşalan üyeliklerin dörtte üçü bu kesimden doldurulur.

Görev süresi

Danıştay üyesinin seçildiği tarihten itibaren on iki yıl olarak belirlenen süredir. Süre dolunca üyelik kendiliğinden sona erer.

Duyuru

Danıştay Başkanlığınca, boşalan üye sayısının dörde ulaştığı tarihten itibaren üç gün içinde yapılan bildirimdir. Bildirimde boşalan üyeliklerin idare veya vergi dairesi üyeliği olduğu belirtilir.

Üye seçimi: hangi şartlar aranır?

• Danıştayda üyelik boşalmış olmalıdır.
• Boşalan üyeliklerin dörtte üçü idari yargı hâkim ve savcıları arasından, dörtte biri diğer görevliler arasından doldurulmalıdır.
• Hâkim ve savcılardan yapılacak seçim Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca, diğer görevlilerden yapılacak seçim Cumhurbaşkanınca gerçekleştirilmelidir.
• Seçilecek kişi, Danıştay üyeliğine seçilmek için madde metninde öngörülen kişi kesiminden olmalıdır.
• Bir kimse iki defa Danıştay üyesi seçilememelidir.
• Boşalan üye sayısı dördü bulduğunda, Danıştay Başkanlığınca dördüncü boşalmanın tarihinden itibaren en geç üç gün içinde Cumhurbaşkanlığına ve Adalet Bakanlığına duyuru yapılmalıdır.
• Duyurudan sonra Cumhurbaşkanı ve Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca en geç iki ay içinde seçim yapılmalıdır.

Üye seçimi: hangi sonuçları doğurur?

• Hâkim ve savcılardan seçilen Danıştay üyesinin görev süresi sona erdiğinde HSYK ilgili dairesi tarafından idari yargıda sınıf ve derecesine uygun bir göreve atanır.
• Cumhurbaşkanınca seçilmiş ve idari yargıda göreve atanmak isteyen üye, görev süresinin bitiminden bir ay öncesine kadar talepte bulunursa HSYK ilgili dairesince atanır.
• Talepte bulunmayan üye, Danıştay Başkanlığınca Cumhurbaşkanlığına bildirilir ve başka bir göreve atanmak üzere işlem yapılır.
• Görevi sona eren üyelerin Danıştayla ilişkisi kesilir; ancak atamaları gerçekleşinceye kadar özlük hakları Danıştay tarafından karşılanmaya devam eder.
• Bir kimse iki defa Danıştay üyesi seçilirse seçim hukuka aykırı olur; bu kişinin ikinci defa seçilmesi maddede açıkça yasaklanmıştır.
• Dördüncü boşalmadan sonra duyuru yapılmazsa veya seçim iki ay içinde yapılmazsa, maddede bu hâller için ayrı bir yaptırım sayılmamıştır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Anayasa Mahkemesi, 2575 sayılı Kanun m.9'da yer alan Başbakanlığa ibarelerinin Cumhurbaşkanlığına çevrilmesini içeren değişikliği, duyuru makamının değişmesi bakımından uygulanabilir bularak kabul etmiştir. (2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023)
• Anayasa Mahkemesi, m.9'a eklenen 3, 4, 5 ve 6 numaralı fıkraların Danıştay üyelerinin görev süresi, atanma ve özlük hakları bakımından anayasaya aykırı olmadığı yönünde karar vermiştir. (2016/144 E., 2020/75 K., 10.12.2020)

Nasıl ispat edilir?

• Danıştay üyeliğinin boşaldığını ve boşalan üyeliğin hangi kesimden doldurulacağını ileri süren taraf, bu hususu Danıştay Başkanlığının duyurusu ve seçim kararı ile ispatlar.
• Üyenin idari yargı hâkim veya savcısı olduğu iddiası, HSYK kararı ve atama belgesiyle ispatlanır; diğer görevlilerden seçildiği iddiası ise Cumhurbaşkanlığı kararı ile ispatlanır.
• Üyenin iki defa seçilmediği iddiası, Danıştay ve HSYK kayıtlarıyla kanıtlanır; bu konuda ispat yükü seçimi tartışan tarafa düşer.
• Atama talebinde bulunulduğunu iddia eden üye, talebin görev süresinin bitiminden bir ay öncesine kadar yapıldığını yazılı belgeyle ispatlamak zorundadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.10: Danıştay Başkanı, Başsavcısı, Başkanvekilleri ve Daire Başkanlarının nitelik, seçim ve görev süreleri ayrı bir maddede düzenlenmiştir; bu madde üyelik kadrolarından üst görevlere geçişte ayrı kurallar getirir.
• 2575 sayılı Kanun m.11: Danıştay tetkik hâkimlerinin atanmasını düzenler; üye olmayan ancak Danıştay kadrosunda çalışan hâkimlerin statüsü bakımından ayrı bir hükümdür.
• 2575 sayılı Kanun m.12: Danıştaydaki memurların nitelik ve atanma usulünü düzenler; üyelerin özlük hakları ile memur kadrolarının ayrımını gösterir.

2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 10. maddesi, Danıştay Başkanı, Başsavcısı, başkanvekilleri ve daire başkanlarının seçilme usulünü, seçilebilme niteliklerini, görev sürelerini ve boşalma hâlinde yapılacak seçimin zamanını düzenler. Madde Danıştay üyeleri arasından yapılan bu seçimlere uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: Danıştay üyelerinin genel nitelikleri ve üye seçimi (m.9 ile ilgili kanun hükümleri ve Danıştay üye seçim usulü ayrı maddelerde yer alır), tetkik hâkimlerinin atanması ve daireler arasındaki dağılımı (m.11), memurların nitelikleri ve atanması (m.12), Danıştay'ın idari görevleri ve kurulları (m.14 ve sonrası). Madde metninde yer almayan bu konular için ayrıca ilgili kanun hükümlerine bakılmalıdır.

Seçimleri ve görev süreleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Salt çoğunluk

Danıştay Genel Kurulunun üye tam sayısının yarısından fazlasını ifade eder. Hesap, mevcut üye sayısı üzerinden değil, tam sayı üzerinden yapılır.

Görev süresi

Danıştay Başkanı, Başsavcısı, başkanvekilleri ve daire başkanlarının bu görevde kalacağı dört yıllık süredir. Süre dolunca görev kendiliğinden sona erer ve yeniden seçilme mümkündür.

Danıştay üyeliği yapmış olma şartı

Başkan ve Başsavcı için altı yıl, başkanvekili ve daire başkanı için üç yıl süreyle Danıştay üyeliği yapılmış olması seçilme koşuludur. Bu süre, görevde geçirilen toplam sürenin hesabıyla belirlenir.

Görevden çekilme

Süresi dolmadan bu görevlerden ayrılmadır. Görevden çekilenler, yeniden seçilemeyenler ve seçime girmeyenler Danıştay üyeliği görevine devam eder.

Gizli oy

Seçimin oylama biçimidir. Oylar açık değil, gizli olarak kullanılır.

Seçimleri ve görev süreleri: hangi şartlar aranır?

• Seçilecek kişinin Danıştay üyesi olması gerekir.
• Danıştay Başkanı ve Başsavcı olarak seçilecek kişinin altı yıl, başkanvekili ve daire başkanı olarak seçilecek kişinin üç yıl süreyle Danıştay üyeliği yapmış olması zorunludur.
• Seçim, Danıştay Genel Kurulunca üye tam sayısının salt çoğunluğu ile gizli oyla yapılmalıdır.
• Seçim, görev süresinin bitiş tarihinden on beş gün önce veya boşalma tarihinden itibaren on beş gün içinde yapılmalıdır; çalışmaya ara verme süresi bu hesaba katılmaz.
• İlk üç oylamada sonuç alınamadığında seçim üçüncü oylamada en çok oy alan iki aday arasında yapılmalıdır.
• Dördüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa seçim yeniden aday gösterilerek tekrarlanmalıdır.
• Yeniden yapılan seçimin ilk üç oylamasında da sonuç alınamazsa dördüncü oylamada en çok oy alan aday seçilmiş sayılır.

Seçimleri ve görev süreleri: hangi sonuçları doğurur?

• Görev süresi dolan Danıştay Başkanı, Başsavcısı, başkanvekilleri ve daire başkanları yeniden seçilebilir.
• Yeniden seçilemeyen veya seçime girmeyen ya da süresi dolmadan görevden çekilen kişiler Danıştay üyeliği görevine devam eder.
• Seçilme şartlarından birini taşımayan aday, Danıştay Başkanı, Başsavcısı, başkanvekili veya daire başkanı olarak seçilemez.
• Dördüncü oylamada seçilen kişi, salt çoğunluk sağlanamadığı için de seçilmiş sayılır; bu nitelik seçimin sonuçlanmasını sağlar.
• Seçim, süresinde yapılmadığı takdirde görev boşluğu doğar; bu hâl madde metninde ayrıca düzenlenmemiştir.

Seçimleri ve görev süreleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Dördüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamadığında seçimi hemen yenilemek yerine ilk üç oylamadaki gibi işlem yapmak; madde yeniden aday gösterilerek tekrarlanmayı öngörür.
• Başkan ve Başsavcı için üç yıl, başkanvekili ve daire başkanı için altı yıl gibi şartları karıştırmak; madde Başkan ve Başsavcı için altı, diğerleri için üç yıl öngörür.
• Görev süresini dört yıl yerine üç veya beş yıl olarak hesaplamak.
• Çalışmaya ara verme süresini on beş günlük seçim süresine dâhil etmek; madde bu süreyi hesaptan çıkarır.
• Görevden çekilen veya seçime girmeyen kişinin Danıştay üyeliğini de kaybettiğini sanmak; bu kişiler üyelik görevine devam eder.

Nasıl ispat edilir?

• Seçilme şartlarının varlığı, adayın Danıştay üyeliği süresini gösteren kayıt ve atama belgeleriyle ispatlanır.
• Seçim usulünün uygulanması, Danıştay Genel Kurulu tutanakları ve oylama sonuçlarıyla ispatlanır; seçimin usulüne uygun yapıldığını ileri süren taraf bu belgeleri sunmakla yükümlüdür.
• Seçim süresinin (on beş gün) korunup korunmadığı, boşalma veya görev süresi bitiş tarihi ile seçim tarihinin karşılaştırılmasıyla ispatlanır.
• Çalışmaya ara verme süresinin hesaba katılmaması gerektiğini ileri süren taraf, ara verme dönemini belgeleyerek bunu ispatlamak zorundadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.11: Tetkik hâkimleri ve savcıların atanması ile dairelere verilmesini düzenler; m.10'daki daire başkanlarının görev yapacağı daire yapısını tamamlar.
• 2575 sayılı Kanun m.12: Danıştay'ın idari hizmet birimlerinde çalışacak memurların niteliklerini düzenler; m.10'daki seçilen başkan ve başkanvekillerinin yönettiği idari birimlerle ilgilidir.

Madde, Danıştay tetkik hakimleri ile Danıştay savcılarının atanma koşullarını, tetkik hakimlerinin görev yerlerinin belirlenmesi ve değiştirilmesi usulünü ve sicil devresini düzenler. Tetkik hakimlerinin görev yaptıkları kurul ve dairelerin değiştirilmesini yönetmeliğe bağlar. Madde, Danıştay üyeleri, Başkan ve daire başkanları gibi üst görevlilerin seçimini ve görev sürelerini düzenlemez (m.10). Danıştay üyelerinin seçimi ve Cumhurbaşkanınca seçilecek üyeler de bu maddenin kapsamında değildir (2575 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri). Memurların nitelikleri, atanması ve nakilleri ile Danıştay'daki kalem personeli de madde kapsamı dışındadır (m.12). Madde, tetkik hakimi olmayan adli yargı hakimlerinin atanmasını da düzenlemez.

Danıştay Tetkik Hakimi ve Savcılarının atanmaları ve dairelere verilmeleri: hangi şartlar aranır?

• Atanacak kişinin idari yargı hakimi olması ve bu sıfatla beş yıl meslekte hizmet etmiş bulunması gerekir.
• Atanacak kişinin meslekteki hizmeti sırasında olumlu sicil almış olması gerekir.
• Tetkik hakimi ve savcının atanmasının Hakimler ve Savcılar Kurulu kararıyla yapılması gerekir.
• Tetkik hakiminin görev yerinin Başkanlık Kurulu kararıyla belirlenmesi gerekir.
• Görev yerinin değiştirilmesi için de aynı usulün izlenmesi gerekir.
• Görev yeri değişikliğinden önce bir sicil devresinin geçmiş olması gerekir; bu, idari zaruret bulunmadıkça aranır.
• Sicil devresinin en az altı ay olması gerekir.
• Tetkik hakimlerinin çalıştıkları kurul ve dairelerin değiştirilmesi, yönetmelikte belirlenecek esas ve sürelere uygun olmalıdır.

Danıştay Tetkik Hakimi ve Savcılarının atanmaları ve dairelere verilmeleri: hangi sonuçları doğurur?

• Beş yıllık meslek hizmeti ve olumlu sicil koşulunu taşımayan idari yargı hakimi Danıştay tetkik hakimi veya savcısı olarak atanamaz.
• Tetkik hakiminin görev yeri, Başkanlık Kurulu kararı olmadan belirlenmez ve değiştirilmez.
• Sicil devresi dolmadan yapılan görev yeri değişikliği, idari zaruret bulunmadıkça hukuka aykırıdır.
• Sicil devresi en az altı aydır; bu süreden kısa bir devre kanunun asgari sınırının altında kalır.
• Tetkik hakimlerinin çalıştığı kurul ve dairelerin değiştirilmesinde yönetmeliğe aykırı işlem yapılamaz.
• Madde emredici niteliktedir; kanunun öngördüğü usul ve süreler tarafların veya idarenin takdirine bırakılmamıştır.

Danıştay Tetkik Hakimi ve Savcılarının atanmaları ve dairelere verilmeleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Hakimler ve Savcılar Kurulu'nun atama yetkisini Başkanlık Kurulu'nun görev yeri yetkisiyle karıştırmak.
• Sicil devresini altı ay yerine bir yıl gibi farklı bir süreyle hesaplamak; kanunda en az altı ay yazılıdır.
• Sicil devresinin dolmadığı durumda, idari zaruret olmadan değişiklik yapılabileceğini varsaymak.
• Beş yıllık meslek hizmetini, adli yargı hakimliği süresini de kapsayacak biçimde genişletmek; metin idari yargı hakimliğini aramaktadır.
• Görev yeri değişikliğinde Başkanlık Kurulu kararı yerine idari bir emri yeterli saymak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Tetkik hakiminin görev yerinin değiştirilmesinde sicil devresinin dolup dolmadığının ve idari zaruretin bulunup bulunmadığının somut olarak gerekçelendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (2015/18 E., 2016/12 K., 10.02.2016)

Nasıl ispat edilir?

• Tetkik hakiminin atanması için beş yıllık meslek hizmetinin ve olumlu sicilin varlığını, atamayı isteyen tarafın ya da idarenin ilgili kurum kayıtlarıyla ispatlaması gerekir.
• Görev yeri değişikliğinin sicil devresi dolmadan yapılmış olması halinde, idarenin idari zaruret bulunduğunu belgeyle ortaya koyması gerekir; zaruretin varlığını ispat yükü idareddedir.
• Başkanlık Kurulu kararının varlığı ve usulüne uygunluğu, kararın kendisiyle ispatlanır; kararın bulunmaması halinde değişiklik hukuken geçerli değildir.
• Yönetmeliğe aykırılık iddiasında, iddia eden taraf yönetmelik hükmünü ve işlemin buna aykırılığını ortaya koymakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.10: Danıştay Başkanı, başkanvekilleri ve daire başkanlarının seçimini düzenler. Başkanlık Kurulu'nun üyelerini ve yetkisini tamamlayan bu hükümdür.
• 2575 sayılı Kanun m.12: Danıştay memurlarının nitelikleri, atanması ve nakilleri ile kalem hizmetlerini düzenler. Tetkik hakimlerinin statüsünden ayrıdır.
• 2575 sayılı Kanun m.14: Seçilen üyelerin dairelere ayrılmasını Başkanlık Kurulu kararına bağlar; tetkik hakimlerinin görev yeri belirleme usulüyle paralel bir yetki düzenler.

Madde, Danıştay'da çalışacak memurların nitelikleri, naklen veya açıktan atama yoluyla atanmaları, açıktan ilk defa Devlet memurluğuna atanacaklar için sözlü ve gerektiğinde uygulamalı sınav usulü ile Danıştay personelinin Adalet Bakanlığının taşra kadrolarına atanması hallerini düzenler. Kapsam, Genel Sekreterliğe bağlı idari hizmet birimleri, Daireler, Kurullar ve Başsavcılığa bağlı kalem hizmetlerini yürüten birimlerdeki memurlardır. Danıştay tetkik hâkimi ve savcılarının atanmasını (m.11), Danıştay üyelerinin seçimini ve nitelikleri ile kamu görevlisi genel atanma ve adaylık işlemlerinin ayrıntısını bu maddede düzenlemez. Yönetmeliğe bırakılan usul ve esaslar da madde metninde ayrıntılanmaz.

Memurların nitelikleri, atanmaları, istihdamı, nakilleri ve görevlendirilmeleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Kalem hizmetleri

Başsavcılığa bağlı olarak faaliyet gösteren birimlerde yürütülen büro ve kayıt türü destek işleridir. Maddede yalnızca bu hizmetleri yürüten birimler sayılmış, kalem dışındaki birimlerin kapsam dışı kaldığı anlaşılmaktadır.

Naklen atama

Memurun mevcut kadrosundan başka bir kuruma veya yere yer değiştirme yoluyla atanmasıdır. Açıktan atamadan farklı olarak boş kadroya dışarıdan alım değil, memurun mevcut statüsü üzerinden yapılan bir atamadır.

Açıktan atama

Devlet memurluğuna dışarıdan alınan kişilerin atanma yoludur. Açıktan ilk defa atananlar merkezi sınav sonucu ve Danıştay'a özgü sözlü sınavdan geçer.

Taşra kadrosu

Adalet Bakanlığının merkez teşkilatı dışındaki, il ve ilçelerdeki kadrolarıdır. Danıştay personelinin bu kadrolara atanması, Genel Sekreterin teklifi ve Başkanın uygun görmesiyle mümkün kılınmıştır.

Mükteseplerine uygun atama

Danıştay'da çalışan personelin Adalet Bakanlığınca kazanılmış haklarına uygun olarak atanmasını ifade eder. Atamanın kazanılmış hakları gözetilerek yapılması şartı getirilmiştir.

Memurların nitelikleri, atanmaları, istihdamı, nakilleri ve görevlendirilmeleri: hangi şartlar aranır?

• Atanacak kişinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen nitelikleri taşıması gerekir.
• Atanacak memurun Genel Sekreterliğe bağlı idari hizmet birimleri, Daireler, Kurullar ya da Başsavcılığa bağlı kalem hizmetlerini yürüten birimlerde çalışacak olması gerekir.
• Atama naklen veya açıktan atama yoluyla yapılmalıdır.
• Açıktan ilk defa Devlet memurluğuna atanacaklar, Devlet memurluğuna giriş için yapılan merkezi sınava girmiş olmalıdır.
• Açıktan ilk defa atanacaklar, Genel Sekreterin görevlendireceği genel sekreter yardımcısının başkanlığında iki tetkik hâkiminden oluşan üç kişilik komisyonun düzenlediği sözlü ve gerektiğinde uygulamalı sınavdan geçmelidir.
• Sınav sonucu üzerine Genel Sekreterin teklifi bulunmalı ve atama Danıştay Başkanınca yapılmalıdır.
• Taşra kadrosuna atanacak Danıştay personeli için Genel Sekreterin teklifi ve Başkanın uygun görüşü bulunmalıdır.
• Taşraya atamada Adalet Bakanlığınca kazanılmış haklara uygun işlem yapılmalı, açıktan atama izni aranmamalıdır.

Memurların nitelikleri, atanmaları, istihdamı, nakilleri ve görevlendirilmeleri: hangi sonuçları doğurur?

• Atanacak memurlarda 657 sayılı Kanunda aranan nitelikler bulunmadığında atama yapılamaz.
• Açıktan ilk defa atanacaklar merkezi sınava girmemişse komisyon sınavına alınamaz ve atanamazlar.
• Sözlü sınavda başarısız olanlar, Genel Sekreter teklifi ve Danıştay Başkanının onayı olmadan Danıştay memuru olarak atanamaz.
• Taşra kadrosuna atanma için Genel Sekreter teklifi ve Başkanın uygun görüşü bulunmazsa Danıştay personeli Adalet Bakanlığı taşra kadrosuna atanamaz.
• Taşraya atanan Danıştay personeli için açıktan atama izni gerekmez.
• Madde yönetmelikle düzenlenmesi öngörülen usul ve esasların uygulanmasına ilişkindir; yönetmelik hükümleri madde metnine aykırı olamaz.

Memurların nitelikleri, atanmaları, istihdamı, nakilleri ve görevlendirilmeleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Taşraya atanan Danıştay personelinin açıktan atama izni aranacağını sanmak; madde bu izni açıkça aramamaktadır.
• Gerektiğinde uygulamalı sınavı her atamada zorunlu saymak; uygulamalı sınav yalnızca gerektiğinde yapılır.
• Kapsamı Danıştay'ın tüm personeline yaymak; madde yalnızca sayılan birimlerdeki memurları kapsar.
• Danıştay tetkik hâkimi atamalarını bu madde kapsamında saymak; onlar 2575 sayılı Kanun m.11 kapsamındadır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Madde kapsamındaki açıktan ilk atamalarda merkezi sınav ve komisyon sınavının birlikte aranacağı kabul edilmektedir. (2011/113 E., 2012/108 K., 18.07.2012)

Nasıl ispat edilir?

• Açıktan ilk atamada merkezi sınav sonucunun ve komisyon sınav tutanağının idare tarafından belgelenmesi gerekir; atamayı yapan idare bu belgeleri ispatla yükümlüdür.
• Taşra atamasında Genel Sekreter teklifi ve Başkanın uygun görüşünün yazılı olarak bulunması gerekir; eksikliğini iddia eden taraf bu eksikliği ispatlar.
• Memurluk niteliklerinin 657 sayılı Kanun kapsamında taşındığı, ilgili belgelerle ispatlanır; aksini ileri süren taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2575 sayılı Kanun m.11: Danıştay tetkik hâkimi ve savcılarının atanma usulünü düzenler; bu maddede yer alan memur atamalarından ayrıdır.
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu: Maddenin birinci fıkrasında atıf yapılan genel memurluk niteliklerini belirler.