TCK Madde 61Cezanın belirlenmesi
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
5237 sayılı TCK m.61, temel cezanın belirlenmesinde hâkimin dikkate alacağı ölçütleri, bu ölçütlerin fiilin olası kastla veya bilinçli taksirle işlenmesi, birden fazla nitelikli hal, sonuç cezanın belirlenmesi, süreli hapis ve adli para cezasının hesaplanması ve kanunilik ilkesi bakımından sınırlarını düzenler. Madde, hâkimin cezanın alt ve üst sınırı arasında temel ceza belirlemesini ve bu cezanın sonuç cezaya dönüştürülme sırasını kapsar.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(1)Hakim, somut olayda;
a)Suçun işleniş biçimini,
b)Suçun işlenmesinde kullanılan araçları,
c)Suçun işlendiği zaman ve yeri,
d)Suçun konusunun önem ve değerini,
e)Meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını,
f)Failin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığını,
g)Failin güttüğü amaç ve saiki,
Göz önünde bulundurarak, işlenen suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında temel cezayı belirler.
(2)Suçun olası kastla ya da bilinçli taksirle işlenmesi nedeniyle indirim veya artırım, birinci fıkra hükmüne göre belirlenen ceza üzerinden yapılır.
(3)Birinci fıkrada belirtilen hususların suçun unsurunu oluşturduğu hallerde, bunlar temel cezanın belirlenmesinde ayrıca göz önünde bulundurulmaz.
(4)Bir suçun temel şekline nazaran daha ağır veya daha az cezayı gerektiren birden fazla nitelikli hallerin gerçekleşmesi durumunda; temel cezada önce artırma sonra indirme yapılır.
(5)Yukarıdaki fıkralara göre belirlenen ceza üzerinden sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsi sebeplere ilişkin hükümler ile takdiri indirim nedenleri uygulanarak sonuç ceza belirlenir.
(6)Hapis cezasının süresi gün, ay ve yıl hesabıyla belirlenir. Bir gün, yirmidört saat; bir ay, otuz gündür. Yıl, resmi takvime göre hesap edilir. Hapis cezası için bir günün, adlî para cezası için bir Türk Lirasının artakalanı hesaba katılmaz ve bu cezalar infaz edilmez.
(7)(Ek: 29/6/2005 – 5377/7 md.)Süreli hapis cezasını gerektiren bir suçtan dolayı bu madde hükümlerine göre belirlenen sonuç ceza, otuz yıldan fazla olamaz.
(8)(Ek: 29/6/2005 – 5377/7 md.) Adlî para cezası hesaplanırken, bu madde hükmüne göre cezanın belirlenmesi ve bireyselleştirilmesine yönelik artırma ve indirimler, gün üzerinden yapılır. Adlî para cezası, belirlenen sonuç gün ile kişinin bir gün karşılığı ödeyebileceği miktarın çarpılması suretiyle bulunur.
(9)(Ek: 6/12/2006 – 5560/1 md.) Adlî para cezasının seçimlik ceza olarak öngörüldüğü suçlarda bu cezaya ilişkin gün biriminin alt sınırı, o suç tanımındaki hapis cezasının alt sınırından az; üst sınırı da, hapis cezasının üst sınırından fazla olamaz.
(10)Kanunda açıkça yazılmış olmadıkça cezalar ne artırılabilir, ne eksiltilebilir, ne de değiştirilebilir.12
- 1.(10. fıkra)29/6/2005 tarihli ve 5377 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, altıncı fıkradan sonra gelmek üzere yedinci ve sekizinci fıkra eklendiği için bu fıkranın numarası (7) iken, (9) olarak teselsül ettirilmiştir.
- 2.(10. fıkra)6/12/2006 tarihli ve 5560 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle, sekizinci fıkradan sonra gelmek üzere (9) numaralı fıkra eklendiği için, bu fıkranın numarası (9) iken, (10) olarak teselsül ettirilmiştir.
Madde gerekçesi
Bu gerekçe kanunun ilk metnine aittir; madde o tarihten sonra 2 kez değişti. Bugünkü metni birebir açıklamayabilir.
Maddede cezanın belirlenmesinde izlenecek yöntem düzenlenmiştir. Birinci fıkrada, temel cezanın belirlenmesinde hangi hususların göz önünde bulundurulacağı bentler hâlinde gösterilmiştir. Maddenin birinci fıkrasında temel cezanın belirlenmesinde göz önünde bulundurulacak hususlardan bazıları, özel suç tanımlarında cezanın artırılmasını veya azaltılmasını gerektiren nitelikli unsurlar olarak belirlenmiş olabilir. Bu durumda, söz konusu nitelikli unsurlar, birinci fıkraya göre temel cezanın belirlenmesinde dikkate alınmayacaktır. Bu düşüncelerle, maddenin ikinci fıkrasında mükerrer değerlendirme yasağı vurgulanmıştır. Maddenin üçüncü fıkrasında, bir suçun temel şekline nazaran daha ağır cezayı gerektiren birden fazla nitelikli unsurunun gerçekleşmesi hâlinde, temel cezanın en ağır cezayı gerektiren nitelikli unsura göre belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Suçun temel şekline nazaran daha az cezayı gerektiren nitelikli unsurun varlığı hâlinde temel ceza üzerinden indirim yapıldıktan sonra, sırasıyla yapılacak olan artırım ve indirim sebepleri dördüncü fıkrada belirlenmiştir. Buna göre, sırasıyla teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü, akıl hastalığı ve cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsî sebeplere ilişkin hükümler ile, takdiri indirim nedenleri uygulanarak sonuç ceza belirlenir. Tekerrür, cezanın ağırlaştırılması nedeni olarak görülmediği için, cezanın belirlenmesi açısından Tasarıda benimsenen sıralamada yer alan tekerrür çıkarılmıştır.
Gerekçe kanun koyucunun açıklamasıdır, hüküm değildir; çelişirse madde metni esastır.
Değişiklik geçmişi(3)
- 06.12.20069. fıkra 06.12.2006 tarihinde 5560 sayılı Kanunla eklendi
- 29.06.20057. fıkra 29.06.2005 tarihinde 5377 sayılı Kanunla eklendi
- 29.06.20058. fıkra 29.06.2005 tarihinde 5377 sayılı Kanunla eklendi
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Atıflar(4)
Bu maddeye atıf yapanlar
Bu maddedeki kavramlar
- Gün birimi
- Mükerrer değerlendirme yasağı
- Olası kast ve bilinçli taksir
- Sonuç ceza
- Temel ceza
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
9.948 karar arasından seçildi- Ceza Genel Kurulu E.2022/144 K.2025/289 T.2025-06-25Ceza Genel KuruluOnamaYerleşik içtihat
3- Tarsus 4. Asliye Ceza Mahkemesinin 17.02.2014 tarihli ve 932-115 sayılı hükümlerinin, "Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun silahla ve birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi karşısında, TCK'nın 61. maddesi uyarınca temel ceza belirlenirken birden fazla nitelikli hâlin gerçekleşmesi nedeniyle alt sınırdan uzaklaşmak suretiyle ceza tayin edilmesi gerektiğinin gözetilmemesi aleyhe temyiz olmadığından bozma nedeni yapılmamıştır." eleştirisiyle ONANMASINA,
- Ceza Genel Kurulu E.2017/267 K.2018/320 T.2018-07-03Ceza Genel KuruluBozma
Çoğunluk görüşüne katılmayan Ceza Genel Kurulu Üyesi ...; "Direnme yolu ile Yargıtay Ceza Genel Kurul gündemine gelen Bursa 10. Sulh Ceza Mahkemesi ile Yüksek 12. Ceza Dairesi arasındaki uyuşmazlık, hâkimin temel cezayı belirlerken cezanın alt ve üst sınırı arasındaki takdir yetkisini kullanmasını belirleyen 5237 Sayılı Yasanın 3/1 ve 61. maddesinin uygulanması ile ilgilidir.
- 12. Ceza Dairesi · E. 2025/4555 · K. 2026/2055 · T. 03.03.2026Daire kararıRet
ancak seçimlik hareketlerden birkaçının gerçekleşmesi durumunun 5237 sayılı Kanun'un 61. maddesi gereğince temel cezanın belirlenmesinde dikkate alınması gerektiğinden, sahte belge düzenleme ve kullanma suçlarından ayrı ayrı mahkumiyet kararı verilemeyeceği gözetilmeden,
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddeye özel soru
Cezanın belirlenmesinde hakim temel cezayı belirlerken aşağıdakilerden hangisini dikkate almaz?
- A) Suçun işleniş biçimi
- B) Failin ekonomik durumu
- C) Failin kast veya taksire dayalı kusurunun ağırlığı
- D) Suçun işlendiği zaman ve yer
- E) Suçun işlenmesinde kullanılan araçlar
Bu maddeyle ilgili 22 soru daha var
Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.
Platforma katıl