Dernekler Kanunu Madde 19Beyanname verme yükümlülüğü ve denetim
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Madde, derneklerin yıllık faaliyet ve gelir-gider beyannamesini mülkî idare amirliğine vermesi yükümlülüğünü, beyannamenin esas ve usullerinin yönetmelikle belirlenmesini, derneklerin İçişleri Bakanlığı veya mülkî idare amirince denetlenmesinin koşullarını, denetimin yürütülme usullerini (mesai saati, önceden bildirim, kolluk görevlendirilmemesi, bilirkişi), denetimde istenen bilgi ve belgeler ile yerlere girme yükümlülüğünü ve denetimde suç tespiti halinde bildirim görevini düzenler.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
Dernekler, yıl sonu itibarıyla faaliyetlerini, gelir ve gider işlemlerinin sonuçlarını düzenleyecekleri beyanname ile her yıl Nisan ayı sonuna kadar mülkî idare amirliğine vermekle yükümlüdürler. Beyannamenin düzenlenmesine ilişkin esas ve usuller yönetmelikte düzenlenir.
Gerekli görülen hallerde, derneklerin tüzüklerinde gösterilen amaçlar doğrultusunda faaliyet gösterip göstermedikleri, defterlerini ve kayıtlarını mevzuata uygun olarak tutup tutmadıkları İçişleri Bakanı veya mülkî idare amiri tarafından kamu görevlilerine denetletilebilir. (Ek cümle:27/12/2020-7262/13 md.) Bu denetimlerin, yapılacak risk değerlendirmelerine göre üç yılı geçmeyecek şekilde her yıl yapılması esastır. Bu denetimlerde kolluk kuvveti mensupları görevlendirilemez. İçişleri Bakanlığı ve mülkî idare amirlerinin yapacağı denetimler mesai saatleri içerisinde yapılır. Bu denetimler en az yirmidört saat önce derneklere bildirilir. (Ek cümleler:27/12/2020-7262/13 md.)(İptal altıncı cümle: Anayasa Mahkemesinin 18/1/2024 Tarihli ve E: 2021/28, K: 2024/11 Sayılı Kararı ile.) Bu denetimlerde görevlendirileceklere ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte düzenlenir.1
Denetim sırasında görevli memurlar tarafından istenecek her türlü bilgi, belge ve kayıtların, dernek yetkilileri tarafından gösterilmesi veya verilmesi, yönetim yerleri, müesseseler ve eklentilerine girme isteğinin yerine getirilmesi zorunludur.
(Ek fıkra:27/12/2020-7262/13 md.)(İptal dördüncü fıkra: Anayasa Mahkemesinin 18/1/2024 Tarihli ve E: 2021/28, K: 2024/11 Sayılı Kararı ile.)
(Ek fıkra:27/12/2020-7262/13 md.)(İptal beşinci fıkra: Anayasa Mahkemesinin 18/1/2024 Tarihli ve E: 2021/28, K: 2024/11 Sayılı Kararı ile.)
(Ek fıkra:27/12/2020-7262/13 md.) Denetim sırasında, uzmanlık veya teknik bilgi gerektiren durumlarda İçişleri Bakanlığı, valilikler ve kaymakamlıklar tarafından bilirkişi görevlendirilebilir. Bilirkişinin görevlendirilmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte düzenlenir. Bilirkişiye verilecek ücretin tutarı İçişleri Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığınca birlikte tespit olunur ve bu ücret İçişleri Bakanlığı bütçesine konulacak ödenekten karşılanır.
Denetim sırasında, suç teşkil eden fiillerin tespit edilmesi hâlinde, mülkî idare amiri durumu derhal Cumhuriyet savcılığına ve derneğe bildirir.
- 1.(2. fıkra)27/12/2020 tarihli ve 7262 sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle bu fıkranın birinci cümlesine “tarafından” ibaresinden sonra gelmek üzere “kamu görevlilerine” ibaresi eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi(5)
- 18.01.2024“Bu denetimlerde görevlendirileceklere ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte…” ile başlayan fıkra (bir cümlesi) 18.01.2024 tarihinde Anayasa Mahkemesince iptal edildi (AYM E.2021/28, K.2024/11)
- 18.01.20244. fıkra 18.01.2024 tarihinde Anayasa Mahkemesince iptal edildi (AYM E.2021/28, K.2024/11)
- 18.01.20245. fıkra 18.01.2024 tarihinde Anayasa Mahkemesince iptal edildi (AYM E.2021/28, K.2024/11)
- 27.12.2020“Bu denetimlerin, yapılacak risk değerlendirmelerine göre üç yılı geçmeyecek…” ile başlayan fıkra (bir cümlesi) 27.12.2020 tarihinde 7262 sayılı Kanunla eklendi
- 27.12.2020“Denetim sırasında, uzmanlık veya teknik bilgi gerektiren” ile başlayan fıkra 27.12.2020 tarihinde 7262 sayılı Kanunla eklendi
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Atıflar(2)
Bu maddeye atıf yapanlar
Bu maddede geçen tanımlar(2)
- Dernek
- Kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarını
- Mülkî idare amiri
- Dernek merkezinin bulunduğu yerin vali veya kaymakamını
Bu maddedeki kavramlar
- Beyanname
- Bilirkişi
- Mülkî idare amiri
- Risk değerlendirmesi
- Gerekli görülen hal
- Mesai saatleri
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
27 karar arasından seçildi- Hukuk Genel Kurulu E.2017/2046 K.2020/527 T.2020-07-07Hukuk Genel KuruluOnama
15. 5253 sayılı Dernekler Kanunu'nun 19. maddesine göre, İçişleri Bakanı veya mülkî idare amiri tarafından gerekli görülen hâllerde, derneklerin tüzüklerinde gösterilen amaçlar doğrultusunda faaliyet gösterip göstermedikleri, defterlerini ve kayıtlarını mevzuata uygun olarak tutup tutmadıklarının denetletilebileceği, aynı Kanunun "Ceza hükümleri" başlıklı 32. maddesinin "b" bendine göre ise genel kurulu süresinde toplantıya çağırmayan,
Madde bu karardan sonra (18.01.2024) kısmen değişti; kararın dayandığı hükmün bugünkü hâli ayrıca kontrol edilmeli.
- 10. Daire · E. 2021/2210 · K. 2025/3019 · T. 17.06.2025Daire kararıRet
kamu yararına çalışan derneklerden sayılmasına karar verilen davacı derneğin, 5253 sayılı Kanunun 19 ve 27'nci maddeleri gereğince yapılan denetiminde, 27.2.2020 gün ve 26/2 sayılı tevdi raporunun düzenlendiği, elde edilen gelirin kaydedilmemesi, defter kayıtlarında tahrifat yapılması,
- 7. Ceza Dairesi · E. 2021/29359 · K. 2022/7866 · T. 18.04.2022Daire kararıRet
Sağlık Hizmetleri Geliştirme ve Dayanışma Derneği'nin 5253 sayılı Dernekler Kanunu'nun 19. maddesi gereğince Valilik Makamının 22/07/2019 tarih ve 13814 sayılı oluru ile 11/12/2019 tarihinde denetlendiğini, yapılan denetim sonucunda dernekler tarafından tutulması zorunlu olan defterlerden demirbaş defterinin kayıp olduğunu ve zayi belgesi almak için başvuruda bulunulmadığını, bu durumun anılan Dernekler Kanunu'nun 32/k maddesinin ihlal ettiğini belirterek suç duyusunda bulunduğu anlaşılmış olup,
Madde bu karardan sonra (18.01.2024) kısmen değişti; kararın dayandığı hükmün bugünkü hâli ayrıca kontrol edilmeli.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.