MÖHUK Madde 1Kapsam

Merkezi Ankara'da bulunan bir Türk teknoloji şirketi (T), merkezi Münih'te bulunan Alman ana şirket (A) ve onun merkezi Milano'da bulunan İtalyan iştiraki (İ) arasında üçlü bir lisans sözleşmesi imzalanmıştır. Sözleşmeye göre (İ), geliştirdiği bir yazılımın Türkiye'deki kullanım hakkını (T)'ye devredecek, (T) ise lisans bedelini doğrudan (A)'ya ödeyecektir. Sözleşme, Paris'te bir teknoloji fuarı sırasında müzakere edilmiş ve e-posta teyitleriyle yürürlüğe girmiştir. Sözleşmenin ifası kapsamında yazılımın entegrasyonu Türkiye'de gerçekleştirilecektir. Taraflar, sözleşmede ne uygulanacak hukuku ne de yetkili mahkemeyi belirlemişlerdir. (T)'nin lisans bedelini ödememesi üzerine (A), Ankara'daki bir asliye ticaret mahkemesinde dava açmıştır. Bu karmaşık hukuki ilişki göz önüne alındığında, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'un (MÖHUK) temel işlevi ve uygulama alanı hakkında aşağıdaki tespitlerden hangisi doğrudur?

1. A) MÖHUK'un uygulanabilmesi için aranan "yabancılık unsuru", uyuşmazlığın taraflarının şahsi statülerine (vatandaşlık, yerleşim yeri) ilişkin olmalıdır; sözleşmenin akdedildiği veya ifa edileceği yer gibi objektif unsurlar, ancak tarafların şahsi statülerinin aynı devlete bağlı olması durumunda tali nitelikte bir bağlama noktası olarak önem kazanır.
2. B) MÖHUK, söz konusu olaydaki gibi yabancılık unsuru barındıran özel hukuka tâbi işlem ve ilişkilerde, kanunlar ihtilafı kuralları uyarınca maddi hukuku tespit etme, Türk mahkemelerinin davaya bakma yetkisini düzenleme ve yabancı bir mahkeme veya hakem kararının Türkiye'deki hukuki sonuçlarını belirleme olmak üzere üç temel alanda düzenleme getiren bir çerçeve kanundur.
3. C) Uyuşmazlığın çözümünde Türkiye'nin taraf olduğu bir milletlerarası sözleşme hükmü ile MÖHUK hükmü arasında bir çelişki olması halinde, MÖHUK'un daha sonraki tarihli ve özel nitelikli bir iç hukuk kodifikasyonu olması nedeniyle, söz konusu milletlerarası sözleşmenin genel hükümlerine nazaran öncelikli olarak uygulanması gerekir.
4. D) Türk Ticaret Kanunu'nun bazı hükümlerinin yabancılık unsuru taşımayan hallerde dahi uygulanacağını belirtmesi (örn. TTK m. 1329), "yabancılık unsuru"nun MÖHUK'un uygulanması için mutlak bir ön şart olmadığını, hâkimin takdirine göre menfaatler dengesi gerektirdiğinde MÖHUK hükümlerinin iç hukuktaki benzer uyuşmazlıklara da kıyasen uygulanabileceğini göstermektedir.
5. E) MÖHUK, yabancılık unsurlu bir uyuşmazlıkta Türk mahkemelerinin genel olarak milletlerarası yetkisinin bulunup bulunmadığını belirler; ancak yetkinin tespiti sonrasında yargılamanın yürütülmesi ve ispat kuralları gibi usulî meseleler, yabancılık unsurunun varlığına bakılmaksızın münhasıran Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine tâbidir.