İlk iktisap nedir?
Kısaca
Kayıt ve tescile tabi (II) sayılı malın ilk kez bir kişi tarafından edinilmesidir. Mal sonradan el değiştirdiğinde yeniden ilk iktisap sayılmaz.
Birçok kanunda geçer (2 kanun); anlamı bağlama göre aşağıda.
Kanuni tanım
- 4760 s. K. m.2/1-bÖzel Tüketim Vergisi Kanunu
İlk iktisap: (II) sayılı listedeki mallardan Türkiye’de kayıt ve tescil edilmemiş olanların kullanılmak üzere ithalini, müzayede yoluyla veya kayıt ve tescil edilmiş olsa dahi 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümlerine göre iade edilenler de dahil motorlu araç ticareti yapanlardan iktisabını, motorlu araç ticareti yapanlar tarafından kullanılmaya başlanmasını, aktife alınmasını veya adlarına kayıt ve tescil ettirilmesini
Kanunda nerede geçiyor
5 maddeÖzel Tüketim Vergisi Kanunu
- Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.1 · Verginin konusu
Kayıt ve tescile tabi (II) sayılı malın ilk kez bir kişi tarafından edinilmesidir. Mal sonradan el değiştirdiğinde yeniden ilk iktisap sayılmaz.
- Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.2 · Tanımlar, teslim ve teslim sayılan haller
(II) sayılı listedeki mallardan Türkiye'de kayıt ve tescil edilmemiş olanların kullanılmak üzere ithal edilmesi, müzayede yoluyla veya tüketicinin korunması mevzuatı uyarınca iade edilenler dahil motorlu araç ticareti yapanlardan iktisap edilmesi, bu kişilerce kullanılmaya başlanması, aktife alınması ya da adlarına kayıt ve tescil ettirilmesidir. Tanım, malın ilk kez hangi kanal üzerinden vergi…
- Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.3 · Vergiyi doğuran olay
Malın, teslim yoluyla değil başka bir biçimde ilk kez bir kişinin malvarlığına girmesidir. Bu halde vergiyi doğuran olay malın ilk iktisabıdır.
- Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.15 · Verginin belgelerde gösterilmesi, matrahta, vergide ve mükellefiyette değişiklikler
Kayıt ve tescile tabi malın ilk kez elde edilmesidir. Veraset yoluyla intikal bu kapsamın dışındadır ve matrah ilk iktisaptaki tutar esas alınarak belirlenir.
Kurumlar Vergisi Kanunu
- Kurumlar Vergisi Kanunu geç. m.12
Özel tüketim vergisine tabi malın ilk kez edinilmesidir. Vergi, bu işlem dolayısıyla ödenir ve kullandırılan tutarın kaynağı bu vergidir.
Karıştırılan kavramlar
Teslim (a, c) ile ilk iktisap (b) arasındaki fark nedir?
Teslim, malın ithalatçı, rafineri veya imalatçı tarafından devredilmesidir ve (a) ile (c) bentlerinde vergilendirme anıdır.
İlk iktisap, kayıt ve tescile tabi (II) malın ilk kez bir kişi tarafından edinilmesidir ve (b) bendinde vergilendirme anıdır.
Aynı mal için vergi, satıcı devrinde mi yoksa alıcının ilk edinmesinde mi doğacağı bu ayrıma göre belirlenir.
İthalat ile ilk iktisap arasındaki fark nedir?
İthalat, malın gümrük bölgesine girişini ifade eder ve sınır geçişi ile ölçülür.
İlk iktisap, (II) sayılı listedeki kayıtsız malın ilk kez belirli kanallardan edinilmesi ya da kullanıma alınmasıdır; ithal de bu tanımın içinde bir kanal olarak yer alır.
Kayıtsız (II) sayılı bir malın ithali hem ithalat hem ilk iktisap olarak değerlendirilebilir. Motorlu araç ticareti yapanın aktifine alınması ya da adına tescili ise ithalat olmaksızın da ilk iktisap doğurur.
İlk iktisap vergilendirmesi (2/a) ile dönüştürme vergilendirmesi (2/b) arasındaki fark nedir?
Fıkra 2/a'da, istisna uygulanan malın istisnadan yararlananlar dışındakilere iktisabı ve kayıt tescil işlemi konu edilir.
Fıkra 2/b'de, malın beş yıl içinde madde metnindeki tarife pozisyonlarından birine dönüşmesi konu edilir.
İlk durumda ilk iktisap matrahı ve kayıt tarihindeki oran, ikinci durumda ise önceki vergi mahsup edilerek dönüşüm tarihindeki oran uygulanır.
Askeri ve güvenlik kuruluşlarına teslim ile genel ilk iktisap arasındaki fark nedir?
Akaryakıtın Milli Savunma, Jandarma, Sahil Güvenlik ve MİT adına teslimi bu kuruluşların gereksinimi ve adına işlem koşuluyla müstesnadır (1/a).
Ticari ve bireysel alımlar bu istisnanın kapsamında değildir.
Teslimin kuruluş adına yapıldığı belgelenmezse istisna uygulanmaz.
Örnek kararlar
3 karar- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2025/21 E., 2026/1 K., 28.01.2026İlgili madde: 4760 s. K. m.1, 4760 s. K. m.3, 4760 s. K. m.2
- 2007/114 E., 2011/36 K., 10.02.2011İlgili madde: 4760 s. K. m.15
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2025/17 E., 2025/17 K., 08.10.2025İlgili madde: 4760 s. K. m.1
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Sayılı liste
- Teslim
- Motorlu araç ticareti yapanlar
- İthalat
- Konsinyasyon
- Dönüştürme
- Kayıt ve tescil
- Vergiyi doğuran olay
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.