Gemi ve liman harçları

Madde, 492 sayılı Harçlar Kanunu kapsamında gemi ve liman işlemlerinden harçların hangi işlemler için alınacağını belirler; harca tabi işlemlerin tespiti, bu işlemlerin tarifesinin (7) sayılı tarifede yazılmasına bağlanmıştır. Madde, gemi ve liman harçlarının hesaplanma yöntemini, ödeyecek kişiyi, ödeme zamanını ve muafiyetleri düzenlemez; bu konular kanunun ilgili bölümlerinde ve (7) sayılı tarifede yer alır. Yargı harçlarının tabi olduğu işlemler (m.2), kimin ödeyeceği (m.11), harcın hesap ölçüleri (m.15 vd.) ve ödeme zamanı (m.27 vd.) bu maddenin kapsamı dışındadır.

Mevzu: hangi kavramlar bilinmeli?

Gemi ve liman harçları

Gemi ve liman işlemleri üzerinden, kanuna bağlı (7) sayılı tarifede yazılı olanlar için alınan harçlardır. Harç türü, Harçlar Kanununun 1. maddesinde sayılan harç gruplarından biridir.

(7) sayılı tarife

Gemi ve liman harçlarına tabi işlemlerin tek tek sayıldığı, kanuna bağlı tarifedir. Bir işlemin gemi ve liman harcına tabi olup olmadığı bu tarifeye bakılarak belirlenir.

Harca tabi olma ölçütü

Bir işlemin harca tabi olup olmadığı, işlemin önemine ya da değerine değil, ilgili tarifede yazılı olmasına bağlıdır. Tarifede yer almayan işlem, ne kadar önemli olursa olsun bu harca tabi değildir.

Mevzu: hangi şartlar aranır?

• İşlemin gemi veya liman işlemi olması gerekir.
• İşlemin (7) sayılı tarifede yazılı olması gerekir; tarifede yer almayan işlem bu madde kapsamında harca tabi tutulamaz.
• İşlemin harca tabi tutulabilmesi için ilgili tarifenin hesaplama ve ödeme hükümlerine (ilgili harç kuralları) uygun olarak işlem yapılması gerekir.

Mevzu: hangi sonuçları doğurur?

• Gemi veya liman işlemi (7) sayılı tarifede yazılı ise gemi ve liman harcına tabidir.
• Gemi veya liman işlemi (7) sayılı tarifede yazılı değilse bu madde uyarınca harç alınmaz.
• Tarifede yazılı olmayan bir işlemin önemli ya da değerli olması, harç yükümlülüğü doğurmaz.

Mevzu: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Gemi veya liman işleminin önemli ya da yüksek değerli olmasını, tarifede yer almasının yerine geçen bir ölçüt saymak.
• Yargı harçlarına ilişkin m.2 ölçütünü gemi ve liman harçlarına doğrudan uygulamak; her iki harç grubunun tarifesi ayrıdır.
• Tarifede açıkça yer almayan bir işlemi, benzerliğe dayanarak gemi ve liman harcına tabi saymak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Gemi ve liman işlemlerinde harç alınıp alınmayacağının, işlemin ekonomik değeri veya önemi yerine (7) sayılı tarifede yer alıp almadığına göre belirlendiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 1998/488 E., 1999/1286 K., 24.03.1999)

Nasıl ispat edilir?

• Harca tabi olduğunu ileri süren idare, işlemin gemi veya liman işlemi olduğunu ve (7) sayılı tarifede yer aldığını göstermek zorundadır; ispat yükü bu tarafa aittir.
• İşlemin tarifede yer aldığını gösteren dayanak, (7) sayılı tarife metnidir; tarifede yer almadığını iddia eden taraf bu iddiasını tarife karşılaştırmasıyla ortaya koyar.
• Harcın ödenmesi gerektiğini savunan taraf, işlemin niteliğini belgeleriyle (gemi ruhsatı, liman kayıtları gibi) ortaya koyar; karşı taraf işlemin tarife dışı olduğunu ileri sürerek savunma yapar.
• İşlemin önemi veya değeri harç yükümlülüğünü kanıtlamaz; bu tür bir gerekçe tek başına yeterli değildir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.1: Gemi ve liman harçlarının Harçlar Kanunu kapsamındaki harç türlerinden biri olduğunu gösterir; maddenin hangi harç grubuna ait olduğunu belirler.
• 492 sayılı Kanun m.2: Harca tabi olma ölçütünün tarifede yazılı olmak olduğunu belirtir; m.95 de aynı ölçütü gemi ve liman işlemleri için uygular.

Madde, inşa halindeki gemilere mahsus sicil işlemlerinin harca tabi olduğunu ve inşa halindeki sicildeki bir geminin asıl sicile geçirilmesinde daha önce yapılmış ve harca tabi tutulmuş işlemler için ayrıca harç alınmayacağını düzenler. Gemi sicili işlemlerinin genel harç yükümlülüğü ve gemi harçlarının diğer kalemleri bu maddenin konusu değildir. Maddenin kapsamı gemi siciline ilişkin harçlardır; gemi ve liman harçlarının genel çerçevesi (m.1, 8. bent ile gemi ve liman harçları bölümü) ile harcın ödenmemesinin sonuçları (m.32, m.37) bu maddede düzenlenmez. Harç miktarı ve oranları maddede gösterilmez; tarife ayrıca belirlenir.

İnşa halindeki gemiler: hangi kavramlar bilinmeli?

İnşa halindeki gemi sicili

Henüz tamamlanmamış geminin, tamamlanmış gemi siciline ayrı olarak kaydedildiği sicil türüdür. Bu sicildeki işlemler, gemi sicili işlemleri gibi harca tabidir.

Asıl sicile geçirme

İnşa halindeki sicilde kayıtlı bir geminin tamamlanmasından sonra gemi sicilinin asıl kısmına aktarılmasıdır. Bu aktarma ayrı bir harç yükümlülüğü doğurmaz; önceki işlemlerin harcı yeterlidir.

Harca tabi işlem

Harç Kanunu'nun ilgili tarife kalemi uyarınca harç ödenmesi gereken sicil işlemidir. Maddeye göre bu nitelik hem inşa halindeki sicil işlemlerinde hem de daha önce yapılmış ve harca tabi tutulmuş işlemlerde aranır.

İnşa halindeki gemiler: hangi şartlar aranır?

• İşlemin inşa halindeki gemilere mahsus bir sicil işlemi olması gerekir.
• İşlemin gemi sicili işlemleri gibi harca tabi olması aranır; bu durumda harç alınır.
• Asıl sicile geçirme işleminde, inşa halindeki sicilde kayıtlı geminin daha önce harca tabi tutulmuş bir işleminin bulunması gerekir.
• Bu önceki işlemlerin harcının ödenmiş olması aranmalıdır; böyle bir durumda asıl sicile geçirme için ayrıca harç alınmaz.

İnşa halindeki gemiler: hangi sonuçları doğurur?

• İnşa halindeki gemilere mahsus sicil işlemleri gemi sicili işlemleri gibi harca tabidir.
• İnşa halindeki sicilde kayıtlı bir geminin asıl sicile geçirilmesinde, daha önce yapılmış ve harca tabi tutulmuş işlemler için ayrıca harç alınmaz.
• Asıl sicile geçirme işleminde yeniden harç istenmesi, madde hükmüne aykırı olur.
• Önceki işlemler harca tabi tutulmamışsa, asıl sicile geçirme için ayrıca harç alınmaz denemez; madde yalnızca harca tabi tutulmuş işlemler için bu kolaylığı tanır.

İnşa halindeki gemiler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Asıl sicile geçirme işlemini yeni bir sicil işlemi sayıp ayrıca harç hesaplamak; madde, daha önce harca tabi tutulmuş işlemler için yeni harç alınmamasını öngörür.
• Önceki işlemlerin harca tabi olup olmadığını kontrol etmeden muafiyeti uygulamak; muafiyet yalnızca harca tabi tutulmuş işlemler için geçerlidir.
• İnşa halindeki sicil işlemlerini harçtan muaf saymak; madde bu işlemlerin gemi sicili işlemleri gibi harca tabi olduğunu açıkça belirtir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Bağlamda bu madde için verilen yargı kararı yalnızca gemi harçlarının genel yapısını ve ithal harcı uyuşmazlığını konu alıyor; inşa halindeki sicil ve asıl sicile geçirme işlemine ilişkin bir uygulama eğilimi tespit edilemiyor.

Nasıl ispat edilir?

• Asıl sicile geçirme işleminde harç muafiyeti talep eden taraf, inşa halindeki sicildeki önceki işlemlerin harca tabi tutulup harcının ödendiğini belgeyle ispat etmelidir.
• Önceki harç ödemesi, sicil kayıtlarındaki işlem dökümü ve makbuzlarla gösterilebilir; bu belgeler bulunmadan ayrıcalıktan yararlanma iddiası ispatlanmış sayılmaz.
• Harç yükümlüsü, asıl sicile geçirme için yeni harç istenmemesi gerektiğini, önceki işlemlerin harcının ödendiği kaydına dayanarak ileri sürer; karşı taraf (ilgili sicil birimi) önceki işlemin harca tabi olmadığını ya da ödenmediğini ileri sürerse bunu kayıtlarla ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.1: Kanunun uygulanacağı harçları sayar; gemi ve liman harçları da bu sayımdadır. Madde 96, bu genel çerçevede gemi sicili işlemlerine ilişkin özel bir kuraldır.
• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.32: Harcı ödenmeyen işlemin sonraki işlemlerinin yapılmayacağını düzenler; madde 96'daki harç ödeme düzeni bu genel usul kurallarına tabidir.

Bu madde, gemi ve liman harçlarının kimler tarafından ödeneceğini düzenler. Taraflarca aksi kararlaştırılmamışsa harcın hangi ilgili kişiye yükleneceğini üç bent halinde belirler: mülkiyet hakkını iktisap edenler, ipotekte ipoteği tesis edenler ve diğer işlemlerde lehine işlem yapılanlar. Maddede süre, oran veya tutar yoktur. Gemi ve liman harçlarının miktarını, tarifesini ve hesap yöntemini düzenlemez (ilgili tarife ve Harçlar Kanunu'nun 95-107. maddeleri kapsamında); harcın ödenme zamanı ve tahsil usulü için 492 sayılı Kanunun 27, 32 ve 37. maddelerine bakmak gerekir (m.27, m.32, m.37). Ayrıca harç tahsilinde iade, muafiyet ve mahkeme harçlarına ilişkin hükümler bu maddenin kapsamı dışındadır (m.13-14, m.31).

Mükellef: hangi kavramlar bilinmeli?

Gemi ve liman harçları

Gemilere ve liman işlemlerine ilişkin olarak 492 sayılı Kanunun gemi ve liman harçlarına ayrılmış bölümünde düzenlenen harçlardır. Bu madde yalnızca bu harçların kime yükleneceğini belirler, miktarını belirlemez.

Aksi kararlaştırma

Tarafların harcın kime ait olacağı konusunda yaptığı sözleşmesel düzenlemedir. Bu anlaşma varsa madde metnindeki sıra uygulanmaz.

İktisap

Bir malın mülkiyetinin bir kişiye geçmesidir. Bent (a) bakımından harcı yükleyen olgu budur; mülkiyet hakkını kazanan kişi harcı öder.

İpoteği tesis

İpotek hakkının kurulmasına yönelik işlemi yapan taraftır. Bent (b) uyarınca ipotek harcı bu kişiye yüklenir.

Lehine işlem

Bir işlemin sonucundan yararlanan, hakkı kazanan tarafı ifade eder. Bent (c) bakımından, bent (a) ve (b) dışında kalan işlemlerde harç bu kişiye yüklenir.

Mükellef: hangi şartlar aranır?

• Harca tabi bir gemi veya liman işleminin bulunması gerekir; bu madde yalnızca harcın kime ait olacağını belirlediğinden önce ilgili harcın kanunda tanımlanmış olması aranır.
• Tarafların harcın ödenmesi konusunda aksi bir kararlaştırması bulunmamalıdır; böyle bir anlaşma varsa madde uygulanmaz ve sözleşmedeki düzenleme esas alınır.
• İşlem bir mülkiyet hakkının iktisabı ise harç iktisap edene yüklenir; birden fazla iktisap eden varsa her biri harcı hisseleri oranında öder.
• İşlem bir ipotek ise harç ipoteği tesis edene yüklenir.
• Bent (a) ve (b) dışında kalan işlemlerde harç, işlemin lehine yapıldığı kişiye yüklenir.

Mükellef: hangi sonuçları doğurur?

• Mülkiyet hakkını iktisap eden kişi, aksi kararlaştırılmamışsa gemi ve liman harcını öder.
• Birden fazla kişi mülkiyeti iktisap etmişse, her biri harcı hisseleri oranında öder.
• İpotek işleminde harç, ipoteği tesis edene yüklenir.
• Bent (a) ve (b) dışında kalan işlemlerde harç, lehine işlem yapılan kişiye yüklenir.
• Taraflar sözleşmeyle harcın kime ait olacağını başka türlü kararlaştırmışsa, bu kararlaştırma madde metnindeki düzenlemenin yerine geçer.
• Madde harcın miktarını değiştirmez; harcın doğup doğmadığı ve tutarı ilgili tarife hükümlerine göre belirlenir.

Mükellef: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Mülkiyet iktisabında harcı malı devredenden almak; madde harcı iktisap edene yükler.
• Birden fazla iktisap eden varken harcın tamamını birine yüklemek; harç hisseleri oranında bölünür.
• İpotekte harcı ipotek alacaklısından almak; madde harcı ipoteği tesis edene yükler.
• Üçüncü bendi ilk iki bentle birlikte genel kural gibi uygulamak; üçüncü bent yalnızca (a) ve (b) dışında kalan işlemlerde uygulanır.
• Taraflar sözleşmeyle farklı bir düzenleme yapmışken madde metnine göre hesap yapmak; aksi kararlaştırma varsa sözleşme esas alınır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Gemi ve liman harçlarında harcın kime yükleneceği konusunda, Yargıtay'ın gemi ithali ve gemi harçlarına ilişkin uyuşmazlıklarda harç yükümlüsünü işlemin niteliğine göre belirlediği görülmektedir. (9. Daire, 1998/488 E., 1999/1286 K., 24.03.1999)

Nasıl ispat edilir?

• Harcın kendisine yüklenmesini ileri süren idare veya ilgili taraf, işlemin harca tabi olduğunu ve yükümlünün bu maddedeki bentlerden birine girdiğini ispatla yükümlüdür.
• Mülkiyet iktisabı için tapu veya gemi siciline kayıt gibi resmi belgeler, iktisabın varlığını ve iktisap edenin kimliğini gösterir.
• İpotek tesisi için ipotek sözleşmesi ve tescil kaydı, ipoteği tesis edenin kim olduğunu ortaya koyar.
• Aksi kararlaştırma iddiasını ileri süren taraf, sözleşmenin varlığını yazılı belgeyle ispatlamalıdır.
• Birden fazla iktisap eden bulunduğunda hisse oranlarını gösteren belgeler ispatta esas alınır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.1: Gemi ve liman harçlarını Kanunun kapsamında sayar; bu maddedeki harç yükümlülüğünün dayanağıdır.
• 492 sayılı Kanun m.11: Genel mükellefiyet kuralını düzenler; yargı harçlarında isteyenin ödediğini ve resen işlemlerde lehine işlem yapılanın ödediğini belirtir. Gemi ve liman harçlarında bu maddenin ilkesine benzer bir mantık izlenir.
• 492 sayılı Kanun m.27: Harcın peşin ödenmesi kuralını düzenler; bu maddede belirlenen mükellefin harcı ne zaman ödeyeceğini gösterir.
• 492 sayılı Kanun m.32: Harç ödenmedikçe müteakip işlemlerin yapılamayacağını düzenler; harç yükümlüsünün ödemesinin sonucunu belirler.
• 492 sayılı Kanun m.37: Süresinde ödenmeyen harcın vergi dairesince tahsilini düzenler; harcın tahsil usulünü belirler.

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 98. maddesi, gemi sicil ve liman işlemlerine ilişkin belirli mevzuların harçtan müstesna tutulmasını düzenler. Madde üç bentte; gemi sicil memurlarının kendi hatalarından doğan düzeltmeler ile resmi dairelerin istediği suretleri, mücbir sebeple limana uğrayan ticaret gemileri ile av ve sünger gemilerine verilen liman çıkış belgelerini ve turist ve ilmi gemilerin liman çıkış belgelerini kapsar. Madde kişi bakımından değil işlem bakımından muafiyet getirir; uygulama gemi sicil memurluklarının ve liman makamlarının düzenlediği belgeler ile ilgilidir. Maddenin düzenlemediği konular: mahkeme ve icra işlemlerinin harcı (m.13 ve tarife), erlerin ve onbaşı-çavuşların muafiyeti (m.14), harcın ödenmemesinin sonuçları (m.32, m.37) ve gemi ithal harcı gibi ayrı harç türleri, bu maddenin dışında kalan düzenlemelerle belirlenir.

Harçtan müstesna tutulan işlemler: hangi kavramlar bilinmeli?

Harçtan müstesna işlem

Harç kanununda belirtilen işlemin, kimin yaptırdığına bakılmaksızın harç dışı tutulmasıdır. Bu maddedeki muafiyet işleme bağlıdır; işlemi yaptıran kişinin sıfatı aranmaz.

Gemi sicil memuru hatası

Gemi sicil memurlarının kendi işlem hatasından doğan kayıt hatasıdır. İlgililerin kusuru bulunmaması gerekir; ilgili tarafın hatası ya da ihmali varsa bu bent uygulanmaz.

Mücbir sebep

Gemiyi limana yönelten, kaçınılmaz ve dış etkenli olaydır. Bent (b) kapsamında gemi limana bu nedenle uğramış olmalıdır; kendi isteğiyle yapılan uğrama bu kapsamda değerlendirilmez.

Liman çıkış belgesi

Geminin limandan ayrılabilmesi için liman makamlarınca verilen belgedir. Madde bu belgenin bazı gemi türleri için harçtan muaf olduğunu düzenler.

Turist gemisi

Turist nakleden ve başka ticari işlem yapmayan gemidir. Muafiyet, geminin yalnızca turist taşıması ve başka ticari faaliyette bulunmaması koşuluna bağlıdır.

Milli balık ve sünger gemisi

Türk bayraklı olup her türlü deniz ürünü avında kullanılan ve av, havuz, depo gibi özel tertibatı bulunan gemidir. Muafiyet, gemi bu avcılık amacıyla kullanıldığı süre boyunca geçerlidir.

Harçtan müstesna tutulan işlemler: hangi şartlar aranır?

• Birinci bent için, gemi sicil memurunun yaptığı bir hatanın bulunması gerekir.
• Birinci bent için, hatanın ilgililerin kusuru olmaksızın meydana gelmiş olması gerekir; ilgilinin kusuru varsa düzeltme harçtan müstesna değildir.
• Birinci bent için, harçtan müstesna olan şey hatanın düzeltilmesine ilişkin işlemdir; mahkeme, icra ve iflas daireleri ile diğer resmi dairelerce istenecek suretler de aynı bentte harçtan müstesnadır.
• İkinci bent için, gemi mücbir sebeplerden dolayı limana uğramış olmalıdır.
• İkinci bent için, gemi ticaret gemisi ise ya da her türlü deniz ürünü avında kullanılan milli balık veya sünger gemisi ise ve av, havuz, depo gibi özel tertibatı bulunuyorsa muafiyet doğar.
• İkinci bent için, liman çıkış belgesinin muafiyeti yalnızca avcılık amacıyla kullanıldığı müddetle sınırlıdır; gemi avcılık dışında kullanılıyorsa muafiyet aranamaz.
• Üçüncü bent için, geminin turist nakleden bir gemi olması ve başkaca ticari işlemde bulunmaması gerekir; ya da geminin ilmi amaçla kullanılan bir gemi olması gerekir.
• Üçüncü bent için, muafiyetin konusu liman çıkış belgesidir; başka bir belge bu bent kapsamında değildir.

Harçtan müstesna tutulan işlemler: hangi sonuçları doğurur?

• Gemi sicil memurunun kusurundan doğan ve ilgililerin kusuru bulunmayan düzeltmeler harçtan müstesnadır.
• Mahkeme, icra ve iflas daireleri ile diğer resmi dairelerce istenecek suretler harçtan müstesnadır.
• Mücbir sebeple limana uğrayan ticaret gemilerine verilen liman çıkış belgeleri harçtan müstesnadır.
• Av, havuz, depo gibi özel tertibatı bulunan milli balık ve sünger gemilerine, avcılıkta kullanıldıkları müddetçe verilen liman çıkış belgeleri harçtan müstesnadır.
• Turist nakleden ve başkaca ticari işlemde bulunmayan turist gemilerine ve ilmi amaçla kullanılan gemilere verilen liman çıkış belgeleri harçtan müstesnadır.
• Koşullar gerçekleşmezse muafiyet doğmaz ve ilgili işlem genel harç hükümlerine göre harca tabi olur.
• Muafiyet işleme bağlı olduğundan, aynı kişinin yaptırdığı ancak maddede sayılmayan başka bir işlem harçtan muaf sayılmaz.

Harçtan müstesna tutulan işlemler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birinci bentteki muafiyeti her türlü gemi sicil düzeltmesine uygulamak; muafiyetin yalnızca gemi sicil memurunun hatasına ve ilgilinin kusursuzluğuna bağlı olduğunu gözden kaçırmak.
• Mahkeme ve icra işlemlerinin harcını 98. madde üzerinden hesaplamak; bu işlemler 13. madde kapsamındadır.
• Mücbir sebep aranmadan ticaret gemisinin liman çıkış belgesini harçsız saymak.
• Milli balık ve sünger gemisinde avcılık süresinin bitmesinden sonra muafiyetin devam ettiğini varsaymak.
• Turist gemisinin başka ticari işlemde bulunması halinde de üçüncü bent muafiyetini uygulamak.

Nasıl ispat edilir?

• Birinci bentte harçtan muafiyeti talep eden taraf, düzeltmenin gemi sicil memurunun hatasından kaynaklandığını ve ilgililerin kusuru bulunmadığını belgeyle göstermelidir.
• İkinci bentte liman çıkış belgesinin muafiyetinden yararlanmak isteyen taraf, geminin mücbir sebeple limana uğradığını ve gemi türünün ticaret ya da milli balık veya sünger gemisi olduğunu belgeyle ortaya koymalıdır.
• Milli balık ve sünger gemisinde av, havuz, depo gibi özel tertibatın varlığı ve geminin avcılıkta kullanıldığı süre belgeyle gösterilmelidir.
• Üçüncü bentte turist veya ilmi gemi niteliği ile başka ticari işlemde bulunulmadığı belgeyle ispatlanmalıdır.
• Karşı tarafın, yani harç alınmasını isteyen dairenin, muafiyet koşullarının gerçekleşmediğini ileri sürmesi halinde bu iddiayı ispatlama yükü de ona düşer.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 m.13: Mahkeme ve icra daireleri işlemlerinde harçtan müstesna işlemleri sayar; 98. maddenin konusu ile ayrılır ve karıştırılmamalıdır.
• 492 m.14: Erler ile onbaşı ve çavuşların adliye işlemlerinden doğan muafiyetini düzenler; 98. maddenin işlem bazlı muafiyetinden ayrı, kişi bazlı bir muafiyettir.

Madde, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nda gemi ve liman işlemlerine ilişkin harçların hesaplanma ölçüsünü belirler: bu harçların hangi işlemler üzerinden alınacağına, bu işlemlerde değer veya ağırlık ölçüsüne göre nispi harç ile işlemin nevi ve mahiyetine göre maktu harç arasındaki ayrıma dayanır. Gemi ve liman harçlarının kimlerden alınacağını, muafiyetleri ve ödeme usulünü düzenlemez. Hangi işlemlerin (7) sayılı tarifede yer aldığı ve tarifedeki oranlar ile tutarlar, madde metninde sayılmadığı için tarifeye bağlıdır. Yargı harçlarını düzenleyen m.2-31 hükümleri de bu maddenin konusu değildir.

Harç alma ölçüleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Gemi ve liman harçları

Maddede yer alan, gemi ve liman alanındaki işlemlerden alınan harç türüdür. Kapsamı (7) sayılı tarifede yazılı işlemlerle sınırlıdır; tarifede yer almayan bir işlem için bu harç alınmaz.

(7) sayılı tarife

Harçlar Kanununa bağlı ve hangi işlemin hangi harca tabi olduğunu ve tutarını gösteren cetvellerden biridir. Hangi işlemin nispi ya da maktu olduğu bu tarifeye bakılarak belirlenir.

Nispi harç

Değer veya ağırlık ölçüsüne bağlı olarak, işlemin konusu olan değer ya da ağırlık üzerinden bir oranla hesaplanan harçtır. Miktar arttıkça harç da artar.

Maktu harç

İşlemin nevi ve mahiyetine göre belirlenen sabit tutardır. Değer veya ağırlık ne olursa olsun değişmez.

Harç alma ölçüleri: hangi şartlar aranır?

• İşlemin (7) sayılı tarifede yazılı bir gemi veya liman işlemi olması gerekir; tarifede yer almayan bir işlem bu madde kapsamında harca tabi tutulamaz.
• Harca esas alınacak ölçünün tarifeye göre belirlenmesi gerekir: değer veya ağırlık ölçüsüne bağlı işlemler nispi, işlemin nevi ve mahiyetine bağlı işlemler maktu esas üzerinden hesaplanır.
• Nispi harçta değer veya ağırlık ölçüsünün tespit edilmiş olması gerekir; bu ölçü olmadan oran uygulanamaz.
• Maktu harçta işlemin nevi ve mahiyetinin tarifedeki karşılığına uygun düşmesi gerekir; değer veya ağırlık bu harcın tutarını değiştirmez.

Harç alma ölçüleri: hangi sonuçları doğurur?

• Tarifede değer veya ağırlık ölçüsü öngörülen işlemde harç, bu ölçü üzerinden nispi olarak hesaplanır.
• Tarifede işlemin nevi ve mahiyetine göre tutar öngörülen işlemde harç maktu olarak alınır ve değer ya da ağırlık değişikliği harcı etkilemez.
• Tarifede yer almayan bir gemi veya liman işlemi için bu madde uyarınca harç alınmaz.

Harç alma ölçüleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Gemi veya liman işleminde değer ölçüsünü ezberden nispi saymak; oysa karar tarifenin ilgili kalemine bakılarak verilmelidir.
• Maktu harca tabi bir işlemde değer ya da ağırlık üzerinden hesap yapmak; maktu harç değişmez.
• Madde metnindeki "(7) sayılı tarife" atfını yok sayıp (1) sayılı tarifeye bakmak; gemi ve liman harçları (7) sayılı tarifeye tabidir.

Nasıl ispat edilir?

• Harcın nispi mi maktu mu olduğunu ileri süren taraf, işlemin (7) sayılı tarifede hangi kalemde yer aldığını tarife metni ile ortaya koymalıdır.
• Nispi harçta değer veya ağırlık ölçüsü, işleme ilişkin belge (gemi kaydı, fatura, beyan, ölçüm kaydı) ile ortaya konur.
• Maktu harçta işlemin nevi ve mahiyeti, işlemin niteliğini gösteren belgelerle belirlenir; değer belgesi bu tespitte gerekli değildir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.15: Yargı harçları için aynı ayrımı yapan genel ölçü hükmüdür; m.99 ise gemi ve liman harçlarında bu ayrımın tarifeye bağlandığını gösterir.
• 492 sayılı Kanun m.21: Yargı harçlarında nispetlerin tarife üzerinden alınacağını düzenler; gemi ve liman harçlarında benzer bir tarife bağlılığı kurar.

Harçlar Kanununun 100. maddesi, değer ve ağırlık ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde hangi tarifenin esas alınacağını belirler; değer ve ağırlık ölçüsüne bağlı harçlarda tarifedeki değer ve ağırlık sınıflarının ve bu sınıflara bağlanan miktarların esas olacağını düzenler. Madde, harcın tarifedeki hangi kalemden hesaplanacağını gösteren bir yollama hükmüdür ve kanuna göre uygulanır; yargı harçları, noter, vergi ve diğer harca tabi işlemlerin tümüne ilişkin tarifedeki ayrıntılı kalemleri kendisi düzenlemez. Dava değerinin nasıl tespit edileceği (m.16), nispi ve maktu harç ayrımı (m.15, m.21), karar ve ilam harcının oranı (Tarife III-1) ile noksan harcın tamamlanması (m.30) bu maddede düzenlenmez; bu konular ilgili maddelerde yer alır.

Değer esası: hangi kavramlar bilinmeli?

Değer ve ağırlık ölçüsü

Harcın, işlemin konusunun parasal değeri veya ağırlığı esas alınarak hesaplandığı ölçü türüdür. Harcın işlemin türüne göre sabit tutar olarak alındığı maktu ölçüden ayrılır.

(7) sayılı tarife

Madde metninde değer ve ağırlık ölçüsüne göre harca tabi işlemler için esas alınan tarifedir. Kanunun ekinde yer alan ayrı tarife kalemlerinden biridir ve yalnız bu ölçüye bağlı işlemler için geçerlidir.

Esas

Tarifedeki değer ve ağırlık bilgilerinin harç hesabında belirleyici kabul edileceğini ifade eder. Harç hesabı, tarifede yazılı değer veya ağırlık sınıfına göre yapılır; bu değerlerin dışında bir ölçüt kullanılmaz.

Değer esası: hangi şartlar aranır?

• İşlemin değer veya ağırlık ölçüsüne tabi bir harç türüne girmesi gerekir; maktu veya nispi değer dışı bir ölçüye bağlı işlemlerde bu madde uygulanmaz.
• Harca esas değer veya ağırlığın (7) sayılı tarifede yazılı sınıflara göre belirlenmesi gerekir.
• Harç hesabında tarifedeki değer ve ağırlık sınıflarının esas alınması, bunların dışında bir ölçütün kullanılmaması gerekir.

Değer esası: hangi sonuçları doğurur?

• Değer veya ağırlık ölçüsüne tabi bir işlemde harç, (7) sayılı tarifede yazılı değer ve ağırlıklara göre hesaplanır.
• Tarifede yazılı değer ve ağırlık sınıfları dışında bir ölçü ile harç hesabı yapılamaz.
• İşlem değer veya ağırlık ölçüsüne bağlı değilse bu madde değil, tarifenin ilgili başka bölümü uygulanır.

Değer esası: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Değer ölçüsüne tabi bir işlemi maktu harç gibi değerlendirmek; tarifedeki değer sınıfını aramadan sabit tutar uygulamak.
• Ağırlık ölçüsüne bağlı bir işlemde değer ölçüsünü esas almak.
• Tarifede yazılı değer ve ağırlık sınıfları dışında kendi hesaplamasıyla bir matrah belirlemek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Dava dilekçesinde değer gösterilmemişse mahkemenin harcın belirlenmesi için davacıya süre verip değeri tespit ettirmesi gerektiği, dilekçe bu tespitten kaçınılırsa işleme konmayacağı kabul edilmektedir. (9. Daire, 1998/488 E., 1999/1286 K., 24.03.1999)
• Gayrimenkulün aynına ilişkin davalarda harcın gayrimenkulün değeri üzerinden, ecrimisil ve tazminat talebi varsa bunların tutarı da eklenerek alınacağı kabul edilmektedir. (9. Daire, 1998/488 E., 1999/1286 K., 24.03.1999)

Nasıl ispat edilir?

• Harcın değer veya ağırlık ölçüsüne göre alındığını iddia eden tarafın, işlemin tarifedeki hangi değer ya da ağırlık sınıfına girdiğini somut belgeyle göstermesi gerekir.
• Dava dilekçesindeki değer beyanı ile tarifedeki sınıf arasındaki uyum, dilekçe ve dosya içeriğiyle ispatlanır.
• Değer tespiti gerekiyorsa, tespit yükü davacıya düşer; bu yükün yerine getirilmemesinin sonucu dilekçenin işleme konmamasıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.15: Yargı harçlarının değer ölçüsüne göre nispi esas üzerinden, işlemin niteliğine göre maktu esas üzerinden alınacağını düzenler; m.100 bu ayrımın değer ve ağırlık ölçüsü tarafını tamamlar.
• 492 sayılı Kanun m.16: Değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde esas alınacak değerin dava dilekçesinde gösterilmesini ve tespitini düzenler; m.100'ün değer ölçüsü hesabında hangi değerin esas olacağını tamamlar.
• 492 sayılı Kanun m.21: Tarifedeki nispi harçların oran esasına dayandığını düzenler; m.100'deki değer ölçüsünün nispi harçlarla bağlantısını kurar.

Bu madde, gemi ve liman işlemlerinden alınacak harçların temel ölçüsünü belirler: bu harçların (7) sayılı tarifede yazılı nispetler üzerinden alınması ve aynı anda birden çok işlem yapıldığında her işlem için ayrı harç alınması. Madde, gemi ve liman harçlarının kapsamındaki işlemleri, tek tek harç tutarlarını ve tarifedeki nispetlerin değerini tek tek saymaz. Yargı harçlarına ilişkin genel ölçü ve nispet kuralları (HK m.15, m.21) ile karar ve ilam harcı (1) sayılı tarife bu maddenin konusu değildir. Maddenin kendi içinde geçen gemi ve liman işlemlerinin tek tek tanımı, harç muafiyetleri ve ödeme zamanı da bu maddede düzenlenmez.

Harcın nispeti: hangi kavramlar bilinmeli?

Gemi ve liman harçları

Gemi ve limanlarla ilgili işlemler nedeniyle alınan, (7) sayılı tarifede tanımlanan harç türüdür. Yargı harçlarından (1) sayılı tarifeye bağlı olarak ayrılan ayrı bir harç grubudur.

(7) sayılı tarife

Gemi ve liman harçlarının nispetlerini gösteren tarifedir. Bu maddede harç oranı ya da tutarı bu tarifeden alınır, madde metninin kendisinde bir oran yer almaz.

Nispet

Harcın, tarifede gösterilen bir ölçü üzerinden hesaplanan oranıdır. Gemi ve liman harçlarında harç miktarı bu nispetin işleme uygulanmasıyla belirlenir.

Muhtelif işlemler

Aynı zamanda yapılan birden çok ayrı işlemi ifade eder. Her işlem bağımsız bir harç konusu sayılır; işlemler tek bir harçta birleştirilmez.

Harcın nispeti: hangi şartlar aranır?

• Harca konu işlemin gemi veya liman harçlarına ilişkin bir işlem olması gerekir.
• Harcın (7) sayılı tarifede yazılı nispetler üzerinden hesaplanması gerekir.
• Aynı zamanda birden çok işlem yapılıyorsa her işlem için ayrı ayrı harç alınması gerekir.
• Birden çok işlemin tek bir harç altında toplanması bu maddeye göre mümkün değildir.

Harcın nispeti: hangi sonuçları doğurur?

• Gemi ve liman işlemleri için harç, (7) sayılı tarifedeki nispetler üzerinden alınır.
• Aynı zamanda yapılan her işlem için ayrı harç alınır; birden çok işlem için tek bir harç alınmaz.
• Madde tarifedeki nispetlerin oranını ya da tutarını kendisi göstermediğinden, hangi işlemde hangi oranın uygulanacağı yalnız (7) sayılı tarifeye bakılarak belirlenir.

Harcın nispeti: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Gemi ve liman harçlarını yargı harçlarının genel nispetiyle (m.21 ve (1) sayılı tarife) hesaplamak; bu maddede doğru tarife (7) sayılı tarifedir.
• Aynı zamanda yapılan birden çok işlemi tek işlem sayıp tek harç hesaplamak; her işlem için ayrı harç alınır.
• Madde metninde yer almayan bir oran ya da tutarı doğrudan maddeye bağlamak; oranlar (7) sayılı tarifeden okunur.

Nasıl ispat edilir?

• Her ayrı işlem için harç alınacağı iddiası, işlemin fiilen ayrı ayrı yapıldığının gösterilmesine dayanır; işlemlerin aynı zamanda yapıldığını ileri süren taraf bunu ispatlamalıdır.
• Harcın tutarı, (7) sayılı tarifenin uygulanmasıyla hesaplandığından, nispetin hangi tarife kaleminden alındığı belgelenmelidir.
• Harcın fazla ya da eksik alındığını ileri süren taraf, işlem sayısını ve uygulanan nispeti gösteren belgeleri sunmalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.15: Harç alma ölçülerini düzenler; değer ölçüsüne göre nispi, işlemin niteliğine göre maktu esas alınır. Gemi ve liman harçlarının ölçüsü de bu genel ayrıma göre değerlendirilir.
• 492 sayılı Kanun m.21: Yargı harçlarının tarifede yazılı nispetler üzerinden alınacağını düzenler; m.101'in nispet atfının genel dayanağıdır.

Bu madde, Türkiye limanları arasında muntazam sefer yapan ticaret gemileri ile ticari işlem yapmayan ticaret gemilerinden alınacak liman çıkış belgesi harcının oranını düzenler. Gemi ve liman harçlarının bu maddedeki kapsamı, muntazam sefer ve ticari işlem ayrımına göre belirlenir. Madde yalnızca liman çıkış belgesi harcını kapsar; gemi ve liman harçlarının diğer kalemleri, harç tarifesinin gemi ve liman bölümü ile ilgili diğer maddelerde yer alır. Maddenin gemi girişi, liman giriş belgesi, tonilato ve diğer liman ücretlerine ilişkin bir hüküm içermediği ve bu konuları düzenlemediği söylenebilir. Harcın ödeme zamanı, tahsil usulü ve iade koşulları da bu maddede düzenlenmemiştir; bunlar Harçlar Kanununun genel hükümlerinde (m.27, m.32, m.37) yer alır.

Liman çıkış belgesi harcında indirim: hangi kavramlar bilinmeli?

Liman çıkış belgesi harcı

Gemilerin limandan ayrılışları sırasında alınan belgeye bağlı olarak tahsil edilen nispi harçtır. Maddede oranı, gemi işletmesinin türüne göre belirlenmiştir.

Muntazam sefer

Türkiye limanları arasında belli bir güzergâh ve düzenli takvimle yapılan gemi seferlerini ifade eder. Bu niteliği taşıyan gemiler için harç, hareket ve dönüş sırasında uğranılan limanlar üzerinden hesaplanır.

Ticari işlem

Gemi ile ticari faaliyette bulunulmasıdır. Maddedeki ikinci hal, ticari işlem yapmayan ticaret gemilerini ifade eder; bu gemiler için de harç oranı 1/5 olarak belirlenmiştir.

Tam sefer

Muntazam sefer yapan gemilerin hareketinde uygulanan ve harcın tamamının alınmasını ifade eden ölçüttür; metinde “tam” olarak geçen bu ifade, hareket sırasında tahsil edilecek ayrı bir harç tutarına işaret eder.

Liman çıkış belgesi harcında indirim: hangi şartlar aranır?

• Gemi bir ticaret gemisi olmalıdır; madde yalnızca ticaret gemilerini kapsar.
• Gemi Türkiye limanları arasında muntazam sefer yapıyorsa, hareket sırasında harcın tamamı alınmalıdır ve dönüşe kadar uğranacak liman ve iskelelerde 1/5 nispetinde harç tahsil edilmelidir.
• Gemi ticari işlemlerde bulunmayan bir ticaret gemisi ise 1/5 nispetinde liman çıkış belgesi harcı alınmalıdır.
• Harcın tahsili için liman çıkış belgesi düzenlenmesi gerekir; belge düzenlenmeden harcın doğması için ayrı bir koşul aranmaz.

Liman çıkış belgesi harcında indirim: hangi sonuçları doğurur?

• Muntazam sefer yapan ticaret gemisi hareket ederken tam harç öder.
• Muntazam sefer yapan gemi dönüşe kadar uğrayacağı liman ve iskelelerde 1/5 nispetinde ek harç öder.
• Ticari işlem yapmayan ticaret gemisi 1/5 nispetinde liman çıkış belgesi harcı öder.
• Maddede belirtilmeyen gemi türleri veya ticari olmayan gemiler bakımından bu madde harç yükümlülüğü doğurmaz.

Liman çıkış belgesi harcında indirim: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Muntazam sefer yapan gemiyi ticari işlem yapmayan gemi gibi değerlendirip yalnızca 1/5 oranında harç hesaplamak.
• Hareket anındaki tam harcı, uğranılan liman ve iskelelerdeki 1/5 oranlı harçla karıştırmak.
• Maddede yer almayan ticari olmayan gemi veya başka gemi türlerini bu madde kapsamında saymak.

Nasıl ispat edilir?

• Liman çıkış belgesi harcını talep eden idare, geminin ticaret gemisi olduğunu ve muntazam sefer yapıp yapmadığını belgelerle ortaya koymalıdır.
• Muntazam sefer iddiası, sefer kayıtları ve liman kayıtları gibi belgelerle ispatlanır; bu ispat yükü harcı talep eden tarafa aittir.
• Gemi işletmecisi, geminin ticari işlem yapmadığını veya muntazam sefer niteliği taşımadığını ileri sürüyorsa, bu savunmasını belgeyle ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.27: Maktu harçların peşin ödenmesi ve nispi harçların hesaplanıp alınması hakkında genel hükümleri içerir; liman çıkış belgesi harcının ödeme zamanı bakımından bu madde ile birlikte değerlendirilir.
• 492 sayılı Kanun m.1: Gemi ve liman harçlarını Kanunun kapsamı içinde saydığı için bu maddenin harç türü olarak bağlandığı genel düzenlemedir.

Bu madde, Harçlar Kanunu'nun gemi ve liman harçlarına ilişkin bölümünde, uluslararası tanınmış gemi tasnif kuruluşlarından belge alınması hâlinde denize elverişlilik belgesi harcının alınma oranını düzenler. Maddede belirtilen tasnif kuruluşu belgesine dayanılarak yapılan denetim ve belge işlemleri bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: denize elverişlilik belgesi harcının tutarı ve tarifesi (ilgili tarife), gemi ve liman harçlarının genel nitelikleri ve diğer harç türleri, harcın ödeme zamanı ve peşinlik kuralı (ilgili genel hükümler), ve harçtan muafiyet hâlleri (Harçlar Kanunu'nun muafiyet maddeleri).

Denize elverişlilik belgesi harcında indirim: hangi kavramlar bilinmeli?

Uluslararası tanınmış gemi tasnif kuruluşu

Gemilerin yapısal ve makine donanımını uluslararası standartlara göre denetleyip sınıflandıran ve bu konuda belge düzenleyen kuruluş. Maddenin uygulanması için kuruluşun uluslararası ölçekte tanınmış olması aranır.

Denize elverişlilik belgesi

Geminin denizde seyre elverişli olduğunu gösteren belge. Harcın konusu olan belge budur ve madde bu belgenin harcını düzenler.

Ayrıca denetleme

Tasnif kuruluşunun belgesine ek olarak idarenin ayrıca gemi üzerinde yaptığı denetim. Yapılmamış veya yalnız kısmen yapılmış olması, harcın yarı nispetinde alınmasının koşuludur.

Yarı nispet

Normal harç tutarının yarısı üzerinden alınması. Madde bu oranı tasnif belgesi hâlinde uygular ve kısmi denetim de aynı sonucu doğurur.

Denize elverişlilik belgesi harcında indirim: hangi şartlar aranır?

• Geminin denize elverişlilik belgesi için başvuru yapılmış olmalıdır.
• Başvuruda dayanak olarak uluslararası tanınmış bir gemi tasnif kuruluşundan alınmış belge sunulmalıdır.
• İdare tarafından ayrıca denetleme hiç yapılmamış ya da yalnızca kısmen yapılmış olmalıdır.
• Bu koşullar birlikte gerçekleştiğinde denize elverişlilik belgesi harcı yarı nispetinde alınır; tam denetim yapılmışsa madde uygulanmaz.

Denize elverişlilik belgesi harcında indirim: hangi sonuçları doğurur?

• Tasnif kuruluşu belgesi sunulup ayrıca denetleme yapılmamışsa denize elverişlilik belgesi harcı yarı nispetinde alınır.
• Tasnif kuruluşu belgesi sunulup denetleme kısmen yapılmışsa yine yarı nispet uygulanır.
• Tasnif kuruluşundan belge alınmamışsa madde uygulanmaz ve harç normal tutarıyla alınır.
• Denetleme tam yapılmışsa tasnif belgesi bulunsa bile yarı nispet hükmü devreye girmez.

Denize elverişlilik belgesi harcında indirim: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Tasnif belgesinin varlığını yeterli saymak; madde ayrıca denetlemenin yapılmamış veya kısmen yapılmış olmasını da şart koşar.
• Yarı nispet hükmünü tam denetim yapılmış gemilere de uygulamak.
• Kısmi denetimi tam denetim gibi değerlendirip normal harç almak.
• Maddeyi uluslararası tanınmamış kuruluşların belgelerine genişletmek.

Nasıl ispat edilir?

• Yarı nispet talep eden kişi, tasnif kuruluşundan alınmış belgeyi sunmakla yükümlüdür; belge olmadan bu hükmün uygulanması istenemez.
• İdarece ayrıca denetlemenin hiç yapılmadığı ya da yalnız kısmen yapıldığı, denetleme kayıtları ve gemi işlem dosyası ile ortaya konur.
• Denetlemenin tam yapıldığını ileri süren idare, bunu kendi denetim kayıtlarıyla ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.1: Gemi ve liman harçlarını kanunun kapsamı içinde sayar; denize elverişlilik belgesi harcı bu çerçevede alınan harçtır.

Madde, gemide yapılan tadiller veya makine değişimi nedeniyle verilecek ölçme belgelerinden alınacak harç oranını düzenler. Gemi harçlarının tümünü, gemi siciline veya gemi işlemlerinin genel harç rejimini düzenlemez. Ölçme belgesi dışındaki gemi işlemlerinden alınan harçlar (m.95 vd. çerçevesinde ayrı hükümler) bu maddenin kapsamında değildir. Madde, uygulamada gemi malikleri ve gemiyi tadil ettiren ya da makinesini değiştiren kişiler bakımından uygulanır. Ölçme belgesinin hangi merci tarafından düzenleneceği, belgenin şekli ve tadil işleminin teknik ölçütleri maddede yer almaz.

Ölçme belgeleri harcında indirim: hangi kavramlar bilinmeli?

Ölçme belgesi

Geminin tadil edilmesi veya makinesinin değiştirilmesi sonucunda gemiye ilişkin ölçülerin yeniden tespit edilerek düzenlenen belgedir. Madde bu belgeyi harca bağlar.

Tadil

Gemide yapılan değişiklik veya onarımın, geminin ölçülerini etkileyecek biçimde yapılmasıdır. Tadilin kapsamına giren işlemler maddede sayılmadığından somut olay ayrıca değerlendirilir.

Makine değişimi

Geminin makinesinin başka bir makineyle değiştirilmesi işlemidir. Ölçme belgesi gerektiren bir değişim olup olmadığı tespit edilmelidir.

Nispi harç oranı (1/3)

Ölçme belgesinden alınacak harcın, belgenin ilgili tarifedeki tutarının üçte biri olarak hesaplanmasıdır. Oran sabit olup değer ya da süreye bağlı değildir.

Ölçme belgeleri harcında indirim: hangi şartlar aranır?

• Gemide tadil yapılmış olmalı veya makine değişimi gerçekleşmiş olmalıdır.
• Bu işlem dolayısıyla ölçme belgesi verilmiş olmalı veya verilecek olmalıdır.
• Harç, ilgili belgenin tarifedeki tutarı üzerinden üçte bir oranında alınmalıdır.

Ölçme belgeleri harcında indirim: hangi sonuçları doğurur?

• Tadil veya makine değişimi dolayısıyla verilen ölçme belgesinden, ilgili tutarın üçte biri oranında harç alınır.
• Kanun, bu oranın ne zaman ödeneceğini veya ödenmemesinin sonucunu belirtmez; bu konularda genel harç hükümleri uygulanır.
• İşlem bu kapsamda değilse madde uygulanmaz ve farklı bir harç oranı geçerli olabilir.

Ölçme belgeleri harcında indirim: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Gemi işlemlerinde her ölçme belgesine üçte bir oranını uygulamak; oran yalnız tadil veya makine değişimi dolayısıyla verilen belgelerde uygulanır.
• Oranı nispi harç ile karıştırmak; burada maddede belirtilen oran sabit bir kesirdir, dava değerine bağlı değildir.
• Maddede yer almayan ayrı bir tutarı veya süreyi esas almak.

Nasıl ispat edilir?

• Ölçme belgesinin tadil veya makine değişimi dolayısıyla verildiğini gösteren belge, harcı talep eden idare tarafından ortaya konulur.
• Tadil ya da makine değişiminin gerçekleştiği, gemi tadil kayıtları veya teknik belgelerle ispatlanır.
• Harcın oranı konusunda itiraz eden taraf, işlemin bu maddenin kapsamına girmediğini ileri sürer ve bunu ilgili belgelerle ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.95: Maddenin içinde bulunduğu gemi harçları bölümünün başlangıç hükmüdür; gemi işlemlerinin genel harç çerçevesini belirler. Metinde doğrudan anılmadığı için yalnız bağlam olarak not edilmiştir.

Madde, gemi tasdiknamelerinin değiştirilmesi veya kaybedilmesi sebebiyle verilmesi halinde alınacak harcı düzenler. Harç, tarifede yazılı miktarın belirli bir oranı üzerinden tahsil edilir. Madde, gemi tasdiknamesinin ilk düzenlenmesine ilişkin harcı, gemi sicil ve tescil işlemlerinin genel harç yükümlülüğünü ve tarifedeki miktarın belirlenmesini düzenlemez. Tarifedeki asıl miktarların tespiti, gemi tasdiknamesi dışındaki gemi işlemlerinin harcı ve bu harçların tahsil usulü ayrı hükümlere bağlıdır; bunlar maddenin kapsamında değildir.

Tasdik harcında indirim: hangi kavramlar bilinmeli?

Gemi tasdiknamesi

Gemiye ilişkin bir hakkın veya durumun resmi makamca belgelendiği, geminin sicil bilgilerini ve niteliğini gösteren belgedir. Maddenin harca konu ettiği belge budur.

Değiştirme

Mevcut bir gemi tasdiknamesinin yenisiyle yer değiştirmesi, yani belgenin yeniden düzenlenmesi işlemidir. Belgenin kaybolması veya kaybedilmesi dışındaki nedenle yenilenmesini ifade eder.

Kaybedilme

Tasdiknamenin ilgilisinin elinden çıkması, yitirilmesi sonucu yeniden verilmesini gerektiren hâldir. Değiştirme ile birlikte maddenin iki tetikleyici sebebinden biridir.

Tarifede yazılı miktar

Harçlar Kanunu ekindeki tarifede gemi tasdiknamesi için belirlenen esas tutardır. Harç bu tutarın belirli bir kesri olarak hesaplanır; güncel tutar her yıl yeniden değerleme ile güncellenen tutardır.

Tasdik harcında indirim: hangi şartlar aranır?

• Harca konu işlemin gemi tasdiknamesinin verilmesi olması gerekir; belgenin değiştirilmesi veya kaybedilmesi sebebiyle yeniden verilmesi söz konusu olmalıdır.
• Tasdiknamenin tarifede yer alan gemi tasdiknamesi kalemi kapsamında bulunması gerekir, böylece tarifede yazılı miktarın tespit edilebilmesi sağlanmalıdır.
• Harç, tarifede yazılı miktarın 1/5'i nispetinde hesaplanmalıdır; oran kanundan sabit olup tutar güncel tarifeye göre belirlenir.
• Ödeme, tasdiknamenin verilmesinden önce yapılmalıdır.

Tasdik harcında indirim: hangi sonuçları doğurur?

• Değiştirme veya kaybedilme sebebiyle verilen gemi tasdiknamesi için tarifede yazılı miktarın 1/5'i nispetinde harç alınır.
• Tasdiknamenin değiştirilmesi veya kaybedilmesi dışındaki sebeplerle verilmesi hâlinde bu madde uygulanmaz.
• Harcın 1/5 oranında hesaplanması, tarifedeki tutarın güncel değeri üzerinden yapılır.

Tasdik harcında indirim: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Değiştirme veya kaybedilme sebebiyle verilen tasdiknameyi ilk düzenlemeyle karıştırmak; ilk düzenlemede bu maddenin 1/5 oranının uygulanmayacağını gözden kaçırmak.
• Harcı tarifedeki asıl tutarın tamamı üzerinden hesaplamak; oranın 1/5 olduğunu unutmak.
• Tarifedeki tutarın kanun metnindeki eski rakam olduğunu varsayıp güncel tebliğdeki tutarı kullanmamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Gemi harçlarına ilişkin hükümlerin 95 ila 107. maddeler arasında toplandığı ve uyuşmazlıkların bu bölüm çerçevesinde değerlendirildiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 1998/488 E., 1999/1286 K., 24.03.1999)

Nasıl ispat edilir?

• Harcın 1/5 oranında alınmasını talep eden idare, tasdiknamenin değiştirilmesi veya kaybedilmesi sebebiyle verildiğini belgeyle ispatlamak zorundadır.
• Tasdiknamenin kaybedilme veya değiştirme sebebine ilişkin ilgilinin beyanı ile ilgili resmi kayıt karşılaştırılarak doğrulanır.
• Tarifede yazılı miktarın güncel tutarı, yürürlükteki tarife ve tebliğe dayanılarak ispat edilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.95: Gemi işlemlerine ilişkin harç düzenlemesinin başladığı bölümdür; bu madde ile birlikte gemi harçlarının genel çerçevesini oluşturur.
• 492 sayılı Kanun m.107: Gemi harçlarına ilişkin bölümün son maddesi olup, 105. maddenin bulunduğu harç düzenlemesinin sınırını belirler.

Bu madde, gemi ve liman harçlarının ödeme usulünü düzenler: bu harçların makbuz karşılığında ödenmesi kuralını koyar. Maddenin kişilere, harç türüne veya tutara ilişkin ayrıntısı yoktur; tutarlar ve hangi işlemde harç alınacağı başka hükümlere ve tarifelere bırakılmıştır. Madde, gemi ve liman harçlarını ödeyen herkes bakımından uygulanır. Madde, yargı harçlarının ödeme zamanını ve yerini düzenlemez (492 sayılı Kanun m.25–27 ve m.28'dedir). Harcın tutarını ve oranını belirlemez (1 sayılı Tarife'dedir). Ödeme yapılmayan harç nedeniyle tahsil usulünü ve vergi dairesi yoluyla tahsili düzenlemez. Bu konular için ilgili harç ve tahsil hükümlerine bakılmalıdır.

Ödeme usulü: hangi kavramlar bilinmeli?

Gemi ve liman harçları

Gemilerin ve liman hizmetlerinin kullanımı nedeniyle devletçe alınan harçlardır. Bu harçların hangi işlemlerde ve hangi tutarla alınacağı bu maddede belirlenmez; ilgili tarife ve kanun hükümlerine göre belirlenir.

Makbuz karşılığı ödeme

Harcın, ödemeyi kanıtlayan bir makbuz verilerek alınmasıdır. Harç, makbuz düzenlenmeden alınmış sayılmaz; ödemenin ispatı makbuza dayanır.

Ödeme usulü: hangi şartlar aranır?

• Ödenmesi gereken bir gemi veya liman harcının doğmuş olması gerekir; harç, ilgili tarifede öngörülen bir işlem veya hizmet nedeniyle doğar.
• Harcın ödenmesi sırasında harcı ödeyen kişiye makbuz verilmelidir; ödeme makbuz karşılığında yapılmalıdır.
• Ödeme, makbuz karşılığında yapılmadığı sürece harcın ödendiği kabul edilemez.

Ödeme usulü: hangi sonuçları doğurur?

• Gemi ve liman harçları makbuz karşılığında ödendiğinde, harcın ödendiği belgeyle ispat edilir.
• Gemi ve liman harçlarının makbuz karşılığında ödenmemesi, madde bakımından usulüne uygun bir ödeme bulunmadığı anlamına gelir.
• Madde, harcın ödenmemesi halinde yapılacak işlemin durumunu, yani işlemin yapılıp yapılmayacağını düzenlemez; bu konu ilgili tarife ve kanun hükümlerine bırakılmıştır.
• Madde emredici niteliktedir; makbuz karşılığı ödeme usulünden sözleşmeyle ayrılınamaz.

Ödeme usulü: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Gemi ve liman harçlarına yargı harçlarının ödeme zamanı ve 15 günlük süre kurallarını (m.27) doğrudan uygulamak.
• Makbuz karşılığı ödeme kuralını harcın tutarını veya hesabını belirleyen bir hüküm sanmak; bu madde yalnız ödeme usulünü düzenler.
• Makbuzsuz yapılan ödemenin, ödeme sayılacağını varsaymak; madde ödeme usulünü makbuza bağlamıştır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Gemi ve liman harçlarına ilişkin uyuşmazlıklarda harcın ödenip ödenmediği, makbuzla ispat edilmektedir. (9. Daire, 1998/488 E., 1999/1286 K., 24.03.1999)

Nasıl ispat edilir?

• Harcın makbuz karşılığı ödendiğini ileri süren taraf, ödemeyi makbuzla ispatlamakla yükümlüdür.
• Ödeme makbuzu, harcın ödendiğini gösteren temel belgedir; makbuz yoksa ödemenin başka delillerle ispatı tartışmalı kalır.
• Harcın ödenmediğini ileri süren karşı taraf veya idare, ödemenin yapılmadığını ya da makbuz düzenlenmediğini gösterecek delil sunmakla yükümlüdür.
• Harcın doğup doğmadığı ve tutarı, ilgili tarife ve işlem belgeleriyle ortaya konur; bu husus madde metninde düzenlenmemiştir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.25: Yargı harçlarının makbuz karşılığı ödenmesini düzenler; bu maddenin yargı harçları karşılığıdır, gemi ve liman harçlarına doğrudan uygulanmaz.
• 492 sayılı Kanun m.26: Yargı harçlarının hangi merci tarafından alınacağını düzenler; gemi ve liman harçlarının alınış yerini bu madde belirlemez.
• 492 sayılı Kanun m.27: Maktu harçların peşin ödenmesini ve 15 günlük süreyi düzenler; gemi ve liman harçlarının ödeme zamanına bu madde ile ilişkilendirilmemelidir.

Bu madde, gemi ve liman harçlarının ödenme zamanı ile liman başkanlığı bulunmayan iskelelere uğrayan gemilerden liman çıkış belgesi harcının nerede tahsil edileceğini düzenler. Maddenin kişi bakımından uygulanacağı taraf, gemi ve liman harcına tabi işlemi talep eden kişi ve bu işlemi yapacak liman idaresi ya da ilgili makamdır. Madde, maktu ve nispi harç ayrımını, harcın hesaplanma yöntemini, harç tutarlarını ve muafiyetleri düzenlemez. Ödeme usulü ve yargı harçlarına ilişkin genel kurallar (m.25-28) ile harcın ödenmemesinin yargı ve icra işlemlerine etkisi (m.32, m.37) bu maddenin kapsamı dışındadır. Gemi ve liman harçlarının tarife karşılıkları ile tarifenin kendisi de bu maddede yer almaz.

Ödeme zamanı: hangi kavramlar bilinmeli?

Gemi ve liman harçları

Gemi ve limana ilişkin işlemler için Harçlar Kanunu'nun gemi ve liman bölümünde öngörülen harçların toplamıdır. Maddenin koruduğu harç, bu başlık altındaki harçlardır; yargı harçlarından ayrı bir rejime tabidir.

Harca mevzu işlem

Kanunda harç karşılığı tanımlanmış, harç ödenmesi şartına bağlanan idari veya teknik işlemdir. Harç ödenmeden bu işlemin yapılmaması, maddenin doğrudan konusudur.

Peşin ödeme

Harcın işlem yapılmadan önce tamamının ödenmesidir. Madde bakımından ödeme zamanı, işlemin yapılmasından önceki andır ve kısmi ödeme yeterli değildir.

Liman başkanlığı bulunmayan iskele

Liman başkanlığı teşkilatı kurulmamış, gemilerin uğradığı iskele niteliğindeki yerdir. Liman çıkış belgesi harcının tahsilinde bu yerler ilk uğrama noktası olarak değerlendirilmez.

Liman çıkış belgesi harcı

Geminin limandan ayrılırken alması gereken belge karşılığında alınan harçtır. Maddenin ikinci fıkrası, bu harcın tahsil yerini belirler.

Ödeme zamanı: hangi şartlar aranır?

• Gemi veya liman harcına tabi bir işlemin talep edilmiş olması gerekir.
• Harcın tamamının peşin olarak ödenmiş olması gerekir; eksik ödeme işlem yapılması için yeterli değildir.
• Harç tamamen ödenmediği sürece harca mevzu işlemin yapılmaması gerekir.
• Liman çıkış belgesi harcı söz konusuysa, gemi liman başkanlığı bulunmayan bir iskeleye uğramış olmalıdır.
• Bu istisnai halde harcın, geminin uğradığı ilk liman başkanlığı bulunan limanda tahsil edilmesi gerekir.

Ödeme zamanı: hangi sonuçları doğurur?

• Gemi ve liman harçlarının tamamı peşin ödenmedikçe harca mevzu işlem yapılmaz.
• Harç eksik ödenmişse işlemin yapılmaması devam eder; madde bu hâlde kısmi işleme ya da sonradan tamamlama imkânı tanımaz.
• Liman çıkış belgesi harcında, liman başkanlığı bulunmayan iskelelere uğrayan gemi için harç ilk uğradığı liman başkanlığı bulunan limanda tahsil edilir.
• Liman başkanlığı bulunmayan iskelede gemi için liman çıkış belgesi harcı o yerde tahsil edilmez; bu hâl için ayrı tahsil yeri belirlenmiştir.
• Madde emredici niteliktedir; bu kuralın özel bir kanunla değiştirilmesi, madde metninden çıkarılmaz.

Ödeme zamanı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Gemi ve liman harçlarında yargı harçlarındaki 15 günlük ödeme süresini uygulamak; bu madde tam peşinlik öngörür.
• Liman çıkış belgesi harcını, geminin uğradığı her iskelede tahsil etmek; istisnai hâlde tahsil yeri ilk uğrama limanı olan liman başkanlığıdır.
• Eksik ödenen harca karşı kısmi işlem yapmak; madde harcın tamamının ödenmesini şart koşar.
• Gemi ve liman harçlarında m.27 ya da m.28'deki nispi harç taksitini uygulamak; bu madde taksite yer vermez.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargı harçlarına ilişkin kararlarda, harcın ödenmemiş olmasının müteakip işlemleri durdurduğu ve mahkemenin bunu kendiliğinden gözettiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 1998/488 E., 1999/1286 K., 24.03.1999)

Nasıl ispat edilir?

• Harcın tamamının peşin ödendiğini ispat yükü işlemi talep eden kişidedir; ödeme makbuzu ile ispat edilir.
• Liman başkanlığı bulunmayan iskeleye uğrama iddiası, gemi seyir kayıtları ve liman kayıtları ile ispat edilebilir.
• Liman çıkış belgesi harcının ilk uğrama limanında tahsil edildiği iddiası, ilgili liman başkanlığının kayıtları ile ispat edilir.
• İşlemin harç ödenmeden yapıldığı iddiasında, işlemin yapıldığını gösteren resmi belge ile harç makbuzunun karşılaştırılması esastır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.25: Yargı harçlarının makbuz karşılığında ödenmesini düzenler. Bu madde gemi ve liman harçlarına ilişkindir; m.25'in genel ödeme usulü bu maddenin tahsil yerine ilişkin hükmünü tamamlamaz.
• 492 sayılı Kanun m.26: Yargı harçlarının alınacağı yeri düzenler. Liman çıkış belgesi harcının tahsil yerini belirleyen ikinci fıkra, m.26'daki yer kuralından ayrılan bir özel hükümdür.
• 492 sayılı Kanun m.27: Maktu harçların peşin, işin sonunda hesaplanan harçların 15 gün içinde ödenmesini düzenler. Bu maddedeki tam peşinlik kuralı m.27'deki ertelemeye tabi harçları kapsamaz.
• 492 sayılı Kanun m.32: Yargı işlemlerinden alınacak harç ödenmedikçe müteakip işlemlerin yapılmamasını düzenler. Bu madde gemi ve liman harçları için aynı mantığı kurar, ancak yargı işlemlerini değil gemi ve liman işlemlerini kapsar.