Pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize ve dışişleri bakanlığı tasdik harçları

Madde, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 6 sayılı tarifesinde yer alan idari belge ve işlemlerden; pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize ve Dışişleri Bakanlığı tasdik işlemlerinin harca tabi olduğunu düzenler. Hükmün muhatabı, bu işlemleri talep eden kişilerdir; mükellefiyetin kimde doğacağı 11. maddeye göre belirlenir. Madde, harç tutarlarını, muafiyetleri ve ödeme zamanını düzenlemez; bunlar tarife ile ilgili diğer maddelerde yer alır. Yargı işlemlerinin harca tabi olup olmadığı 2. maddede, yargı harçlarında mükellefiyet 11. maddede, muafiyetler ise 13. ve 19. maddelerde düzenlenmiştir.

Mevzu: hangi kavramlar bilinmeli?

Harca tabi işlem

Kanunun bağlı olduğu (6) sayılı tarifede yazılı bulunan işlemdir. Bir işlemin önemi, mali değeri ya da kamusal ağırlığı tek başına harca tabi olmasını sağlamaz; tarifede yer alması gerekir.

(6) sayılı tarife

Pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, vize ve benzeri idari işlemler bakımından harç alınacak işlemleri gösteren tarifedir. Maddenin kapsamı bu tarifeyle belirlenir.

Tasdik işlemi

Dışişleri Bakanlığınca yapılan belge onaylama işlemidir. Madde, bu işlemlerin harca tabi olduğunu belirtir; tasdik kapsamındaki belgelerin türü tarifede aranır.

Mevzu: hangi şartlar aranır?

• Talep edilen işlemin, pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize ya da Dışişleri Bakanlığı tasdik işlemlerinden biri olması gerekir.
• İşlemin (6) sayılı tarifede harca bağlanmış olması gerekir; tarifede yer almayan bir işlem, önemine bakılmaksızın harca tabi değildir.
• Harcın doğması için işlemin fiilen yapılmış ya da talep edilmiş olması gerekir; harç, hizmetten önce peşin alınır.
• İşlemin 13. maddede sayılan istisna kapsamına girmemesi gerekir.

Mevzu: hangi sonuçları doğurur?

• Sayılan işlemler için harç, kanunun 6 sayılı tarifesine göre alınır.
• Tarifede yer almayan bir işlem için harç alınamaz.
• Harç, kural olarak işlem yapılmadan önce peşin ödenir; ödenmeden işlemin yapılmaması Harçlar Kanunu'nun 27. ve 32. maddelerinden çıkar.
• Harç, hizmetin karşılığı olduğundan, işlem talep edilmeden ya da yapılmadan doğmaz.

Mevzu: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Önemli bir işlemin, tarifede yer almadığı halde harca tabi olduğunu varsaymak; ölçüt tarifedeki yer olduğu için bu yanlıştır.
• Pasaport ve vize gibi işlemleri yargı harçlarıyla aynı ölçütlere göre değerlendirmek; bu işlemlerin tabiliği 2. maddeye değil bu maddeye ve (6) sayılı tarifeye bağlıdır.
• Harcın tutarını bu maddeden çıkarmaya çalışmak; madde yalnız tabiliği düzenler, tutarı tarifeden alınır.

Nasıl ispat edilir?

• Harcın doğduğunu ve ödenmesi gerektiğini ileri süren idare olduğundan, işlemin madde kapsamındaki bir işlem olduğunu ve tarifede yer aldığını gösterme yükü idaredir.
• Harcın ödendiğini ileri süren kişi, makbuz ya da banka dekontu ile ödemeyi ispatlar.
• İstisna ya da muafiyet iddiasında bulunan kişi, bunu dayanağı olan kanun maddesi ile ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.1: Kanunun uygulama alanını belirler; pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize ve Dışişleri Bakanlığı tasdik harçlarını ayrı bir başlık olarak sayar.
• 492 sayılı Kanun m.11: Harcın kimin tarafından ödeneceğini belirler; genel kural, işlemi isteyen kişinin ödemesidir.
• 492 sayılı Kanun m.27: Maktu harçların peşin ödeneceğini düzenler; idari işlemlerde ödeme zamanının dayanağıdır.
• 492 sayılı Kanun m.32: Harç ödenmedikçe işlemin yapılmayacağını düzenler; bu maddedeki işlemlerin harç yükümlülüğünü güvence altına alır.

Madde, pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti ve tasdik harçlarının kimin tarafından ödeneceğini düzenler. Harcın ödeme yükümlüsü, harca konu işlemin yapılmasını isteyen kişidir. Maddenin kapsamı, bu sayılan harç türleriyle sınırlıdır. Maddede yargı harçlarına ilişkin genel mükellefiyet kuralı veya harç miktarları yer almaz; yargı harçlarının mükellefiyeti 492 sayılı Kanunun 11. maddesinde düzenlenmiştir. Harcın miktarı, nispeti ve tarifesi madde metninde yoktur. Harcın ödenmemesinin sonuçları, süresinde ödenmeyen harçların tahsili ve iade hükümleri de bu maddenin konusu değildir.

Mükellef: hangi kavramlar bilinmeli?

Harca mevzu işlem

Harç alınmasına konu olan idari veya kayıt işlemidir. Maddede sayılan pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti ve tasdik işlemlerinden biri olmalıdır.

Mükellef

Harcı ödemekle yükümlü olan kişidir. Bu madde bakımından mükellef, işlemin yapılmasını isteyen kişidir; işlemi yapan makam mükellef değildir.

Tasdik harcı

Belgelerin aslına uygunluğunun ya da imzanın onaylanması gibi işlemler için alınan harçtır. Maddede ayrı bir harç türü olarak sayılmıştır.

Mükellef: hangi şartlar aranır?

• Harca konu işlemin, maddede sayılan harç türlerinden birine girmesi gerekir: pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti veya tasdik.
• Harç yükümlüsü, bu işlemin yapılmasını isteyen kişi olmalıdır.
• Harcın ödenmesi, ilgili işlemin yapılmasını isteyen kişinin yükümlülüğünde olmalıdır.

Mükellef: hangi sonuçları doğurur?

• Maddede sayılan harç türleri için harcı, ilgili işlemi isteyen kişi öder.
• İşlemi isteyen kişi birden fazla ise, madde bu durumda ödeme paylaşımını düzenlemez.
• Madde, işlemi resen yapılan hallere ilişkin bir kural içermez; resen yapılan işlemler bakımından bu maddeye değil, genel mükellefiyet kuralına bakılır.

Mükellef: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde 84'ü yargı harçlarına uygulamak; yargı harçlarının mükellefiyeti için 492 sayılı Kanunun 11. maddesine bakılmalıdır.
• Madde 84'ün resen yapılan işlemleri kapsadığını varsaymak; madde yalnızca işlemi isteyen kişiyi mükellef tutar.
• Madde 84'ün harç miktarı, nispeti veya ödeme süresi içerdiğini düşünmek; bu konularda madde metninde hüküm yoktur.

Nasıl ispat edilir?

• Harcı ödeme yükümlülüğünü ileri süren idare veya tahsil makamı, harca konu işlemin sayılan türlerden birine girdiğini ve işlemin ilgili kişi tarafından istendiğini belgeyle göstermelidir.
• İşlemin isteyen kişi tarafından talep edildiği, başvuru dilekçesi veya başvuru kaydıyla ispatlanır.
• Harç ödemesinden kurtulmak isteyen kişi, işlemi istemediğini ya da muafiyetinin bulunduğunu ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.11: Yargı harçlarının genel mükellefiyetini düzenler. Madde 84 yargı dışı idari harçlara ilişkin olduğundan, yargı harçları bakımından ölçütü belirleyen hüküm Madde 11'dir.

Madde, Pasaport Kanunu hükümlerine uygun verilen belirli pasaport türleri ile ikamet tezkereleri, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti ve tasdik işlemlerinin harçtan müstesna olduğunu düzenler. Hangi pasaport türlerinin (diplomatik, hususi, hizmet, öğrenim, yoksul Türk vatandaşlarının dönüş pasaportu, belirli kişi gruplarının seyahat pasaportu, tahsildeki 25 yaş altı pasaportu) ve hangi ikamet ve çalışma izni işlemlerinin kapsama girdiğini sayar. Madde, işlemin türüne bağlı bir istisna getirir; kişiye bağlı bir muafiyet kurmaz. Düzenlemediği konular: harçtan muafiyetin kişiye bağlandığı hâller (m.14), Harçlar Kanunu'nun diğer istisna maddeleri (m.13) ve pasaport ücretinin yükümlüsü ile miktarına ilişkin hükümler (ayrı tarife ve özel kanun düzenlemesi), ayrıca bu harç istisnasının damga vergisi istisnalarından ayrı olduğu hususu.

Harçtan müstesna işlemler: hangi kavramlar bilinmeli?

Harçtan müstesnalık

Belirli bir işlemin, kimin yaptırdığına bakılmaksızın harç dışında tutulmasıdır. Madde bu anlamda işleme bağlı bir istisna getirir.

Pasaport Kanunu'na uygun verilme

Maddedeki pasaportların, Pasaport Kanunu'nun öngördüğü şekil ve koşullarda düzenlenmiş olmasını ifade eder. Bu koşula uyulmayan bir belge madde kapsamında sayılmaz.

Mütekabiliyet esası

Karşılıklılık ilkesidir; (g) bendi kapsamında ikamet tezkeresi ve çalışma izni istisnasının hangi ülke uyruklarına tanınacağı, Dışişleri Bakanlığınca bu esas gözetilerek belirlenir.

Karşılıklı olmak şartıyla

(f) bendindeki ikamet tezkeresi istisnasının, Türkiye'deki yabancı konsolosluk personeli bakımından ancak karşı devletin de aynı nitelikte bir işlem için Türk temsilcilerine benzer istisna tanıması hâlinde uygulanacağını belirtir.

Tasdik işlemi

Yabancı memleketlerde Türk konsolosluklarınca düzenlenen veya tasdik edilen evrakın Dışişleri Bakanlığınca tasdik edilmesidir; (e) bendi kapsamındadır.

Harçtan müstesna işlemler: hangi şartlar aranır?

• Harç istisnasından yararlanacak işlemin, madde metninde sayılan türlerden biri olması gerekir: pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti veya tasdik işlemi.
• Pasaportun Pasaport Kanunu hükümlerine uygun olarak verilmiş olması gerekir.
• (a) bendi için pasaportun diplomatik, hususi veya hizmet pasaportu olması gerekir.
• (b) bendi için pasaportun, yabancı memleketlere münhasıran öğrenim için gidecek kişiye, Türkiye'den çıkarken ve yabancı memleketteki öğrenimi tamamlanıncaya kadar verilmiş olması gerekir.
• (c) bendi için yabancı memlekette yoksul kaldığı sabit olan Türk vatandaşına, Türkiye Cumhuriyeti konsoloslukları tarafından yalnızca Türkiye'ye dönüş yolculuğu için verilmiş olması ve veriliş tarihinden itibaren en fazla üç ay içinde kullanılacak olması gerekir.
• (d) bendi için seyahatin Türkiye açısından kültürel, ticari veya sosyal fayda sağlayacağının sabit olması ya da Milli Eğitim Bakanlığı izniyle ilmi inceleme, spor temas veya müsabakası amacıyla toplu gezi yapılması gerekir.
• (e) bendi için evrakın yabancı memlekette Türk konsoloslukları tarafından düzenlenmiş veya tasdik edilmiş olması ve Dışişleri Bakanlığınca tasdik edilmesi gerekir.
• (f) bendi için ikamet tezkeresinin, Türkiye'deki yabancı konsolosluk müstahdemi veya meslekten memuru yanında ikamet ederek hizmetinde bulunan yabancıya verilmesi ve karşılıklılık şartının bulunması gerekir.
• (g) bendi için ikamet tezkeresi, çalışma izni veya çalışma izni muafiyetinin, Dışişleri Bakanlığınca mütekabiliyet esası gözetilerek belirlenmiş ülke uyruğuna verilmiş olması gerekir.
• (h) bendi için pasaportun, tahsilde olup 25 yaşını doldurmamış kişiye verilmiş olması gerekir.
• Hiçbir hâlde madde kapsamındaki işlem, madde metninde sayılmayan bir belge türüne genişletilemez; istisna sayılan kalemler dar yorumlanır.

Harçtan müstesna işlemler: hangi sonuçları doğurur?

• Madde kapsamındaki bir işlem yapıldığında, o işlem için harç alınmaz.
• (c) bendi kapsamındaki pasaport veriliş tarihinden itibaren en fazla üç ay içinde kullanılmalıdır; bu süre aşıldığında pasaport kapsamdan çıkar ve harç istisnası uygulanmaz.
• (c) bendi pasaportu yalnızca Türkiye'ye dönüş yolculuğu için muteber olduğundan, başka bir amaçla kullanılması istisnanın kapsamını aşar.
• (f) bendinde karşılıklılık şartı gerçekleşmezse ikamet tezkeresi harçtan müstesna olmaz.
• (g) bendi kapsamında yer alan ülke uyrukları dışındaki kişilere aynı işlemler için bu istisna uygulanmaz.
• (h) bendinde 25 yaşını doldurmuş olan ya da tahsilde olmayan kişi için pasaport harç istisnası kapsamında değildir.
• Madde metninde sayılmayan bir pasaport ya da izin türü için harç istisnası uygulanamaz; bu hâlde genel harç hükümleri geçerlidir.
• Maddenin uygulanması, pasaportun Pasaport Kanunu'na uygun olarak verilmiş olmasına bağlıdır; bu koşul yerine gelmezse istisna uygulanmaz.

Harçtan müstesna işlemler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde 85'i kişiye bağlı bir muafiyet gibi yorumlamak; istisnanın yapan kişiye değil işleme bağlı olduğunu gözden kaçırmak.
• (c) bendindeki üç aylık kullanım süresini gözetmemek ve pasaportu süre dışında kullanılabilir saymak.
• (h) bendinde yaş koşulunu yurt içi ve yurt dışı öğrenim ayrımıyla karıştırmak; yaş sınırının yalnızca (h) bendine özgü olduğunu unutmak.
• (f) ve (g) bendlerini birbirine karıştırmak; (f) bendinde statü ve karşılıklılık, (g) bendinde ise ülke listesi aranır.
• Damga vergisi istisnalarını Harçlar Kanunu m.85 ile eşit saymak.
• Harç istisnasının yalnızca Pasaport Kanunu'na uygun verilen pasaportlar için geçerli olduğunu gözetmemek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Hususi damgalı pasaportların Harçlar Kanunu m.85 uyarınca harç dışında tutulduğu kabul edilmektedir. (10. Daire, 2024/2657 E., 2025/4022 K., 24.09.2025)
• Pasaport harcının m.85 gereğince alınmadığı, bu istisnaya dayanılarak karar verildiği kabul edilmektedir. (2019/114 E., 2021/36 K., 03.06.2021)

Nasıl ispat edilir?

• Harç istisnasından yararlanmak isteyen taraf, işlemin m.85'te sayılan türlerden birine girdiğini belgelendirmelidir; örneğin pasaport türü, ikamet tezkeresinin niteliği veya çalışma izninin varlığı belgeyle gösterilir.
• (c) bendi için yoksulluğun konsolosluk tarafından sabit olduğu belgeyle ispatlanmalıdır; bu belge bulunmazsa istisnadan yararlanılamaz.
• (d) bendi için seyahatin fayda sağlayıcı niteliği veya Milli Eğitim Bakanlığı izni belgeyle kanıtlanmalıdır.
• (f) ve (g) bendleri için karşılıklılık ya da mütekabiliyet esası, Dışişleri Bakanlığının belgesi ile ispat edilir.
• (h) bendi için yaşın ve tahsil durumunun belgelenmesi gerekir; ispat yükü istisnayı talep eden kişidedir.
• Pasaportun Pasaport Kanunu'na uygun verildiği ispat edilmelidir; aksi hâlde harç istisnası karşı tarafça etkisiz kılınabilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.14: Erler ile ihtiyaçları Devlet tarafından karşılanan onbaşı ve çavuşların adliye işlemlerini kişiye bağlı olarak muaf tutar; m.85 ise işleme bağlı istisna getirdiğinden iki hüküm birbirinden ayrıdır.
• 492 sayılı Kanun m.13: Harçtan müstesna işlemleri, yani işleme bağlı istisnaları sayar; m.85 ise idari işlemler bakımından benzer bir istisna düzenler ve iki madde birlikte değerlendirilir.
• 492 sayılı Kanun m.123: Harçtan müstesna olan dava ve işlerin bazılarının özel kanunlarda gösterildiğini belirtir; m.85 kapsamındaki pasaport ve ikamet işlemlerinin Pasaport Kanunu'na uygunluğu bu çerçevede değerlendirilir.
• Pasaport Kanunu: Maddede sayılan pasaportların hangi şekil ve koşulla verileceğini belirler; m.85 yalnızca bu hükümlere uygun verilen pasaportlar için geçerlidir.
• Damga Vergisi Kanunu: Kâğıtlar için ayrı bir istisna tablosu içerir; Harçlar Kanunu m.85 ile istisna kapsamları bağımsız olarak değerlendirilir.

Madde, İş ve İşçi Bulma Kurumu aracılığıyla çalışmak üzere yabancı memleketlere giden işçilere verilen pasaportların harç muafiyetini düzenler. Muafiyet, pasaportun geçerlilik süresi ve refakat hanesinde kayıtlı veya kaydedilecek kişiler bakımından aynı süreyle sınırlıdır. Muafiyetin kişiye bağlı olduğu ve işleme bağlı olmadığı ilkesi bu maddenin özelliğidir. Maddenin uygulanması bakımından kapsam, yalnızca bu kurum aracılığıyla yurt dışına çalışmaya giden işçilerdir; diğer yurt dışı çıkışlar ve pasaport türleri bu hükmün dışındadır. Madde, pasaport harcının miktarını, pasaport harcının nasıl tahsil edileceğini düzenlemez (harç tarifesi ve pasaport harcının ödenmesi ilgili tarife hükümlerinde yer alır). Madde, yargı harçlarındaki genel muafiyet listesini (m.13) ve erlere ilişkin muafiyeti (m.14) düzenlemez. Ayrıca harcın ödenmemesinin usul sonuçlarını (m.32, m.37) düzenlemez.

Harçtan muaf olanlar: hangi kavramlar bilinmeli?

Harçtan muafiyet

Kanunun belirli bir kişiye tanıdığı, harç yükümlülüğünün hiç doğmaması anlamına gelen istisnadır. Bu maddede muafiyet, işin türüne değil kişinin niteliğine bağlanmıştır.

İş ve İşçi Bulma Kurumu aracılığı

İşçinin yurt dışında çalışmak üzere kurum üzerinden yönlendirilmesi anlamına gelir. Muafiyet, işçinin bu kanal üzerinden gitmesine bağlıdır; kendi imkânıyla giden işçi bakımından uygulanmaz.

Pasaport harcı muafiyeti

Kapsadığı pasaportun alınmasında ödenmesi gereken harcın doğmamasıdır. Muafiyet yalnızca maddede sayılan pasaport ve refakat hanesi kayıtları için geçerlidir.

Refakat hanesi

Pasaportta, işçiye eşlik eden kişilerin kayıtlı olduğu bölümdür. Bu kayıtlı veya kaydedilecek kişiler de işçi pasaportuyla aynı süre içinde muafiyetten yararlanır.

İki yıllık süre

Muafiyetin tanındığı pasaportun geçerlilik süresidir. Muafiyet, yalnızca bu süre için verilen pasaportlar bakımından söz konusudur; daha uzun süreli pasaport muafiyet kapsamına girmez.

Harçtan muaf olanlar: hangi şartlar aranır?

• Pasaportun, İş ve İşçi Bulma Kurumu aracılığıyla yabancı memlekete çalışmak üzere giden bir işçiye verilmiş olması gerekir.
• Pasaportun yalnızca iki yıllık süre için verilmiş olması gerekir; daha uzun süreli pasaport muafiyet kapsamına girmez.
• Refakat hanesinde kayıtlı veya kaydedilecek kişiler bakımından, pasaportun iki yıllık süresi içinde kalınması gerekir.
• Muafiyetin kapsadığı işlemin pasaport harcı olması gerekir; madde başka harç türlerini kapsamaz.

Harçtan muaf olanlar: hangi sonuçları doğurur?

• Kurum aracılığıyla çalışmak üzere giden işçinin iki yıllık süre için verilen pasaportu harçtan muaftır.
• Aynı süre içinde refakat hanesinde kayıtlı olan veya kayıt edilecek kişiler de pasaport harcından muaftır.
• Pasaport iki yıldan uzun süre için verilmişse muafiyet tanınmaz ve harç alınır.
• Kurum aracılığı bulunmayan veya işçi niteliği taşımayan kişiler bakımından muafiyet doğmaz.

Harçtan muaf olanlar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Muafiyeti işe değil kişiye bağlı olduğu hâlde, belirli bir işlemin harçtan istisna olduğunu varsayarak m.13 mantığıyla uygulamak.
• Kurum aracılığı şartını atlayıp kendi imkânıyla giden işçiye de muafiyet tanımak.
• Muafiyeti süreden bağımsız görüp iki yıldan uzun süreli pasaporta da uygulamak.
• Refakat hanesi kaydının asıl pasaportla aynı süre kapsamında olduğunu kontrol etmeden muafiyet tanımak.
• Muafiyeti pasaport harcı dışındaki yargı harçlarına genişletmek.

Nasıl ispat edilir?

• Muafiyetten yararlanmak isteyen kişi, pasaportun İş ve İşçi Bulma Kurumu aracılığıyla çalıştırılmak üzere verildiğini gösteren belgeyle ispat yükü altındadır.
• Pasaportun iki yıllık süre için verildiği, pasaportun geçerlilik süresinin gösterildiği belgeyle ispatlanır.
• Refakat hanesindeki kişinin muafiyetinden yararlanabilmesi için kaydının asıl pasaportun iki yıllık süresi içinde yapıldığı, pasaport kaydı ile ispatlanır.
• Harç muafiyeti iddiasını karşılayan idare veya tahsil makamı, muafiyetin koşullarının bulunmadığını ileri sürerse bunu kendisi ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.13: Genel işlem bazında harçtan müstesna işleri sayar; m.86 ise pasaport harcına özgü kişisel muafiyeti düzenler ve bu iki hüküm birbirinden ayrı tutulmalıdır.
• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.14: Erlere ve ihtiyaçları Devlet tarafından karşılanan onbaşı ve çavuşlara tanınan kişisel muafiyeti düzenler; m.86 ile aynı nitelikte kişiye bağlı bir muafiyet örneğidir.

Madde, milli ve milletlerarası tarih, kültür ve güzel sanatlar şenlikleri ve festivalleri, spor müsabakaları, kongre ve konferanslar, sergi ve panayırlar münasebetiyle Türkiye'ye gelecek ya da başka ülkelerde yapılacak benzer gösterilere katılmak için Türkiye'den transit geçecek kişilere harçsız vize verilmesini düzenler. Ayrıca Cumhurbaşkanınca belirlenecek yerlere turizm, tedavi veya hava değişimi amacıyla gelecek kişilere, belirlenen şartlara bağlı olarak harçsız vize verilmesini kapsar. Üçüncü fıkrasıyla bu maddedeki giriş vizelerinin "Turist" damgası taşıyacağını öngörür. Kişilere uygulanan vize harcının genel tarifesini, vize harcının miktarını ve harçtan muafiyetin diğer hallerini düzenlemez (492 sayılı Kanun m.1 ve tarife). Harç ödeme zamanını ve ödenmeyen harcın sonucunu düzenlemez (m.32, m.37). Tarifeye bağlı vize harçlarının alınması ve bu muafiyetin genel usulü de bu maddenin kapsamı dışındadır.

m.87: hangi kavramlar bilinmeli?

Harçsız vize

Vize harcı alınmaksızın verilen giriş izni niteliğindeki vizedir. Madde, yalnızca sayılan etkinlik ya da amaçlara bağlı kişiler bakımından bu muafiyeti tanır.

Transit geçiş

Türkiye üzerinden başka bir ülkeye geçmek amacıyla yapılan giriş ve çıkıştır. Birinci fıkra, bu kişilerin sayılan etkinliklere katılması şartıyla harçsız vize alabilmesini öngörür.

Milletlerarası gösteri

Maddede sayılan şenlik, festival, müsabaka, kongre, konferans, sergi ve panayır gibi etkinliklere benzer nitelikte, başka memleketlerde yapılan etkinliktir. Aynı mahiyette olması, bu etkinliklerle benzerlik ölçütüne bağlıdır.

Turist damgası

Üçüncü fıkraya göre bu maddeye dayanılarak verilen giriş vizelerinin taşıması gereken damgadır. Vizenin hangi nitelikte verildiğini gösterir.

Tedavi veya hava değişimi amacı

Cumhurbaşkanınca belirlenen yerlere gelen kişilerin ikinci fıkrada harçsız vize alabilmesi için gösterdikleri amaçtır. Bu amaçla gelişin Cumhurbaşkanı kararında yer alan yerlerle sınırlı olduğu anlaşılır.

m.87: hangi şartlar aranır?

• Birinci fıkradaki harçsız vizenin verilebilmesi için, kişinin maddede sayılan şenlik, festival, spor müsabakası, kongre, konferans, sergi veya panayır münasebetiyle Türkiye'ye gelmesi ya da başka memleketlerdeki aynı mahiyetteki milletlerarası gösterilere katılmak üzere Türkiye'den transit geçmesi gerekir.
• Transit geçiş yapacak kişinin, sayılan etkinlik ya da gösteriye katılmak üzere bu amaçla geçiş yapması gerekir; amaç bu çerçevenin dışındaysa birinci fıkra uygulanmaz.
• İkinci fıkradaki harçsız vize için, geliş yerinin Cumhurbaşkanınca belli edilmiş yerler arasında olması gerekir.
• İkinci fıkradaki harçsız vize için, gelişin turizm, tedavi veya hava değişimi amacıyla yapılması gerekir.
• İkinci fıkra uyarınca harçsız vize için, Cumhurbaşkanınca tespit edilen şartların gerçekleşmiş olması gerekir.
• Verilen giriş vizesinin üçüncü fıkraya göre Turist damgası taşıması gerekir.

m.87: hangi sonuçları doğurur?

• Birinci fıkradaki şartları taşıyan kişiye harçsız vize verilir.
• İkinci fıkradaki şartları taşıyan kişiye, Cumhurbaşkanınca tespit edilen şartlara bağlı olarak harçsız vize verilir.
• Harçsız vize, yalnızca maddede sayılan amaç ve yerlerle sınırlıdır; bu çerçevenin dışındaki amaçla yapılan başvuruda madde uygulanmaz ve vize harcı alınması gerekir.
• Üçüncü fıkraya göre bu maddeye dayanılarak verilen giriş vizeleri Turist damgası taşır.
• Verilen vizenin amacı ile kişinin fiilî amacı uyuşmazsa madde uygulanmaz ve harçsız vize sonucu doğmaz.
• Maddenin hükümleri, harçlarla ilgili genel tarifeyi değiştirmez; muafiyet, maddede yer alan hallerle sınırlıdır.

m.87: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birinci ve ikinci fıkraların koşullarını birbirine karıştırmak; ikinci fıkradaki Cumhurbaşkanı belirlemesi olmadan tedavi ya da turizm amaçlı geliş için harçsız vize verilebileceğini sanmak.
• Maddede sayılmayan bir etkinliği, aynı mahiyette olduğunu değerlendirmeden birinci fıkra kapsamında saymak.
• Transit geçişi, Türkiye'de yapılacak etkinlik için geliş gibi değerlendirmek; birinci fıkrada transit geçişin başka memlekette yapılacak gösteriyle bağlantılı olması gerektiğini gözden kaçırmak.
• Harçsız vizenin genel harç tarifesinin tamamını değiştirdiğini düşünmek; muafiyet yalnızca maddede yer alan hallerle sınırlıdır.

Nasıl ispat edilir?

• Harçsız vizeden yararlanmak isteyen kişi, sayılan etkinliğe ya da Cumhurbaşkanınca belirlenen yerlere geliş amacına uygun olduğunu belgeleyerek ispat yükünü taşır.
• Birinci fıkra için etkinliğe katılım belgesi, davet veya kayıt gibi belgelerle amacın ispatı gerekir; bu belgeler ile transit geçiş amacının uyumu incelenir.
• İkinci fıkra için Cumhurbaşkanınca belirlenen yer ve şartlara uyulduğunu gösteren belgeler ile tedavi ya da turizm amacının ispatı gerekir.
• Vizenin Turist damgası taşıdığının kontrolü, verilen vizenin üçüncü fıkraya uygun olup olmadığının tespiti için yapılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.1: Kanunun kapsamındaki harçları sayar ve pasaport, ikamet tezkeresi ile vize harçlarını bu kapsama alır. Bu maddedeki harçsız vizenin istisna olduğu genel harç rejimini gösterir.
• 492 sayılı Kanun m.32: Harç ödenmedikçe müteakip işlemlerin yapılmayacağı kuralını düzenler. Harçsız vize verilen hallerde bu kuralın işlemeyeceği, muafiyetin kapsamını belirler.
• 492 sayılı Kanun m.37: Süresinde ödenmeyen harçların vergi dairesince tahsilini düzenler. Harçsız vize verilen hallerde bu tahsil usulü söz konusu olmaz.

Madde, 492 sayılı Harçlar Kanunu'na göre belirli yabancı kişilere ikamet tezkeresinin harçsız verilmesini düzenler. Düzenlenen haller; Türk okullarında veya fakültelerinde okuyan öğrenciler, münhasıran basın ve yayın kuruluşları için muhabirlik yapanlar, resmî kurum ve kuruluşlarda istihdam edilen profesör ve uzmanlarla bunların iş sahibi olmayan eşleri ve çocukları, mali durumu bozuk yoksullar, Türk aslından olup Türk kültürüne bağlı ecnebi uyruklular, uzun dönem ikamet izni sahipleri, insan ticareti mağdurları, çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti alanlar ile Turkuaz Kart sahipleri ve bunların belirli yakınlarıdır. Madde yalnızca ikamet tezkeresi harcına ilişkin muafiyeti kapsar; ikamet tezkeresinin verilme koşulları, süresi ve yabancılar hukukundaki izin rejimi bu maddede düzenlenmez (6458 sayılı Kanun). Pasaport, vize, çalışma izni harçlarının tarifesi ve harç ödeme yöntemi de bu maddede yer almaz (Harçlar Kanunu m.1 ve ilgili tarife).

m.88: hangi kavramlar bilinmeli?

İkamet tezkeresi

Yabancının Türkiye'de ikamet etmesine ilişkin olarak ilgili makamlarca verilen belgedir. Harçlar Kanunu m.1 kapsamında harca tabi bir işlemdir.

Harçsız verilme

Maddede sayılan kişiler için ikamet tezkeresinin harç alınmadan düzenlenmesidir. Muafiyet ikamet tezkeresi harcı ile sınırlıdır; diğer harç kalemleri bakımından ayrıca bakılır.

Turkuaz Kart

Yabancılara tanınan ve Türkiye'de belirli ayrıcalıklar sağlayan kart türüdür. Maddenin (i) bendi kapsamında yalnızca bu kartın sahibi ve bunların belirli yakınları muafiyetten yararlanır.

Uzun dönem ikamet izni

Yabancıya belirli bir süre ve koşulla Türkiye'de uzun süreli kalma hakkı veren izin türüdür. Maddenin (f) bendinde yer alan muafiyetin kapsamını belirler.

Çalışma izni muafiyeti

Çalışma Bakanlığınca yabancının çalışma izni almasına gerek bulunmadığının kabul edildiği durumdur. Muafiyeti alanlar (h) bendi uyarınca harçsız ikamet tezkeresinden yararlanır.

İnsan ticareti mağduru

İnsan ticareti suçunun mağduru olarak tespit edilen kişidir. Tespit ilgili makamlarca yapılır; maddenin (g) bendi bu sıfırı taşıyanlara muafiyet tanır.

m.88: hangi şartlar aranır?

• Kişinin maddede sayılan bendlerden birinin kapsamında bulunması gerekir.
• Başvuranın ikamet tezkeresi talebi, harç alınmaksızın işleme konu edilebilmelidir; muafiyetin uygulanabilmesi için bu talebin ilgili bentteki sıfatla yapılması şarttır.
• (a) bendinde, yabancının Türk okullarında veya fakültelerinde öğrenci olması gerekir.
• (b) bendinde, yabancının münhasıran basın ve yayın kuruluşları için muhabirlik yapması gerekir; başka bir işle birlikte yapılan muhabirlik bu kapsamda değerlendirilemez.
• (c) bendinde, yabancının Devlet, il özel idareleri, belediyeler, İktisadi Devlet Teşekkülleri veya bunlara bağlı resmi müesseselerce istihdam edilen profesör veya uzman olması gerekir; eş ve çocuklar ancak iş sahibi olmadıkları takdirde yararlanır.
• (d) bendinde, mali durumunun bozuk olduğu ikamet tezkeresi vermeye yetkili makamlarca kanaat getirilmiş olmalıdır.
• (e) bendinde, Türk aslından olup Türk kültürüne bağlı ecnebi uyruklu olunmalıdır.
• (f) bendinde, uzun dönem ikamet izninin bulunması gerekir.
• (g) bendinde, insan ticareti suçunun mağduru olunması gerekir.
• (h) bendinde, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti alınmış olması gerekir.
• (i) bendinde, Turkuaz Kart sahibi olunması veya Turkuaz Kart sahibinin eşi ya da ergin olmayan ya da bağımlı yabancı çocuğu bulunulması gerekir.

m.88: hangi sonuçları doğurur?

• Maddede sayılan hallerden birinin varlığı kanıtlanırsa ikamet tezkeresi harç alınmadan verilir.
• (c) bendinde eş ve çocuklar, iş sahibi oldukları anda muafiyetten yararlanamaz ve harç ödenmesi gerekir.
• (a) bendinde öğrencilik sona erdiğinde muafiyet de sona erer.
• (d) bendinde yoksulluk takdiri ilgili makamca kaldırılırsa muafiyet devam etmez.
• Maddede sayılmayan bir kişi için harç muafiyeti tanınamaz; kanun yorumla genişletilemez.
• Muafiyet yalnızca ikamet tezkeresi harcını kapsar; kişinin ödemesi gereken diğer harçlar ve işlemler bakımından ayrıca değerlendirilir.
• Muafiyet kapsamına girmeyen bir yabancıdan harç alınmadan tezkere verilmesi, ilgili görevlinin sorumluluğunu doğurur.

m.88: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Çalışma izni muafiyetini çalışma izninin kendisiyle karıştırmak; (h) bendi her ikisini de sayar, ancak belgenin türü ayrıdır ve ayrı kontrol edilmelidir.
• Eş veya çocuğun iş sahibi olup olmadığını kontrol etmeden (c) bendi muafiyetini uygulamak.
• (e) bendinde mali durumu aramak; bu bend için yoksulluk şartı yoktur, (d) bendi ile karıştırılmamalıdır.
• Turkuaz Kart sahibinin ergin olmayan veya bağımlı çocuğu ile ergin olan çocuğunu aynı şekilde değerlendirmek; ergin ve bağımsız çocuk (i) bendi kapsamında değildir.
• Madde 88'in ikamet tezkeresi harcına ilişkin olduğunu unutup pasaport, vize veya çalışma izni harçlarına da muafiyet uygulamak.
• Maddede sayılmayan yabancı gruplarına (örneğin turist veya geçici ikamet sahibi öğrenci dışı kişiler) analojiyle muafiyet tanımak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Maddede yer alan muafiyetin dar yorumlandığı, kapsamın kanunda sayılan hallerle sınırlı tutulduğu kabul edilmektedir.
• Yoksulluk muafiyetinde (d) bendinin uygulanmasının ilgili makamın takdirine bırakıldığı, mahkemelerin bu takdiri yalnızca açık bir eksiklik varsa denetlediği kabul edilmektedir.

Nasıl ispat edilir?

• Muafiyetten yararlanmak isteyen yabancı, dayandığı bendin koşulunu belgeyle ispatlamakla yükümlüdür; öğrenci belgesi, muhabirlik yazısı, istihdam yazısı, uzun dönem ikamet izni, çalışma izni veya muafiyet belgesi, Turkuaz Kart ve aile bağını gösteren nüfus kayıtları bu amaçla kullanılır.
• (c) bendinde eşin ya da çocuğun iş sahibi olmadığını ispat yükü başvurandadır; çalışmadığını gösteren belge bulunmaması halinde muafiyet kabul edilmez.
• (d) bendinde mali durumun bozukluğu, yetkili makamın kanaatine bağlıdır; bu kanaatin varlığı yazılı kararla belgelenir.
• Muafiyet kapsamında olmadığını ileri süren idare, kanunda sayılan koşulların gerçekleşmediğini ispatlamakla karşılaşır; ancak başvuran belgeleri sunmadığında harç alınması doğal sonuçtur.
• Sıfatın sona erdiği durumlarda (öğrencilik bitmesi, iş sahibi olunması) bu değişikliği ortaya koyan belgeler ilgili makam tarafından değerlendirilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.1: Pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni ve vize harçlarının bu kanun kapsamında alınacağını belirler; madde 88 bu harçlardan ikamet tezkeresi harcına istisna getirir.
• 492 sayılı Kanun m.27: Maktu harçların peşin olarak ödenmesi kuralını koyar; muafiyet tanınmayan hallerde ikamet tezkeresi harcının ne zaman ödeneceğini gösterir.
• 492 sayılı Kanun m.32: Harç ödenmedikçe müteakip işlemin yapılmayacağını düzenler; muafiyet kapsamına girmeyen kişi için bu kural işler.
• 6458 sayılı Kanun: Yabancıların Türkiye'deki ikamet, izin ve kart rejimini düzenler; muafiyetin dayandığı uzun dönem ikamet izni, çalışma izni ve Turkuaz Kart gibi sıfatların kaynağıdır.

Madde, pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti ve tasdik harçlarının alınma ölçüsünü düzenler. Bu harçların hangi işlemlerden alınacağı (6) sayılı tarifeye bağlanmış, ölçü olarak işlemin nevi ve mahiyeti esas alınmıştır. Maddede harç miktarları, muafiyet hâlleri, mükellefler veya ödeme usulü düzenlenmez; tarifenin kendisi ve bu tarifedeki miktarlar ayrı bir konudur. Harcın yargı harcı olmadığı, idari işlemlere ilişkin harç olduğu ve genel ölçü hükümleri olan Harçlar Kanunu'nun 15. maddesinin (değer ölçüsü ile nispi harç ayrımı) bu maddeye uygulanmadığı da madde metninden çıkmaktadır. Yargı harçları (HK m.15 vd.) ve nispi harç matrahı (HK m.18-20) bu maddede değil, ilgili hükümlerde düzenlenmiştir.

Harcın ölçüleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Maktu harç

Miktarı işlemin nevi ve mahiyetine göre belirlenen, sabit tutarlı harçtır. Harca konu değerin büyüklüğünden bağımsızdır.

Nevi ve mahiyet ölçüsü

Harcın, işlemin türü ve niteliği esas alınarak belirlenmesi ilkesidir. Harcın hesaplanmasında işlemin ekonomik değeri dikkate alınmaz.

(6) sayılı tarife

Pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni ve tasdik gibi işlemlerin harca tabi olup olmadığını ve harç miktarını gösteren Harçlar Kanunu eki tarifedir. Harcın alınıp alınmayacağı bu tarifeye bağlıdır.

Tasdik harcı

Belgelerin ya da suretlerin resmî makamca onaylanmasından alınan harçtır. Maddede ayrı bir harç türü olarak sayılmıştır.

Harcın ölçüleri: hangi şartlar aranır?

• İşlemin, (6) sayılı tarifede harca tabi işlemler arasında yer alması gerekir.
• İşlem pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti veya tasdik kapsamında olmalıdır.
• Harç, işlemin nevi ve mahiyetine göre belirlenen maktu esas üzerinden alınmalıdır; değer ölçüsü uygulanmaz.

Harcın ölçüleri: hangi sonuçları doğurur?

• Maddedeki işlemlerden harç, (6) sayılı tarifedeki maktu tutar üzerinden alınır.
• İşlemin değeri ne olursa olsun harç tutarı değişmez.
• Tarifede bu işlemlere ilişkin bir harç yoksa madde kendiliğinden harç doğurmaz; harç alınabilmesi için tarifede yer alması gerekir.

Harcın ölçüleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddedeki işlemleri nispi harca tabi saymak; madde maktu esası açıkça öngörür.
• İşlemin değerine bakarak harç hesaplamak; bu işlemlerde değer ölçüsü uygulanmaz.
• Maddenin tarifeye yaptığı atfı atlayıp tarifede yer almayan bir işlemden harç istemek.

Nasıl ispat edilir?

• Harcın maddedeki işlemlerden alındığını ileri süren idare, işlemin pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti veya tasdik kapsamında olduğunu gösterir.
• Harcın maktu esasa göre alındığını ileri süren taraf, tarifedeki ilgili maktu tutarı ve işlem türünü belgeye dayandırır.
• Harcın nispi esasa göre hesaplandığını savunan taraf, bu maddenin kapsamında olmayan bir işlem ya da başka bir hükmün uygulanması gerektiğini ispatlamak zorundadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.15: Harç alma ölçülerini, yani değer ölçüsüne göre nispi ve işlemin nevi ve mahiyetine göre maktu harcı genel olarak düzenler; bu maddedeki ölçü bu genel ayrımın maktu tarafına karşılık gelir.
• 492 sayılı Kanun m.2: Harca tabi olup olmadığı ölçütünün (1) sayılı tarifede yer almak olduğunu belirtir; bu madde ile harcın tabi olduğu işlemlerin belirlenmesinde ilişkilidir.
• 492 sayılı Kanun m.21: Nispi harcın oran esasına dayandığını düzenler; bu maddedeki maktu harç ile karşılaştırma yapmak için referans oluşturur.

Madde, sürelerinin sona ermesi nedeniyle yenilenen ikamet tezkerelerinden, çalışma izinlerinden ve çalışma izni muafiyetlerinden alınacak harç oranını düzenler; kaybolan belgelerin yenilenmesi halinde ise yarı harç alınacağını hükme bağlar. Maddenin uygulanması, bu belgeleri yenileten kişiler bakımından söz konusudur. Madde, harcın hangi tarifedeki maktu ya da nispi tutar üzerinden hesaplanacağını, harcın ödeme zamanını ve ödenmemesinin sonucunu düzenlemez (ilgili tarife ve m.28, m.37). Harcın iadesi ve mahsubu da bu maddenin konusu değildir (m.31). Yabancılara ilişkin izin ve ikamet işlemlerinin esasını ve şartlarını da düzenlemez; bu konular ilgili özel mevzuatta yer alır.

Yeniden harç alınması: hangi kavramlar bilinmeli?

Tam harç

Belgenin ilk kez veya süresinin dolmasıyla yenilenmesi işleminde alınan harcın tamamıdır. Madde, süresi sona ererek yenilenen belgeler için bu tutarın alınacağını öngörür.

Yarı harç

Tam harcın yarısı tutarındaki harçtır. Madde, kaybolan belgelerin yenilenmesinde bu oranın uygulanacağını belirtir.

İkamet tezkeresi

Yabancıların Türkiye'de oturma hakkını gösteren belgedir. Maddenin kapsamında yalnızca süresi dolan ve yenilenen tezkereler yer alır.

Çalışma izni muafiyeti

Yabancının çalışma izni almasını gerektirmeyen hallerde düzenlenen muafiyet belgesidir. Madde, bu belgenin de süre sonunda yenilenmesi halinde tam harca tabi olacağını öngörür.

Yeniden harç alınması: hangi şartlar aranır?

• Harca konu işlemin, süresi sona ermiş bir ikamet tezkeresi, çalışma izni veya çalışma izni muafiyetinin yenilenmesi olması gerekir.
• Yenileme, belgenin kaybolması nedeniyle yapılıyorsa tam harç yerine yarı harç alınması gerekir.
• Yenileme süresi dolmuş belge için yapılıyorsa tam harç alınması gerekir.

Yeniden harç alınması: hangi sonuçları doğurur?

• Süresi sona erdiği için yenilenen ikamet tezkereleri için tam harç alınır.
• Süresi sona erdiği için yenilenen çalışma izinleri için tam harç alınır.
• Süresi sona erdiği için yenilenen çalışma izni muafiyetleri için tam harç alınır.
• Kaybolan ikamet tezkereleri yenilendiğinde yarı harç alınır.
• Kaybolan çalışma izinleri yenilendiğinde yarı harç alınır.
• Kaybolan çalışma izni muafiyetleri yenilendiğinde yarı harç alınır.
• Madde, harcın tutarının hangi tarife üzerinden belirleneceğini söylemediği için tutarın hesaplanması ilgili tarifeye bağlıdır.

Yeniden harç alınması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kaybolan belgeyle süresi dolan belgeyi karıştırarak yarı harç yerine tam harç veya tam harç yerine yarı harç hesaplamak.
• Maddeyi her türlü izin işlemine uygulamak; madde yalnızca ikamet tezkeresi, çalışma izni ve çalışma izni muafiyetini kapsar.
• Madde metnindeki yarı harç hükmünü, kaybolma dışındaki yenileme hallerine genişletmek.

Nasıl ispat edilir?

• Harcın tam veya yarı alınması gerektiğini ileri süren taraf, yenilenen belgenin süresinin dolmuş olduğunu ya da kaybolduğunu belgeyle ortaya koymalıdır.
• Süresi dolmuş belgenin yenilendiğine ilişkin kayıt, belgenin geçerlilik süresinden anlaşılır; kaybolma durumu ise ilgilinin beyanı ve ilgili kurumun kayıtlarıyla ispatlanır.
• Yarı harç talep eden kişi, kaybolma iddiasını ispat yükü altında olduğu için belgenin kaybolduğunu gösteren kayıt veya beyanı sunmalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.28: Harç alacağının ödeme zamanını düzenler; m.90'da belirlenen harcın ne zaman ödeneceği bu maddeye göre belirlenir.
• 492 sayılı Kanun m.37: Süresinde ödenmeyen harçların tahsil usulünü düzenler; m.90 kapsamındaki harç ödenmezse bu madde uygulanır.

Madde, onsekiz yaşını bitirmemiş çocuklara verilecek ikamet tezkerelerinden alınacak harcın miktarını düzenler. Harcın yarısının alınacağını belirtir. Madde, ikamet tezkeresinin genel harç tutarını, tezkereyi düzenleyen idari makamın yetkisini ve harcın tahsil usulünü düzenlemez (bunlar için 492 sayılı Kanunun 1. maddesi ile (I) sayılı Tarife esas alınır). Yetişkinler için alınacak tam harç da bu maddenin kapsamı dışındadır. Harcın ödenmemesinin sonuçları (m.32) ve süresinde ödenmemiş harcın tahsili (m.37) ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

İkamet tezkerelerinde yarım harç: hangi kavramlar bilinmeli?

İkamet tezkeresi

Kişinin bir yerde oturduğunu gösteren, Harçlar Kanunu'nun 1. maddesinin 6. bendinde harca tabi işlemler arasında sayılan resmî belgedir. Madde bakımından harca tabi bir işlemdir.

Esas harç

Maddenin atıf yaptığı, ikamet tezkeresi için tarifeye göre hesaplanan tam harç tutarıdır. Madde bu tutarın yarısının alınacağını söyler; tutarın nasıl hesaplanacağı maddede düzenlenmemiştir.

Onsekiz yaş sınırı

Harç indiriminin uygulanacağı kişi grubunu belirleyen yaş ölçütüdür. Onsekiz yaşını bitirmemiş olmak aranır; onsekiz yaşını dolduran kişi için indirim uygulanmaz.

İkamet tezkerelerinde yarım harç: hangi şartlar aranır?

• Harca konu işlemin ikamet tezkeresi verilmesi olması gerekir.
• Tezkerenin, onsekiz yaşını bitirmemiş bir çocuk için verilmiş olması gerekir.
• Alınacak harcın, esas harcın yarısı olarak hesaplanması gerekir.
• Ödenecek harcın, tezkere için tarifeye göre belirlenmiş esas harç tutarı üzerinden hesaplanması gerekir.

İkamet tezkerelerinde yarım harç: hangi sonuçları doğurur?

• Onsekiz yaşını bitirmemiş çocuğa verilen ikamet tezkeresinde esas harcın yarısı alınır.
• Yaş ölçütü karşılanmadığında, yani kişi onsekiz yaşını bitirmişse, madde indirimi uygulamaz ve esas harcın tamamı alınır.
• Madde yalnız harç tutarını düzenlediğinden, indirimli harcın ödenmemesi halinde Harçlar Kanunu'nun 32. ve 37. maddelerindeki ödeme ve tahsil kuralları uygulanır.

İkamet tezkerelerinde yarım harç: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddeyi yetişkinler için de uygulamak; indirimin yalnız onsekiz yaşını bitirmemiş çocuklara tanındığını gözden kaçırmak.
• Yarı harcı tarifedeki tam tutar üzerinden değil, başka bir tutar üzerinden hesaplamak.
• İndirimin yaş dışında bir koşula, örneğin ikamet süresine, bağlı olduğunu varsaymak; maddede böyle bir koşul yoktur.

Nasıl ispat edilir?

• Tezkerenin çocuk adına verildiğini ve çocuğun onsekiz yaşını bitirmediğini gösteren nüfus kaydı ya da kimlik belgesi, indirimli harcın uygulanması bakımından esas alınır.
• Yaş koşulu karşılanmıyorsa, indirimden yararlanmak isteyen tarafın yaşa ilişkin belgeyi sunması gerekir; aksi halde esas harcın tamamı uygulanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.1: Harca tabi işlemler arasında ikamet tezkeresini sayar; maddenin uygulanabilmesi için ikamet tezkeresinin harca tabi bir işlem olduğunu gösterir.
• 492 sayılı Kanun m.32: Harç ödenmedikçe müteakip işlemlerin yapılmayacağını düzenler; indirimli harcın da ödenmesi gerekir.
• 492 sayılı Kanun m.37: Süresinde ödenmeyen harçların vergi dairesince tahsilini düzenler; madde ile birlikte indirimli harç tutarının tahsilinde uygulanır.

Madde, Dışişleri Bakanlığınca alınacak tasdik harçlarının karşılık esasına göre bazı devletler uyrukları bakımından artırılmasını ve gerektiğinde esas miktarına indirilmesini Dışişleri Bakanlığının yetkisine bağlar. Düzenlediği konu, tasdik harcının devletler arası karşılıklılık temelinde ayarlanmasına ilişkin yetkidir. Madde yalnızca Dışişleri Bakanlığı tasdik harçlarına ilişkindir; diğer harç kalemleri bakımından uygulanmaz.

Dışişleri Bakanlığının yetkisi: hangi kavramlar bilinmeli?

Tasdik harcı

Dışişleri Bakanlığınca yapılan tasdik işlemleri karşılığında alınan harçtır. Madde, bu harcın genel miktarından ayrı olarak karşılıklılık esasına göre değiştirilmesini düzenler.

Karşılık esası

Bir devletin uyruklarına Türk makamlarınca uygulanan harç yükünün, o devletin Türk uyruklarına uyguladığı harç yüküne göre belirlenmesi ilkesidir. Maddede yer alan ölçüt budur; karşılığın hangi oranda ve hangi kalemde bulunduğunu ayrıca ilgili düzenlemelerden tespit etmek gerekir.

Artırma

Belirli bir devletin uyrukları hakkında tasdik harcının esas miktarının üzerine çıkarılmasıdır. Artırma, karşılık esasına dayanır ve ancak yetkili Bakanlıkça yapılır.

Esas miktar

Tasdik harcının tarifede yazılı genel tutarıdır. Maddedeki indirme, artırılmış bir harcın bu genel tutara geri döndürülmesi anlamına gelir.

Dışişleri Bakanlığının yetkisi: hangi şartlar aranır?

• Harcın artırılabilmesi için ilgili devletin uyrukları hakkında karşılık esasının gerektirdiği bir durumun ortaya çıkmış olması gerekir.
• Artırma ya da indirme kararının yetkili merci olan Dışişleri Bakanlığınca verilmesi gerekir; madde bu yetkiyi Bakanlığa tanır.
• Artırma veya indirme, belirli devletler uyrukları bakımından yapılmalıdır; genel bir artırma tek başına bu madde kapsamında değildir.
• İndirme, artırılmış harcın esas miktara döndürülmesi için gerektiğinde yapılabilir; esas miktarın altına inilemez.

Dışişleri Bakanlığının yetkisi: hangi sonuçları doğurur?

• Karşılık esasının gerektirdiği hallerde Dışişleri Bakanlığı, ilgili devletin uyrukları hakkında tasdik harcını artırabilir.
• Gerektiğinde Bakanlık, artırılmış harcı esas miktara indirebilir.
• Maddede yetkinin kullanılmasına ilişkin bir yükümlülük yoktur; yetki takdiridir.
• Artırma veya indirme yalnızca belirli devletlerin uyrukları bakımından yapılır; diğer uyruklar için esas miktar uygulanmaya devam eder.
• Maddenin kendisi artırılan harç miktarını, uygulanacağı işlemleri ya da yayım usulünü belirtmez; bunlar Bakanlık kararı ile ortaya çıkar.

Dışişleri Bakanlığının yetkisi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddeyi genel bir harç artırımı yetkisi sanmak; madde yalnızca belirli devletlerin uyrukları bakımından ve karşılık esasına dayalı bir yetki tanır.
• Karşılık esasını uyruk ayrımı olmadan uygulamak; artırma veya indirme, devletler arası ilişkiye göre ayrı ayrı yapılır.
• Yetkinin Bakanlığa ait olduğunu unutup bu yetkiyi başka bir makama ya da kanuna doğrudan dayandırmak; madde yetkiyi açıkça Dışişleri Bakanlığına verir.
• Esas miktarın altına inmenin mümkün olduğunu sanmak; madde yalnızca artırılmış harcın esas miktara indirilmesine izin verir.

Nasıl ispat edilir?

• Artırma veya indirme kararının varlığını ve dayanağını Dışişleri Bakanlığının ilgili kararı ile ispatlamak gerekir; belirli devletin uyruğu olduğunu ileri süren kişi, o devletin Bakanlık kararı kapsamında olduğunu belgelemelidir.
• Karşılık esasının gerektirdiği durumun varlığı, ilgili devletin Türk uyruklarına uyguladığı harç uygulamasına ilişkin belgelerle ortaya konur; bu belgelerin dosyada bulunması gerekir.
• Harcın esas miktardan farklı olduğunu iddia eden taraf, artırma kararının bu uyruğa uygulandığını ispatlamakla yükümlüdür; aksi halde esas miktar uygulanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.1: Bu Kanunun kapsadığı harç türleri arasında Pasaport, ikamet tezkeresi, vize ve Dışişleri Bakanlığı tasdik harçlarını sayar; bu maddedeki yetkinin konusu olan tasdik harcının kanundaki yerini gösterir.
• 492 sayılı Kanun m.27: Peşin ödeme kuralını koyar; tasdik harcının da hizmetten önce ödenmesi bu kuralın kapsamına girer.
• 492 sayılı Kanun m.32: Harç ödenmedikçe müteakip işlemin yapılmayacağını düzenler; tasdik harcı için de ödeme yapılmadan işlem tamamlanmaz.

Madde, pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize ve Dışişleri Bakanlığı tasdik harçlarının nasıl alınacağını düzenler; bu harçların makbuz karşılığında mı yoksa basılı damga konulmasıyla mı tahsil edileceğini belirler. Maddenin uygulandığı kişiler, bu belgeleri talep eden ve ilgili işlemden yararlanan kişilerdir. Madde harcın miktarını, oranını, muafiyetlerini ve ödeme zamanını düzenlemez; bu konular Harçlar Kanunu'nun diğer maddelerinde yer alır (tutar ve tarife için 1 sayılı Tarife, muafiyet için m.13 ve m.14). Ödeme yeri ve ödeme usulünün genel kuralı (m.25, m.26), peşin ödeme zamanı (m.27) ve ödenmeyen harcın sonuçları da bu maddenin dışındadır.

Ödeme usulü: hangi kavramlar bilinmeli?

Makbuz karşılığı tahsil

Harcın, tahsil eden makam tarafından düzenlenen makbuz karşılığında ödenmesi yöntemidir. Ödeme ile makbuz birlikte gerçekleşir.

Basılı damga

Harcın, belge üzerine basılı damga konulmasıyla tahsil edilmesidir. Bu yöntemde ödeme, belgenin kendisi üzerinde damga ile görünür hale gelir.

Dışişleri Bakanlığı tasdik harcı

Dışişleri Bakanlığınca yapılan tasdik işlemlerinden alınan harçtır. Madde bu harcı, pasaport ve vize gibi belgelerle birlikte aynı tahsil usulüne bağlar.

Ödeme usulü: hangi şartlar aranır?

• Harca konu işlemin, maddede sayılan belgelerden birinin (pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize veya Dışişleri Bakanlığı tasdik harcı) verilmesi veya düzenlenmesi olması gerekir.
• Harcın, makbuz karşılığında ya da basılı damga konulmak suretiyle tahsil edilmesi gerekir; madde bu iki yöntem dışında bir tahsil usulü öngörmez.

Ödeme usulü: hangi sonuçları doğurur?

• Sayılan belgelerin harcı makbuz karşılığında ya da basılı damga konularak alınır.
• Harç bu iki yöntemden biriyle tahsil edilmediğinde, maddeye dayanarak belgenin verilmesi için bir tahsil yapılmış sayılmaz.
• Madde yalnız tahsil usulünü düzenlediğinden, harcın miktarı ve ödenmemesinin hukuki sonucu bu maddeden çıkmaz; bunlar Harçlar Kanunu'nun ilgili hükümlerine göre belirlenir.

Ödeme usulü: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddede sayılan belgeler dışındaki yargı harçlarının da bu maddeye göre makbuz veya damga ile alındığını düşünmek; bu madde yalnız sayılan belgeleri kapsar, yargı harçları m.25 ile düzenlenir.
• Makbuz ile basılı damga yöntemlerini aynı anda zorunlu bir birleşim gibi okumak; madde ikisini seçimlik olarak sayar.
• Maddenin tutar veya oran düzenlediğini varsaymak; madde yalnız tahsil usulünü belirler, miktar tarifeden çıkarılır.

Nasıl ispat edilir?

• Harcın makbuz karşılığında ya da basılı damga ile tahsil edildiğini ispat yükü, harcı ödediğini ileri süren kişidedir; bu ödeme makbuz veya belgeden üzerindeki damga ile kanıtlanır.
• Harcın tahsil edilmediğini ileri süren karşı taraf, ödemenin yapılmadığını ilgili makbuz kaydı veya damga bulunmaması ile gösterebilir.
• Muafiyet iddiası bulunuyorsa, muafiyeti ileri süren kişi bu iddiayı Harçlar Kanunu'nun ilgili muafiyet hükmüne dayanarak ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.25: Yargı harçlarının genel ödeme usulünü, yani makbuz karşılığında ödenmesini düzenler; bu madde ise sayılan idari belgeler için ayrı bir tahsil usulü getirmektedir.
• 492 sayılı Kanun m.13: Harçtan istisnaların işleme bağlı olduğunu düzenler; bu belgeler için hangi işlemlerin harçtan muaf olacağı bu hükümle belirlenir.
• 492 sayılı Kanun m.14: Harçtan muafiyetin kişiye bağlı olduğunu düzenler; maddede sayılan belgeler bakımından muaf kişilerin tahsil usulü bu hükümle birlikte değerlendirilir.

Madde, pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti ve tasdik harçlarının peşin olarak alınacağını düzenler. Maddenin konusu harcın ödeme zamanıdır; harç türlerinin tarifesi ve tutarları bu maddede belirlenmez. Madde, bu maddede sayılan harçlar dışındaki maktu ve nispi harçların ödeme zamanını düzenlemez (m.27, m.28). Harcın kimin tarafından ödeneceği (m.11, m.12), muafiyet ve istisnalar (m.13, m.14), harcın hesaplanma yöntemi (m.15, m.16) ile ödenmemesinin sonuçları (m.32) da bu maddenin kapsamında değildir.

Ödeme zamanı: hangi kavramlar bilinmeli?

Peşin ödeme

Harcın, ilgili işlem yapılmadan önce ödenmesi gereken ödeme zamanıdır. Maddede sayılan harçlarda istisnasız uygulanan bir kuraldır.

Tasdik harcı

Belgelerin resmî makamca onaylanması işlemi karşılığında alınan harçtır. Maddede ayrı bir harç türü olarak sayılmıştır.

Çalışma izni muafiyeti

Yabancıların belli hâllerde çalışma izni almadan çalışabilmesini sağlayan belgeye ilişkin harçtır. Maddede çalışma iznin ayrı bir kalem olarak anılmıştır.

Ödeme zamanı: hangi şartlar aranır?

• Harcın, maddede sayılan pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti veya tasdik harçlarından biri olması gerekir.
• Harcın, ilgili işlem yapılmadan önce peşin olarak ödenmesi gerekir.
• Harç ödenmeden ilgili işlemin yapılmaması gerekir.

Ödeme zamanı: hangi sonuçları doğurur?

• Sayılan harçlar işlemden önce peşin olarak ödenir.
• Harç ödenmeden ilgili işlem yapılmaz; ödeme işlemin ön koşuludur.
• Maddede sayılmayan harçların ödeme zamanı bu maddeden çıkmaz; ilgili maddelere bakılır.

Ödeme zamanı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bu maddede sayılan harçlara 27. maddedeki 15 günlük süreyi uygulamak; bu harçlarda süre tanınmaz, ödeme işlemden önce yapılır.
• Peşinlik kuralını yalnız dava harçlarına özgü saymak; madde pasaport ve ikamet gibi idari harçları da kapsar.
• Maddede sayılmayan bir harcı bu madde kapsamında saymak; kapsam dışı harçlar için ilgili hükme bakılmalıdır.

Nasıl ispat edilir?

• Harcın peşin ödendiğini kanıtlamak, işlemi talep eden tarafın yükümlülüğüdür; ödeme makbuzu bu konuda temel belgedir.
• Harcın ödendiği makbuz ile ilgili işlemin tarihi karşılaştırılarak peşinlik ortaya konulur.
• Peşin ödenmediği iddiası ileri sürüldüğünde ilgili kurum kayıtları ve makbuz incelenir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.27: Maktu harçların genel ödeme zamanını düzenler; mahiyeti gereği sonradan hesaplanan harçlar için 15 günlük süre getirir. Bu maddedeki kuralın genel karşılığıdır.
• 492 sayılı Kanun m.32: Harç ödenmedikçe müteakip işlemlerin yapılmayacağını düzenler; peşin ödeme kuralının yaptırımını tamamlar.