Hüküm uyuşmazlığı, Uyuşmazlık Mahkemesi görüşmeleri ve kararları

Bu madde, adli yargı ile idari yargı mercilerinin görevle ilgili olmaksızın kesin olarak verdikleri veya kesinleşmiş kararlarının aynı konu ve sebebe ilişkin, taraflarından en az biri aynı olan davalarda birbiriyle çelişmesi hâlinde ortaya çıkan hüküm uyuşmazlığının tanımını yapar ve bu uyuşmazlığın Uyuşmazlık Mahkemesine götürülme yolunu düzenler. Hükmün uygulanması için aranan koşullar ile ilgili ilkeyi ve olumsuz görev uyuşmazlığına yollamayı kapsar. Hüküm uyuşmazlığında Uyuşmazlık Mahkemesinin inceleme usulünü düzenlemez; bu konu 2247 sayılı Kanun m.25 kapsamındadır. Olumlu ve olumsuz görev uyuşmazlığının çıkarılma koşullarını ve başvuru usulünü düzenlemez; bunlar m.14 ve m.15-16 kapsamındadır. Uyuşmazlık Mahkemesinin çekinme ve red hallerini (m.8-9) ile görev uyuşmazlığında başvurma sürelerini de bu madde düzenlemez.

Hüküm uyuşmazlığı: hangi şartlar aranır?

• Çelişen kararlar, adli yargı ile idari yargı mercilerinden (farklı yargı kollarından) verilmiş olmalıdır.
• Kararlar görevle ilgili olmaksızın, esasa ilişkin olarak verilmiş olmalıdır.
• Kararlar kesin veya kesinleşmiş olmalıdır.
• Kararlar aynı konuya ve aynı sebebe ilişkin olmalıdır.
• Kararların taraflarından en az biri aynı olmalıdır.
• Kararlar arasındaki çelişki yüzünden hakkın yerine getirilmesi olanaksız hâle gelmiş olmalıdır.
• Başvuru, ilgili kişi veya makam tarafından Uyuşmazlık Mahkemesine yapılmalıdır.

Hüküm uyuşmazlığı: hangi sonuçları doğurur?

• Koşullar gerçekleştiğinde hüküm uyuşmazlığı vardır ve ilgili kişi veya makam Uyuşmazlık Mahkemesine başvurarak uyuşmazlığın giderilmesini isteyebilir.
• Uyuşmazlık Mahkemesi, kesinleşmiş kararlar arasındaki çelişkiyi giderir ve bu çelişkinin giderilmesi ile hakkın yerine getirilebilir hâle geldiği kabul edilir.
• Kararlar arasında çelişki yoksa ya da hakkın yerine getirilmesi olanaklıysa hüküm uyuşmazlığı kurulmaz.
• Kararlardan biri görev yönünden verilmişse bu madde değil, görev uyuşmazlığı hükümleri uygulanır.
• Madde metni gereği hüküm uyuşmazlığına başvuru, olumsuz görev uyuşmazlığına ilişkin 15 ve 16. maddelerdeki usul kurallarına tabidir.

Hüküm uyuşmazlığı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Görev yönünden verilmiş kararı hüküm uyuşmazlığı sayarak bu madde kapsamında değerlendirmek; bu durumda görev uyuşmazlığı hükümleri uygulanır.
• Taraf aynılığını tüm tarafların aynı olması şeklinde yorumlamak; metin en az birinin aynı olmasını yeterli görür.
• Kesinleşmemiş bir kararı hüküm uyuşmazlığına konu etmek; madde yalnız kesin veya kesinleşmiş kararları kapsar.
• Madde 2018 değişikliği öncesi metne ya da ikinci fıkraya dayanarak başvuru yapmak; güncel metinde ikinci fıkra mülgadır.
• Uyuşmazlık Mahkemesinin hüküm uyuşmazlığında inceleme usulünü bu maddeden çıkarmaya çalışmak; usul m.25'te düzenlenmiştir.
• Kararlar arasında çelişki olsa da hakkın yerine getirilmesinin olanaklı olduğu hâlde başvuru yapmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Hüküm uyuşmazlığı için, iki kararın da yargı kolunun kendisini görevli görerek esasa girdiği ve sonuçta birbiriyle bağdaşmayan hüküm kurduğu durumlar aranmaktadır. (13. Daire, 2021/2579 E., 2022/321 K., 08.02.2022)
• Adli ve idari yargı kollarında verilmiş kesinleşmiş kararlar arasındaki çelişki, yargılamanın yenilenmesi sebebi sayılamayacağı ve bu tür çelişkinin ancak Uyuşmazlık Mahkemesi yoluyla giderilebileceği kabul edilmektedir. (13. Daire, 2021/2579 E., 2022/321 K., 08.02.2022)
• Madde 2018 yılında değiştirildiği için bu değişiklikten önceki dönemde verilen kararlar, ikinci fıkranın mülga olmasından önceki hâlini yorumlamaktadır; ikinci fıkra uyarınca doğrudan Uyuşmazlık Mahkemesine başvuru yolu artık ayrı bir fıkrada düzenlenmemiştir. (İkinci Bölüm, 2013/8173 E., 14.04.2016; 20. Hukuk Dairesi, 2013/3077 E., 2014/5112 K., 05.05.2014)
• Hüküm uyuşmazlığının giderilmesi için, idari yargı kararının esasa ilişkin olduğu ve adli yargı kararının bu karara aykırı olduğu hâllerde Uyuşmazlık Mahkemesi karar yoluyla çelişkiyi giderebilmektedir. (20. Hukuk Dairesi, 2013/3077 E., 2014/5112 K., 05.05.2014)

Nasıl ispat edilir?

• Hüküm uyuşmazlığını ileri süren ilgili kişi veya makam, iki kararın kesinleşmiş olduğunu, aynı konu ve sebebe ilişkin olduğunu ve taraf aynılığını belgelerle ispatlamakla yükümlüdür.
• Kesinleşme şerhi taşıyan mahkeme kararları ve dava dosyaları, ispatın başlıca delilleridir; kararların birbiriyle çeliştiği sonucu karar metinlerinin karşılaştırılmasıyla ortaya konur.
• Karşı tarafın, kararların görevle ilgili olduğunu veya çelişkinin bulunmadığını ileri sürmesi hâlinde bu savunmayı ispatlama yükü de ona düşer.
• Hakkın yerine getirilmesinin olanaksız olduğu iddiası, çelişen kararların uygulanmasına ilişkin belgelerle ortaya konur.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2247 sayılı Kanun m.25: Hüküm uyuşmazlıklarında Uyuşmazlık Mahkemesinin dosya üzerinde inceleme yapması, gerektiğinde tarafları dinlemesi ve Danıştay Yargılama Usulü hükümlerine göre karar vermesini düzenler.
• 2247 sayılı Kanun m.15: Olumsuz görev uyuşmazlığının çıkarılmasına ilişkin usul kurallarını düzenler; hüküm uyuşmazlığında başvuru usulü bu kurallara atıfla belirlenir.
• 2247 sayılı Kanun m.16: Olumsuz görev uyuşmazlığının çıkarılmasına ilişkin usul kurallarını düzenler; hüküm uyuşmazlığında başvuru usulü bu kurallara atıfla belirlenir.
• 2247 sayılı Kanun m.8: Uyuşmazlık Mahkemesi üyelerinin çekinmesini düzenler; hüküm uyuşmazlığında inceleme yapan üyelerle ilgili olabilir.
• 2247 sayılı Kanun m.9: Uyuşmazlık Mahkemesi üyelerinin reddini düzenler; hüküm uyuşmazlığının incelenmesinde üyelerin tarafsızlığı için uygulanır.

Madde, hüküm uyuşmazlıklarında Uyuşmazlık Mahkemesinin inceleme usulünü ve kararın esasını da karara bağlama yetkisini düzenler. Maddenin birinci fıkrası, Mahkemenin Danıştay Yargılama usulünün kanuna aykırı olmayan hükümlerini uygulayarak anlaşmazlığın esasını karara bağlamasını öngörür. İkinci fıkra, Mahkemenin hüküm uyuşmazlıklarını dosya üzerinde incelemesini ve gerekli görürse ya da istek üzerine tarafları dinlemesini kurar. Madde, hüküm uyuşmazlığının koşullarını (m.24), görev uyuşmazlığında başvuru usulünü (m.15-16) ve çekinme ile reddi (m.8-9) düzenlemez. Mahkemenin kararlarının kesinliği ve Resmî Gazete'de yayımlanması ise maddenin ikinci kısmında değil, kanunun ayrı hükümlerinde yer alır. Madde, hüküm uyuşmazlığına konu olan kesinleşmiş kararların hangi yargı kolunda ve hangi süreyle ileri sürüleceğine ilişkin kuralları da içermez.

Hüküm uyuşmazlıklarında uygulanacak inceleme kuralları: hangi kavramlar bilinmeli?

Hüküm uyuşmazlığı

Adli ve idari yargı mercilerinin, görevle ilgili olmaksızın, aynı konu ve sebebe ilişkin olarak verdikleri ve taraflarından en az biri aynı olan kesin veya kesinleşmiş kararların çelişmesi halidir. Çelişki sonucu hakkın yerine getirilmesi olanaksız kalmalıdır (m.24).

Anlaşmazlığın esası

Uyuşmazlık Mahkemesinin, hüküm uyuşmazlığını sadece hangi kararın geçerli olduğunu belirleyerek değil, uyuşmazlık konusu hakkı da çözerek sonuçlandırmasıdır. Mahkeme bu yetkisini Danıştay Yargılama usulünün uygun hükümleri üzerinden kullanır.

Dosya üzerinde inceleme

Hüküm uyuşmazlığının taraflar dinlenmeden, yalnızca dosya içeriği üzerinden değerlendirilmesidir. Mahkeme gerekli görürse veya istek üzerine tarafları dinleyebilir; bu bir zorunluluk değildir.

Danıştay Yargılama usulü

Maddenin esas alındığı usul kuralları bütünüdür. Uyuşmazlık Mahkemesi bu usulün 2247 sayılı Kanuna aykırı olmayan hükümlerini uygular; aykırı olan hükümler uygulanmaz.

Hüküm uyuşmazlıklarında uygulanacak inceleme kuralları: hangi şartlar aranır?

• Uyuşmazlığın hüküm uyuşmazlığı niteliği taşıması, yani kesin veya kesinleşmiş iki kararın aynı konu ve sebebe ilişkin çelişmesi bulunmalıdır.
• Uyuşmazlık Mahkemesine başvuru, hüküm uyuşmazlığı ileri sürülerek yapılmalıdır; ilgili kişi veya makam başvurabilir.
• Mahkeme, Danıştay Yargılama usulünün 2247 sayılı Kanuna aykırı olmayan hükümlerini uygulamalıdır.
• Mahkeme, dosya üzerinden inceleme yapmalı; gerekli görürse veya istek üzerine tarafları dinlemelidir.

Hüküm uyuşmazlıklarında uygulanacak inceleme kuralları: hangi sonuçları doğurur?

• Hüküm uyuşmazlığında Mahkeme, Danıştay Yargılama usulünün kanuna aykırı olmayan hükümlerine göre anlaşmazlığın esasını da karara bağlar.
• Mahkeme, hüküm uyuşmazlığını dosya üzerinde inceleyerek karara bağlar.
• Mahkeme gerekli gördüğü hallerde veya istek üzerine tarafları dinleyebilir.
• Danıştay Yargılama usulünün 2247 sayılı Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.

Hüküm uyuşmazlıklarında uygulanacak inceleme kuralları: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kanunun eski metnindeki ikinci fıkrayı, yani mülga hükmü hâlâ yürürlükte saymak; ikinci fıkra 2/7/2018 tarihli KHK ile yürürlükten kaldırılmıştır.
• Dosya üzerinde incelemeyi taraf dinlemesinin yasak olduğu şeklinde yorumlamak; Mahkeme gerekli görürse veya istek üzerine tarafları dinleyebilir.
• Hüküm uyuşmazlığında Mahkemenin yalnızca yargı yerini belirleyeceğini sanmak; Mahkeme esası da karara bağlar.
• Danıştay Yargılama usulünün tüm hükümlerinin uygulanacağını düşünmek; yalnızca 2247 sayılı Kanuna aykırı olmayanlar uygulanır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargıtay daireleri, hüküm uyuşmazlığında Uyuşmazlık Mahkemesinin yalnızca hangi kararın geçerli olduğunu değil, hukuka uygun çözümü de belirleyebileceği görüşündedir; hukuka aykırı adli yargı kararının kaldırılması ve uyuşmazlığın hukuka uygun idari yargı kararı doğrultusunda giderilmesi istenmektedir. (20. Hukuk Dairesi, 2013/3077 E., 2014/5112 K., 05.05.2014)
• Hüküm uyuşmazlığında ilgili kararların hukuka uygunluğu, 2247 sayılı Kanunun 24 ve 25. maddeleri birlikte göz önünde tutularak değerlendirilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2016/9489 E., 2018/8923 K., 05.11.2018; 8. Hukuk Dairesi, 2013/2977 E., 2014/3421 K., 27.02.2014)

Nasıl ispat edilir?

• Hüküm uyuşmazlığını ileri süren taraf veya ilgili makam, iki kararın kesinleşmiş olduğunu, aynı konu ve sebebe ilişkin bulunduğunu ve çelişkinin hakkın yerine getirilmesini olanaksız kıldığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Kesin veya kesinleşmiş karar metinleri ile dava dosyalarının ilgili belgeleri, çelişkinin varlığını gösteren başlıca delillerdir.
• Karşı tarafın hüküm uyuşmazlığını reddetmek için ileri süreceği savunma, kararların farklı konu veya sebebe dayandığı yönündedir; bu savunmayı da o taraf ispatlamalıdır.
• Dosya üzerinde inceleme kuralı nedeniyle taraflar yazılı belgelerini dosyaya sunmakla yükümlüdür; sözlü dinleme ancak Mahkeme gerekli görürse veya istek olursa yapılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2247 sayılı Kanun m.24: Hüküm uyuşmazlığının varlığı ve koşulları burada tanımlanır; m.25 bu uyuşmazlığın nasıl çözüleceğini düzenler.
• 2247 sayılı Kanun m.8: Mahkeme başkan ve üyelerinin çekinmesi halinde karar verme usulünü düzenler; m.25 kapsamındaki inceleme sırasında uygulanır.
• 2247 sayılı Kanun m.9: Mahkeme başkan ve üyelerinin reddi usulünü düzenler; hüküm uyuşmazlığında da kadro bakımından uygulanır.
• 2247 sayılı Kanun m.15: Olumsuz görev uyuşmazlığına ilişkin usul kurallarını düzenler; m.24 bu kuralları hüküm uyuşmazlığında da uygulanır kılar.
• 2247 sayılı Kanun m.16: Olumsuz görev uyuşmazlığında başvuru ve gönderme usulünü düzenler; m.24 ile birlikte hüküm uyuşmazlığına uygulanır.

2247 sayılı Kanun m.26, Uyuşmazlık Mahkemesinde toplantı ve karar yeter sayısını, eksik üyenin yedek üyeyle doldurulmasını ve mahkemenin yıllık çalışma planı yapma yükümlülüğünü düzenler. Ayrıca incelemelerin dosya üzerinde yapılmasını ve kararın çoğunlukla verilmesini öngörür. Madde Uyuşmazlık Mahkemesinin üyeleri bakımından uygulanır. Maddede süre, duruşma veya taraf dinleme usulü düzenlenmemiştir; çekinme ve reddi (m.8, m.9), görev ve hüküm uyuşmazlığında inceleme kuralları (m.25) ile toplantı dönemi ve tatil (Mahkemenin çalışma takvimi) ayrı maddelerde yer alır.

Yapılması: hangi kavramlar bilinmeli?

Üye tam sayısı

Mahkemeyi oluşturan asıl üyelerin toplamıdır. Görüşmeye başlanması ve karar verilmesi için bu sayının hazır bulunması aranır.

Yedek üye

Asıl üyenin yerini, asıl üyenin geldiği yargı merciinin yedek üyelerinden doldurmak üzere seçilmiş üyedir. Eksik üyenin yerine önce aynı merciin yedek üyesi, bu yoksa başka bir yedek üye çağrılır.

Dosya üzerinde inceleme

Mahkemenin tarafları dinlemeden, yazılı belgeler üzerinden yaptığı incelemedir. Maddenin ikinci fıkrasına göre kanunda belirtilen haller dışında kural olarak bu yöntem uygulanır.

Çoğunlukla karar

Hazır bulunan üyelerin çoğunluğunun oyuyla verilen karardır. Maddede bu çoğunluğun hesaplanma biçimi ayrıca belirtilmemiştir.

Yapılması: hangi şartlar aranır?

• Görüşmeye başlanabilmesi için Uyuşmazlık Mahkemesinin üye tam sayısının hazır bulunması gerekir.
• Karar verilebilmesi için de üye tam sayısının hazır bulunması gerekir; eksik sayıyla karar verilemez.
• Üyelerden biri eksikse yerine o üyenin geldiği yargı merciinin yedek üyesi çağrılmalıdır.
• Aynı merciin yedek üyesi bulunmuyorsa başka bir yedek üye ile eksik yer doldurulmalıdır.
• Kanunda belirtilen haller dışında inceleme dosya üzerinde yapılmalıdır.
• Kanunda özel düzenleme bulunmayan hallerde karar çoğunlukla verilmelidir.

Yapılması: hangi sonuçları doğurur?

• Tam sayı hazır değilse Mahkeme görüşmelere başlayamaz ve karar veremez.
• Eksik üye yedek üyeyle tamamlanırsa görüşme ve karar yapılabilir.
• Yedek üye de bulunamazsa toplantı yeter sayısı sağlanamadığından görüşme yapılamaz.
• Mahkeme her toplantı dönemi başında yıllık çalışma planını yapmak zorundadır.
• Kural olarak inceleme dosya üzerinden yapılır ve karar çoğunlukla verilir; bu kural kanunda belirtilen özel hallerde değişebilir.

Yapılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yedek üye çağrılmadan eksik üyeyle görüşme yapmak ya da karar vermek; tam sayının hazır bulunmadığı halde toplantının geçerli sayılması.
• Yedek üye seçiminde önce aynı yargı merciinin yedek üyesinin çağrılması gerektiğini gözden kaçırmak.
• Dosya üzerinde inceleme ilkesini mutlak sanıp kanunda öngörülen istisnaları hesaba katmamak.
• Yıllık çalışma planı yapma yükümlülüğünü toplantı dönemi başına bağlı bir görev olarak değil, isteğe bağlı bir düzenleme olarak görmek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Maddenin dosya üzerinde inceleme ilkesi, Mahkemenin mevzuatta açıkça öngörülen haller dışında taraf dinlemesi yapmadığı biçiminde uygulanmaktadır. (2018/117 E., 2023/212 K., 07.12.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Toplantı yeter sayısının sağlanmış olduğunu gösteren toplantı tutanağı ve hazır bulunan üyelerin kaydı belirleyicidir; bu belgeler Mahkemenin kendi kayıtlarıdır.
• Eksik üyenin yerine yedek üyenin çağrıldığı, yedek üye çağrısının hangi merciin yedek üyesi olduğuna göre yapıldığı kayıtlarla gösterilmelidir.
• Karar çoğunlukla verildiyse oy dağılımı karar metninde ve tutanakta belirtilir; bu hususu iddia eden taraf, aksini gösterme yükü altında değildir ancak uyuşmazlık durumunda kayıtlara dayanılır.
• Kararın dosya üzerinden verilmesi gerekiyorsa taraf dinlenmediğine dair bir iddia, karar metninde dayanağın gösterilmesiyle yanıtlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2247 sayılı Kanun m.8: Çekinme halinde toplanma nisabının korunması kuralını düzenler; çekinen üyenin yerine yedek üye çağrılması m.26 ile birlikte uygulanır.
• 2247 sayılı Kanun m.9: Reddedilen üyenin bulunmadan karar verilmesini öngörür; bu durumda m.26'daki tam sayı ve yedek üye düzeni yeniden işler.
• 2247 sayılı Kanun m.25: Hüküm uyuşmazlıklarında dosya üzerinde inceleme ve karar kurallarını düzenler; m.26'daki dosya üzerinde inceleme ilkesinin uygulama alanını tamamlar.
• 2247 sayılı Kanun m.4: Üyelerin seçimini ve asıl ile yedek üye sayısını düzenler; m.26'daki yedek üye mekanizmasının dayanağıdır.

Madde, Uyuşmazlık Mahkemesine yapılan uyuşmazlık çıkarma ve görev uyuşmazlığına ilişkin istemlerin ön incelemesini düzenler. Mahkeme, bu istemleri esasa girmeden önce şekil ve süre yönünden inceler; yönteme uymayan veya süresinde ileri sürülmemiş istemleri reddeder. Hüküm, uyuşmazlık çıkarma ve görev uyuşmazlığı istemlerinin kabul edilebilirliğini kapsar; uyuşmazlığın esası hakkında karar vermeyi kapsamaz. Olumlu veya olumsuz görev uyuşmazlığının hangi koşullarda çıkarılacağı (m.10, m.17), yetkili makamın uyuşmazlık çıkarma istemi (m.10), yargı mercilerinin Uyuşmazlık Mahkemesine başvurusu (m.19, m.20), hüküm uyuşmazlıklarının incelenmesi (m.25) ve tedbir kararlarının devamı (m.22) başka maddelerde düzenlenmiştir. Madde, dilekçe ve eklerinin gönderilmesi için tanınan süreleri de kendi içinde düzenlemez.

İncelemede izlenecek sıra: hangi kavramlar bilinmeli?

Şekil ve süre incelemesi

Uyuşmazlık Mahkemesinin istemi esasa girmeden önce yaptığı ilk denetimdir. Dilekçenin kanunda öngörülen yönteme uygunluğu ve istemin kanunda öngörülen süre içinde ileri sürülmüş olması bu incelemenin konusudur.

Uyuşmazlık çıkarma istemi

Görev itirazının reddedilmesinin ardından yetkili makamın, uyuşmazlığın Uyuşmazlık Mahkemesince çözülmesi için yaptığı başvurudur. Madde, bu istemin şekil ve süre yönünden incelenmesini öngörür.

Görev uyuşmazlığı istemi

Adli ve idari yargı mercileri arasında görev konusunda ortaya çıkan olumlu ya da olumsuz uyuşmazlığın Uyuşmazlık Mahkemesine götürülmesine ilişkin istemdir.

Yöntem ve süre yönünden red

İstemin kanunda gösterilen biçimde yapılmaması ya da süresinde ileri sürülmemesi halinde Mahkemenin istemi esasa girmeden reddetmesidir. Red, uyuşmazlığın hangi yargı yerine ait olduğu sorusuna cevap vermez.

İncelemede izlenecek sıra: hangi şartlar aranır?

• Uyuşmazlık çıkarma veya görev uyuşmazlığı istemi, kanunda öngörülen yöntemle yapılmış olmalıdır.
• İstem, kanunda öngörülen süre içinde ileri sürülmüş olmalıdır.
• Yöntem veya süre yönünden eksik bir istem varsa Mahkeme bu istemi esasa girmeden reddeder.

İncelemede izlenecek sıra: hangi sonuçları doğurur?

• Yöntemine uymayan istem reddedilir.
• Süresi içinde ileri sürülmemiş istem reddedilir.
• Şekil ve süre koşulları yerine gelmiş istem esasa girilerek incelenir.
• Maddede bulunan red, uyuşmazlığın esasına ilişkin bir hüküm değildir.

İncelemede izlenecek sıra: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Şekil ve süre incelemesini esasa ilişkin görev incelemesiyle karıştırmak; istem reddedilirken uyuşmazlığın hangi yargı yerinin görevinde olduğuna girmek.
• Kesinleşmemiş görevsizlik kararı üzerine yapılan başvuruyu esasa girerek değerlendirmek; oysa bu durum şekil ve süre yönünden red sebebi oluşturabilir.
• Madde metnindeki yöntem ve süre koşulunu, kanunda ayrıca belirtilmeyen başka şartlarla genişletmek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Uyuşmazlık Mahkemesinin, şekil ve süre yönünden eksik bulduğu istemleri esasa girmeden reddettiği görülmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2019/120 E., 2020/3722 K., 01.10.2020; Ceza Daireleri Başkanlar Kurulu, 2018/138 E., 2018/200 K., 13.09.2018)
• Olumsuz görev uyuşmazlığında, görevsizlik kararının kesinleşmemiş olması halinde başvurunun bu gerekçeyle reddedildiği kabul edilmektedir. (Ceza Daireleri Başkanlar Kurulu, 2018/138 E., 2018/200 K., 13.09.2018)

Nasıl ispat edilir?

• Uyuşmazlık çıkarma istemini yapan taraf, istemin kanunda öngörülen yöntemle ve süresi içinde yapıldığını ispat etmekle yükümlüdür; bu husus dosya içeriğindeki tebligat ve kararlarla gösterilir.
• Görevsizlik kararının kesinleşmiş olduğu, istemin dayanağı olan görev itirazının ve reddine ilişkin kararın dosyada bulunduğu belgelerle ortaya konur.
• Karşı taraf, istemin süresinde yapılmadığını ya da yönteme uymadığını ileri sürerse bu savunmayı dosyadaki tarih ve belgelerle ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2247 sayılı Kanun m.10: Olumlu görev uyuşmazlığı çıkarma istemini düzenler. Madde 27'deki şekil ve süre incelemesi bu istem üzerinde yapılır.
• 2247 sayılı Kanun m.17: Olumlu görev uyuşmazlığının koşullarını gösterir. Mahkeme, istemin bu koşullara uygun olup olmadığını şekil incelemesinde değerlendirir.
• 2247 sayılı Kanun m.19: Yargı merciinin görevsizlik kararı üzerine Uyuşmazlık Mahkemesine başvurmasını düzenler. Madde 27 bu başvurunun şekil ve süre yönünden incelenmesinde uygulanır.
• 2247 sayılı Kanun m.20: Temyiz incelemesi yapan yüksek mahkemenin başvurusunu düzenler. Madde 27 bu başvuru bakımından da şekil ve süre denetimi getirir.
• 2247 sayılı Kanun m.25: Hüküm uyuşmazlıklarında da aynı ön inceleme ilkesini tekrarlar. Madde 27 ile birlikte okunduğunda istemin şekil ve süre yönünden ön denetimi her iki uyuşmazlık türünde ortaktır.

2247 sayılı Kanun'un 28. maddesi, Uyuşmazlık Mahkemesinin verdiği kararların sonuçlarının ilgili taraflara ve mercilere bildirilmesini, bildirimin kimlere yapılacağını, kararlara uyma yükümlülüğünü ve gerekçeli kararın gönderilmesini düzenler. Hüküm, Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının ilgili yargı mercileri ile bütün makam, kuruluş ve kişiler bakımından bağlayıcılığını kurar. Maddede kararın içeriği, hangi uyuşmazlık türünde verileceği ve kararın esasına ilişkin hükümler düzenlenmez; bunlar Uyuşmazlık Mahkemesinin inceleme ve karar usulünü düzenleyen 25. maddede yer alır. Kararların kesinliği ve Resmî Gazete'de yayımlanması da 25. maddenin konusudur. Yargı kararlarının kesinleşmesine, kararın infazına ilişkin usule ve tebligatın hukuki sonuçlarına bu madde girmez.

Kararların bildirilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bildirilmesi

Mahkemenin verdiği kararın sonuçlarının ve gerekçeli kararın ilgili kişi ve mercilere gönderilmesi işlemidir. Bildirim, kararın hukuki etkisinin ilgililere ulaşması için gereklidir.

İlgili Başsavcı ve Başkanunsözcüsü

Uyuşmazlık konusu yargı kollarının baş temsilcileridir. Karar sonucu bunlara da ayrıca bildirilir.

Görev uyuşmazlığı

İki veya daha fazla yargı merci arasında görev konusunda çıkan ihtilaftır. Bu uyuşmazlığı çözmek Uyuşmazlık Mahkemesinin görevidir.

Kararı beklemek

Bir yargı merciinin, Uyuşmazlık Mahkemesi kararı verilinceye kadar işlemini durdurması ve bu yönde yazı yazılmış olmasıdır. Bildirim, bu merciye de yapılır.

Gerekçeli karar örneği

Mahkemenin kararının gerekçesini de içeren nüshasıdır. Kısa sonuç bildirilmesinin ardından ayrıca gönderilir.

Kararların bildirilmesi: hangi şartlar aranır?

• Uyuşmazlık Mahkemesinin bir karar vermiş olması gerekir.
• Kararın sonuçlarının, ilgili Başsavcı ve Başkanunsözcüsüne, görev uyuşmazlığının çözülmesi için başvuran yargı merciine, kararı beklemesi için yazı yazılan merci veya mercilere ya da uyuşmazlığın çözülmesi için başvuran kişi veya makamlara hemen tebliğ edilmesi gerekir.
• Gerekçeli kararın bir örneğinin birinci fıkrada sayılan yerlere ve kişilere gönderilmesi gerekir.
• İlgili yargı mercileri ile bütün makam, kuruluş ve kişilerin kararı geciktirmeksizin uygulaması gerekir.

Kararların bildirilmesi: hangi sonuçları doğurur?

• Uyuşmazlık Mahkemesi kararının sonuçları ilgililere hemen bildirilir.
• Bildirim yapılmadan önce karar ilgililer bakımından uygulanamaz hale gelmez; ancak uyma ödevi karar ilgililere ulaşınca tam olarak işler.
• İlgili yargı mercileri, kararı geciktirmeksizin uygulamakla yükümlüdür.
• Bütün makam, kuruluş ve kişiler kararlara uymakla yükümlüdür.
• Gerekçeli kararın bir örneği birinci fıkradaki yerlere ve kişilere gönderilir.
• Maddede kararın aykırı uygulanması hâlinde yaptırım veya geçersizlik öngörülmemiştir; bu sonuçlar genel hükümlere göre değerlendirilir.
• Madde kararın içeriğini belirlemez; karar içeriği 25. maddeye göre oluşur.

Kararların bildirilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kararın sonucunun bildirilmesi ile gerekçeli karar örneğinin gönderilmesini aynı işlem saymak; bunlar farklı zamanlarda yapılabilir ve ayrı değerlendirilmelidir.
• Kararın yalnız görev uyuşmazlığına başvuran mercie bildirildiğini sanıp beklemekte olan mercii atlamak; ikinci fıkra ve birinci fıkra birlikte okunmalıdır.
• Uyma yükümlülüğünü yalnız yargı mercilerine özgü saymak; madde bütün makam, kuruluş ve kişileri de kapsar.
• Kararın geciktirmeksizin uygulanması gerektiğini unutup uygulama için süre tanımak; maddede belirli bir süre yoktur, ancak gecikme yükümlülüğü ihlal eder.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Uyuşmazlık Mahkemesi kararının 28. maddenin emredici hükmü gereği ilgili yargı merciine bildirilmesi ve gerekçeli karar örneğinin gönderilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/104 E., 2024/206 K., 24.04.2024)
• Uyuşmazlık Mahkemesi kararının bildirilmesinin ardından, derece mahkemesinin bu karara uygun olarak görev bakımından karar vermesi gerektiği kabul edilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2024/744 E., 2024/734 K., 15.05.2024)
• Uyuşmazlık Mahkemesi kararının yargı mercileri tarafından uygulanmaması hâlinde, kararın 28. madde uyarınca uygulanması zorunlu sayılmaktadır. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2023/74 E., 2023/118 K., 25.01.2023)
• Uyuşmazlık Mahkemesi kararına uyulmaması ve yargı yolunun yanlış belirlenmesi, derece mahkemelerinin bağlı olduğu kararın ihlali olarak değerlendirilmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2022/1264 E., 2022/1365 K., 22.09.2022)

Nasıl ispat edilir?

• Kararın ilgili merciye bildirildiği, bildirim tarihi ve gerekçeli karar örneğinin gönderildiği, bildirimin mahkeme dosyasında yer alan belgelerle kanıtlanması gerekir.
• Derece mahkemesinin Uyuşmazlık Mahkemesi kararına dayandığını ileri süren taraf, bu kararın varlığını ve bildirildiğini belgeyle ispatlamalıdır.
• Bildirimin yapılmadığını ileri süren taraf, bu iddiasını kanıtlamakla yükümlüdür; karşı taraf ise tebliğ veya gönderim belgesini sunarak savunma yapabilir.
• Gerekçeli karar örneğinin gönderilmediği iddiası, ilgili dosyanın gönderim kayıtlarıyla değerlendirilir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/104 E., 2024/206 K., 24.04.2024)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2247 sayılı Kanun m.25: Uyuşmazlık Mahkemesinin inceleme usulünü, kararın bağlayıcılığını ve kesinliğini düzenler; bu madde ise kararın bildirimini ve uygulanmasını düzenler.
• 2247 sayılı Kanun m.29: Kararların bağlayıcılığına ilişkin atıf, K3 kararında 28. maddeyle birlikte anılır; ayrıntısı ilgili maddede aranmalıdır.

Madde, Uyuşmazlık Mahkemesinin verdiği kararların niteliğini düzenler: kararların kesin olması ve bunların Resmî Gazete'de yayımlanmasına ilişkin esas. Maddenin kimlere uygulandığı, yani hangi yargı mercilerinin Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarına bağlı olduğu, madde metninde ayrıca belirtilmemiştir; bağlayıcılık sonucu kararın kesinliğinden doğar. Madde, uyuşmazlık çıkarma ve görev uyuşmazlığı başvurularının usulünü düzenlemez (m.19, m.20 ve m.17 ile ilgili usul kuralları). Kararların gerekçesinin bağlayıcılığını, kararın hüküm fıkrası ile gerekçe arasındaki ayrımı ve kararın kesin hüküm etkisini ayrıca düzenlemez. Hüküm uyuşmazlığında inceleme kurallarını (m.25) ve kararın etkisine ilişkin m.22 hükümlerini de içermez.

Kararların kesinliği ve yayınlanması: hangi kavramlar bilinmeli?

Kesin karar

Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının kanun yoluna tabi olmadığı, yani karara karşı temyiz, karar düzeltme gibi başvuruların yapılamadığı nitelik. Madde, bu niteliği açıkça belirtir.

Resmî Gazete'de yayımlama

Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının tamamının değil, Başkanın uygun göreceği kararların yayımlanmasıdır. Yayımlanmama, kararın kesinliğini veya bağlayıcılığını etkilemez.

Başkanın takdiri

Hangi kararın Resmî Gazete'de yayımlanacağına Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanının karar verme yetkisidir; madde bu konuda ölçüt koymaz.

Kararların kesinliği ve yayınlanması: hangi şartlar aranır?

• Kararın Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından verilmiş olması gerekir.
• Karara karşı kanun yoluna başvurulamaz; karar kesin olarak sonuçlanır.
• Kararın Resmî Gazete'de yayımlanması, yalnızca Başkanın uygun görmesi halinde söz konusudur.

Kararların kesinliği ve yayınlanması: hangi sonuçları doğurur?

• Uyuşmazlık Mahkemesinin kararları kesin olduğundan, bu kararlara karşı temyiz veya karar düzeltme yoluna başvurulamaz.
• Kararın kesinliği, Uyuşmazlık Mahkemesi kararının ilgili yargı mercilerini bağlayıcı olmasını sağlar; bağlayıcılık, Resmî Gazete'de yayımlanmaya bağlı değildir.
• Başkanın uygun görmediği kararlar Resmî Gazete'de yayımlanmaz; bu durum kararın geçerliliğini etkilemez.
• Madde, kararın bağlayıcılık derecesini ve kesin hüküm etkisini doğrudan düzenlemez; bu konular kararın niteliğinden ve ilgili kanun hükümlerinden çıkar.

Kararların kesinliği ve yayınlanması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Resmî Gazete'de yayımlanmayan kararları kesin olmayan kararlar saymak; kesinlik ile yayımlanma koşulunu birbirine karıştırmak.
• Madde metninde olmayan bir kanun yoluna (temyiz, karar düzeltme) başvurulabileceğini varsaymak.
• Kararın kesin olmasını, kararın gerekçesinin de bağlayıcı olduğu anlamında yorumlamak; madde yalnız kararın kesinliğini düzenler.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ankara Bölge Adliye Mahkemesi'nin bir kararında, 2247 sayılı Kanun'un 28 ve 29. maddeleri gereğince bağlayıcı olan Uyuşmazlık Mahkemesi kararının dikkate alınarak görevli olunduğu sonucuna varıldığı görülmektedir. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi, 2024/744 E., 2024/734 K., 15.05.2024)
• İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi'nin birden çok kararında, m.29'a dayanılarak Uyuşmazlık Mahkemesi kararlarının kesin olduğu ve bu kararların ilgili mahkemeleri bağladığı belirtilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2022/782 E., 2022/836 K., 30.06.2022; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2021/1811 E., 2022/381 K., 31.03.2022; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2021/1812 E., 2022/318 K., 17.03.2022; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2021/892 E., 2021/762 K., 17.06.2021)
• Hukuk Genel Kurulu, m.19 ve m.29 bağlamında Uyuşmazlık Mahkemesinin kararlarının kesin niteliğini esas alan bir değerlendirme yapmıştır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/582 E., 2025/237 K., 16.04.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Uyuşmazlık Mahkemesi kararının kesinliği, kararın varlığı ve Uyuşmazlık Mahkemesi tarafından verildiği belgelenerek ispat edilir; kararın kesinliği hakkında ayrıca delil gerekmez.
• Kararın Resmî Gazete'de yayımlanıp yayımlanmadığı, yayım belgesi ile ispatlanır; yayımlanmamış olması kararın kesinliğini etkilemez.
• Bir tarafın kararın kesin olmadığını veya kanun yoluna açık olduğunu ileri sürmesi halinde, bu iddiayı ileri süren taraf m.29'un aksini ispat etmekle yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 2247 sayılı Kanun m.19: Yargı mercilerinin Uyuşmazlık Mahkemesine başvurusunu düzenler; bu başvuru sonucunda verilen kararlar m.29 kapsamında kesin niteliktedir.
• 2247 sayılı Kanun m.20: Temyiz incelemesi yapan yüksek mahkemelerin başvurusunu düzenler; bu yoldan verilen kararlar da m.29 kapsamında kesindir.
• 2247 sayılı Kanun m.17: Olumlu görev uyuşmazlığının koşullarını düzenler; bu uyuşmazlıkta verilen kararlar m.29 ile kesinleşir.
• 2247 sayılı Kanun m.25: Hüküm uyuşmazlığında uygulanacak inceleme kurallarını düzenler; bu kararlar da m.29 kapsamında kesindir.