Yönetim kurulu ve sona erme

Madde, dernek yönetim kurulunun asgari üye yapısını ve boşalma nedeniyle üye sayısı yarıdan aşağı düştüğünde izlenecek çağrı usulünü düzenler. Yönetim kurulunun kuruluşunda asgari asıl ve yedek üye sayısı ile dernek tüzüğüne bırakılan üye sayısı, üye tamsayısının yarısının altına düşmesi halinde genel kurulun veya sulh hâkiminin devreye girmesi konusu bu maddenin konusudur. Hüküm dernekler hakkında uygulanır ve tüzel kişiliğe sahip dernek yönetim kurulunu kapsar. Yönetim kurulu üyelerinin nasıl seçileceği, görev süresi, görevlerin ve temsil yetkisinin kapsamı, denetim kurulunun kuruluşu ve görevleri bu maddede düzenlenmez; bunlar sırasıyla dernekler hukukunda genel kurulun seçimi ve tüzük hükümleri (m.80), yönetim kurulunun görevleri (m.85) ve denetleme kurulu (m.86) ile ilgilidir. Dernek feshi ve yönetim kurulunun hiç kurulamaması halinde dernekin kendiliğinden dağılması ise madde metninde yer almadığı için ayrı bir düzenleme konusudur.

Oluşumu: hangi kavramlar bilinmeli?

Üye tamsayısı

Yönetim kurulunun, tüzükte belirtilen sayıya göre oluşan toplam asıl üye sayısıdır. Yarı sınırı bu sayı üzerinden hesaplanır; yedek üyeler bu hesaba dahil edilmez.

Boşalma

Yönetim kurulu üyeliğinin istifa, ölüm, ehliyet kaybı veya kısıtlanma gibi nedenlerle sona ermesidir. Yedek üyelerin getirilmesine rağmen kalan sayı yarı sınırının altına düşüyorsa madde devreye girer.

Çağrı

Genel kurulun toplantıya davet edilmesidir. Madde bu çağrının bir ay içinde yapılmasını ve yapılmazsa sulh hâkiminin üç üyeyi görevlendirmesini öngörür.

Sulh hâkimi görevlendirmesi

Çağrının yapılmaması halinde, bir üyenin istemi üzerine sulh hâkiminin üç kişiyi genel kurulu toplamakla görevlendirmesidir. Bu, mahkemece yapılan bir yetki kullanımıdır ve dernek üyelerinden seçilen üç kişiye verilir.

Oluşumu: hangi şartlar aranır?

• Yönetim kurulu üye sayısının, boşalmalar sebebiyle üye tamsayısının yarısının altına düşmiş olması gerekir.
• Yarı sınırının altına düşme, tüzükte belirlenen asıl üye sayısı üzerinden hesaplanmalıdır; yedek üye getirildikten sonra da sayı yarının altındaysa madde uygulanır.
• Yönetim kurulu üye sayısının bu duruma düştüğünü genel kurul, kalan yönetim kurulu üyeleri veya denetim kurulu öğrenmiş olmalıdır.
• Genel kurulun bir ay içinde toplantıya çağrılması için kalan yönetim kurulu üyeleri veya denetim kurulu tarafından çağrı yapılmalıdır.
• Çağrının bir ay içinde yapılmaması halinde, dernek üyelerinden birinin sulh hâkimine başvurusu gerekir.
• Sulh hâkiminin üç kişiyi genel kurulu toplantıya çağırmakla görevlendirmesi için üye istemi ve çağrının yapılmamış olması birlikte bulunmalıdır.

Oluşumu: hangi sonuçları doğurur?

• Yönetim kurulu üye sayısı yarının altına düşer ve bir ay içinde çağrı yapılırsa genel kurul toplanır ve boşalan üyelikleri doldurur.
• Çağrı bir ay içinde yapılmazsa, dernek üyelerinden birinin istemi üzerine sulh hâkimi üç üyeyi genel kurulu toplantıya çağırmakla görevlendirir.
• Sulh hâkiminin görevlendirdiği üç üye, genel kurulu toplayarak yönetim kurulunun boşalan üyeliklerine yeni üyeler seçilmesini sağlar.
• Yönetim kurulunun tüzük gereğince hiç oluşturulamaması halinde dernek kendiliğinden dağılmış sayılır; bu sonuç madde metninde değil, dernekler hukukunun başka bir hükmünde (m.87) düzenlenmiştir.
• Yönetim kurulunun geçici olarak kurulamadığı süreçte derneğe kayyım atanabilir; bu da madde metninde değil ilgili başka hükümde (m.427) düzenlenmiştir.

Oluşumu: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yönetim kurulu üye sayısının yarı hesabını yedek üyeleri de dahil ederek yapmak; yarı sınırı asıl üye tamsayısı üzerinden hesaplanmalıdır.
• Bir aylık çağrı süresini, yönetim kurulu üyeliğinin boşalmasından değil, üye istemi veya başka bir olaydan başlatmak; süre üye sayısının yarının altına düşmesiyle başlar.
• Sulh hâkiminin görevlendirme yetkisini çağrı yükümlülüğü bulunmayan hallerde de kullanılabilir saymak; yetki yalnız çağrının yapılmadığı ve üye isteminin bulunduğu halde doğar.
• Sulh hâkiminin görevlendirdiği üç kişiyi derneğin yönetim kurulu üyesi olarak düşünmek; bu kişiler dernek üyeleri arasından seçilen ve yalnız genel kurulu toplamakla görevli kişilerdir.
• Madde 84'ü yönetim kurulunun seçimine ilişkin tüm hükümleri kapsayan bir düzenleme sanmak; madde yalnız boşalma nedeniyle yarı sınırının altına düşme halini düzenler.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yönetim kurulu üye sayısının yarının altına düşüp düşmediğinin hesabında, yedek üyelerin getirilmesinden sonra kalan asıl üye sayısına bakıldığı kabul edilmektedir. (22. Hukuk Dairesi, 2014/15500 E., 2014/16186 K., 09.06.2014)
• Genel kurulun çağrılmaması halinde sulh hâkiminin üç üyeyi görevlendirmesinin, üyelerden birinin istemine bağlı olduğu kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2023/13466 E., 2023/17839 K., 23.11.2023)
• Yönetim kurulu üyeliklerinin bu maddeye göre tamamlanmasının, genel kurul kararıyla seçim yapılarak gerçekleştiği kabul edilmektedir. (10. Daire, 2004/5790 E., 2007/520 K., 19.02.2007)

Nasıl ispat edilir?

• Yönetim kurulu üye sayısının yarının altına düştüğünü ileri süren taraf, bunu ispatla yükümlüdür; bu ispat genel kurul tutanakları, yönetim kurulu karar defteri ve üye kayıtlarıyla yapılır.
• Çağrının bir ay içinde yapılmadığını ileri süren üye, bu durumu ispatlamalıdır; çağrı yapıldıysa ilan veya davet belgesi bunu gösterir.
• Sulh hâkimine başvuran üyenin dernek üyesi olduğunu ispat yükü başvuruda bulunan kişiye aittir; üyelik kaydı ve aidat belgeleri bu amaçla kullanılır.
• Genel kurul toplantısının yapıldığı ve seçim kararının alındığı, toplantı tutanağı ve karar defteri ile ispatlanır; karşı taraf toplantının usulsüz olduğunu iddia ederse bunu da kanıtlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.80: Yönetim kurulunun genel kurul tarafından seçilmesini ve genel kurulun yönetim kurulu üyelerini görevden alma yetkisini düzenler; boşalan üyeliklerin dolması bu seçim yöntemine bağlıdır.
• 4721 m.85: Yönetim kurulunun derneği temsil ve yürütme görevlerini düzenler; yönetim kurulunun yetersiz kalması halinde bu görevlerin yerine getirilmesi madde 84 ile ilişkilidir.
• 4721 m.86: Denetim kurulunun, madde 84'te yer alan çağrı yükümlülüğünde görev alabilen bir organ olması nedeniyle bağlantılıdır.
• 4721 m.87: Yönetim kurulunun tüzük gereğince oluşturulmasına olanak kalmaması halinde derneğin kendiliğinden dağılmasını düzenler; madde 84'ün uygulanamadığı son aşamayı tamamlar.
• 4721 m.427: Yönetim kurulunun geçici olarak kurulamadığı süreçte derneğe kayyım atanmasını düzenler; madde 84'ün sonuçsuz kalması halinde başvurulacak bir tedbirdir.

TMK m.85, dernek yönetim kurulunun niteliğini ve temsil görevinin devredilebilirliğini düzenler. Yönetim kurulunun derneğin yürütme ve temsil organı olması ve bu görevi kanun ile tüzüğe uygun yerine getirme yükümlülüğü ile temsil görevinin yönetim kurulu kararıyla üyelerden birine veya üçüncü bir kişiye verilmesi hükme bağlanmıştır. Kural dernekler bakımından uygulanır. Yönetim kurulunun kuruluşu, üye seçimi ve görev süresi bu maddede düzenlenmez (TMK m.66 ve sonrası dernek organlarına ilişkin hükümler). Derneğin tüzel kişiliği ve organların genel görevleri de bu maddenin kapsamı dışındadır (TMK m.47 ve m.84). Temsil yetkisinin kötüye kullanılmasından doğan sorumluluk ile dernek organlarının tüzük ihlallerine ilişkin iptal ve görevden alma usulleri bu maddede yer almaz.

Görevleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Yürütme ve temsil organı

Yönetim kurulunun derneğin işlerini yürütmesi ve dernek adına üçüncü kişilere karşı hareket etmesi anlamına gelen görevidir. Bu görev kanun ve tüzük hükümlerine bağlıdır.

Temsil görevinin devri

Yönetim kurulunun temsil yetkisini, kendi üyelerinden birine ya da bir üçüncü kişiye bırakmasıdır. Devir, yönetim kurulunun kararıyla yapılır ve temsil görevini kurulun kendisinden ayırır.

Görevleri: hangi şartlar aranır?

• Yönetim kurulunun derneğin yürütme ve temsil görevini kanuna ve dernek tüzüğüne uygun biçimde yerine getirmesi gerekir.
• Temsil görevinin devredilebilmesi için yönetim kurulunun bu yönde karar alması gerekir.
• Temsil görevi, yönetim kurulu üyelerinden birine ya da bir üçüncü kişiye verilebilir.

Görevleri: hangi sonuçları doğurur?

• Yönetim kurulu görevini kanuna ve tüzüğe uygun yerine getirmelidir.
• Temsil görevi devredildiğinde yetki devralan kişi dernek adına temsil işlemi yapabilir.
• Temsil görevi devredilmemişse temsil yetkisi yönetim kurulunda kalır.

Görevleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Temsil yetkisinin devrini yönetim kurulunun kararı olmaksızın yalnızca başkanın ya da bir üyenin onayıyla yeterli saymak.
• Temsil görevinin devrini yürütme görevinin devri ile karıştırmak; yürütme görevi kurulda kalır.
• Devredilen kişinin kurul üyesi olması zorunluymuş gibi davranmak; madde üçüncü kişiye devri de açıkça kabul eder.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yönetim kurulunun temsil görevini devrettiği kişi, devrin kapsamı içinde dernek adına işlem yapabilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2013/1474 E., 2015/830 K., 18.02.2015; Hukuk Genel Kurulu, 2013/1475 E., 2015/831 K., 18.02.2015; Hukuk Genel Kurulu, 2013/785 E., 2014/497 K., 09.04.2014)
• Temsil yetkisinin devri yönetim kurulu kararına dayanmaktadır; kararın bulunmadığı hallerde devir geçerli kabul edilmemektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2013/786 E., 2014/498 K., 09.04.2014; Hukuk Genel Kurulu, 2013/788 E., 2014/499 K., 09.04.2014; Hukuk Genel Kurulu, 2013/791 E., 2014/500 K., 09.04.2014)

Nasıl ispat edilir?

• Temsil yetkisinin devredildiğini iddia eden taraf, yönetim kurulu kararını ve devir kapsamını ispatlamakla yükümlüdür.
• Devrin yazılı yönetim kurulu kararı ile yapıldığı, dernek sicil kayıtları ve tutanaklar ile ispatlanır.
• Temsil yetkisinin bulunmadığını ileri süren karşı taraf, devrin geçerli bir karara dayanmadığını ya da kapsamının aşıldığını ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.84: Dernek organlarının genel çerçevesini ve yönetim kuruluna ilişkin temel düzenlemeyi içerir; m.85 bu organın görev ve temsil yetkisini tamamlar.
• 4721 m.47: Tüzel kişiliğin kazanılması ve organların varlığı bakımından genel çerçeveyi oluşturur.

TMK m.86, dernek denetim kurulunun kuruluşunu ve görevini düzenler. Denetim kurulunun asgari üye sayısını (üç asıl ve üç yedek) ve denetleme görevinin tüzükteki esas ve usullere göre yapılmasını, sonuçların yönetim kuruluna ve genel kurula rapor ile sunulmasını kapsar. Maddenin uygulanması dernekler ve dernek denetim kurulu üyeleri bakımından söz konusudur. Denetim kurulunun seçimi, denetim sıklığının ayrıntıları, denetim kurulunun bilgi isteme ve olağanüstü genel kurulu talep yetkileri, dernek üzerindeki devlet denetimi ve yönetim kurulunun ibrası ile ilgili hükümleri bu maddede düzenlenmemiştir; bunlar ilgili dernek mevzuatı ve TMK'nın diğer maddelerinde yer alır.

Denetim kurulu: hangi kavramlar bilinmeli?

Denetim kurulu

Derneğin iç denetimini yürüten, tüzükte öngörülmesi zorunlu olan organdır. Yönetim kurulu gibi derneğin yürütme organı değildir.

Asıl ve yedek üye

Denetim kurulunun asgari bileşimini oluşturan üyelerdir. Yedek üyeler asıl üyelerin yerini, tüzükte öngörülen usulle alabilecek kişilerdir.

Denetleme esas ve usulleri

Denetimin hangi sıklıkta, hangi kapsamda ve hangi yöntemle yapılacağını gösteren, dernek tüzüğünde yer alması gereken kurallardır. Kanun bu kuralların içeriğini tek tek belirlemez.

Denetleme raporu

Denetim sonuçlarının yazılı olarak yönetim kuruluna ve genel kurula sunulduğu belgedir. Raporun sunulması denetimin tamamlanması için gereklidir.

Denetim kurulu: hangi şartlar aranır?

• Derneğin tüzüğünde denetim kurulunun bulunması ve üye sayısının tüzükte belirtilmesi gerekir.
• Denetim kurulunun en az üç asıl ve üç yedek üyeden oluşması gerekir; tüzük bu sayının altına inemez, daha fazla üye öngörebilir.
• Denetim kurulunun denetleme görevini tüzükte belirtilen esas ve usullere uygun olarak yerine getirmesi gerekir.
• Denetim sonuçlarının bir raporla yönetim kuruluna ve genel kurula sunulması gerekir.

Denetim kurulu: hangi sonuçları doğurur?

• Tüzükte denetim kurulunun üye sayısı üçün altında gösterilirse bu tüzük hükmü maddeye aykırı olur.
• Denetim kurulu tüzükte belirtilen esas ve usullere uygun denetim yapmazsa, bu hem tüzük hem madde bakımından eksiklik oluşturur.
• Denetim sonuçları bir rapor halinde yönetim kuruluna ve genel kurula sunulmalıdır; sunulmazsa denetim görevi eksik yerine getirilmiş olur.
• Maddenin hükümleri emredici niteliktedir; denetim kurulunun varlığı ve asgari bileşimi tüzükle ortadan kaldırılamaz.

Denetim kurulu: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Denetim kurulunun yalnız asıl üyelerden oluştuğunu sanmak; yedek üyelerin de asgari üç olarak ayrıca aranması gerektiğini gözden kaçırmak.
• Asgari sayının tüzükle azaltılabileceğini düşünmek; kanunun alt sınırı tüzükle düşürülemez.
• Denetim kurulunun yönetim kurulu kararlarını onaylayan bir organ olduğunu varsaymak; denetim kurulu yalnızca denetler ve rapor sunar.

Nasıl ispat edilir?

• Denetim kurulunun üye sayısının asgari üç asıl ve üç yedek olduğu, dernek tüzüğü ile ispatlanır; tüzük hükmünün bu sayıya uygunluğunu iddia eden taraf bunu belgelemekle yükümlüdür.
• Denetim kurulunun tüzükteki esas ve usullere uygun denetim yaptığını ileri süren taraf, denetim raporunu ve kayıtları sunarak bunu ispatlar.
• Denetleme sonuçlarının yönetim kuruluna ve genel kurula sunulduğunu iddia eden taraf, raporun sunulduğunu gösteren belge ile ispat yükü altındadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.84: Yönetim kurulunun kuruluşunu düzenler; denetim kurulu ile yönetim kurulunun birlikte işleyişinde karşılaştırma noktasıdır.
• 4721 m.85: Yönetim kurulunun görevlerini ve temsil yetkisini düzenler; denetim kurulunun raporunu aldığı organın yetkisini belirler.

Madde, derneklerin kanun gereği kendiliğinden sona erme hallerini beş bent halinde sayar: amacın gerçekleşmesi, gerçekleşmesinin olanaksız hâle gelmesi veya sürenin dolması; ilk genel kurulun süresinde yapılmaması ve zorunlu organların oluşturulmaması; borç ödemede acze düşme; tüzüğe göre yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hâle gelmesi; olağan genel kurulun iki defa üst üste yapılamaması. Madde ayrıca her ilgiliye, derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitini sulh hâkiminden isteme hakkı tanır. Madde tüzel kişiliğin tasfiyesini, mahkeme kararıyla feshi, genel kurulun fesih kararını ve derneğin faaliyetten alıkonulmasını düzenlemez; bunlar için ilgili maddelere (m.88, m.89, m.90-92) bakılmalıdır. Sona eren derneğin malvarlığının tasfiyesi ve tüzel kişiliğin sona ermesinin sicil sonuçları da bu maddenin kapsamında değildir.

Kendiliğinden: hangi kavramlar bilinmeli?

Kendiliğinden sona erme

Derneğin bir makamın ya da organın karar almasına gerek kalmadan, kanunda sayılan olgunun gerçekleşmesiyle tüzel kişiliğini kaybetmesidir. Mahkeme kararı ya da genel kurul kararı bu sonucun doğması için zorunlu değildir.

Sulh hâkiminden tespit istemi

Kendiliğinden sona ermenin varlığının mahkemece saptanmasını isteyen dava türüdür. Tespit kararı sona ermeyi yaratmaz, var olan bir sona ermeyi belirler.

Acz hâli (borç ödemede aczi)

Derneğin borçlarını ödeyemez duruma gelmesi ve bu durumun sürekli olmasıdır. Geçici ödeme güçlüğü bu bendi gerçekleştirmez; sürekliliğin aranması, derneğin yakın zamanda borçlarını karşılayacak kaynağının bulunmamasına bağlıdır.

Zorunlu organlar

Derneğin kanunen ve tüzükte kurulması gereken organlarıdır. Bu bentte ilk genel kurul ile birlikte bu organların oluşturulmuş olması aranır.

Olağan genel kurul

Tüzükte ya da kanunda düzenli aralıklarla yapılması öngörülen genel kuruldur. Olağanüstü genel kurullar bu bendin kapsamında değildir.

Kendiliğinden: hangi şartlar aranır?

• Derneğin amacının gerçekleşmiş, gerçekleşmesinin olanaksız hâle gelmiş ya da tüzükte öngörülen sürenin dolmuş olması gerekir.
• İlk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olması gerekir.
• Derneğin borç ödemede acze düşmüş olması ve bu durumun sürekli nitelik taşıması gerekir.
• Tüzük gereğince yönetim kurulunun oluşturulmasının olanaksız hâle gelmiş olması gerekir; geçici güçlük yeterli değildir.
• Olağan genel kurul toplantısının iki defa üst üste yapılamamış olması gerekir.
• Kendiliğinden sona erme hâllerinden birinin gerçekleşmesi için bir makamın ya da organın karar vermesi aranmaz; olgunun gerçekleşmesi yeterlidir.

Kendiliğinden: hangi sonuçları doğurur?

• Maddede sayılan hallerden birinin gerçekleşmesiyle dernek, kanun gereği kendiliğinden sona erer ve tüzel kişiliği son bulur.
• Sona erme için mahkeme, genel kurul ya da başka bir organın karar vermesi gerekmez; karar yalnızca varlığı tespit eder.
• Her ilgi, derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitini sulh hâkiminden isteyebilir.
• Madde 87'deki hallerin hiçbiri gerçekleşmemişse dernek kendiliğinden sona ermez ve faaliyetine devam eder.
• Geçici borç ödeyememe, geçici yönetim kurulu eksikliği veya olağanüstü genel kurulun yapılmaması bu maddeye göre sona erme doğurmaz.
• Sona eren derneğin malvarlığının tasfiyesi bu maddeye göre değil, tüzel kişiliğin sona ermesine ilişkin genel hükümlere göre yürütülür.

Kendiliğinden: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Geçici bir yönetim kurulu eksikliğini 87/4 kapsamında değerlendirmek; bendin sürekli imkânsızlık aradığı göz ardı edilmemelidir.
• Geçici borç ödeyememeyi sürekli acz saymak; sürekliliğin ve yakın zamanda kaynak bulunamamasının birlikte aranması gerekir.
• Olağanüstü genel kurulun yapılmamasını 87/5 kapsamında saymak; bendin yalnızca olağan genel kurullara ilişkin olduğu hatırlanmalıdır.
• Mahkeme kararını sona erme için kurucu saymak; madde 87 kapsamındaki dava tespit niteliğindedir.
• Kendiliğinden sona ermenin tespit davası için süre aramak; maddede bu dava için bir süre sınırı öngörülmemiştir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ardışık iki olağan genel kurulun yapılmaması hâlinde, son genel kurul tarihinden itibaren tüzükteki toplantı dönemine göre sürecin işlediği ve sona ermenin bu tarihte gerçekleştiği kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2025/1159 E., 2025/4630 K., 07.10.2025; 8. Hukuk Dairesi, 2023/5824 E., 2024/8026 K., 26.12.2024; 8. Hukuk Dairesi, 2020/3345 E., 2021/2145 K., 10.03.2021; 8. Hukuk Dairesi, 2019/6479 E., 2020/487 K., 22.01.2020)
• Olağan genel kurulun yapılmadığı iddiasında, tüzükteki toplantı periyodunun ve son genel kurul tarihinin hesaba katılması gerektiği kabul edilmektedir. (8. Hukuk Dairesi, 2023/5824 E., 2024/8026 K., 26.12.2024)
• Madde 87/5 kapsamındaki davalarda, derneğin en son genel kurul toplantısının tarihinin dosyada belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (8. Hukuk Dairesi, 2020/3345 E., 2021/2145 K., 10.03.2021; 8. Hukuk Dairesi, 2019/6479 E., 2020/487 K., 22.01.2020)
• Her ilgiye tanınan tespit davası hakkının, dernek üyelerinin yanı sıra kamu makamları için de geçerli olduğu kabul edilmektedir. (Genel Kurul, 2019/30833 E., 27.09.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Tespit davasını açan ilgili, derneğin madde 87'deki hallerden birinin gerçekleştiğini ispatlamakla yükümlüdür; ispat yükü davacıdadır.
• Olağan genel kurulların yapılmadığı, genel kurul tutanakları, çağrı belgeleri, dernek defterleri ve mülki idare kayıtları ile ispatlanır.
• Derneğin kendiliğinden sona ermediği yönünde savunma yapan dernek, yapılmış bir genel kurulu ya da organ oluşturulmasını belgeyle ispatlamakla yükümlüdür.
• Acz hâlinin sürekliliği, icra takibi, haciz tutanakları ve derneğin mali durumunu gösteren belgelerle ispatlanır; geçici ödeme güçlüğünün varlığını ileri süren taraf bunu belgelemelidir.
• Üyelerin sayısının yönetim kurulunu kuracak sayının altına düştüğü iddiası, üye kayıtları ile ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.88: Mahkeme kararıyla fesih ve dernek amacının kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelmesi gibi başka sona erme sebeplerini düzenler; madde 87 ile birlikte derneğin sona erme sebeplerinin tamamını oluşturur.
• 4721 m.89: Sona eren derneğin tasfiyesi ve malvarlığının tahsisi konusunda madde 87'deki sona ermenin sonuçlarını tamamlar.
• 4721 m.60: Kuruluş bildiriminde ve belgelerde eksiklik bulunması hâlinde yapılan yazılı bildirim, madde 87/2'deki altı aylık sürenin başlangıcına bağlanır.
• 4721 m.62: İlk genel kurul toplantısının ve zorunlu organların oluşturulmasına ilişkin yükümlülükleri düzenler; madde 87/2'nin kapsamını belirler.

Madde, genel kurulun dernek feshine karar verme yetkisini düzenler ve bu yetkinin zamansal bir sınırı olmadığını belirtir. Madde, fesih kararının hangi toplantı ve karar yeter sayılarıyla alınacağını, fesih sonrası tasfiyeyi ve kütük işlemlerini düzenlemez. Feshin genel kurul kararı dışındaki sebeplerle (kanun gereği, mahkeme kararıyla veya amacın gerçekleşmesi gibi) sona ermesi 4721 sayılı Kanun'un 87. maddesinde; dernek genel kurul toplantı ve karar yeter sayıları 81. maddede; tasfiye süreci ise Dernekler Kanunu'nda düzenlenmiştir. Maddenin derneğin üyeleri, organları ve dernek dışı kişiler bakımından uygulanışı, genel kurul kararına bağlı fesih işlemi çerçevesindedir.

Genel kurul kararı: hangi kavramlar bilinmeli?

Dernek feshi

Derneğin tüzel kişiliğinin genel kurul iradesiyle sona erdirilmesi işlemidir. Fesih kararı, derneğin tasfiyesine ve kütükten silinmesine yol açar.

Her zaman

Genel kurulun fesih yetkisinin herhangi bir süreye, dönemsel bir zamana veya hak düşürücü bir süreye bağlı olmadığını anlatır. Yetki, derneğin varlığı boyunca kullanılabilir.

Genel kurul

Derneğin en üst karar organıdır. Fesih yetkisi bu organa aittir ve devredilemez niteliktedir; yönetim kurulu veya başka bir organ bu kararı alamaz.

Genel kurul kararı: hangi şartlar aranır?

• Feshin genel kurul kararıyla gerçekleşmesi gerekir; yönetim kurulu, denetim kurulu veya üyeler tek başına fesih kararı alamaz.
• Karar, 81. maddede öngörülen toplantı yeter sayısı olan toplantıya katılan kurala göre üyelerin üçte iki çoğunluğu ile alınmalıdır; bu oran aşılmadan fesih kararı geçerli olmaz.
• Toplantının 78. maddede öngörülen usule uygun çağrı ile yapılmış olması gerekir; çağrı yapılmadan alınan kararlar ancak tüm üyelerin katılımı ile geçerli olabilir.
• Fesih kararı kanuna, tüzüğe ve yukarıda sayılan yeter sayılarına uygun olmalıdır; aksi halde karar yokluk, butlan veya iptal yaptırımına tabi olabilir.
• Fesih kararı için madde metninde bir zaman sınırı bulunmadığından, karar derneğin varlığı süresince her an alınabilir.

Genel kurul kararı: hangi sonuçları doğurur?

• Genel kurul, geçerli bir toplantıda gerekli çoğunlukla fesih kararı aldığında dernek sona erme sürecine girer ve tasfiyeye geçilir.
• Fesih kararı için bir zaman sınırı olmadığından, derneğin kuruluşundan sonra herhangi bir tarihte bu karar alınabilir.
• Gerekli yeter sayılara uyulmadan alınan fesih kararı yokluk, butlan veya iptal edilebilirlik yaptırımlarından birine tabi olur ve derneğin feshi gerçekleşmez.
• Fesih kararına karşı, 83. maddede öngörülen süreler içinde iptal davası açılabilir; dava açılmış olması da kararın kendiliğinden hükümsüz olmasını sağlamaz.
• Genel kurulun feshe ilişkin kararı, derneğin kütük kaydının kapatılmasına ve tasfiye işlemlerine kaynaklık eder.

Genel kurul kararı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddedeki 'her zaman' ifadesini fesih kararının süresiz geçerli olduğu anlamına gelmekle birlikte, kararın yeter sayılara bağlı olmadığını sanmak; oysa karar yeter sayılarına uygun alınmak zorundadır.
• Fesih kararını salt çoğunlukla alınabilir saymak; fesih için üçte iki çoğunluk aranır.
• Fesih yetkisini yönetim kuruluna veya denetim kuruluna ait sanmak; yetki yalnızca genel kuruldur.
• Fesih kararına karşı iptal davası için süre aranmadığını düşünmek; iptal davasının süreleri 83. maddede düzenlenmiştir ve bu süreler kararın iptali bakımından işler.
• Yokluk, butlan ve iptal yaptırımlarını birbirine karıştırmak; yeter sayıya uyulmayan fesih kararının yaptırımı tartışmalıdır ve doğru nitelendirme gerekir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargı kararlarında, genel kurulun fesih kararını 'her zaman' alabileceği ve bu kararın dernekler sicilinde kütük kaydının kapatılması ile sonuçlandığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/409 E., 2023/234 K., 22.03.2023; 3. Hukuk Dairesi, 2024/3916 E., 2025/1262 K., 03.03.2025; 11. Hukuk Dairesi, 2024/6357 E., 2025/1320 K., 26.02.2025; Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, 2023/311 E., 2024/83 K., 29.02.2024; Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, 2022/253 E., 2024/57 K., 08.02.2024)
• Fesih kararının uygulamada ilgili mahkemelerce, fesih işleminin tamamlanması ve kütük kaydının kapatılması üzerine davanın konusuz kaldığı yönünde değerlendirildiği görülmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2024/6357 E., 2025/1320 K., 26.02.2025; Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, 2023/311 E., 2024/83 K., 29.02.2024; Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi, 2022/253 E., 2024/57 K., 08.02.2024)
• Kararların yalnızca madde gerekçesinde belirtilen fesih yetkisini kullanmak için alındığı ve bu yetkinin dayanağının bu madde olduğu kabul edilmektedir. (11. Hukuk Dairesi, 2021/9172 E., 2023/3324 K., 29.05.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Feshi ileri süren taraf, genel kurul kararının varlığını ve usulüne uygunluğunu ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat genellikle toplantı tutanağı ve hazirun listesi ile yapılır.
• Toplantının çağrı usulüne uygun yapıldığını ve gerekli yeter sayıların sağlandığını ispat yükü fesih kararını dayanak alan tarafa aittir; çağrı belgesi ve katılım listesi bu konuda temel delildir.
• Fesih kararının iptalini isteyen taraf, kararın kanuna veya tüzüğe aykırılığını ispatla yükümlüdür; karşı tarafın yeter sayıya uyulduğu savunması ise yazılı tutanakla karşılanır.
• Genel kurulun bu yetkiyi kullandığını gösteren kararın, dernek kütüğüne işlenip işlenmediği de ilgili kurum kayıtları ile belgelenir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.78: Genel kurulun toplanmasına ilişkin çağrı ve toplantı usulünü düzenler; fesih için yapılacak toplantının usulüne uygun olması bu maddeye bağlıdır.
• 4721 m.81: Fesih kararı için gereken karar ve toplantı yeter sayılarını düzenler; üçte iki çoğunluk şartı bu maddeden gelir.
• 4721 m.83: Genel kurul kararlarının iptali davasını ve süreleri düzenler; fesih kararına karşı bu yolla başvurulabilir.
• 4721 m.87: Derneğin genel kurul kararı dışındaki sona erme hallerini düzenler; bu maddenin fesih yetkisinin dışında kalan sebepleri belirler.

TMK m.89, derneğin amacının kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelmesi halinde derneğin feshini ve bu süreçte uygulanacak geçici önlemleri düzenler. Fesih kararının, Cumhuriyet savcısı veya ilgili kişilerin istemi üzerine mahkemece verileceğini ve dava sırasında faaliyetten alıkoyma dahil gerekli önlemlerin alınacağını kapsar. Madde, dernek tüzel kişiliğine ilişkin genel hükümlerin uygulandığı tüm dernekler bakımından geçerlidir. Madde, feshin tasfiye sürecini, tasfiye memurunun görevlerini ve malvarlığının aktarılmasını düzenlemez (m.90 ve devamı). Dernek kurucularının veya üyelerinin kendi iradeleriyle dernekten çıkmasını, derneğin kendiliğinden sona ermesini ve genel kurulun fesih kararını da düzenlemez (m.91 ve ilgili hükümler). Dernek yöneticilerinin kişisel sorumluluğu ile idari kapatma ve tedbir işlemleri de bu maddenin kapsamı dışındadır.

Mahkeme kararı: hangi kavramlar bilinmeli?

Derneğin amacı

Dernek tüzüğünde ve kuruluş belgesinde belirlenen, derneğin faaliyet göstermek üzere varlık nedenini oluşturan hedeftir. Fesih nedeni, bu amacın kendisinin değil, sonradan kanuna veya ahlaka aykırı hâle gelmesinin aranmasıdır.

Kanuna veya ahlâka aykırılık

Derneğin amacının kanun hükümlerine ya da genel ahlak kurallarına açıkça aykırı duruma gelmesidir. Derneğin bir veya birkaç üyesinin kanuna aykırı eylemi tek başına bu nedeni oluşturmaz; amacın kendisinin aykırı hâle gelmesi gerekir.

Fesih davası

Cumhuriyet savcısı veya ilgili kişi tarafından mahkemede açılan, derneğin tüzel kişiliğinin sona erdirilmesini isteyen davadır. Fesih kararı mahkemece verilir ve dernek tüzel kişiliği bu kararla sona erer.

Faaliyetten alıkoyma

Dava sürerken derneğin faaliyet göstermesinin geçici olarak durdurulmasıdır. Mahkeme, bu önlemi dahil olmak üzere gerekli bütün tedbirleri dava sırasında alır.

İlgili kişi

Feshe ilişkin davayı açma hakkına sahip, dernekle hukuki menfaati bulunan kişidir. Kanun bu kişileri genel bir ifadeyle belirtir, tek tek sayım yapmaz.

Mahkeme kararı: hangi şartlar aranır?

• Derneğin amacının sonradan kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelmiş olması gerekir.
• Fesih davasının Cumhuriyet savcısı veya bir ilgilinin istemiyle açılmış olması gerekir; mahkeme re'sen fesih kararı veremez.
• Mahkemenin, derneğin amacının aykırılığını somut olarak tespit etmesi gerekir.
• Mahkemenin fesih kararı verebilmesi için, aykırılığın dernek amacında bulunması gerekir; amaç dışı bireysel eylemler yeterli değildir.

Mahkeme kararı: hangi sonuçları doğurur?

• Derneğin amacı kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelir ve istem üzerine mahkeme feshine karar verirse dernek tüzel kişiliği sona erer.
• Dava sırasında mahkeme, faaliyetten alıkoyma dahil gerekli bütün önlemleri alır.
• Amaç aykırılığı tespit edilmezse fesih kararı verilemez ve dernek faaliyetine devam eder.
• Fesih kararı verildikten sonra derneğin tasfiyesi, ayrı hükümlere göre yürütülür.

Mahkeme kararı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bir üyenin veya yöneticinin bireysel kanuna aykırı eylemini, derneğin amacının aykırı hâle geldiği sonucuna bağlamak.
• Fesih davasını mahkemenin re'sen açabileceğini varsaymak; istem olmadan fesih kararı verilemez.
• Dava sırasındaki faaliyetten alıkoymayı esas hakkındaki fesih kararıyla karıştırmak; önlem, geçici niteliktedir.
• Maddenin tasfiye sürecini de kapsadığını düşünmek; tasfiye ayrı hükümlere tabidir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargıtay uygulamasında fesih, derneğin amacının kanuna veya ahlâka aykırı hâle gelmesine bağlanmakta; faaliyet gösterme gayesinin kanuna ve ahlaka aykırı hâle gelmesi ve derneğin amacı dışında faaliyet göstermesi birlikte değerlendirilmektedir. (8. Hukuk Dairesi, 2022/3791 E., 2024/5589 K., 03.10.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Fesih istemini ileri süren Cumhuriyet savcısı veya ilgili kişi, derneğin amacının kanuna veya ahlâka aykırı hâle geldiğini ispatla yükümlüdür.
• Derneğin tüzüğü, genel kurul kararları ve faaliyet belgeleri, amacın tespiti için temel delil olarak kullanılır.
• Dernek, amacının aykırı olmadığını ve faaliyetlerinin tüzüğe uygun yürütüldüğünü savunabilir; bu savunmayı da belgelerle ispatlar.
• Dava sırasında faaliyetten alıkoyma talep edildiğinde, mahkeme önlemin gerekliliğini dosyadaki belgelere ve ilgilinin sunduğu delillere dayanarak değerlendirir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.89: Maddenin kendisidir; fesih nedenini, davacıları ve dava sırasındaki önlemleri düzenler.
• 4721 sayılı Kanun m.90: Fesih kararının ardından derneğin tasfiyesinin yürütülmesine ilişkindir; bu madde kapsamı dışında kalan tasfiye sürecini düzenler.