Malûl sayılma

5510 sayılı Kanun'un 25. maddesi; malullüğün tanımını, malul sayılmak için aranan çalışma gücü veya meslekte kazanma gücü kaybı oranını, bu oranın hangi kurul raporuyla tespit edileceğini, sigortalılık başlangıcından önce mevcut malullüğün durumunu, 4/1-c kapsamındakilerin istifa ve nakil hükümlerini, vazife malullüğüne ilişkin özel hastalık süresi kurallarını ve uygulamaya ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenlenmesini kapsar. Madde, malullük aylığının miktarını, bağlanma şartlarını ve süresini düzenlemez (m.26); iş kazası ve meslek hastalığı sonucu vazife malullüğü aylığını düzenlemez (m.47); malullük aylığının başlangıç tarihi ve kesilmesi konusunda ayrıntı içermez. Maddenin uygulanması, 4/1 kapsamındaki sigortalılar bakımından geçerlidir.

Malûl sayılma: hangi kavramlar bilinmeli?

Malul sayılma

Sigortalının çalışma gücünün ya da meslekte kazanma gücünün maddede belirtilen oranda kaybını, yetkili sağlık kurulu raporuyla tespit edilmiş olması hâlidir. Tespit, madde metninde öngörülen kurullarca yapılır ve yalnızca bu tespit malullük sigortası bakımından sonuç doğurur.

Çalışma gücü kaybı

Sigortalının genel olarak iş görme yeteneğinin azalmasıdır. Madde, bu kaybın en az yüzde altmış oranında olmasını arar ve oranın belirlenmesi için sağlık kurulu raporuna dayanılır.

Meslekte kazanma gücü kaybı

Sigortalının meslekten elde edeceği kazancın azalmasıdır. İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan kayıplarda 4/1-a ve 4/1-b kapsamındakiler için bu ölçüt kullanılır.

Kurum Sağlık Kurulu

Kurum tarafından oluşturulan ve malullük tespitinde son sözü söyleyen sağlık kuruludur. Sigortalı veya işverenin talebi üzerine yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucularının düzenlediği raporlar bu kurulca incelenir.

Vazife malullüğü

Hastalığın ya da engelliliğin askerlik veya görev sebebiyle doğduğu hâllerde ayrı bir rejime tabi olan malullük türüdür. Bu maddede yer alan hükümler, madde metninde açıkça belirtilen durumlar dışında vazife malullüğüne uygulanmaz.

Malûl sayılma: hangi şartlar aranır?

• Sigortalının 4/1-a ve 4/1-b kapsamında olması hâlinde çalışma gücünün veya iş kazası ya da meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücünün en az yüzde altmışını kaybetmiş olması gerekir.
• Sigortalının 4/1-c kapsamında olması hâlinde çalışma gücünün en az yüzde altmışını kaybetmiş olması veya vazifelerini yapamayacak derecede meslekte kazanma gücünü yitirmiş olması gerekir.
• Bu kayıp, Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilmiş olmalıdır; sigortalı veya işverenin talebi üzerine yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucularının usulüne uygun düzenlediği raporlar ve dayanağı tıbbi belgeler bu kurulca incelenir.
• Malullük, sigortalının ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başladığı tarihten önce ortaya çıkmış olmamalıdır; bu tarihten önce mevcut olan kayıp, önceden veya sonradan tespit edilmiş olsa da malullük aylığı bağlanmasına engeldir.
• 4/1-c kapsamındaki sigortalının yazılı talebi üzerine, malullüğünün engel olmadığı başka bir vazife veya sınıfa nakil yapılmak üzere istifa etmiş sayılması için bu talebin bulunması gerekir.

Malûl sayılma: hangi sonuçları doğurur?

• Sigortalının çalışma gücü veya meslekte kazanma gücü kaybı maddede belirtilen oranda ve Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilirse sigortalı malul sayılır.
• Sigortalı olarak ilk defa çalışmaya başlamadan önce malullük oranındaki kayıp varsa, bu hastalık veya engellilik sebebiyle malullük aylığından yararlanılamaz.
• Yedek subay, yedek astsubay, erbaş ve er olarak ya da talim, manevra, seferberlik veya harpte görevleri ile ilgileri kesilmeksizin silah altına alınanların, malulüğü asıl görevlerini yapmaya engel değilse bu hastalık veya engellilik hâlleri bakımından malullük sigortasına ilişkin hükümler uygulanmaz.
• 4/1-c kapsamındaki sigortalılar, yazılı talep üzerine istifa etmiş sayılır ve nakil yapılır; bu hâlde madde hükümleri uygulanmaz.
• 4/1-c kapsamındaki sigortalıların istifa etmiş sayıldıktan sonra da bu Kanun hükümlerinin uygulanmasını isteme hakları saklıdır.
• Özel kanununa göre yükümlülük süresine tabi olan 4/1-c sigortalıları, yükümlülüğünü tamamlamadan veya malulüğünün yeni vazifesine de engel olduğuna dair yeniden rapor almadan bu haklarını kullanamaz.
• 4/1-c kapsamındaki sigortalılardan vazifelerini yapamayacak derecede hastalığa uğrayanların hastalığı kanunlarında belirlenen süreden fazla devam ederse, hastalığın türüne ve doğuş sebebine göre malul sayılırlar veya 47. madde uyarınca vazife malulü sayılırlar.
• Personel kanunlarına tabi olmayan 4/1-c sigortalılarında hastalık süresi, özel kanunları yürürlüğe girinceye kadar 657 sayılı Kanun'un hastalık iznine ilişkin hükümlerine göre belirlenir.
• Maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

Malûl sayılma: sık yapılan hatalar nelerdir?

• 4/1-a ve 4/1-b sigortalılarına 4/1-c ölçütünü, 4/1-c sigortalılarına ise meslekte kazanma gücü ölçütünü uygulamak; her kategori için maddenin ayrı oranını dikkate almamak.
• Sigortalılık başlangıcından önce mevcut olan kaybı göz ardı edip yalnızca sonradan gelişen durumu incelemek.
• Sağlık hizmeti sunucusunun raporunu Kurum Sağlık Kurulu kararı yerine geçirmek; tespitin Kurum Sağlık Kurulunca yapılması gerektiğini gözden kaçırmak.
• Askerlik nedeniyle malul olan kişiyi, malulüğü asıl görevini yapmaya engel olmadığı hâlde malullük hükümlerinden yararlandırmak.
• 4/1-c sigortalısının hastalığını süresi aşmadan vazife malulü saymak veya süresi aşıldığında 47. madde ile birlikte değerlendirmeyi atlamak.
• Nüksetme hâlinde eski ve yeni hastalık sürelerini birleştirmeden ayrı işlem yapmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Malullük tespitinin Kurum Sağlık Kurulunca yapılması gerektiği ve diğer raporlarla belirlenen kayıpların da bu kurulca incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/287 E., 2024/474 K., 25.09.2024)
• Malullük, sigortalının ilk çalışma tarihinden sonra ortaya çıkmış olmalıdır; ilk çalışma tarihinden önce mevcut olan kayıp, sonradan sigortalılık başlasa bile aylık bağlanmasına engel sayılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/539 E., 2022/1353 K., 20.10.2022)
• Malullük aylığı için aranan koşulların bulunup bulunmadığının belirlenmesinde 25. maddedeki tespit ile 26. maddedeki bağlanma şartlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/1063 E., 2025/171 K., 26.03.2025)
• Vazife malullüğü iddiasında malul sayılma tespiti ile 47. madde uyarınca bağlanacak aylığın birlikte incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2025/234 E., 2025/173 K., 26.03.2025)
• Malullük koşullarının bulunduğunun saptanması hâlinde aylık başlangıç tarihinin 5510 sayılı Kanun'un yürürlük tarihini izleyen tarihten başlayabileceği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/243 E., 2022/1274 K., 11.10.2022)

Nasıl ispat edilir?

• Malullük aylığı isteyen sigortalı, çalışma gücü veya meslekte kazanma gücü kaybının yüzde altmış oranına ulaştığını Kurum Sağlık Kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgelerle ispatlamak zorundadır.
• Sigortalılık öncesinde mevcut kaybın bulunmadığını ispat yükü, aylık talep eden sigortalıdadır; Kurum, ilk çalışma tarihinden önce oluşmuş kaybı göstererek bu iddiayı çürütebilir.
• Sigortalı veya işveren, sağlık hizmeti sunucusunun düzenlediği raporu talep ederek tespiti başlatır; bu raporların usulüne uygun düzenlenmiş olması gerekir.
• 4/1-c sigortalısının istifa etmiş sayılmasını isteyen tarafın yazılı talebi bulunmalıdır; yazılı talebin yokluğu istifa sayılmasını engeller.
• Vazife malullüğü bakımından malul sayılma ile sakatlık oranı ayrı raporlarla ispat edilir ve bu raporların kurul tarafından birlikte incelenmesi gerekir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.4: Sigortalı kategorilerini (4/1-a, 4/1-b, 4/1-c) belirler; maddedeki oran ölçütlerinin hangi grup için uygulanacağını gösterir.
• 5510 sayılı Kanun m.26: Malullük aylığının bağlanma şartlarını, sigortalılık süresi ve prim ödeme koşullarını düzenler; bu madde ise malul sayılma tespitini düzenler.
• 5510 sayılı Kanun m.47: Vazife malullüğünü düzenler; 4/1-c sigortalısının hastalığı süreyi aşarsa madde 47 hükümlerine göre vazife malulü sayılması bu maddeye bağlanır.
• 5510 sayılı Kanun m.5: Harp malullerinin ve 3713/2330 sayılı kanunlara göre vazife malullüğü aylığı bağlanmış kişilerin 4/1-a ve 4/1-b kapsamında sigortalı olarak çalışmaları hâlinde aylıklarının kesilmemesini düzenler.
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu: Personel kanunlarına tabi olmayan 4/1-c sigortalılarında hastalık süresinin belirlenmesinde, özel kanunları çıkana kadar hastalık izni hükümlerine yollama yapar.

Madde, malûllük sigortasından sigortalılara sağlanan hakkın malûllük aylığı bağlanması olduğunu belirler ve aylığın bağlanabilmesi için aranan koşulları sayar: malûl sayılma, sigortalılık süresi ile prim bildirimi ve yazılı istek. Madde, isteğe bağlı sigortalılar bakımından prim borçlarının ödenmesini de koşul olarak düzenler. Madde, malûl sayılmanın tespit usulünü, malûllük oranını, aylık miktarının hesabını, aylığın başlangıç ve kesilme tarihlerini düzenlemez; bunlar 25 inci maddede ve ilgili yönetmelik ile aylık hesabına ilişkin maddelerde yer alır. Yaşlılık aylığı ile malûllük aylığının birlikte bağlanmasını, çalışma halinde aylığın kesilmesini ve genel sağlık sigortası yükümlülüğünü de bu madde düzenlemez. Malûl sayılma tespitine karşı dava açma usulü ve zamanaşımı da bu maddenin kapsamında değildir.

Malûllük sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: hangi kavramlar bilinmeli?

Malûllük aylığı

Sigortalının malûl sayılması ve diğer koşulların gerçekleşmesi halinde bağlanan sürekli gelir niteliğindeki sosyal güvenlik ödemesidir. Madde, hakkın kendisinin bu aylığın bağlanması olduğunu belirler.

Malûl sayılma

25 inci maddede belirtilen şekilde, Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen çalışma gücünün veya meslekte kazanma gücünün belirli oranda kaybıdır. Bu tespit yapılmadan malûl sayılma gerçekleşmez.

Prim bildirimi

İşveren veya sigortalı tarafından ilgili sigorta kollarına ait primlerin Kuruma bildirilmesidir. Madde, 1800 gün şartı bakımından ödemeyi değil bildirimi arar; ancak isteğe bağlı sigortalılarda ödeme de aranır.

Sigortalılık süresi

Sigortalılığın başlangıcından itibaren geçen zamanın hesabıdır. Maddede en az on yıl olarak aranır; başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malûl olanlar için aranmaz.

Yazılı istek

Sigortalının malûllük aylığının bağlanmasını Kuruma yazılı olarak talep etmesidir. (c) bendinde, malûliyet nedeniyle işten ayrılma, işyerini kapatma veya devir olaylarından sonra yapılması öngörülür.

Malûllük sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: hangi şartlar aranır?

• Sigortalının 25 inci madde uyarınca malûl sayılmış olması gerekir; bu tespit Kurum Sağlık Kurulunca yapılmış olmalıdır.
• Sigortalının en az on yıl sigortalı bulunmuş olması ve toplam 1800 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması gerekir; başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malûl sigortalılarda on yıllık süre aranmaz, ancak 1800 gün prim bildirimi zorunludur.
• Sigortalının malûliyeti nedeniyle sigortalı olarak çalıştığı işten ayrılmış, işyerini kapatmış veya devretmiş olması gerekir.
• Bu olaylardan sonra sigortalının Kuruma yazılı istekte bulunması gerekir.
• 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanlarda, kendi sigortalılığı nedeniyle genel sağlık sigortası primi dahil, prim ve prime ilişkin her türlü borcun ödenmiş olması zorunludur.

Malûllük sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: hangi sonuçları doğurur?

• Bütün koşullar gerçekleştiğinde sigortalıya malûllük aylığı bağlanır.
• Sigortalı on yıl sigortalılık süresini ve 1800 gün prim bildirimini sağlamışsa ancak malûl sayılma gerçekleşmemişse aylık bağlanmaz.
• Başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede malûl olan sigortalıya on yıllık sigortalılık süresi aranmaksızın, yalnız 1800 gün prim bildirimi şartıyla aylık bağlanır.
• Malûliyet nedeniyle işten ayrılma, işyerini kapatma veya devir olmadan yapılan yazılı istek bu bent bakımından aylığa dayanak oluşturmaz.
• Yazılı istek yapılmamışsa aylık kendiliğinden bağlanmaz.
• İsteğe bağlı sigortalılık dışındaki sigortalılar bakımından prim borcu bulunması aylığın bağlanmasına engel olmaz; ancak 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındakiler için borçların ödenmiş olması zorunludur.
• Genel sağlık sigortası primi dahil borçlar ödenmemişse 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılara aylık bağlanmaz.

Malûllük sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Malûl sayılmayı yalnızca hastane raporu veya bağımsız bir sağlık raporu ile kabul etmek; 25 inci maddedeki Kurum Sağlık Kurulu tespitinin aranması gerektiğini göz ardı etmek.
• Prim bildirimi ile prim ödemesini karıştırmak; 1800 gün şartını ödeme şartı gibi değerlendirmek, oysa kural olarak yalnızca bildirim aranır.
• Başkasının sürekli bakımına muhtaç malûllerde on yıllık sigortalılık süresini aramak; bu halde süre şartının bulunmadığını ihmal etmek.
• İsteğe bağlı sigortalılarda prim borçlarının ödenmiş olması şartını gözden kaçırmak ve genel sağlık sigortası primini hesaba katmamak.
• Yazılı isteğin ayrılma, kapatma veya devir olaylarından önce yapılmış olabileceğini dikkate almamak; bu durumda (c) bendi şartının gerçekleşmediğini belirlememek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Malûl sayılmaya ilişkin tespitin Kurum Sağlık Kurulu tarafından yapılması gerektiği ve başka raporların bu kurulca incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2024/4860 E., 2024/6721 K., 12.06.2024)
• Malûllük aylığı tahsis koşullarının varlığı saptandığında aylık başlangıç tarihinin 5510 sayılı Kanun'un yürürlük tarihini takip eden döneme ilişkin hesaplanması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/243 E., 2022/1274 K., 11.10.2022)
• Prim gün sayısının 1800 gün olarak hesaplanmasında isteğe bağlı sigortalılık süreleri de toplama dahil edilmekte; eksik kalan gün sayısı bulunduğunda koşul gerçekleşmemiş sayılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2016/411 E., 2019/567 K., 16.05.2019)
• Başvuru tarihinde prim borcunun bulunmadığı ve yazılı isteğin yapıldığı tespit edildiğinde 26 ncı maddenin (c) bendi kapsamındaki koşulların gerçekleştiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/539 E., 2022/1353 K., 20.10.2022)

Nasıl ispat edilir?

• Malûllük aylığını talep eden sigortalı, malûl sayılmayı Kurum Sağlık Kurulu raporu ile ispatlar; 25 inci maddedeki tespit bulunmadan bu koşul gerçekleşmiş sayılmaz.
• Sigortalılık süresi ve prim bildirimi, Kurumun prim kayıtları ve hizmet döküm belgesi ile ispatlanır; sigortalı bu belgelerin eksik olduğunu ileri sürerse eksikliği ispat yükü ona düşer.
• Yazılı isteğin varlığı ve tarihi, Kuruma yapılan başvuru belgesi ile ispatlanır; ayrılma, kapatma veya devir olayının tarihi işyeri kayıtları ve bildirgelerle ortaya konur.
• İsteğe bağlı sigortalılarda prim borcunun bulunmadığını, borçların ödenmiş olduğunu sigortalı belgelerle ispatlamalıdır; Kurum borcun varlığını ileri sürerse bunu kayıtlarla ortaya koyar.
• Malûl sayılma ve prim şartlarının yanında yazılı isteğin de bulunduğunu gösteren kayıtlar birlikte değerlendirilir; bu koşullardan biri eksik kalırsa aylık bağlanmaz.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.25: Malûl sayılmanın koşullarını ve Kurum Sağlık Kurulunun tespitini düzenler; 26 ncı maddenin (a) bendi bu hükme gönderme yapar.
• 5510 sayılı Kanun m.4: Sigortalılık türlerini belirler; 26 ncı maddenin ikinci fıkrasındaki isteğe bağlı sigortalılık ayrımı bu maddenin (b) bendine dayanır.

Madde, malûllük aylığının hesaplanmasını, aylığın başlangıç tarihini, malûl sigortalının başka birinin sürekli bakımına muhtaç olması hâlinde oran artışını, malûllük aylığı alanın yeniden çalışmaya başlaması hâlindeki aylık kesilmesini, prim alınmasını ve yeniden malûllük aylığı bağlanmasının koşul ve hesabını düzenler. Kanun, 4. maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar bakımından uygulanır. Maddede malûl sayılma koşulları, malûllük tespiti ve oranı düzenlenmez; bunlar 25. maddededir. Aylık bağlama oranı ve kazancın hesaplanmasına ilişkin ayrıntılar 29. ve 30. maddelerde yer alır. Malûllük sigortasına giriş için aranan sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı 26. maddededir. Malûllük aylığının genel yaşlılık ve emeklilik düzenlemeleri ile ilişkisi ile malûllük sigortası kapsamında iş kazası ve meslek hastalığı yükümlülükleri bu maddede aranmaz.

Malûllük aylığının hesaplanması, başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması: hangi kavramlar bilinmeli?

Prim ödeme gün sayısı

Sigortalının prim ödediği gün toplamıdır ve hesaplamada aylığın hangi esasa göre bulunacağını belirler. 9000 günün altında ve üstünde iki ayrı hesap yolu vardır.

Dokuz bin prim gün sayısı eşiği

Aylığın tam hesaplanacağı alt sınırdır. 9000 günden az olanlarda hesaplama 9000 gün üzerinden yapılır. 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılar için bu eşik 7200 gündür.

Sürekli bakıma muhtaçlık

Sigortalının başka bir kişinin sürekli bakımına ihtiyaç duyması halidir. Bu hâlde tespit edilen aylık bağlama oranı on puan artırılır.

Yeniden malûllük aylığı

Aylık alırken çalışmaya başlayıp işten ayrılan ya da emekliye ayrılan veya sevk edilen kişiye, kontrol muayenesi ve ilk malûllüğün devamı şartıyla yeniden bağlanan aylıktır.

Kısmi aylık

Eski aylığın kesildiği tarihten sonra yapılan çalışmayı ifade eder. Emeklilik öncesi ve sonrası prim gün sayılarına göre orantılı olarak hesaplanır.

Malûllük aylığının hesaplanması, başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması: hangi şartlar aranır?

• Sigortalının malûl sayılmış olması ve malûllük aylığına esas rapor tarihinin belirlenmesi gerekir; 25. madde uyarınca malûllük tespiti yapılmış olmalıdır.
• Aylığın başlangıç tarihi, 4/1-(a) ve (b) bentleri ile 4/1-(c) kapsamındaki sigortalılar için farklı belirlenir. Rapor tarihi yazılı istek tarihinden önceyse istek tarihi, sonraysa rapor tarihi esas alınır; 4/1-(c) bendinde görevden ayrılma tarihi esas alınır. Başlangıç, takip eden ay başıdır.
• Prim ödeme gün sayısının 9000 günden az olması hâlinde aylık 9000 gün üzerinden, 9000 gün ve üstünde olması hâlinde toplam prim ödeme gün sayısı üzerinden hesaplanır.
• 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılar için 9000 eşiği 7200 gün olarak uygulanır.
• Sigortalının başka birinin sürekli bakımına muhtaç olduğunun tespit edilmesi hâlinde aylık bağlama oranı on puan artırılır.
• Malûllük aylığı alan kişinin bu Kanuna veya yabancı ülke mevzuatına tabi olarak çalışmaya başlaması hâlinde aylık, çalışmaya başladığı tarihi izleyen ödeme dönemi başından kesilir.
• Aylık kesildikten sonra yeniden malûllük aylığı bağlanması için yazılı istek bulunması, kontrol muayenesi yapılması ve ilk aylığa esas malûllüğün devam ettiğinin anlaşılması gerekir.

Malûllük aylığının hesaplanması, başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması: hangi sonuçları doğurur?

• Prim gün sayısı 9000 günden azsa aylık 9000 gün üzerinden hesaplanır; 9000 gün ve üzerindeyse toplam prim ödeme gün sayısı esas alınır.
• 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılar için eşik 7200 gün olarak uygulanır.
• Sürekli bakıma muhtaç sigortalının aylık bağlama oranı on puan artırılır.
• Malûllük aylığı alırken bu Kanuna veya yabancı ülke mevzuatına tabi olarak çalışmaya başlayan kişinin aylığı, çalışmaya başladığı tarihi izleyen ödeme dönemi başından kesilir.
• Aylığı kesilen ve bu Kanuna tabi çalışan kişiden, çalıştığı süre boyunca 80. maddeye göre belirlenen prime esas kazanç üzerinden 81. madde uyarınca kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primi alınır.
• Yeniden malûllük aylığı bağlanması için yazılı istekte bulunan, emekliye ayrılan veya sevk edilen kişiye, kontrol muayenesi ve ilk malûllüğün devamı şartıyla yeniden aylık bağlanır.
• Yeniden bağlanan aylık, eski aylığın kesildiği tarihten sonra yapılan artışlarla bulunan tutarın altında olamaz.
• Bu maddedeki 9000 prim gün sayısı 4/1-(a) kapsamı için 7200 gün olarak uygulanır.

Malûllük aylığının hesaplanması, başlangıcı, kesilmesi ve yeniden bağlanması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• 9000 günden az olan sigortalıda gerçek prim gün sayısıyla hesap yapmak; eşiğin altındaki sigortalıda 9000 gün paydası kullanılmalıdır.
• 4/1-(a) kapsamındaki sigortalıya 9000 eşiğini uygulamak; bu kişi için eşik 7200 gündür.
• Başlangıç tarihini her zaman rapor tarihi olarak almak; rapor tarihi yazılı istek tarihinden önceyse istek tarihi esas alınmalıdır.
• Yeniden bağlanan aylığı, 9000 günden az olan kişi için doğrudan yeni prim gün sayısıyla hesaplamak; orantılı bölüm ve kısmi aylık formülü uygulanmalıdır.
• Sürekli bakıma muhtaçlık artışını on puan yerine farklı bir oranla uygulamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Malûllük aylığı bağlandıktan sonra sigortalının çalışmaya devam etmesinin, bağlanan aylığın kesilme nedenlerinden biri olduğu kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2017/4806 E., 2019/7909 K., 24.10.2019)
• Sigortalının malûl sayılmasına esas tutulan rapor tarihinin, aylığın başlangıcını belirlemede kritik olduğu kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/4894 E., 2023/5318 K., 15.05.2023)
• Malûllük aylığının yeniden bağlanmasında, ilk aylığa esas malûllüğün devam ettiğinin tespit edilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/1963 E., 2023/2333 K., 13.03.2023)
• Kısmi aylığın hesaplanmasında, eski aylığın kesildiği tarihten sonraki yasal artışların dikkate alınması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/539 E., 2022/1353 K., 20.10.2022)

Nasıl ispat edilir?

• Malûllük aylığını talep eden sigortalı, malûl sayılmasına esas rapor tarihini ve yazılı istek tarihini kanıtlamakla yükümlüdür; bu tarihler, sağlık kurulu raporu ve kuruma yapılan yazılı başvuru ile ispat edilir.
• Prim gün sayısını ve 9000 günü aşıp aşmadığını ortaya koyan sigortalılık ve prim kayıtları ile Kurumun dosyası esas alınır; sigortalı bu kayıtlara itiraz ederse prim ödemesini kanıtlamakla yükümlüdür.
• Aylığın kesildiği tarihi ve yeniden çalışmaya başlama tarihini Kurum, işe giriş bildirgesi ve kayıtlarıyla ispat eder; yeniden bağlanma talebinde ise sigortalı, kontrol muayenesi ve malûllüğün devamını sağlık raporu ile kanıtlamalıdır.
• Sürekli bakıma muhtaçlık, tıbbi raporla ispat edilir; bu oranın artırılması talebinde sigortalı, bakıma muhtaçlığı belgelemekle yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.4: Sigortalı statülerini (a), (b) ve (c) bentleriyle belirler; aylığın başlangıcı, hesap eşiği ve kesilme koşulu bu bentlere göre değişir.
• 5510 sayılı Kanun m.25: Malûl sayılma koşullarını ve malûllük tespitini düzenler; bu maddeye göre tespit yapılmadan aylık hesaplanmaz.
• 5510 sayılı Kanun m.26: Malûllük aylığına hak kazanmak için aranan sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısını belirler.
• 5510 sayılı Kanun m.29: Aylık bağlama oranının ve aylık tutarının hesaplanmasında kullanılan temel yöntemi düzenler; bu maddedeki hesap buna göre yapılır.
• 5510 sayılı Kanun m.30: Üçüncü fıkranın (a) bendi, 9000 gün ve üzeri ilk bağlanan aylığa esas prim gün sayısının hesabında uygulanır.
• 5510 sayılı Kanun m.80: Aylığı kesilen kişinin çalıştığı dönemde prime esas kazancın belirlenmesini düzenler.
• 5510 sayılı Kanun m.81: Aylığı kesilen ve çalışan kişiden alınacak kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primlerinin oranını ve uygulamasını düzenler.

5510 sayılı Kanun'un 28. maddesi, yaşlılık sigortasından sigortalıya sağlanan hakları ve bu hakların yararlanma şartlarını düzenler; yaşlılık aylığının bağlanmasına ilişkin yaş, prim gün sayısı, sigortalılık süresi ve malullük oranına bağlı istisnaları ile erken yaşlanma ve çocuk bakım indirimini kapsar. Madde, ilk defa bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar ile 1999 sonrası ve 2008 öncesi sigortalılığa başlayanlar bakımından ayrı ayrı uygulanmaz; metin 17/4/2008 tarihli değişiklikle düzenlenmiş güncel hâliyle esas alınır. Toptan ödemenin koşul ve miktarını düzenlemez (m.28 birinci fıkra b bendi yalnız hakkı sayar). Yaşlılık aylığının hesaplanmasını (m.29), malullük aylığını (m.26), malullük tespitini (m.25) ve sigortalılık ile prim ödeme gün sayısı kavramlarını (m.4, m.79 ve devamı) bu madde düzenlemez.

Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: hangi kavramlar bilinmeli?

Yaşlılık aylığı

Sigortalıya belirli yaş, sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı şartları birlikte gerçekleştiğinde, ömür boyu ödenen aylık gelirdir. Hesaplama yöntemi bu maddede değil, m.29'da yer alır.

Prim ödeme gün sayısı

Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olarak bildirilmiş prim gün sayısıdır. Maddenin her fıkrasında ayrı bir eşik olarak öngörülmüştür ve bu eşikler birbirinden bağımsızdır.

Yaş hadleri

Kadın ve erkek sigortalılar için aranan emeklilik yaşlarıdır. 2036'dan itibaren kademeli olarak yükseltilmiş, 2048'den itibaren kadın ve erkek için 65 olarak uygulanır. Uygulamada esas alınan, prim gün sayısı şartının doldurulduğu tarihte geçerli olan yaş haddidir.

Yazılı talep ve işten ayrılma

Aylığın bağlanabilmesi için sigortalının çalıştığı işten ayrılması (4/1-a) ya da faaliyetine son vereceğini beyan etmesi (4/1-b) ve yazılı istekte bulunmasıdır. Kamu görevlilerinde (4/1-c) ayrılık yerine yetkili makamdan emekliye sevk onayı ve ilişiğin kesilmesi aranır.

Erken yaşlanma

Sağlık kurullarınca tespit edilen, 55 yaşını doldurmuş sigortalının yaş dışındaki diğer şartları taşıması hâlinde yaş şartının kaldırılmasına dayanak olan durumdur.

Çalışma gücü kaybı oranı

Kurum Sağlık Kurulunca, sağlık kurulu raporları ve tıbbi belgeler incelenerek belirlenen oran olup, yüzde 40 ile 59 arasındaki oranlar m.28 kapsamında yaş şartı aranmadan yaşlılık aylığı için ayrı eşikler doğurur.

Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: hangi şartlar aranır?

• Sigortalının, ikinci fıkranın (a) bendinde belirtilen yaş şartını doldurmuş olması ve en az 9000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş bulunması gerekir (ilk defa bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar için); 4/1-a kapsamında sigortalılar için bu gün sayısı 7200 gündür.
• Yaş şartı, ikinci fıkranın (b) bendindeki takvim tablosuna göre (2036-2047 arasında kademeli artış, 2048'den itibaren 65) belirlenir ve prim gün sayısı şartının doldurulduğu tarihteki yaş haddi esas alınır.
• Sigortalı, yaş hadlerine 65 yaşını geçmemek üzere üç yıl eklenmesi ve en az 5400 gün prim bildirilmesi şartıyla da aylıktan yararlanabilir (üçüncü fıkra alternatifi).
• Sigortalılık başlangıcından önce malullük derecesinde hastalık veya engelli olup malullük aylığı alamayan sigortalı için en az on beş yıl sigortalılık ve en az 3960 gün prim bildirilmesi gerekir.
• Çalışma gücü kaybı oranı yüzde 50-59 olan sigortalı için en az 16 yıl sigortalılık ve 4320 gün; yüzde 40-49 olan için en az 18 yıl sigortalılık ve 4680 gün prim bildirilmesi gerekir; bu hâllerde yaş şartı aranmaz.
• Maden işyerlerinin yeraltı işlerinde en az 20 yıl sürekli veya münavebeli çalışan sigortalılar için yaş şartı 50 olarak uygulanır.
• Kadın sigortalının, başkasının sürekli bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunması hâlinde, 17/4/2008 sonrası prim gün sayılarının dörtte biri prim toplamına eklenir ve bu süre yaş hadlerinden indirilir.
• Sigortalının işten ayrılması (4/1-a), faaliyeti bırakacağını beyan ederek yazılı istekte bulunması (4/1-b) veya emekliye sevk onayı alıp ilişiğinin kesilmesi (4/1-c) gerekir.
• 4/1-b kapsamındaki sigortalı için yazılı talep tarihi itibarıyla genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığına ilişkin prim ve prime ilişkin her türlü borcun bulunmaması gerekir.

Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: hangi sonuçları doğurur?

• Şartlar gerçekleştiğinde sigortalıya yaşlılık aylığı bağlanır; aylığın başlangıcı ve hesaplanması m.29 ile ilgili yönetmelik hükümlerine bağlıdır.
• Kadın sigortalı için 58 yaş, erkek için 60 yaş (2036'dan itibaren kademeli artış) ve 9000 gün prim şartı gerçekleşmezse yaşlılık aylığı bağlanmaz; 4/1-a sigortalılarında 7200 gün uygulanır.
• Yüzde 40-59 çalışma gücü kaybı bulunan sigortalının yaş şartı aranmaksızın aylık almasına olanak tanınır; bu sigortalılar kontrol muayenesine tabi tutulabilir.
• 55 yaşını dolduran ve erken yaşlanmış tespit edilen sigortalı, yaş dışı şartları taşıyorsa aylık alır.
• Yazılı istek ve işten ayrılma koşulu yerine getirilmezse aylık bağlanmaz; kuruma yazılı başvuru yapılmadan Kurum tarafından kendiliğinden aylık bağlanması mümkün değildir.
• 4/1-b sigortalısının yazılı talep tarihinde prim ya da prime ilişkin borcu varsa aylık bağlanmaz.
• Kadın sigortalının ağır engelli çocuğu varsa 17/4/2008 sonrası prim gün sayılarının dörtte biri prim toplamına eklenir ve yaş hadlerinden de düşülür.

Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Eski ya da mülga dönem oranlarını (ör. 58 yaş ve 7000 gün) güncel metinde de aynen uygulamak; her zaman m.28 ikinci fıkrasının güncel metnine bakmak gerekir.
• Yaş şartının sigortalılık başlangıcı tarihindeki yaş haddine göre değil, prim gün sayısı şartının doldurulduğu tarihteki yaş haddine göre belirlenmesi gerektiğini gözden kaçırmak.
• Yüzde 40-59 çalışma gücü kaybında yaş şartının aranmayacağını, ancak sigortalılık süresi ve prim gün sayısının yine aranacağını unutmak.
• 4/1-a sigortalısı için 9000 gün şartını uygulamak; bu sigortalılar için prim gün sayısı 7200 gündür.
• Sigortalının yazılı istekte bulunmadan ya da işten ayrılmadan Kurumun aylığı kendiliğinden bağlayabileceğini düşünmek; yazılı istek ve ayrılma şarttır.
• 4/1-b sigortalısında genel sağlık sigortası primi dahil borç bulunmasının aylığı engelleyeceğini gözden kaçırmak.
• Kadın sigortalının ağır engelli çocuk indiriminin, yalnızca 17/4/2008 sonrası prim gün sayılarının dörtte biri üzerinden yapıldığını ve yaş haddinden indirildiğini unutmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları yerine getirilmişse de işten ayrılma veya yazılı istek yapılmadan aylığın kendiliğinden bağlanamayacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/80 E., 2024/200 K., 24.04.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2022/1183 E., 2023/1084 K., 15.11.2023)
• Yazılı istek tarihini izleyen ayın başından itibaren aylık bağlanacağı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/80 E., 2024/200 K., 24.04.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2022/1183 E., 2023/1084 K., 15.11.2023)
• Yüzde 59 çalışma gücü kaybı nedeniyle emekliliğe ayrılan sigortalının, m.28'deki yüzde 50-59 hükmünden yararlandığı kabul edilmektedir. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2024/228 E., 2025/128 K., 17.02.2025)
• Sigortalının yazılı istekte bulunması hâlinde aylık bağlanabileceği yönündeki yorum, m.28 dokuzuncu fıkra hükmüne dayanılarak değerlendirilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/282 E., 2024/39 K., 31.01.2024)
• Yaşlılık aylığına hak kazanmış sigortalının, emeklilik için iş sözleşmesini feshettiği sırada yazılı belge ile hakkını kanıtlaması gerektiği; sonradan Kurumdan alınan belgeyle kıdem tazminatı talep edilemeyeceği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2018/176 E., 2021/1397 K., 11.11.2021)
• Yaş şartı ile prim gün sayısı şartının birlikte değerlendirildiğinde, yaş haddinin prim gün sayısı şartının doldurulduğu tarihteki yaş olarak esas alındığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2018/539 E., 2018/1285 K., 27.06.2018)

Nasıl ispat edilir?

• Yaşlılık aylığını talep eden sigortalı, yaş, sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarının gerçekleştiğini ispatla yükümlüdür; bu bilgiler Kurum kayıtları ve nüfus kaydı ile belgelenir.
• Yüzde 40-59 çalışma gücü kaybı iddiasında bulunan sigortalı, Kurum Sağlık Kurulu kararı ve dayanağı tıbbi belgelerle oranı ispatlamalıdır.
• Yazılı istek ve işten ayrılma koşulu, sigortalının kuruma verdiği dilekçe ve işverenin bildirdiği çıkış kaydı ile ispatlanır; bu belgelerin bulunmaması aylığın bağlanmamasına yol açar.
• 4/1-b sigortalısının yazılı talep tarihinde prim borcunun bulunmadığını ispat yükü sigortalıya aittir; Kurum borç kaydını kendiliğinden araştırabilir.
• Erken yaşlanma tespiti, sağlık kurulu raporu ile belgelendirilir; yaş dışı şartların varlığı ise sigortalılık ve prim kayıtlarıyla ispatlanır.
• Kadın sigortalının ağır engelli çocuk bakımına ilişkin indirim iddiası, sağlık kurulu raporu ve bakım yükümlülüğünü gösteren belgelerle ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.4: Sigortalılık kapsamını belirler; m.28'deki 4/1-a, 4/1-b ve 4/1-c ayrımı bu maddeye göre yapılır.
• 5510 sayılı Kanun m.25: Malullük derecesinin tespitini düzenler; m.28'deki sigortalılık başlangıcından önce malul sayılma ve oran esaslı yaşlılık aylığı için bu maddeye bakılır.
• 5510 sayılı Kanun m.26: Malullük aylığını düzenler; m.28 yaşlılık aylığını ayrı bir hak olarak kurar, iki hak arasında seçim yapılmasını öngörmez ancak sıralama için bakılır.
• 5510 sayılı Kanun m.29: Yaşlılık aylığının hesaplanmasını düzenler; m.28 aylık bağlanmasının şartlarını gösterir.
• 5510 sayılı Kanun m.94: Kontrol muayenesine tabi tutulmanın dayanağıdır; yüzde 40-59 çalışma gücü kaybı olan sigortalılar bu muayeneye tabi olabilir.
• 5510 sayılı Kanun Geçici 4. madde: 5434 sayılı Kanun kapsamındaki geçiş hükümlerini düzenler; eski mevzuata tabi sigortalılarda m.28 yerine bu geçici hükümler uygulanır.

5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar ile (c) bendine göre 17/4/2008 tarihinden sonra ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başlayanların yaşlılık aylığının hesaplanma yöntemini düzenler. Hesaplamanın iki unsuru olan ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranı, 28. maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarına göre aylığa hak kazananlar için oran kuralları ve yıllık artışların uygulanma biçimi bu maddede yer alır. Yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarını (yaş, prim ödeme süresi, işten ayrılma, başvuru) düzenlemez (m.28). Malullük aylığı, ölüm sigortası aylığı ve aylıkların alt sınırı bu maddede yer almaz (m.26, m.33, geçici hükümler). Geçiş dönemindeki eski sigortalılara uygulanan karma hesap yöntemi ile 8/9/1999 öncesi ve sonrası sigortalılığa ilişkin ayrım da bu maddenin kapsamı dışındadır (geçici m.82 ve ilgili geçici hükümler).

Yaşlılık aylığının hesaplanması: hangi şartlar aranır?

• Sigortalının 4. maddenin birinci fıkrasının (a) veya (b) bendi kapsamında ya da (c) bendine göre 17/4/2008 tarihinden sonra ilk defa sigortalı olarak çalışmaya başlamış olması gerekir; bu gruptaki sigortalıların aylığı bu madde ile hesaplanır.
• Her yıla ait prime esas kazançların, kazancın ait olduğu yıldan aylık talep tarihine kadar her yıl gerçekleşen güncelleme katsayısıyla güncellenmesi ve toplamının bulunması gerekir.
• Ortalama aylık kazancın, güncellenmiş kazanç toplamının itibari hizmet süresi ve fiili hizmet süresi zammı hariç toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle bulunan ortalama günlük kazancın otuz katı olarak hesaplanması gerekir.
• Aylık bağlama oranının, toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için yüzde iki olarak uygulanması ve 360 günden eksik süreler orantılı dikkate alınarak belirlenmesi gerekir.
• Aylık bağlama oranının yüzde doksanı geçmemesi gerekir.
• 28. maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarına göre aylığa hak kazanan sigortalılarda oran, çalışma gücü kayıp oranı esas alınarak yüzde elliyi geçmeyecek biçimde üçüncü fıkraya göre tespit edilmelidir; prim ödeme gün sayısı 9000 günden fazla olanlarda ise toplam prim ödeme gününe göre oran belirlenir.
• 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılar için bu hesapta 9000 gün yerine 7200 gün ve yüzde elli yerine yüzde kırk uygulanması gerekir.
• Hesaplanan aylığın başlangıç tarihinin yılın ilk altı aylık dönemine rastlaması halinde Ocak ödeme dönemi için, ikinci altı aylık dönemine rastlaması halinde önce Ocak, sonra Temmuz ödeme dönemi için 55. maddenin ikinci fıkrasına göre gelir ve aylıklara uygulanan artış oranlarının uygulanması gerekir.

Yaşlılık aylığının hesaplanması: hangi sonuçları doğurur?

• Yaşlılık aylığı, ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranının çarpımıyla bulunan tutardır.
• Aylık bağlama oranı yüzde doksanı geçemez; üst sınırın üzerindeki prim ödeme günleri oranı artırmaz.
• 28. maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarına göre aylığa hak kazananlarda oran yüzde elliyi geçemez.
• Prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olanlarda oran, çalışma gücü kayıp oranı ve 9000 gün esas alınarak hesaplanır.
• (a) bendi kapsamındaki sigortalılar için 7200 gün ve yüzde kırk değerleri uygulanır.
• Aylığın başlangıç tarihi yılın ilk altı aylık dönemindeyse Ocak artışı, ikinci altı aylık dönemindeyse önce Ocak sonra Temmuz artışı uygulanarak aylık hesaplanır.
• Madde, bu hesabın dışında kalan eski sigortalılar için geçerli değildir; onlar için karma hesap yöntemi ayrıca uygulanır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yaşlılık aylığının hesabında 8/9/1999 sonrası ve 30/4/2008 sonrası ilk defa çalışmaya başlayanlar için 5510 m.29 esas alınır ve 01.10.2008 sonrası sigortalılık süreleri üzerinden aylık hesaplanır. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/3941 E., 2019/589 K., 21.05.2019)
• Yaşlılık aylığı hesabında yanlışlığın giderilmesi ve yasal düzenlemeye uygun aylık tespiti istemi, eski ve yeni sistemin karma hesabına ilişkin Yargıtay uygulamasında reddedilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2025/11677 E., 2025/14735 K., 04.11.2025)
• Eski dönemde sigortalı olanlar için kademeli geçiş kuralları ile 5510 m.29 hükmünün birlikte değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2018/415 E., 2021/850 K., 24.06.2021)

Nasıl ispat edilir?

• Aylığın doğru hesaplandığını iddia eden davalı Kurum, hesaba esas prim ödeme gün sayısını ve prime esas kazanç bildirimlerini belgelerle ortaya koymakla yükümlüdür.
• Sigortalı, aylığın yanlış hesaplandığını ileri sürüyorsa hesaba esas prim gün sayısı ve kazançlara ilişkin kayıtları, sicil ve bildirim belgelerini delil olarak sunmakla yükümlüdür.
• Davalı Kurum, isteğe bağlı prim ödemesi veya başka bir süreyi savunuyorsa bu iddiayı belgeyle ispatlamalıdır; tanık beyanı tek başına yeterli kabul edilmez. (10. Hukuk Dairesi, 2025/11677 E., 2025/14735 K., 04.11.2025)
• Aylığın başlangıç tarihinin hangi ödeme dönemine rastladığı, bağlama yazısı ve talep tarihi belgelerinden tespit edilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 m.4: Birinci fıkranın (a), (b) ve (c) bentleri, bu maddenin hangi sigortalılar bakımından uygulanacağını belirler.
• 5510 m.28: Dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca aylığa hak kazananlarda aylık bağlama oranının çalışma gücü kayıp oranına göre hesaplanmasını belirler.
• 5510 m.55: İkinci fıkrası, aylığın başlangıç tarihine göre uygulanacak Ocak ve Temmuz ödeme dönemi artış oranlarını düzenler.

5510 sayılı Kanun'un 30. maddesi, 4. maddenin birinci fıkrası (a), (b) ve (c) bentlerinde sayılan sigortalıların yaşlılık aylığının hangi tarihte başlayacağını, aylığın hangi hâllerde kesileceğini ve kesilen aylığın yeniden nasıl bağlanacağını düzenler. Ayrıca yaşlılık aylığı alan ve hastalık sigortasından geçici iş göremezlik ödeneği alan sigortalıların aylığının başlangıcını ve emeklilik sonrası çalışmanın aylığa etkisini düzenler. Madde, iş sözleşmesine tabi çalışanlar, bağımsız çalışanlar ve kamu görevlileri bakımından ayrı ayrı uygulanır. Yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarını (yaş, prim gün sayısı, sigortalılık süresi) düzenlemez (m.28); aylığın hesaplama yöntemini düzenlemez (m.29); malullük aylığını düzenlemez (m.26); aylığın alt sınırı ve sosyal güvenlik destek primi gibi ödeme ile ilgili hükümleri ayrı maddelerde yer alır ve bu maddede ayrıca ele alınmaz. Aylıkların devri ve haczi gibi usul ve koruma hükümleri de bu maddenin konusu dışındadır.

Yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Yazılı istek

Sigortalının yaşlılık aylığının bağlanmasını Kuruma yazılı olarak talep ettiği tarihtir. İş sözleşmesine tabi ve bağımsız çalışanlarda aylığın başlangıcını belirleyen temel olaydır.

Emekliye sevk onayı

Kamu görevlilerinde yetkili makamın, görevlinin emekliye ayrılmasına ilişkin verdiği onaydır. Kamu görevlisinin aylığının başlangıcı, bu onaya ve görevle ilişiğin kesildiği tarihe bağlanır.

İlişiğin kesilmesi

Kamu görevlisinin kurumuyla hizmet ilişkisinin sona ermesidir. Kamu görevlilerinde aylık, ilişiğin kesildiği tarihi izleyen ay başından bağlanır.

Kontrol muayenesi sonucu aylığın kesilmesi

Sağlık kurulu denetiminde aylığın kesildiği hâldir. Bu sigortalının yeniden aylık almak için yazılı istek üzerine aylığı hak kazanma tarihinden başlar.

Emeklilik sonrası çalışma

Yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra 5510 sayılı Kanuna tabi veya yabancı ülke mevzuatı kapsamında yeniden çalışmaya başlamaktır. Bu çalışma aylığın kesilmesine ya da kısmi aylık bağlanmasına yol açar.

Kısmi aylık

Emeklilik sonrası çalışmaya ait prim ödeme gün sayısına ve kazançlara göre hesaplanan, yeniden bağlanan aylığın ayrı bölümüdür. Yeni aylık, aylık başlangıç tarihindeki tutar ile bu kısmi aylığın toplamından oluşur.

Geçici iş göremezlik ödeneği

Hastalık sigortası kapsamında, sigortalının hastalığı nedeniyle çalışamadığı dönemde ödenen paradır. Bu ödenek alınırken yaşlılık aylığının başlangıcı ödeneğin bitiminden sonraki aya ertelenir.

Yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi: hangi şartlar aranır?

• Sigortalının 4. maddenin birinci fıkrası (a), (b) veya (c) bendinde yer alan bir sigortalılık hâlinde bulunması ve yaşlılık aylığına hak kazanmış olması gerekir.
• İş sözleşmesine tabi veya bağımsız çalışan sigortalı bakımından, aylığın başlangıcı için Kuruma yazılı istekte bulunulması gerekir.
• Kamu görevlisi bakımından, yetkili makamdan alınan emekliye sevk onayı ile görevle ilişiğin kesilmesi gerekir.
• Aylık, yazılı istek tarihini izleyen ay başından (a bendi) ya da ilişiğin kesildiği tarihi izleyen ay başından (b ve c bentleri) bağlanır.
• Yaşlılık aylığı alan sigortalı 4. maddenin birinci fıkrası (b) bendi kapsamında çalışmaya başlamışsa, aylığın kesilmesi için yazılı istekte bulunulması gerekir ve aylık talep tarihini izleyen ay başından kesilir.
• Sigortalı aylık bağlandıktan sonra yeniden çalışmaya başlamışsa, aylığın kesilmesi çalışmaya başlanan tarihi izleyen ödeme dönemi başında gerçekleşir.
• Aylığın başlangıcında geçici iş göremezlik ödeneği alınıyorsa, aylık ödeneğin verilme süresinin bittiği tarihi izleyen ay başından başlar; bağlanacak aylık ödeneğin tutarını aşarsa aradaki fark birinci fıkraya göre belirlenen tarihten verilir.
• Yeniden bağlanacak aylık için, işten ayrılma veya emekliye ayrılma ya da sevk tarihi yahut yazılı istek tarihi ile birlikte, ilgili ödeme dönemi başlangıcı belirlenmiş olmalıdır.

Yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi: hangi sonuçları doğurur?

• Yazılı istek veya emekliye sevk onayı ile görev ilişiğinin kesilmesi koşulları gerçekleştiğinde, yaşlılık aylığı madde metninde belirtilen ay başından itibaren bağlanır.
• İş sözleşmesine tabi çalışanlar ve bağımsız çalışanlar bakımından aylık, Kuruma yazılı istek yapılmadan bağlanmaz.
• Sigortalı aylık alırken 4/1-a kapsamında çalışmaya başlarsa, aylığı çalışmaya başladığı tarihi izleyen ödeme dönemi başında kesilir ve bu çalışma için sosyal güvenlik primi alınır.
• Sigortalı 4/1-a kapsamında çalışmaya başladıktan sonra işten ayrılıp yeniden aylık için yazılı istekte bulunursa, aylığı yazılı istek ya da görevden ayrılma tarihini izleyen ödeme döneminden itibaren yeniden hesaplanarak bağlanır.
• Yeniden bağlanan aylık, eski aylığın kesildiği tarihten sonraki artışlar dikkate alınarak hesaplanan tutar ile emeklilik sonrası çalışmaya ait kısmi aylığın toplamından oluşur.
• Emeklilik sonrası çalışmaya ait kısmi aylık, talep tarihindeki prim ödeme gün sayısının orantılı bölümü kadar ödenir.
• Geçici iş göremezlik ödeneği alan sigortalıda aylık başlangıcı, ödeneğin bittiği ayı izleyen ay başına ertelenir; bağlanacak aylık ödeneğin tutarından fazlaysa aradaki fark genel başlangıç tarihinden ödenir.
• Yaşlılık aylığı, ilgili hak sahibi için olan koşullara bağlı olarak 4/1-b bendi sigortalısının kesilme talebinde talep tarihini izleyen ay başından kesilir; bu hâlde fıkranın (a) bendi hükümleri de uygulanır.
• Bu maddedeki kurallara aykırı biçimde ödenen aylıklar, ilgili dönemdeki hukuka aykırılık sonucu olarak yersiz ödeme niteliğinde değerlendirilebilir.

Yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kamu görevlisi için yazılı istek tarihini başlangıç saymak; kamu görevlisinde başlangıç, emekliye sevk onayı üzerine görevle ilişiğin kesildiği tarihi izleyen ay başıdır.
• İş sözleşmesine tabi çalışanda görevden ayrılma tarihini başlangıç saymak; başlangıç yazılı istek tarihini izleyen ay başıdır.
• 4/1-a kapsamında yeniden çalışmaya başlayan sigortalıda aylığı istek tarihinden kesmek; kesilme çalışmaya başlanan tarihi izleyen ödeme dönemi başında gerçekleşir.
• 4/1-b kapsamında çalışmaya başlayıp aylık kesilmesi isteyen sigortalıda kesilmeyi ödeme dönemi başına bağlamak; kesilme talep tarihini izleyen ay başından olur.
• Geçici iş göremezlik ödeneği alan sigortalıda aylığı genel başlangıç tarihinden bağlamak; başlangıç ödeneğin bittiği ayı izleyen ay başıdır, fark kuralı ayrıca uygulanır.
• Yeniden bağlanan aylığı eski tutar üzerinden hesaplamak; yeni aylık, eski aylığın kesildiği tarihten sonraki artışlar ve kısmi aylık toplamı olarak belirlenir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yaşlılık aylığı hak kazanma tarihi ile aylığın fiilen bağlandığı tarih birbirinden ayrı değerlendirilir; Kurumun istemi olmadan aylık bağlanmadığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/1356 E., 2013/325 K., 06.03.2013)
• Kamu görevlisinde emekliye sevk onayının ve görevle ilişiğin kesildiği tarihin ispatı aylığın başlangıcını belirlediğinden, bu belgelerin dosyada bulunup bulunmadığına göre karar değişmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/1356 E., 2013/325 K., 06.03.2013)
• Emekliye sevk onayının sonradan düzenlenmesi halinde aylığın başlangıcı kabul edilmemekte, onay tarihi esas alınmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/545 E., 2025/425 K., 02.07.2025)
• Yazılı istek konusunda Kurumun beyanı ve davacının yazılı belgelerle ispat yükü birlikte değerlendirilmekte; istek tarihi belirsizse aylığın başlangıcı tartışmalı olmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/444 E., 2025/704 K., 12.11.2025)
• Emeklilik sonrası çalışmaya ait kısmi aylık hesabında talep tarihindeki prim ödeme gün sayısının esas alındığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2023/403 E., 2023/712 K., 05.07.2023)
• Geçici iş göremezlik ödeneği alan sigortalının aylık başlangıcının ödeneğin bittiği aya ertelenmesi, ödeneğin tutarının aylığın tutarından az olmasına bağlı olarak uygulanmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2022/1066 E., 2023/301 K., 05.04.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Yaşlılık aylığının başlangıcını talep eden sigortalı, yazılı istek tarihini veya emekliye sevk onayını ve görevle ilişiğin kesildiği tarihi belgeyle ispatlamakla yükümlüdür.
• Yazılı istek, Kuruma verilen dilekçe ya da kayıt ile ispatlanır; sözlü başvuru tek başına başlangıç tarihi için yeterli kabul edilmez.
• Kamu görevlisinde emekliye sevk onayı ve görevden ayrılış belgesi, ilişiğin kesildiği tarihi gösteren resmi belgeyle ispatlanır.
• Aylığın kesilmesini ya da (a) bendi sigortalısının çalışmaya başladığını ileri süren taraf, çalışma tarihini ve prim bildirimini belgeyle ispatlamakla yükümlüdür.
• Geçici iş göremezlik ödeneğinin verilme süresi, Kurumun ödeme kayıtlarıyla ispatlanır; bu kayıt aylığın başlangıç tarihini belirler. (Hukuk Genel Kurulu, 2024/545 E., 2025/425 K., 02.07.2025)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 m.4: Sigortalılık hâllerini (a, b, c bentleri) tanımlar; 30. madde bu bentlere göre aylık başlangıcını belirler.
• 5510 m.28: Yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarını düzenler; 30. madde hak kazanıldıktan sonra başlangıç ve kesilme tarihini belirler.
• 5510 m.29: Yaşlılık aylığının hesaplanmasını düzenler; 30. maddede yeniden bağlanan ve kısmi aylığın tutarı bu hesaba göre belirlenir.
• 5510 m.80: Emeklilik sonrası çalışmada prime esas kazancı belirler; üçüncü fıkrada yeniden çalışan sigortalının prim alınmasında kullanılır.
• 5510 m.81: Emeklilik sonrası çalışan sigortalıdan alınacak kısa ve uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primlerini düzenler.
• 5510 m.88: Yaşlılık aylığından tahsili gerekli alacaklar ile nafaka kesintisinin usulünü düzenler; maddenin uygulanmasında aylığın haczi ve devri sınırlarını belirler.

5510 sayılı Kanun'un 31. maddesi, işten ayrılan veya işyerini kapatan ve yaşlılık aylığı için gerekli yaş şartını doldurmasına rağmen malullük ve yaşlılık aylığına hak kazanamayan sigortalıya, prim bildirimine göre güncel katsayı ile güncellenmiş toptan ödeme yapılmasını düzenler. Ayrıca toptan ödeme almış ve yeniden bu Kanuna tabi olarak prim bildirilmiş kişilerin bu hizmetlerinin ihyasını (yeniden dikkate alınmasını) ve bunun için gereken ödeme ve başvuru şartlarını düzenler. Madde, 4. maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar bakımından uygulanır; (c) bendi yönünden yalnız ilk defa bu kapsamda sigortalı olanlar için geçerlidir. Maddenin toptan ödemenin hesap yöntemini, yaşlılık aylığının bağlanma koşullarını (m.28), malullük aylığı koşullarını (m.26) ve ölüm sigortası aylığını (m.33) düzenlemez. Toptan ödemenin ayrıca ödeme türleri (m.36) ile ölen sigortalının hak sahiplerine yapılan toptan ödemesi ve yaşlılık aylığının başlangıcı ve kesilmesi konuları da bu maddenin dışındadır. Hizmet borçlanması (m.41) ve prim ödeme süreleri de ayrı hükümlere bağlıdır."

Yaşlılık toptan ödemesi ve ihya: hangi kavramlar bilinmeli?

Toptan ödeme

Yaşlılık aylığına hak kazanamayan sigortalıya, ödenen primlerin yıllık tutarlarının güncellenerek tek seferde ödenmesidir. Aylık yerine geçen bir tasfiye ödemesidir ve sürekli gelir sağlamaz.

Güncelleme katsayısı

Her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısıdır. Prim tutarının ait olduğu yıldan yazılı istek tarihine kadar her yıl için ayrı ayrı uygulanır.

Yazılı istek tarihi

Sigortalının toptan ödeme talebini kuruma yazılı olarak ilettiği tarihtir. Güncelleme süresi bu tarihe kadar hesaplanır.

Hizmetlerin ihyası

Toptan ödeme ile tasfiye edilmiş hizmetlerin, ilgilinin yeniden sigortalı olarak prim bildirimi üzerine yeniden Kanun uygulamasında dikkate alınmasıdır. Bunun için ödemenin geri yatırılması gerekir.

İlk defa (c) bendi kapsamında sigortalı

Kamu görevlisi olarak 4/1-c kapsamında ilk kez sigortalı olan kişidir. Yalnız bu kişilerin m.31 kapsamında toptan ödemesi söz konusu olabilir.

Yaşlılık toptan ödemesi ve ihya: hangi şartlar aranır?

• Sigortalının 4. maddenin birinci fıkrasının (a), (b) veya ilk defa (c) bendi kapsamında sigortalı olması gerekir.
• Sigortalının çalıştığı işten herhangi bir nedenle ayrılmış veya işyerini kapatmış olması gerekir.
• Sigortalının yaşlılık aylığı için gereken yaş şartını doldurmuş olması, buna karşın malullük ve yaşlılık aylığına hak kazanamamış olması gerekir.
• Sigortalının yazılı başvuruda bulunması gerekir; toptan ödeme yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için yapılır.
• (a) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılarda toptan ödemenin esası kendi adına bildirilen primlerdir; (b) bendinde ise sigortalının kendi ödediği malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primleridir.
• Ödenecek tutar, her yıla ait prim tutarının o yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenmesiyle bulunur.
• Yeniden sigortalı olup prim bildirilmiş kişinin ihya için yazılı müracaatta bulunması gerekir.
• İhya için, aldığı toptan ödemenin ödeme tarihi ile yazılı istek tarihi arasındaki yıllar için güncellenmiş tutarın, ilgiliye tebliğ tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi gerekir.

Yaşlılık toptan ödemesi ve ihya: hangi sonuçları doğurur?

• Şartlar gerçekleştiğinde sigortalıya, her yıla ait prim tutarının güncellenmiş toplamı toptan ödeme olarak verilir.
• Yaş şartını doldurmayan ya da işten ayrılmayan sigortalıya bu madde uyarınca toptan ödeme yapılmaz.
• Yazılı istek yapılmamışsa toptan ödeme için ilgilinin talebi aranır; kurum kendiliğinden ödeme yapmaz.
• Toptan ödemesi tasfiye edilmiş ve yeniden prim bildirilmiş kişi yazılı başvuruda bulunmazsa, hizmetleri ihya edilmez.
• İhya için güncellenmiş tutarın ödenmesi gerekir; ödeme tebliğ tarihini izleyen ayın sonuna kadar yapılmazsa hizmetler ihya edilmez.
• Ödeme ve başvuru şartları yerine gelince tasfiye edilen hizmetler bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınır.

Yaşlılık toptan ödemesi ve ihya: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Toptan ödemeyi yaşlılık aylığı hesabı gibi prim gün sayısı ve aylık bağlama oranı üzerinden yapmak; m.31 ödemesi yıllık prim tutarlarının güncellenmesidir.
• Güncellemeyi ödeme tarihine göre yapmak; metin her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısını ve yazılı istek tarihine kadar olan süreyi esas alır.
• (b) bendi sigortalısında yalnız işverence bildirilen primleri esas almak; bu bentte sigortalının kendi ödediği primler dikkate alınır.
• Yaş şartını doldurmamış ya da işten ayrılmamış sigortalıya toptan ödeme yapılabileceğini kabul etmek.
• İhya için yeniden prim bildirilmesini yeterli saymak; yazılı başvuru ve güncellenmiş tutarın süresinde ödenmesi de gerekir.
• Maddede yazılı olmayan bir süre veya tutar uydurmak; madde metninde ihya ödemesi için yalnız tebliğ tarihini izleyen ayın sonu öngörülmüştür.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yaş şartını doldurup aylık bağlanamayan sigortalının talebi üzerine, güncel katsayı ile hesaplanan toptan ödemenin istenebildiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2024/3415 E., 2025/2943 K., 25.02.2025; 10. Hukuk Dairesi, 2021/1492 E., 2022/16340 K., 20.12.2022)
• Toptan ödemede güncelleme katsayısının ödeme tarihine değil, her yılın gerçekleşen katsayısına göre uygulanması gerektiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2024/3415 E., 2025/2943 K., 25.02.2025; 10. Hukuk Dairesi, 2023/12271 E., 2024/110 K., 16.01.2024)
• Önceden 4/c kapsamında çalışıp emekli olan ve son işinde aylık bağlanamayan kişinin m.31 ile toptan ödeme isteyebildiği görülmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/13775 E., 2025/2938 K., 25.02.2025)
• Toptan ödeme hesabında kurumun uyguladığı yöntemin güncelleme katsayısı yönünden denetlenebildiği, hatalı hesap halinde farkın istenebildiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/12271 E., 2024/110 K., 16.01.2024)
• 4/a ve 4/b kapsamında prim ödemelerinin m.31 uyarınca her primin güncellenerek istenebildiği yönünde talepler ileri sürülmüştür. (10. Hukuk Dairesi, 2024/118 E., 2024/7584 K., 03.07.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Toptan ödemeyi talep eden sigortalı, yaş şartını doldurduğunu, işten ayrıldığını ya da işyerinin kapandığını ve aylık bağlanamadığını ispatlamakla yükümlüdür; bu hususlar kurum kayıtları ve nüfus belgesiyle ispatlanır.
• Ödenecek tutarın hesabı için sigortalının her yıla ait prim bildirimlerini gösteren kurum kayıtları esas alınır; kurum bildirimleri yönünden ispat yükü kurumdadır.
• Yazılı istek tarihi, ispatı talep sahibine ait olmak üzere dilekçe ve kurum kayıtlarıyla belirlenir.
• Yeniden prim bildirilmesi ve ihya talebi, yazılı başvuru ile sigortalının ödeme yaptığının belgelenmesiyle ispatlanır.
• Kurumun hesap yönteminin hatalı olduğunu ileri süren taraf, güncelleme katsayılarının doğru uygulanmadığını bilirkişi raporu ile ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.4: Sigortalılık kategorilerini (a), (b), (c) bentleri olarak belirler; m.31 bu bentlere göre farklı prim esasları getirir.
• 5510 sayılı Kanun m.28: Yaşlılık aylığı bağlanmasının koşulları ve yaş şartını düzenler; m.31 bu şartı dolduran ama aylık bağlanamayan kişiyi ele alır.
• 5510 sayılı Kanun m.26: Malullük aylığı koşullarını düzenler; m.31 malullük aylığına hak kazanamayan kişiye toptan ödeme yapar.
• 5510 sayılı Kanun m.36: Ölen sigortalının hak sahiplerine yapılan toptan ödemeyi düzenler; m.31'in sigortalı için öngördüğü ödemeden ayrıdır.
• 5510 sayılı Kanun m.49: Uygulamada m.31 ile birlikte toptan ödemeye ilişkin talepte ileri sürülen bir hükümdür; ilgili kararlarda birlikte anılmıştır.

5510 sayılı Kanun'un 32. maddesi, ölüm sigortasından sağlanan hakları sayar ve ölüm aylığının bağlanma koşullarını düzenler. Madde, ölen sigortalının hak sahiplerine ölüm aylığı, ölüm toptan ödemesi, aylık alan kız çocuklarına evlenme ödeneği ve cenaze ödeneği verilmesini kapsar. Ölüm aylığı bakımından sigortalılık süresi ve prim gün sayısı koşullarını, iş kazası ve sigorta haklarının kesilmesi hallerini ve genel sağlık sigortası primi şartını düzenler. Madde, 4. maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar bakımından uygulanır. Hak sahiplerinin kimler olduğunu (m.34), ölüm toptan ödemesinin ve diğer ödeneklerin ayrıntılı miktarlarını ve usulünü düzenlemez; bunlar 5510 sayılı Kanun'un ilgili maddelerinde yer alır. Aylığın ne zaman kesileceği ve hangi hallerde devam edeceği de bu maddede yer almaz.

Ölüm sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: hangi kavramlar bilinmeli?

Ölüm aylığı

Ölen sigortalının hak sahiplerine, madde koşullarının gerçekleşmesi halinde periyodik olarak bağlanan gelirdir. Yalnızca yazılı istek üzerine bağlanır.

Hak sahibi

Ölüm sigortasından yararlanabilecek kişilerdir ve mirasçılık sıfatından ayrı bir kavramdır. Mirası reddeden kişi hak sahibi olarak yararlanmaya devam edebilir. Kimlerin hak sahibi olduğu bu maddede değil, m.34'te belirlenir.

Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi

Uzun vadeli sigorta kollarına ilişkin prim türüdür. Ölüm aylığı için aranan prim gün sayısı bu primler üzerinden hesaplanır; kısa vadeli kollara ait primler sayılmaz.

Borçlanma süresi

Sigortalının kendi isteğiyle ödediği bedel karşılığında sayılan sürelerdir. Beş yıllık sigortalılık süresi aranırken borçlanma süreleri dikkate alınmaz.

Genel sağlık sigortası primi

Sağlık sigortası kapsamındaki prim yükümlülüğüdür. 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanların hak sahiplerine aylık bağlanması için ölen sigortalının kendi sigortalılığından doğan bu primin de ödenmiş olması gerekir.

Ölüm sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: hangi şartlar aranır?

• Ölüm aylığı talebinde bulunan kişinin, sigortalının ölümü nedeniyle hak sahibi olması ve bu hakkını yazılı istekle kurum nezdinde ileri sürmesi gerekir.
• Sigortalının 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sayılmadığı hallerde, en az 1800 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması gerekir.
• 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için, her türlü borçlanma süreleri hariç en az 5 yıl sigortalılık süresi bulunmalı ve toplam 900 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmalıdır.
• Sigortalının 47. maddede yazılı sebeplerle kazaya uğramış olması ya da malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı almakta iken ya da bu aylığa hak kazanmış ve işlemi tamamlanmamış olması gerekir.
• Bağlanmış bulunan malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı, sigortalı olarak çalışmaya başlama nedeniyle kesilmiş olmalıdır.
• 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanların hak sahiplerine aylık bağlanabilmesi için, ölen sigortalının genel sağlık sigortası primi dahil kendi sigortalılığından doğan prim ve prime ilişkin her türlü borcunun bulunmaması ya da ödenmiş olması gerekir.

Ölüm sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: hangi sonuçları doğurur?

• Koşullar gerçekleştiğinde ve hak sahipleri yazılı istekte bulunduğunda ölüm aylığı bağlanır.
• Yazılı istek yapılmadıkça aylık bağlanmaz.
• 1800 gün ya da 4/1-a için 5 yıl ve 900 gün koşulu sağlanmazsa ve sigortalı 47. maddedeki kaza ya da aylık durumlarından birinde bulunmuyorsa ölüm aylığı bağlanmaz.
• 4/1-b sigortalısının kendi sigortalılığından doğan genel sağlık sigortası primi dahil prim borcu ödenmemişse, hak sahiplerine aylık bağlanamaz.
• Madde 32 ölüm toptan ödemesi, evlenme ödeneği ve cenaze ödeneğini de ölüm sigortasının haklarına dahil eder; bu hakların koşulları ve miktarları ise bu maddede düzenlenmemiştir.
• Madde metninde bu koşulların aranmadığı, hak sahiplerine doğrudan verilen bir hak yoktur; her hak madde koşullarına bağlanmıştır.

Ölüm sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları: sık yapılan hatalar nelerdir?

• 4/1-a sigortalılarında 1800 günün yeterli olduğunu düşünüp beş yıl ve 900 gün koşulunu atlamak.
• Askerlik borçlanmasını 900 gün ve beş yıllık koşulun hesabına katmak; bu süreler borçlanma hariç hesaplanır.
• Genel sağlık sigortası primini ölüm aylığı koşulu olarak aramamak ya da 4/1-a sigortalılarında aramak; bu koşul yalnızca 4/1-b sigortalıları için geçerlidir.
• Ölüm aylığının geriye dönük olarak bağlanabileceğini varsaymak; yazılı istek tarihinden itibaren bağlanır.
• Ölüm toptan ödemesi, evlenme ödeneği ve cenaze ödeneğinin koşullarını bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bunlar yalnızca hak türü olarak sayılmıştır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• 4/1-a kapsamındaki sigortalılarda 1800 gün koşulu sağlanmış olsa bile beş yıllık sigortalılık süresi ve 900 gün prim koşulu birlikte aranmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/3167 E., 2019/36 K., 29.01.2019; Hukuk Genel Kurulu, 2017/386 E., 2017/1611 K., 13.12.2017)
• Askerlik borçlanması, 900 günlük ve beş yıllık koşulun hesabına dahil edilmemekte; buna karşılık 1800 günlük koşul hesabında borçlanma süresi dikkate alınabilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2016/411 E., 2019/567 K., 16.05.2019; Hukuk Genel Kurulu, 2016/1507 E., 2017/1747 K., 13.12.2017; Hukuk Genel Kurulu, 2016/1606 E., 2017/1609 K., 13.12.2017)
• Hak sahiplerinin 1800 gün ya da 4/1-a için 900 gün ve beş yıl koşulunu sağlaması uygulamada hesaplanarak değerlendirilmekte; koşul sağlanmazsa aylığın bağlanmasının mümkün olmadığı kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2016/1507 E., 2017/1747 K., 13.12.2017; Hukuk Genel Kurulu, 2016/1606 E., 2017/1609 K., 13.12.2017)
• Aylık talebi süresinde yapılmamışsa talep tarihinden itibaren bağlanabilmekte; geriye dönük bağlanma yönündeki talepler kabul görmemektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2016/411 E., 2019/567 K., 16.05.2019)

Nasıl ispat edilir?

• Ölüm aylığını talep eden hak sahibi, sigortalının ölümünü ve kendi hak sahipliğini nüfus kayıtlarıyla ispatlar.
• Prim gün sayısı ve sigortalılık süresi, SGK hizmet dökümü ile ispatlanır; ispat yükü talep eden hak sahibindedir.
• Askerlik borçlanması veya başka borçlanma sürelerinin varlığı, borçlanma belgesi ve bedel ödemesinin kanıtlanmasıyla ispatlanır. Bu süreler 900 gün ve beş yıl koşulunda dikkate alınmadığından, bu ayrımın delili ayrıca önem taşır.
• 4/1-b sigortalısı için genel sağlık sigortası primi ve prime ilişkin borcun bulunmadığı ya da ödendiği, kurumun prim kayıtlarıyla ispatlanır. Kurum bu borcun varlığını ileri sürüyorsa bunu kendi kayıtlarıyla ispatlamakla yükümlüdür.
• Ölüm sigortası hakkının sona ermesi veya bağlanmasının reddedilmesi halinde kurum, bu sonucu doğuran koşulun gerçekleşmediğini kendi kayıtlarıyla ortaya koymalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.4: Sigortalılık kategorilerini belirler; 1. fıkranın (a) ve (b) bentleri, bu maddedeki farklı prim ve sigortalılık süresi koşullarının uygulanacağı grupları tanımlar.
• 5510 sayılı Kanun m.47: İş kazası ve meslek hastalığı sebeplerini düzenler; bu sebeplerle kazaya uğramış sigortalının hak sahiplerine aylık bağlanmasının koşulunu oluşturur.
• 5510 sayılı Kanun m.34: Ölüm sigortasında hak sahiplerini belirler; madde 32'nin aylık bağlanmasında kimlerin yararlanacağını tamamlar.

5510 sayılı Kanun'un 33. maddesi, sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine bağlanacak ölüm aylığının hesaplanmasında esas alınacak aylık tutarını belirler; bu kapsamda hesaba esas aylık türlerini (malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı; çalışma nedeniyle kesilmiş aylık; prim gün sayısına dayalı aylık) sıralar ve prim gün sayısına bağlı özel hesap kuralını ve bu aylığın alt sınırını düzenler. Madde kime uygulandığı bakımından 4. maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri ile 5. madde kapsamındaki sigortalıları ve bunların hak sahiplerini ilgilendirir. Hak sahibi kavramını, hak sahiplerine aylık bağlanma koşullarını (eşin, çocukların, ana-babanın durumunu) düzenlemez (m.34). Ölüm aylığının ne zaman başlayıp kesileceği ve artan hissenin paylaşımı da bu maddede yer almaz (m.34, m.35). İş kazası ve meslek hastalığı sonucu ölümlerde yapılacak gelir ve aylık birleştirmesi m.54 kapsamındadır. Sigortalılık ve prim ödeme koşulları ile ölüm aylığının bağlanabilmesi için gereken asgari prim gün sayısı m.32'de düzenlenmiştir.

Ölüm sigortasından bağlanacak aylığın hesaplanması: hangi kavramlar bilinmeli?

Hak sahibi

Sigortalının ölümü halinde ölüm aylığı almaya hak kazanan aile bireyleridir. Madde bu kişileri tanımlamaz; bunun için m.34 esas alınır. Ölüm aylığının hesabı hak sahiplerinin varlığına değil, sigortalının aylık esasına bağlıdır.

Prim ödeme gün sayısı

Sigortalının malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi ödediği günlerin toplamıdır. Madde, bu sayının 9000 günden az olup olmamasına göre iki ayrı hesap yöntemi öngörür. Sayının 7200 gün olarak uygulanacağı hal ayrıca belirtilmiştir.

Ölüm tarihi esas alınarak tespit edilen aylık

Malullük veya yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra sigortalı olarak çalışmaya başlaması nedeniyle aylığı kesilmiş sigortalının, ölüm tarihine göre 27. veya 30. maddeler uyarınca hesaplanacak aylığıdır. Aylığın kesilmiş olması bu yolun ön koşuludur.

En düşük yaşlılık aylığı (alt sınır)

Ölüm sigortasından dosya bazında her yıl bağlanan aylıkların, belirlenen yılın Ocak ayı itibarıyla yıl içi artışlar uygulanmadan hesaplanan tutarının altına düşmemesini sağlayan asgari tutardır. Karşılaştırma, bir önceki yılın son ödeme ayında aynı sigortalı grubu için ödenen en düşük yaşlılık aylığı ile yapılır.

Sürekli bakıma muhtaç malullük

Sigortalının başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda malul sayılarak aylık bağlanmasına hak kazanmasıdır. Bu hâlde, maddenin (a) ve (b) bentlerinin uygulanmasında bu durum dikkate alınmaz.

Ölüm sigortasından bağlanacak aylığın hesaplanması: hangi şartlar aranır?

• Ölüm aylığının hesabına esas alınacak aylığın, sigortalının almakta olduğu veya bağlanmasına hak kazandığı malullük, vazife malullüğü ya da yaşlılık aylığı olması gerekir (a bendi).
• Sigortalının, malullük veya yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra sigortalı olarak çalışmaya başlaması nedeniyle aylığının kesilmiş olması ve hesapta ölüm tarihi esas alınarak 27. veya 30. maddelere göre tespit edilecek aylığın kullanılması gerekir (b bendi).
• 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olmakla birlikte 32. maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi kapsamında malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi ödemiş bulunması gerekir (c bendi).
• (c) bendi uyarınca prim ödeme gün sayısı 9000 günden az ise 9000 gün, 9000 gün ve daha fazla ise toplam prim ödeme gün sayısı esas alınır; 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılar için ise 9000 gün yerine 7200 gün uygulanır.
• (c) bendi uyarınca aylık, 29. maddenin hükümlerine göre hesaplanır.
• 4. maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri ile 5. madde kapsamındaki sigortalıların ölümünde, ölüm sigortasından dosya bazında her yıl bağlanan aylık, aylık başlangıç tarihinin ait olduğu yılın Ocak ayı itibarıyla yıl içi artışlar uygulanmadan hesaplanan tutardan az olamaz.
• Alt sınır hesabında, bir önceki yılın son ödeme ayında aynı sigortalı grubu için ödenen en düşük yaşlılık aylığı karşılaştırma tutarıdır.
• Sigortalı sürekli bakıma muhtaç malul sayılarak aylık almaya hak kazanmışsa bu durum (a) ve (b) bentlerinin uygulanmasında dikkate alınmaz.

Ölüm sigortasından bağlanacak aylığın hesaplanması: hangi sonuçları doğurur?

• Sigortalının almakta olduğu ya da bağlanmasına hak kazandığı malullük, vazife malullüğü veya yaşlılık aylığı üzerinden hesaplanan tutar, ölüm aylığının esasını oluşturur.
• Malullük veya yaşlılık aylığı kesilmiş sigortalının ölüm aylığı, ölüm tarihi esas alınarak 27. veya 30. maddeye göre hesaplanır.
• Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi ödemiş sigortalının ölüm aylığı, 29. maddeye göre hesaplanır ve 9000 gün kuralı ile belirlenen gün sayısına göre tespit edilir.
• Prim ödeme gün sayısı 9000 günden az ise hesap 9000 gün üzerinden, 9000 gün veya daha fazla ise toplam prim gün sayısı üzerinden yapılır.
• 4/1-(a) kapsamında sigortalılarda hesap eşiği 9000 yerine 7200 gündür.
• Ölüm sigortasından bağlanan aylık, aynı yılın Ocak ayı itibarıyla hesaplanan tutarın altına düşemez; bu tutar bir önceki yılın son ödeme ayındaki en düşük yaşlılık aylığından az olamaz.
• Sürekli bakıma muhtaç malul sayılarak aylık bağlanmış sigortalı için bu durum (a) ve (b) bentlerinin uygulanmasında dikkate alınmaz; ölüm aylığı diğer bentlere göre hesaplanır.
• Madde, aylık hesabının esasını düzenler; hak sahiplerinin bu aylığa hak kazanıp kazanmadığı ve paylaşım ayrı maddelerde belirlenir.

Ölüm sigortasından bağlanacak aylığın hesaplanması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde metnindeki 9000 gün eşiğini 7200 gün eşiği ile karıştırmak; 4/1-(a) kapsamındaki sigortalılar için 7200 gün uygulanmasını gözden kaçırmak.
• Prim gün sayısı 9000'in altında kalan sigortalıda hesabı gerçek prim gün sayısı üzerinden yapmak; kanun 9000 gün üzerinden hesap yapılmasını öngörür.
• (b) bendi kapsamında ölüm tarihi esas alınmadan, kesilmeden önceki aylığın üzerinden hesap yapmak.
• Alt sınır karşılaştırmasını ölüm tarihindeki yaşlılık aylığı ile yapmak; metin bir önceki yılın son ödeme ayındaki en düşük yaşlılık aylığını esas alır.
• Alt sınırı yıl içi artışlar uygulanmış tutar üzerinden hesaplamak; metin yıl içi artışsız hesabı öngörür.
• Sürekli bakıma muhtaç malul sayılma durumunu (a) ve (b) bentlerinin uygulanmasında dikkate almak; metin bu durumu dikkate almamayı açıkça belirtir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ölüm aylığının hesabında, ölenin hangi aylığı aldığı veya hangi aylığa hak kazandığı ayrı ayrı belirlenmeden doğru tutarın bulunamayacağı kabul edilmektedir. (21. Hukuk Dairesi, 2019/1574 E., 2020/1001 K., 20.02.2020)
• Bir sigortalının eşinden ölüm aylığı alırken kendi çalışması nedeniyle yaşlılık aylığına da hak kazanması halinde, hangi aylığın esas alınacağının dosya kapsamındaki bilgilere göre ayrıca değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2023/9 E., 2023/384 K., 16.01.2023)
• Kurumun kendi raporuyla çelişen bir işlem yapmasının, ölüm aylığı taleplerinin reddinde gerekçe sayılamayacağı kabul edilmektedir. (21. Hukuk Dairesi, 2019/1574 E., 2020/1001 K., 20.02.2020)
• Sigortalı kendi çalışması nedeniyle ölüm aylığının hesabının değiştiğini ileri sürdüğünde, hesap tutarlarının kanunda öngörülen alt sınır ve gün sayısı kurallarıyla karşılaştırılarak incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (10. Hukuk Dairesi, 2014/720 E., 2014/10555 K., 12.05.2014)

Nasıl ispat edilir?

• Ölüm aylığının hesabına esas aylığı talep eden taraf, sigortalının hangi aylığı aldığını veya hangi aylığa hak kazandığını kurum kayıtları ve belgelerle ispatlamakla yükümlüdür.
• Prim ödeme gün sayısı, kurumun hizmet dökümü ve sigortalılık kayıtları ile ispat edilir; borçlanma gün sayısının dahil edilip edilmediği belgelerle gösterilmelidir.
• Sigortalının ölüm tarihi ve çalışma nedeniyle aylığının kesildiğine ilişkin belgeler, (b) bendi kapsamında hesabın yapılabilmesi için ibraz edilmelidir.
• Sürekli bakıma muhtaçlık nedeniyle aylık bağlandığını iddia eden taraf, bu durumu sağlık kurulu raporu ile ispatlamalıdır; kurum bu iddiayı çürütmek için aksini ispatlamakla yükümlüdür.
• Alt sınır uygulamasında, yıl içi artışsız hesap tutarı ile bir önceki yılın son ödeme ayındaki en düşük yaşlılık aylığını gösteren bordro ve ödeme kayıtları davacı tarafça sunulmalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 5510 sayılı Kanun m.4: Maddenin (a), (b) ve (c) bentleri ile alt sınır hükmünde sigortalı kapsamını belirleyen maddedir; özellikle birinci fıkranın (a) bendi 7200 gün kuralının kapsamını çizer.
• 5510 sayılı Kanun m.5: Alt sınır hükmünde adı geçen ve ölüm aylığı hesabında ayrı değerlendirilen sigortalı grubunu oluşturur.
• 5510 sayılı Kanun m.27: Çalışma nedeniyle aylığı kesilen sigortalının ölüm tarihine göre yeniden hesaplanacak aylığının tespit kuralını içerir (b bendi).
• 5510 sayılı Kanun m.29: Prim ödeme gün sayısına dayalı (c bendi) aylığın hesaplama yöntemini belirler.
• 5510 sayılı Kanun m.30: Ölüm tarihi esas alınarak yeniden hesaplanacak aylığın (b bendi) tespit kurallarından birini oluşturur.
• 5510 sayılı Kanun m.32: Ölüm sigortasından yararlanma için gereken asgari prim ödeme koşullarını ve (c) bendinde anılan malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi ödemesi şartını düzenler.
• 5510 sayılı Kanun m.34: Hak sahiplerine bağlanacak aylıkların kimlere ve hangi oranda bağlanacağını düzenler; bu madde ile birlikte uygulanır.
• 5510 sayılı Kanun m.54: İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölümlerde gelir ve aylıkların birleştirilmesini düzenler; bu madde ile ayrı uygulanır.