Serbest meslek makbuzları, ücretlere ait kayıt ve vesikalar

Bu madde, serbest meslek erbabının mesleki faaliyetlerinden doğan tahsilatlarda makbuz düzenleme ve verme yükümlülüğünü ile müşterinin makbuzu isteme ve alma yükümlülüğünü düzenler. Kapsamı, tahsilatın türü ve miktarından bağımsız olarak "her türlü tahsilat" biçiminde kuruludur. Maddenin uygulandığı kişiler serbest meslek erbabı ile bu meslek erbabının hizmetinden yararlanan müşterilerdir. Madde, makbuzun şekil ve içeriğini, nüsha sayısını ayrıntılı biçimde belirlemez; serbest meslek makbuzunun şekli, düzenlenme usulü ve kullanılacak belge ayrıntıları başka hükümlerde yer alır. Madde, yükümlülüğe aykırılığın vergi cezasını ve bu cezanın miktarını düzenlemez; bu konu VUK'un ceza hükümlerinde yer alır. Madde, serbest meslek kazancının vergilendirilmesini, gelir vergisi beyanını ve tahsilat tutarının kayda alınmasını düzenlemez; bunlar gelir vergisi ve defter tutma hükümlerinin konusudur.

Makbuz mecburiyeti: hangi kavramlar bilinmeli?

Serbest meslek erbabı

Bir hizmet akdiyle bir işverene bağlı olmaksızın, kendi kişisel sorumluluğu altında ve sermayeden çok kişisel bilgi ve uzmanlığa dayanarak hizmet ifa eden kişidir. Ticari işletme sahibi tacirler bu kavramın kapsamında değerlendirilmez.

Mesleki faaliyet

Serbest meslek erbabının mesleğinin gereği olarak yürüttüğü ve karşılığında tahsilat yaptığı işlerdir. Maddenin yükümlülüğü, bu faaliyetten doğan tahsilatlar bakımından doğar.

Serbest meslek makbuzu

Mesleki faaliyetten doğan tahsilatın belgelendirildiği, iki nüsha düzenlenen ve bir nüshası müşteriye verilen belgedir. Madde, makbuzun biçimini ayrıntılı olarak düzenlemez.

Her türlü tahsilat

Mesleki faaliyet karşılığında alınan tüm bedellerdir. Maddede tutar veya tahsilatın şekline göre bir ayrım yapılmamıştır.

Makbuz mecburiyeti: hangi şartlar aranır?

• Ortada bir serbest meslek erbabının bulunması ve bu kişinin mesleki faaliyetinden bir tahsilatın yapılmış olması gerekir.
• Tahsilatın, serbest meslek erbabının kendi kişisel sorumluluğu altında yürüttüğü bir mesleki faaliyete ilişkin olması gerekir.
• Serbest meslek erbabı, tahsilat için iki nüsha serbest meslek makbuzu tanzim etmelidir.
• Serbest meslek erbabı, düzenlediği makbuzun bir nüshasını müşteriye vermelidir.
• Müşteri, makbuzu istemelidir ve almalıdır.

Makbuz mecburiyeti: hangi sonuçları doğurur?

• Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetine ilişkin her türlü tahsilat için makbuz düzenlemezse, bu yükümlülüğe aykırılık söz konusu olur ve buna ilişkin yaptırımlar uygulanır.
• Müşteri makbuz istemez ve almazsa, kendi yükümlülüğüne aykırı davranmış olur.
• Tahsilatın tutarı küçük olsa dahi maddenin metni bir alt sınır öngörmediğinden makbuz yükümlülüğü doğar.
• Madde, makbuz düzenleme yükümlülüğünün dışında bir vergi ödeme zamanı veya tutar belirlemez.

Makbuz mecburiyeti: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddeyi tacir faturası hükümleriyle karıştırmak; serbest meslek erbabı için fatura yerine makbuz düzenlenmesi gerektiğini gözden kaçırmak.
• Müşterinin makbuz istemediği durumda yükümlülüğün kalktığını varsaymak; madde müşteriye istemek yükümünü de açıkça yüklediğinden, talep olmaması yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.
• Tahsilat tutarının küçük olması halinde makbuz yükümlülüğünün doğmadığını sanmak; maddede tutar sınırı bulunmamaktadır.
• Makbuz düzenlenmesi yükümlülüğü ile gelir vergisi beyanını birbirine karıştırmak; bu madde yalnız belge düzenleme yükümlülüğünü düzenler.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargı kararları, maddedeki yükümlülüğün serbest meslek erbabının mesleki faaliyetinden doğan her tahsilat için geçerli olduğunu, tahsilatın tutarına göre bir ayrım yapılmadığını kabul etmektedir. (4. Daire, 2007/2465 E., 2009/1048 K., 27.02.2009; 4. Daire, 2006/2237 E., 2006/3102 K., 20.12.2006; 3. Daire, 2024/1963 E., 2025/680 K., 17.02.2025)
• Mahkemeler, serbest meslek makbuzu düzenlenmesi yükümlülüğünün tahsilatla birlikte doğduğunu ve müşterinin makbuz istemesinin bu yükümlülüğün ön koşulu olmadığını kabul etmektedir. (4. Daire, 2016/10489 E., 2021/1894 K., 30.03.2021; 4. Daire, 2016/10484 E., 2021/1890 K., 30.03.2021)
• Yargı kararları, makbuz verilmemesinin ilgili vergi cezası hükümleri bakımından değerlendirildiğini ve maddenin bu cezaya ilişkin ayrı bir düzenleme içermediğini kabul etmektedir. (4. Daire, 2016/10486 E., 2021/1895 K., 30.03.2021)

Nasıl ispat edilir?

• Makbuz düzenleme yükümlülüğünün ihlalini ileri süren idare, tahsilatın varlığını ve serbest meslek erbabının bu tahsilatı yaptığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Tahsilatın varlığı, banka kayıtları, tanık beyanı ve müşteri ifadesi gibi delillerle ispatlanabilir.
• Serbest meslek erbabı, düzenlediği makbuzu veya makbuzun verildiğini gösteren belgeyi ibraz ederek yükümlülüğünü yerine getirdiğini ispatlamalıdır.
• Müşterinin makbuz istemediğine ilişkin savunmasını ileri süren taraf, bu savunmayı ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 213 sayılı Kanun: Maddenin uygulanmasına ilişkin ceza ve yaptırım hükümleri Kanunun ilgili ceza bölümlerinde yer alır; bu madde yalnız yükümlülüğü belirler.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 237. maddesi, serbest meslek erbabının düzenlediği serbest meslek makbuzlarında bulunması gereken asgari içeriği ve bu makbuzların imzalanmasını ve seri ile sıra numarası ile teselsül ettirilmesini düzenler. Madde, serbest meslek faaliyeti yürüten gerçek kişiler ile bu faaliyetten doğan bedel karşılığında makbuz düzenlemekle yükümlü olan serbest meslek erbabı bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular arasında makbuzun düzenlenme zorunluluğunun kapsamı ve sınırları (m.236), makbuzun kime ve hangi hallerde verileceği ile fatura ya da diğer belgelerle ilişkisi, bunların vergi sonuçları ve ceza hükümleri (m.353 gibi ilgili hükümler) ayrıca düzenlenmemiştir. Ayrıca makbuz düzenlenmesinin yükümlülüğü ve belgelerin saklanması gibi usul hükümleri de bu maddenin kapsamı dışındadır.

Makbuz muhteviyatı: hangi kavramlar bilinmeli?

Serbest meslek makbuzu

Serbest meslek erbabının yaptığı iş karşılığında müşterisinden aldığı bedeli gösteren, 237. maddede sayılan asgari unsurları taşıyan belgedir. Ticari satışta düzenlenen fatura ile karıştırılmamalıdır; makbuz serbest meslek faaliyetine, fatura ise ticari satış ve iş görmeye bağlanır.

Serbest meslek erbabı

Serbest meslek faaliyetini yürüten ve bu faaliyet karşılığında makbuz düzenlemekle yükümlü kişidir. Kişinin tacir sayılıp sayılmaması, makbuz düzenleme yükümlülüğünün bu sıfata bağlı olup olmadığı ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Teselsül

Makbuzların seri ve sıra numarası verilerek art arda ve kesintisiz bir düzen içinde numaralandırılmasıdır. Amaç, düzenlenen her makbuzun izlenebilmesi ve kayıt dışı belge üretiminin önlenmesidir.

Seri ve sıra numarası

Makbuzun hangi seriye dahil olduğunu ve o seri içindeki sırasını gösteren numaralandırma unsurudur. Teselsülün araçlarıdır; numara verilmeden düzenlenen makbuz maddenin teselsül şartını karşılamaz.

İmza

Makbuzu düzenleyen serbest meslek erbabının makbuz üzerinde attığı el yazısı işaretidir. Maddede imzanın makbuzun geçerlilik unsuru olduğu açıkça yazılmıştır.

Makbuz muhteviyatı: hangi şartlar aranır?

• Makbuzda, makbuzu verenin soyadı ya da adı veya unvanı, adresi, vergi dairesi ve hesap numarası bulunmalıdır.
• Makbuzda müşterinin soyadı, adı veya unvanı ve adresi yer almalıdır.
• Makbuzda alınan paranın miktarı yazılmalıdır.
• Makbuzda paranın alındığı tarih yer almalıdır.
• Makbuz serbest meslek erbabı tarafından imzalanmalıdır.
• Serbest meslek makbuzları seri ve sıra numarası dahilinde teselsül ettirilmelidir.

Makbuz muhteviyatı: hangi sonuçları doğurur?

• Makbuz, 237. maddede sayılan unsurların hepsini taşıdığında ve imzalandığında yasal şekil şartını karşılar.
• Makbuzda sayılan unsurlardan biri eksikse makbuz maddenin şekil şartını taşımaz ve bu durum vergi usulü yaptırımlarına konu olabilir.
• Makbuzun seri ve sıra numarası ile teselsül ettirilmemesi, maddenin teselsül şartına aykırılık oluşturur.
• Maddenin uygulanmasının sonucu olarak makbuzun içeriğinin ve imzasının eksik olması, makbuzun hukuki değerini ve vergi incelemesinde kabul edilebilirliğini etkileyebilir; ancak bu sonuç madde metninde açıkça yazılı değildir.

Makbuz muhteviyatı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Serbest meslek makbuzu ile faturayı aynı şekil şartlarına tabi tutmak; faturaya ait kuralları makbuza uygulamak.
• Makbuzda sayılan unsurlardan birinin, örneğin müşterinin adresinin ya da vergi dairesinin, eksik olmasını önemsiz saymak; her birini zorunlu unsur olarak değerlendirmemek.
• Makbuzun imzasız düzenlenmesinin geçerli sayılabileceğini varsaymak; imzanın maddede zorunlu şekil unsuru olduğunu gözden kaçırmak.
• Teselsülü yalnızca makbuzun düzenlenmesinden sonra aranacak bir işlem olarak görmek; seri ve sıra numarası olmadan düzenlenen makbuzun eksik kabul edilmesi gerektiğini unutmak.
• Maddenin yalnızca içerik şartlarını düzenlediğini, makbuz düzenleme yükümlülüğünü ise 236. maddede aradığını göz ardı etmek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yargı kararları, 213 sayılı Kanun'un 236. ve 237. maddelerinin birlikte okunması gerektiğini ve serbest meslek makbuzunun hangi şartlarda, kime ve nasıl düzenleneceğini bu maddeler ile belirlediğini kabul etmektedir. (3. Daire, 2024/1963 E., 2025/680 K., 17.02.2025; 4. Daire, 2016/10489 E., 2021/1894 K., 30.03.2021; 4. Daire, 2016/10484 E., 2021/1890 K., 30.03.2021; 4. Daire, 2016/10486 E., 2021/1895 K., 30.03.2021)
• Kararlarda, serbest meslek makbuzunda bulunması gereken bilgilerin 237. maddede sayılan unsurlar olduğu ve bu unsurların makbuzda yer alması gerektiği kabul edilmektedir. (4. Daire, 2016/10489 E., 2021/1894 K., 30.03.2021; 4. Daire, 2016/10484 E., 2021/1890 K., 30.03.2021; 4. Daire, 2016/10486 E., 2021/1895 K., 30.03.2021)
• Serbest meslek avukatlığı ücretinde makbuz düzenlenmesi gerekip gerekmediği ve kime adına düzenleneceği sorusunun 236 ve 237. maddelerle birlikte değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2017/680 E., 2018/2 K., 17.01.2018)

Nasıl ispat edilir?

• Makbuzun 237. maddedeki unsurları taşıdığını ve imzalı olduğunu, makbuzu ileri süren kişi, yani vergi ya da usul bakımından belgeye dayanan taraf ispatlar; makbuzun varlığı ve içeriği yazılı belge ile ortaya konur.
• Makbuzun seri ve sıra numarası ile teselsül ettirildiğini de makbuzu düzenleyen serbest meslek erbabı ya da belgeye dayanan taraf ispatlar; numaralandırma kayıtları bu konuda temel delildir.
• Makbuz düzenlendiği iddia edilip de içeriği eksik ya da imzasız bulunduğunda, makbuzun geçerli olduğunu savunan taraf bu eksikliğin bulunmadığını ya da giderildiğini ispat eder.
• Makbuz düzenlenmesi gereken bir işlemde makbuzun hiç verilmediği iddiası, karşı tarafın ispat yükünü ve delil durumunu değiştirmez; belge yokluğunun ispatı için ilgili kayıtlar ve tanık beyanları değerlendirilir. (11. Ceza Dairesi, 2016/12879 E., 2019/9920 K., 23.12.2019)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 213 sayılı Kanun m.236: Serbest meslek makbuzunun hangi hallerde ve kime düzenleneceğini belirler; 237. madde ise düzenlenen makbuzun içeriğini ve numaralandırmasını düzenler.
• 213 sayılı Kanun m.353: Serbest meslek makbuzu düzenleme yükümlülüğüne aykırılığın idari yaptırımlarını düzenler; 237. maddedeki şekil eksikliklerinin yaptırım boyutu bu hükümle bağlantılıdır.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 238. maddesi, işverenlerin ücret ödemelerine ilişkin ücret bordrosu tutma yükümlülüğünü ve bordronun asgari içeriğini düzenler. Bordronun hangi ayı kapsadığının gösterilmesi, bordronun hazırlanma ve imza süresi ile işverenin bordroyu biçim bakımından serbestçe düzenleyebilmesi de bu maddenin konusudur. Madde, ücret bordrosu tutan işverenleri ve bu yükümlülüğe tabi ücret ödemelerini kapsar. Gelir Vergisi Kanunu bakımından vergiden muaf olan ücretlerle diğer ücret üzerinden vergiye tabi hizmet erbabına yapılan ödemeler için bordro tutulmayacağını belirtir. Ücret hesap pusulası verilmesi yükümlülüğünü (4857 sayılı İş Kanunu m.37) ve ücret kesme cezasını (4857 sayılı İş Kanunu m.38) düzenlemez. Bordronun vergi karnesi ve vergi tutarı gibi vergisel ayrıntıları dışında kalan iş hukuku yönleri ile ücret alacağının zamanaşımı ve dava usulü bu maddenin kapsamına girmez.

Ücret bordrosu: hangi kavramlar bilinmeli?

Ücret bordrosu

İşverenin her ay ödediği ücretleri kayıt altına aldığı, hizmet erbabının aldığını imzayla veya mühürle teyit ettiği belgedir. Bordro, ücret ödemesinin vergi yönünden izlenmesine de yarayan bir kayıt niteliğindedir.

Birim ücreti

Ücretin hangi ölçüye göre hesaplandığını gösteren tutardır. Aylık, haftalık, günlük, saatlik veya parça başı ücret olabilir ve bordroda bu ölçülerden hangisinin uygulandığı açıkça yazılır.

Vergi karnesi

Hizmet erbabının vergi bakımından kayıtlı olduğu belgedir. Bordroda yalnızca varsa tarih ve numarasının yazılması gerekir; yoksa bu bilgi zorunlu değildir.

Müessese sahibi veya müdürü

Bordroyu imzalamakla yetkili olan işveren ya da işyeri yöneticisidir. Bordroyu tanzim eden memurla birlikte imzalaması gereken kişidir.

Ücret bordrosu: hangi şartlar aranır?

• Ödeme yapan kişinin işveren sıfatı taşıması ve ödemenin hizmet erbabına yapılan ücret niteliğinde olması gerekir.
• Ödemenin Gelir Vergisi Kanunu bakımından vergiden muaf bir ücret olmaması veya vergiye tabi bir ücret olmasına rağmen bu madde kapsamında bordro tutulması gereken bir ödeme bulunması gerekir; vergiden muaf ücretlerde bordro tutulmaz.
• Bordronun her ay için tutulması, ödenen ücretlerin aya göre ayrılmış olması ve bordronun hangi aya ait olduğunun baş tarafında gösterilmesi gerekir.
• Bordroda hizmet erbabının soyadı ve adı ile ücretin alındığına dair imza veya mühür bulunmalıdır; ücretin ödenmesinde ayrıca makbuz alınmışsa bordroda imza veya mühür konulması zorunlu değildir.
• Bordroda varsa vergi karnesinin tarih ve numarası, birim ücreti, çalışma süresi veya ücretin ilgili olduğu süre ve ücret üzerinden hesaplanan vergilerin tutarı yer almalıdır.
• Bir aya ait bordro ertesi ayın yirminci gününe kadar hazırlanmalı, tarihlenmeli ve müessese sahibi veya müdürü ile bordroyu tanzim eden memur tarafından imzalanmalıdır.
• Bordronun biçimi, işverenin diledikleri şekilde düzenleyebilmesi için yukarıdaki asgari esaslara uygun olmalıdır.

Ücret bordrosu: hangi sonuçları doğurur?

• Bordro tutma yükümlülüğü, vergiden muaf ücret ödemelerinde ve diğer ücret üzerinden vergiye tabi hizmet erbabı ödemelerinde doğmaz.
• Her ay yapılan ücret ödemeleri için bordro tutulması zorunludur; bu yükümlülüğe uyulmaması vergi usulü açısından bir eksiklik oluşturur.
• Bordroda asgari içerik eksik bırakılırsa bordro maddenin aradığı niteliği taşımaz ve işveren bu eksiklik nedeniyle sorumlu olur.
• Ertesi ayın yirminci gününden sonra hazırlanan, tarihlenen veya imzalanan bordro süresinde düzenlenmemiş sayılır.
• Makbuz alınan ödemelerde bordroya imza veya mühür konulmaması, bu tek başına bordroyu geçersiz kılmaz.

Ücret bordrosu: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bordroda imza bulunmasını, ödemenin bankadan veya fiilen yapıldığının kanıtı saymak; imza tek başına yeterli sayılmaz, banka kaydı da araştırılmalıdır.
• Vergiden muaf ücret ödemelerinde de bordro tutulması gerektiğini varsaymak; madde bu ödemeleri açıkça bordro dışında bırakır.
• Makbuz alınan ödemede bordroya imza konulmamasını eksiklik saymak; bu hal madde tarafından açıkça istisna edilmiştir.
• Bordronun ertesi ayın yirminci gününe kadar hazırlanmasını yeterli görüp imza ve tarih koymayı ihmal etmek; hazırlama, tarihleme ve imza birlikte aranır.
• Bordronun biçimini kanunun öngördüğü belirli bir şekle bağlı saymak; işveren bordroyu diledikleri şekilde düzenleyebilir, yeter ki asgari esaslara uyulsun.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Bordronun imzalanmış olması tek başına ödemenin yapıldığını ispat etmez; banka kayıtları da ödemeyi gösteren belge niteliğindedir. (11. Ceza Dairesi, 2016/12879 E., 2019/9920 K., 23.12.2019)
• Yargıtay, bordro veya ödeme belgesinde işçi imzası bulunsa dahi uyuşmazlık konusu ödemelerin bankaya yatırılıp yatırılmadığının araştırılması gerektiğini kabul etmektedir. (19. Ceza Dairesi, 2015/2962 E., 2015/2321 K., 03.06.2015)

Nasıl ispat edilir?

• Ücretin ödendiğini ileri süren ve bordro ile ödeme kaydını dayanak yapan işveren, ödemenin yapıldığını belgeyle ispatlamakla yükümlüdür; ispat yükü işverendedir.
• Hizmet erbabının imzasını taşıyan bordro veya ödeme belgesi, ödemenin yapıldığına dair güçlü bir delil niteliğindedir; ancak imza bulunsa dahi tanıkla ödeme ispatı mümkün değildir.
• Banka aracılığıyla yapılan ödemelerde banka kayıtları ödemeyi gösteren belge olarak kullanılabilir.
• Bordronun dönem, asgari içerik ve imza bakımından eksik olduğunu ileri süren taraf bu eksikliği ortaya koymakla yükümlüdür; bordronun eksikliğinin ödeme yapılmadığı sonucunu doğurmadığı ayrıca gözetilmelidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.238: Maddenin kendisidir; bordro tutma yükümlülüğünü ve asgari içeriği düzenler.
• 4857 m.37: İşverenin ücret hesap pusulası vermesini düzenler; bordro tutulmasının iş hukuku tarafındaki karşılığı olup bordro ayrıca pusula yerine geçmez.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 239. maddesi, genel, katma, özel bütçeli idare daire ve müesseseleri ile belediyeler ve 3659 sayılı Kanuna tabi müesseselerin ücret ödemelerinde kullandıkları vesikaların ücret bordrosu yerine geçeceğini düzenler. Hüküm, bu kamu idarelerinin ücret ödemelerini belgeleyen vesikalar bakımından uygulanır. Maddenin kapsamı dışında kalan konular şunlardır: özel sektör işverenlerinin ücret bordrosu düzenleme yükümlülüğü (m.239 dışındaki genel belgelendirme hükümleri), ücret bordrosunun içeriği ve ayrıntılı düzenlenişi, belgelerin sahte düzenlenmesinin cezai yaptırımı (TCK m.204 ve m.210 ile ilgili hükümler), ve ücret ödemelerinin vergilendirilmesi ile stopaj yükümlülüğü.

Bordro yerine geçen vesikalar: hangi kavramlar bilinmeli?

Ücret bordrosu

İşverenin çalışanlarına yaptığı ücret ödemelerini dönem dönem gösteren ve normalde ödeme karşılığında imza alınarak düzenlenen belgedir. Bu maddede yer alan hüküm, kamu idarelerinin kullandığı belgeleri bu bordronun yerine geçirmektedir.

Vesika

Ücret ödemesinin yapıldığını gösteren, kamu idaresinin kendi usulüne göre düzenlediği belge veya kayıttır. Maddenin ifadesiyle, ücret ödemelerinde kullanılan vesikalar bordro işlevi görür.

3659 sayılı Kanuna tabi müesseseler

3659 sayılı Kanun kapsamında yer alan, kamu hizmeti niteliği taşıyan ve bu Kanun hükümlerine bağlı olan kuruluşlardır. Maddenin uygulama alanı bu kuruluşları da kapsar.

Bordro yerine geçen vesikalar: hangi şartlar aranır?

• Ödeyenin, madde metninde sayılan kamu idarelerinden (genel, katma, özel bütçeli daire veya müessese ya da belediye veya 3659 sayılı Kanuna tabi müessese) biri olması gerekir.
• Ödemenin bir ücret ödemesi olması gerekir.
• Ödemede kullanılan vesikanın, ücret ödemesini kaydeden ve bu işlevi gören bir belge olması gerekir.
• Bu vesikaların ücret bordrosu yerine geçmesi için ayrıca bir bordro düzenlenmesi gerekmez.

Bordro yerine geçen vesikalar: hangi sonuçları doğurur?

• Madde metninde sayılan kamu idareleri ücret ödemelerinde kullandıkları vesikaları ücret bordrosu yerine kullanabilir.
• Bu kapsam dışındaki ödeyenler bakımından madde uygulanmaz ve ücret bordrosu düzenleme yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir.
• Vesikaların ücret bordrosu yerine geçmesi, ödemenin yapıldığının ve tutarının bu vesikalarla ispat edilebilmesi anlamına gelir.

Bordro yerine geçen vesikalar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kamu idaresi dışındaki bir özel sektör işvereninin bu maddeye dayanarak bordro düzenlemekten kaçınabileceğini düşünmek.
• Vesikanın bordro yerine geçmesini, ödemenin tutarının ve dönemsel niteliğinin belgelenmesi yükümlülüğünün tamamen kalktığı biçiminde yorumlamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Uygulamada kamu idarelerinin ödeme vesikalarının bordro yerine geçtiği kabul edilmektedir. (19. Ceza Dairesi, 2015/2962 E., 2015/2321 K., 03.06.2015)

Nasıl ispat edilir?

• Ücret ödemesini ileri süren tarafın, ödemenin vesika ile yapıldığını ispatlaması gerekir.
• Kamu idaresinin kullandığı vesika, ödemenin yapıldığını gösteren yazılı delil olarak değerlendirilir.
• Ücret ödemesinin yapılmadığını ileri süren taraf, vesikanın ödemeyi göstermediğini veya sahte olduğunu ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.238: Ücret bordrosu düzenleme ve ücret ödemelerinin belgelendirilmesine ilişkin genel hükümdür; m.239 bu genel düzenlemenin kamu idarelerine özgü bir istisnasını oluşturur.
• 3659 sayılı Kanun: Maddede adı geçen müesseselerin hangi kuruluşlar olduğunu belirleyen kanundur; m.239 bu kuruluşları kapsam dışına çıkarmaz.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 240. maddesi, taşıma işletmeleri ile otel, motel ve pansiyon gibi konaklama yerlerinin (kazancı basit usulde tespit edilenler dahil) düzenlemekle yükümlü olduğu üç belge türünü düzenler: eşya taşımasında taşıma irsaliyesi, şehirler arası yolcu taşımasında yolcu listesi ve konaklama yerlerinde günlük müşteri listesi. Maddenin uygulaması, ücret karşılığı eşya nakleden gerçek ve tüzelkişiler, nakliye komisyoncuları ile acenteler, şehirler arası yolcu taşıtı işleten ve yolcu taşıma bileti kesmekle yükümlü mükellefler ve konaklama işletmeleri bakımından söz konusudur. Madde, bu belgelerin sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı düzenlenmesinin cezai yaptırımlarını düzenlemez (VUK m.359 ve TCK kapsamındaki suçlar). Tebligat, belge saklama süresi, belgelerin ibrazı ve vergi incelemesi usulü ile şehir içi yolcu taşımalarına ilişkin yolcu taşıma bileti düzenleme yükümlülüğü (VUK m.233) bu maddede düzenlenmez; yolcu taşıma biletinin kesilmesi için 233. maddeye, bilgi ve belge saklama için ilgili VUK hükümlerine bakılmalıdır.

Taşıma ve otel işletmelerine ait belgeler: hangi kavramlar bilinmeli?

Taşıma irsaliyesi

Ücret karşılığında eşya nakleden kişilerin, naklettikleri eşya için düzenlemekle yükümlü olduğu, seri ve sıra numaralı belgedir. Belgede 209. maddedeki bilgilerle birlikte sürücünün adı soyadı ve aracın plaka numarası yer alır.

Nakliye komisyoncusu ve acente

Taşıma yapan kişi olmasa da taşıma işini aracılıkla yürüten kişilerdir. Madde, bunların da taşıma irsaliyesi düzenleme yükümlülüğünü kapsamına alır.

Yolcu listesi

Şehirler arası yolcu taşımalarında her sefer için düzenlenen, seri ve sıra numaralı, oturma yerlerini planlı gösteren belgedir. Yolcu taşıma biletini kesmekle yükümlü mükelleflerin düzenlediği bu belge, T.C. Devlet Demiryolları hariç tutulmuştur.

Günlük müşteri listesi

Konaklama yerlerinin oda, bölme ve yatak planına uygun olarak tuttuğu, seri ve sıra numaralı listedir. Düzenlendiği günü ve müşterinin oda numarasını, adını, soyadını ve oda ücretini gösterir.

Basit usul

Kazancı basit usulde tespit edilen mükellefler de madde kapsamına dahil edilmiştir. Bu nedenle basit usul mükellefi olmak, belge düzenleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Taşıma ve otel işletmelerine ait belgeler: hangi şartlar aranır?

• Taşıma irsaliyesi yükümlülüğü için kişinin ücret karşılığında eşya nakletmesi gerekir; ücretsiz taşımada bu yükümlülük doğmaz.
• Taşıma irsaliyesinde 209. maddede yazılı bilgiler, sürücünün adı soyadı ve aracın plaka numarası bulunmalıdır.
• Taşıma irsaliyesi seri ve sıra numarası dahilinde teselsül eden biçimde düzenlenmelidir.
• Taşıma irsaliyesinin bir nüshası eşyayı taşıttırana, bir nüshası sürücüye veya kaptana verilmeli, bir nüshası taşımayı yapan kişi nezdinde saklanmalıdır.
• Yolcu listesi yükümlülüğü için mükellefin şehirler arası yolcu taşıması yapması ve bu taşıma için 233. madde gereğince yolcu taşıma bileti kesmeye yükümlü olması gerekir.
• Yolcu listesi her sefer için iki nüsha olarak düzenlenmeli, seri ve sıra numaralı ve oturma yerlerini planlı göstermelidir; bir nüshası sefer sonuna kadar taşıtta, diğeri işyerinde bulundurulmalıdır.
• Yolcu listesinde işletme adı veya unvanı ve adresi, taşıtı işleten mükellefin bilgileri, plaka, sefer tarihi ve hareket saati, bilet numaralarıyla yolcu sayısı ve toplam hasılat tutarı yer almalıdır.
• Konaklama yeri olarak otel, motel veya pansiyon işletmesi, odalar, bölmeler ve yatak planına uygun, seri ve sıra numaralı günlük müşteri listesi düzenleyip işletmede bulundurmalıdır.
• Günlük müşteri listesinde mükellefin adı soyadı, varsa unvanı ve adresi, oda numarası ile müşterinin adı soyadı ve oda ücreti, ayrıca düzenleme tarihi bulunmalıdır.

Taşıma ve otel işletmelerine ait belgeler: hangi sonuçları doğurur?

• Taşıma irsaliyesi düzenlenmeden yapılan ücretli eşya taşımasında, madde gereği belge düzenleme yükümlülüğü ihlal edilmiş olur ve VUK'un usulsüzlük ile ilgili cezai hükümleri gündeme gelir.
• Taşıma irsaliyesi, sürücünün adı soyadı ve plaka bilgisi olmadan düzenlenirse maddede aranan asgari içerik eksik kalır.
• Yolcu listesi düzenlenmeyen şehirler arası yolcu taşımasında yükümlülük ihlal edilmiş olur.
• Ücretsiz eşya taşımasında taşıma irsaliyesi düzenleme yükümlülüğü doğmaz.
• Şehir içi yolcu taşımasında bu maddedeki yolcu listesi yükümlülüğü doğmaz.
• Konaklama yeri günlük müşteri listesini işletmede bulundurmazsa maddeye aykırılık oluşur.
• Yolcu taşıma bileti ve liste düzenleme ile ilgili ceza hükümleri (VUK m.359 ve devamı) ayrıca uygulanabilir.

Taşıma ve otel işletmelerine ait belgeler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Taşıma irsaliyesini sevk irsaliyesi veya sevk fişi ile karıştırmak; her iki belgenin kapsamı ve düzenleme koşulları farklıdır.
• Yolcu listesi yükümlülüğünü şehir içi yolcu taşımasına da uygulamak; bu maddedeki yükümlülük yalnız şehirler arası yolcu taşımasında doğar.
• Devlet Demiryolları'nı yolcu listesi yükümlülüğüne tabi saymak; bu kuruluş açıkça hariç tutulmuştur.
• Basit usul mükellefini konaklama belgesi yükümlülüğünden muaf saymak; madde basit usulde tespit edilenleri açıkça kapsar.
• Komisyoncu ve acenteyi taşıma irsaliyesi yükümlülüğünden muaf saymak; madde bunları açıkça kapsar.
• Yolcu listesinin nüsha sayısını bilet kesen kişiye göre değil her durumda aynı saymak; bilet komisyoncu veya acente tarafından kesildiğinde 3 nüsha düzenlenir.
• Ücretsiz taşımayı da taşıma irsaliyesi kapsamında saymak; yükümlülük ancak ücret karşılığı taşımada doğar.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Taşıma irsaliyesinin, sevk fişi gibi başka belgelerle karıştırılmaması gerektiği; 240. maddenin birinci fıkrası (A) bendindeki sevk irsaliyesi bilgilerini taşıyan belgenin tanımında bu maddeye atıf yapıldığı kabul edilmektedir. (8. Daire, 2022/7452 E., 2025/9194 K., 26.11.2025; 8. Daire, 2021/4487 E., 2024/4427 K., 11.09.2024)
• Şehirler arası yolcu taşımasında yolcu listesinin, 240. maddenin B bendi kapsamında yolcu taşıma bileti kesmekle yükümlü mükelleflere ait olduğu ve yolcu listesi düzenlenmemesinin bu bent kapsamında değerlendirildiği kabul edilmektedir. (3. Daire, 1991/1478 E., 1992/430 K., 05.02.1992; 11. Ceza Dairesi, 2021/8210 E., 2024/1992 K., 21.02.2024)
• Yolcu listelerinin 240. maddede düzenlenen belgeler arasında sayıldığı ve bunların usulsüzlük değerlendirmesinde esas alındığı kabul edilmektedir. (11. Ceza Dairesi, 2021/8210 E., 2024/1992 K., 21.02.2024)
• Taşıma irsaliyesi düzenlenmesi yükümlülüğünün, eşyanın taşıtılmasına ilişkin belgelerle birlikte değerlendirildiği, 240. maddenin (A) bendine dayanıldığı kabul edilmektedir. (İstanbul Anadolu 11. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/59 E., 2025/317 K., 28.03.2025; 11. Hukuk Dairesi, 2022/7249 E., 2024/4108 K., 20.05.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Taşıma irsaliyesinin düzenlendiğini ve ücret karşılığı eşya taşıması yapıldığını iddia eden taraf, belgeyi ve taşımanın ücretli olduğunu gösteren belgeleri sunmakla yükümlüdür; irsaliyenin düzenlenmediğini ileri süren idare ise bu eksikliği tespit tutanağıyla ortaya koymalıdır.
• Ücretsiz taşıma savunmasını yapan mükellef, taşımanın ücret karşılığı olmadığını yazılı belge ile ispatlamalıdır; aksi halde ücretli taşıma varsayımıyla değerlendirme yapılır.
• Yolcu listesinin düzenlendiği, sefer sonunda taşıtta bulundurulduğu ve işyerinde saklandığı mükellef tarafından belge ile gösterilmelidir; listenin bulunmaması halinde yükümlülüğün yerine getirilmediği kabul edilir.
• Konaklama işletmesinin günlük müşteri listesini düzenlediğini ve işletmede bulundurduğunu, bu listeyi tutanak ve kayıtlarla gösterme yükü işletmeye aittir; liste ibraz edilemezse yükümlülük ihlali ortaya çıkar.
• Yolcu listesinin 3 nüsha düzenlendiği iddiası, bilet komisyoncu veya acente tarafından kesilmişse bunu gösteren belge ile ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.209: Taşıma irsaliyesinde bulunması gereken genel bilgileri tanımlar; 240. madde bu bilgilere ek olarak sürücü ve plaka bilgisini ister.
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.233: Şehirler arası yolcu taşımasında yolcu taşıma bileti kesme yükümlülüğünü düzenler; yolcu listesi yükümlülüğünün ön koşuludur.
• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.359: Bu maddede düzenlenen belgelerin sahte veya yanıltıcı düzenlenmesine ilişkin usulsüzlük ve suç hükümlerini içerir; 240. maddenin yaptırım tarafını tamamlar.

Madde, tüccarların ticari muamelelerine ilişkin yazdıkları ve aldıkları mektupları, telgrafları ve hesap hulasalarını "muhabere evrakı" olarak tanımlar ve bu evrakın işlerin gereğine göre dosyada muhafaza edilmesini zorunlu kılar. Madde tüccarlara, yani ticari muamele yapan gerçek veya tüzel kişilere uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: muhabere evrakının saklama süresi (bu maddede düzenlenmemiştir; m.253 hükmünde beş yıl olarak düzenlenir), defter ve belgelerin ibrazı ve incelemesi (m.256 vd. hükümleri), ticari defterlerin tutulma ve kapanış usulü ile bunların delil gücü, ve muhabere evrakının yok edilmesi halinde uygulanacak ceza hükümleri (213 sayılı Kanun'un vergi suçlarına ilişkin hükümleri).

Muhabere evrakı: hangi kavramlar bilinmeli?

Muhabere evrakı

Tüccarın ticari muameleleri dolayısıyla yazdığı ve aldığı mektuplar, telgraflar ve hesap hulasalarından oluşan evrak bütünüdür. Kanun bu evrakın kapsamını mektup, telgraf ve hesap hulasası ile sınırlar; her türlü belgeyi kapsamaz.

Hesap hulasası

Taraflar arasındaki alacak ve borç ilişkisini özet halinde gösteren yazıdır. Maddede muhabere evrakının içinde sayılmıştır.

Ticari muamele

Tüccarın ticari işletmesi kapsamında yaptığı işlemlerdir. Maddedeki yazışmaların bu işlemlerle bağlantılı olması gerekir.

Dosyada muhafaza

Gönderilen ve gelen muhabere evrakının işlerin gereğine göre saklanmasıdır. Madde süre göstermez; saklama süresi m.253 hükmünde beş yıl olarak düzenlenir.

Muhabere evrakı: hangi şartlar aranır?

• Yazılı evrakın tüccar tarafından ticari bir muamele dolayısıyla yazılmış veya alınmış olması gerekir.
• Evrakın mektup, telgraf ya da hesap hulasası niteliğinde bulunması gerekir.
• Gönderilen veya gelen evrakın işlerin icabına göre dosyada muhafaza edilmesi zorunludur.

Muhabere evrakı: hangi sonuçları doğurur?

• Ticari muamele dolayısıyla yazılan ve alınan mektup, telgraf ve hesap hulasaları muhabere evrakı sayılır.
• Gönderilen ve gelen muhabere evrakı işlerin icabına göre dosyada muhafaza edilmelidir.
• Madde saklama süresi belirlemez; muhabere evrakı m.253 uyarınca beş yıl süreyle muhafaza edilir.
• Ticari muamele dışındaki yazışmalar madde kapsamına girmez ve bunların muhafazası bu madde ile zorunlu kılınmaz.

Muhabere evrakı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddeyi bir saklama süresi öngörüyormuş gibi okumak; madde süre belirlemez, saklama süresi m.253 hükmünde beş yıl olarak düzenlenir.
• Muhabere evrakını tüm belgeler için geçerli bir kavram sanmak; madde yalnız mektup, telgraf ve hesap hulasasını sayar.
• Ticari muamele bağlantısı olmayan kişisel yazışmaları madde kapsamında saymak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mahkemeler, teyit mektubu ve telgraf yazışmalarını tacirler arasında delil olarak değerlendirmekte, bu yazışmaların ticari muamele bağlantısını aramaktadır. (3. Daire, 1993/2906 E., 1994/2830 K., 28.09.1994)

Nasıl ispat edilir?

• Muhabere evrakının ticari muameleye bağlı olduğunu ileri süren taraf, bu bağlantıyı yazılı belgelerle ispatlamakla yükümlüdür.
• Gönderilen veya gelen evrakın dosyada muhafaza edildiğini iddia eden tacir, bu iddiayı evrakın dosyada bulunması ile ispat eder.
• Evrakın işlerin icabına göre muhafaza edilmediği iddiası karşı tarafça ileri sürülürse, iddiayı ileri süren taraf dosyada bulunmadığını ispatla yükümlüdür.

Madde, tüccarların hukuki vesika ve vergi evrakını dosyada muhafaza yükümlülüğünü düzenler; ayrıca damga resmi mükellefleri ile yurt dışına gönderilen evrak ve telgraf kopyalarını ve gelir vergisi matrahının gider esasına göre tespitinde giderleri tevsik eden vesikaları kapsar. Maddede yükümlülüğün hangi kişiler için geçerli olduğu, ek fıkralarda gelir vergisi mükellefleri eklenerek belirlenmiştir. Madde, defter tutma ve kayıt yükümlülüklerini düzenlemez (213 sayılı Kanun m.171 vd.). Muhafaza süresini, ibraz usulünü ve yaptırımı düzenlemez; bunlar başka hükümlerle belirlenir. Damga vergisinden sorumluluğu düzenlemez (damga vergisi kanununun ilgili maddesi). Elektronik defter ve belge saklama usulleri de bu maddede yer almaz.

Diğer vesikalar: hangi kavramlar bilinmeli?

Tüccar

Birinci fıkra bakımından, ticari işletmesi bulunan ve ticari faaliyet gösteren gerçek ya da tüzel kişidir. Yükümlülük ticari sıfata bağlıdır.

Hukuki vesika

Bir hüküm ifade eden ya da bir hakkın ispatına delil olarak kullanılabilen belgedir. Mukavelename, taahhütname, kefaletname ve mahkeme ilamları örnek olarak sayılmıştır.

Vergi evrakı

İhbarname, karar örneği ve vergi makbuzu gibi vergi işlemlerinden doğan belgelerdir. Birinci fıkrada hukuki vesikalarla birlikte sayılmıştır.

Gerçek gider esası

Gelir Vergisi Kanunu m.54/2 bendine göre matrahın, elde edilen gelirden gerçek giderlerin düşülmesiyle tespit edilmesi yöntemidir. Bu yöntemi seçen mükellefler giderlerini vesikayla tevsik etmek zorundadır.

Tevsik vesikası

Matrahın tespitinde dikkate alınan giderin varlığını ve miktarını ispatlayan belgedir. Maddede gider tevsik vesikası olarak anılır ve saklanması zorunludur.

Diğer vesikalar: hangi şartlar aranır?

• Birinci fıkra bakımından kişinin tüccar olması gerekir.
• Saklanacak belgenin ya bir hüküm ifade eden ya da hakkın ispatına delil olabilen hukuki vesika ya da vergi evrakı niteliğinde olması gerekir.
• Belgenin birinci fıkranın kapsamındaki belgelerden biri olması, ayrıca başka maddelerde (önceki maddelerde) düzenlenmemiş olması gerekir; madde 'evvelki maddelerin dışında kalan' belgeler için geçerlidir.
• İkinci fıkra bakımından kişinin damga resmi mükellefi olması gerekir; gazete ve neşriyat nüshaları, yurt dışına gönderilen evrak ve telgraf kopyaları saklanacak belgelerdir.
• İkinci fıkrada sayılan evrakın Türkiye'de kalan kopyası saklanmalıdır; asıl belgenin gönderilmiş olması kopyanın saklanmasını ortadan kaldırmaz.
• Üçüncü ve dördüncü fıkra bakımından Gelir Vergisi Kanunu m.54/2 bendine göre gerçek gider esasında vergi matrahı tespit edilmiş olmalıdır, ya da diğer kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilme söz konusu olmalıdır.
• Giderin vergi matrahından indirilebilmesi için gider vesikası ile tevsik edilmiş olması gerekir; saklama yükümlülüğü bu vesikaya bağlıdır.

Diğer vesikalar: hangi sonuçları doğurur?

• Tüccar, belgeyi dosyada muhafaza etmezse 213 sayılı Kanunun ilgili yaptırım hükümleri devreye girer; madde yaptırımı kendisi düzenlemez.
• Gelir vergisi mükellefi gerçek gider esasında giderlerini tevsik eden vesikaları saklamazsa, bu giderler matrahtan indirilemez hale gelebilir; ancak yaptırım madde metninde belirtilmemiştir.
• Damga resmi mükellefleri, ikinci fıkra gereğince pul yapıştırılan koleksiyon nüshalarını ve Türkiye'de kalan kopyaları saklamakla yükümlüdür.
• Hukuki vesika ya da vergi evrakı saklanmadığında o belgeye dayanılarak bir hakkın ispatı güçleşir; belgenin ibrazı ile ispat ilişkisi madde tarafından doğrudan kurulmaz.
• Yükümlülük emredicidir; madde metninde yazılı olmayan bir yolla saklamanın dışına çıkılması öngörülmemiştir.
• Gelir vergisi mükelleflerinin saklama yükümlülüğü, tüccarlık sıfatına bağlı değildir; gider esasına göre matrah tespiti yapan herkes için geçerlidir.

Diğer vesikalar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birinci fıkradaki tüccar kavramını gelir vergisi mükellefleri için de aramak; ek fıkralar tüccar sıfatı aramaz, gider esasına dayanır.
• Muhafaza yükümlülüğünü ibraz yükümlülüğüyle karıştırmak; madde saklamayı düzenler, ibrazı ayrıca bir hüküm veya usul konusu yapar.
• Damga resmi mükelleflerinin ikinci fıkra kapsamında asıl belgeyi değil kopyayı saklamaları gerektiğini gözden kaçırmak.
• 5766 sayılı Kanun m.17 atfını madde metninde bulunuyormuş gibi kullanmak; bu atıf madde metninde yer almaz.
• Gider esası ile götürü gider esasını karıştırmak; yalnız gerçek giderleri tevsik eden vesikalar bu fıkra kapsamındadır.
• Birinci fıkrada sayılan belgelerin hepsinin her tüccar için aynı süre ile saklanacağını varsaymak; süre bu maddede düzenlenmemiştir; saklama süresi m.253 hükmünde düzenlenir.
• Hukuki vesika ile vergi evrakını birbirinin yerine kullanmak; birinci fıkra ikisini ayrı ayrı sayar.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Maddenin sık anıldığı kararlarda (mükerrer 242. madde ikinci fıkrası) ticari defterlerin saklanması ve ibrazı konusu tartışılmaktadır. Mahkemeler bu fıkrayı defter saklama yükümlülüğü bakımından kullanmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1847 E., 2026/496 K., 24.02.2026; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2021/582 E., 2024/432 K., 14.03.2024; İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2019/218 E., 2021/410 K., 01.06.2021; İstanbul 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/822 E., 2025/268 K., 29.04.2025)
• Bazı kararlarda e-defter tutan mükelleflerin bu hükme dayanarak elektronik ortamda saklama yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği tartışılmıştır. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi, 2021/1021 E., 2022/223 K., 02.03.2022)
• Bir vergi dairesi yazısında mükellefin defter ve belge tutma yükümlülüğünün 171 ile 242. maddeler arasında düzenlendiği belirtilmiştir. (İstanbul 20. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/575 E., 2025/598 K., 10.10.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Saklama yükümlülüğünü yerine getirildiğini ileri süren taraf, belgenin dosyada muhafaza edildiğini ispatlamakla yükümlüdür.
• Muhafaza edilen belgeler, ticari defterler ve dosyalar ile ispatlanır; defter kayıtları ile belgelerin uyumu bu yolla gösterilir.
• Gelir vergisi mükellefi, gider vesikalarının saklandığını ve matrahta indirilen giderin bu vesikaya dayandığını göstermekle yükümlüdür.
• Karşı tarafın saklama yükümlülüğüne aykırılık savunması, belgenin bulunmadığını ispat etmekle yapılır; bu ispat yükü kendisindedir.
• Belgenin asıl ya da kopya niteliği, ibraz edilen belgenin türüne göre değerlendirilir; kopyanın asıl yerine geçip geçmediği belgenin niteliğine bağlıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 213 sayılı Kanun m.242: Maddenin kendisidir; ek fıkraları gelir vergisi matrahının gider esasına dayanan tespitine bağlı olarak eklenmiştir.