SGGSSK Madde 6Sigortalı sayılmayanlar

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

YürürlükteSon değişiklik: 02.12.2016

Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.

Kısaca

5510 sayılı Kanun m.6, kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalı sayılmayacak kişileri sayar: aile içi ücretsiz çalışmalar, askerlik hizmetini er ve erbaş olarak yapanlar, yurt dışı kuruluş adına geçici işte çalışanlar, belirli öğrenciler, sağlık sunucularınca işe alıştırılan hasta ve malûller, 18 yaşını doldurmamış olanlar, tarım ve orman işlerinde süreksiz çalışanlar ile bazı bağımsız çalışanlar, yaşlılık aylığı alıp çalışanlar gibi istisnaların her biri.

Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.

Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları hükümlerinin uygulanmasında;

a)İşverenin işyerinde ücretsiz çalışan eşi,

b)Aynı konutta birlikte yaşayan ve üçüncü derece dahil bu dereceye kadar hısımlar arasında ve aralarına dışardan başka kimse katılmaksızın, yaşadıkları konut içinde yapılan işlerde çalışanlar,

c)(Değişik: 17/4/2008-5754/4 md.) Ev hizmetlerinde çalışanlar (Kanunun ek 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası kapsamında sigortalı olanlar ile ücretle aynı kişi yanında ay içinde 10 gün ve daha fazla süreyle çalışanlar hariç),1

d)Askerlik hizmetlerini er ve erbaş olarak yapmakta olanlar ile yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencileri,2

e)(Değişik: 10/9/2014-6552/40 md.) Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla; yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye üç ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişiler ile Türkiye’de kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, yurt dışında ikamet eden ve o ülke sosyal güvenlik mevzuatına tabi olanlar,

f)(…)3 yüksek okullarda fiilen normal eğitim süreleri içinde yapılan, tatbikî mahiyetteki yapım ve üretim işlerinde çalışan öğrenciler,

g)Sağlık hizmet sunucuları tarafından işe alıştırılmakta olan veya rehabilite edilen, hasta veya malûller,

h)(Değişik: 17/4/2008-5754/4 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri gereği sigortalı sayılması gerekenlerden 18 yaşını doldurmamış olanlar,

ı)Kamu idarelerinde ve Kanunun ek 5 inci maddesi kapsamında sayılanlar hariç olmak üzere, tarım işlerinde veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz işlerde çalışanlar ile tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan; tarımsal faaliyette bulunan ve yıllık tarımsal faaliyet gelirlerinden, bu faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın aylık ortalamasının, bu Kanunda tanımlanan prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olduğunu belgeleyenler ile 65 yaşını dolduranlardan talepte bulunanlar,4

j)(Mülga: 17/4/2008-5754/4 md.)

k)(Değişik: 17/4/2008-5754/4 md.) Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlardan, aylık faaliyet gelirlerinden bu faaliyetine ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarı, prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katından az olduğunu belgeleyenler,

l)Kamu idarelerinin dış temsilciliklerinde istihdam edilen ve temsilciliğin bulunduğu ülkede sürekli ikamet izni veya bu devletin vatandaşlığını da haiz bulunan Türk uyruklu sözleşmeli personelden, bulunduğu ülkenin sosyal güvenlik kurumunda sigortalı olduğunu belgeleyenler ile kamu idarelerinin dış temsilciliklerinde istihdam edilen sözleşmeli personelin uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde ve temsilciliğin bulunduğu ülkenin ilgili mevzuatının zorunlu kıldığı hallerde, işverenleri tarafından bulunulan ülkede sosyal sigorta kapsamında sigortalı yapılanlar,5

m)(Ek: 4/7/2012-6353/36 md.) Gençlik ve Spor Bakanlığı, Spor Genel Müdürlüğü, Türkiye Futbol Federasyonu, bağımsız spor federasyonları tarafından yapılan her türlü gençlik ve spor faaliyetleri ile bu faaliyetlerle ilgili kamp, eğitim ve hazırlık çalışmalarında süreklilik arz etmeyecek şekilde görevlendirilenler,

n)(Ek fıkra: 29/1/2016-6663/23 md.) 30 uncu maddenin üçüncü fıkrasının (b) bendi kapsamında olanlar hariç olmak üzere, yaşlılık aylığı almaktayken bu aylıkları kesilmeksizin 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında çalışanlar,

4 üncü ve 5 inci maddelere göre sigortalı sayılmaz.

(h) bendinin uygulanmasıyla ilgili olarak, bir meslek veya sanat okulunu bitirenlerden, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu hükümlerine göre mahkemece ergin kılınmak suretiyle, öğrenimleriyle ilgili görevlerde çalışanlar hakkında 18 yaşın bitirilmiş olması şartı aranmaz.

Birinci fıkranın (ı) bendinin uygulanmasında, Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin görüşü alınır.

Bu maddenin uygulamasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

  1. 1.(1. fıkra (c) bendi)10/9/2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesiyle, bu bentte yer alan “(ücretle ve sürekli olarak çalışanlar hariç)” ibaresi 1/4/2015 tarihinde yürürlüğe girmek üzere “(Kanunun ek 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası kapsamında sigortalı olanlar ile ücretle aynı kişi yanında ay içinde 10 gün ve daha fazla süreyle çalışanlar hariç)” şeklinde değiştirilmiştir.
  2. 2.(1. fıkra (d) bendi)25/6/2019 tarihli ve 7179 sayılı Kanunun 62 nci maddesiyle bu bende “yedek subay” ibaresinden sonra gelmek üzere “ve yedek astsubay” ibaresi eklenmiştir.
  3. 3.(1. fıkra (f) bendi)2/12/2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanunun 55 inci maddesiyle, bu bentte yer alan alan “Resmî meslek ve sanat okulları ile yetkili resmî makamların izniyle kurulan meslek veya sanat okullarında ve” ibaresi madde metninden çıkarılmıştır.
  4. 4.(1. fıkra (ı) bendi)13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanunun 25 inci maddesiyle, bu bentte yer alan “Kamu idareleri” ibaresi “Kamu idarelerinde ve Kanunun ek 5 inci maddesi kapsamında sayılanlar” şeklinde ve “belgeleyenler,” ibaresi “belgeleyenler ile 65 yaşını dolduranlardan talepte bulunanlar,” şeklinde değiştirilmiştir.
  5. 5.(1. fıkra (l) bendi)17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanunun 4 üncü maddesiyle bu bentte yer alan “kamu düzeninin” ibaresi “ilgili mevzuatının” şeklinde değiştirilmiştir.
Kanun metninde bu maddeHam metin
Değişiklik geçmişi(11)
  1. 02.12.2016(f) bendi 02.12.2016 tarihinde 6764 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı
  2. 29.01.2016“30 uncu maddenin üçüncü fıkrasının (b) bendi kapsamında olanlar hariç olmak…” ile başlayan fıkra 29.01.2016 tarihinde 6663 sayılı Kanunla eklendi
  3. 10.09.2014“Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla;…” ile başlayan bent 10.09.2014 tarihinde 6552 sayılı Kanunla değiştirildi
  4. 10.09.2014(c) bendi 10.09.2014 tarihinde 6552 sayılı Kanunla değiştirildi
  5. 04.07.2012“Gençlik ve Spor Bakanlığı, Spor Genel Müdürlüğü, Türkiye Futbol Federasyonu,…” ile başlayan bent 04.07.2012 tarihinde 6353 sayılı Kanunla eklendi
  6. 13.02.2011(ı) bendi 13.02.2011 tarihinde 6111 sayılı Kanunla değiştirildi
  7. 17.04.2008“Ev hizmetlerinde çalışanlar (Kanunun ek 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası…” ile başlayan bent 17.04.2008 tarihinde 5754 sayılı Kanunla değiştirildi
  8. 17.04.2008“4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri gereği sigortalı…” ile başlayan bent 17.04.2008 tarihinde 5754 sayılı Kanunla değiştirildi
  9. 17.04.2008“k) Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan gelir vergisinden muaf olup,…” ile başlayan bent 17.04.2008 tarihinde 5754 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırıldı
  10. 17.04.2008“Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan gelir vergisinden muaf olup,…” ile başlayan bent 17.04.2008 tarihinde 5754 sayılı Kanunla değiştirildi
  11. 17.04.2008(l) bendi 17.04.2008 tarihinde 5754 sayılı Kanunla değiştirildi

Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.

Atıflar(8)
Bu maddede geçen tanımlar(7)
Kurum
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığını
Uzun vadeli sigorta kolları
Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortası kollarını
Sigortalı
Kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişiyi, 7) (Değişik: 17/4/2008-5754/1 md.) Hak sahibi: Sigortalının veya sürekli iş göremezlik geliri ile malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığı almakta olanların ölümü halinde, gelir veya aylık bağlanmasına veya toptan ödeme yapılmasına hak kazanan eş, çocuk, ana ve babasını
Hizmet akdi
22/4/1926 tarihli ve 818 sayılı Borçlar Kanununda tanımlanan hizmet akdini ve iş mevzuatında tanımlanan iş sözleşmesini veya hizmet akdini
Ücret
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık olarak para ile ödenen ve süreklilik niteliği taşıyan brüt tutarı
Gelir
İş kazası veya meslek hastalığı halinde sigortalıya veya sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine, yapılan sürekli ödemeyi, 17) (Değişik: 17/4/2008-5754/1 md.) Aylık: Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile vazife malûllüğü halinde yapılan sürekli ödemeyi
Tarımsal faaliyet
Kendi mülkünde, ortaklık veya kiralamak suretiyle başkalarının mülkünde veya kamuya mahsus mahallerde; ekim, dikim, bakım, üretme, yetiştirme ve ıslah yoluyla yahut doğrudan doğruya tabiattan istifade etmek suretiyle bitki, orman, hayvan ve su ürünleri elde edilmesini ve/veya bu ürünlerin yetiştiricileri tarafından; muhafazasını, taşınmasını veya pazarlanmasını, 20) (Değişik: 17/4/2008-5754/1 md.) Kurum Sağlık Kurulu: Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurullarınca düzenlenecek raporlardaki teşhis ve bu teşhise dayanak teşkil eden belgeleri incelemek suretiyle, çalışma

Bu maddedeki kavramlar

Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.

Bu maddeyi uygulayan kararlar

942 karar arasından seçildi

İçtihat ayrılığı olabilir: bu maddede en yeni Genel Kurul kararı (21.01.2026, onama) önceki Kurul kararlarının çoğunluğuna zıt yönde. Kararları metinleriyle birlikte okuyun.

  1. 10. Hukuk Dairesi · E. 2024/5639 · K. 2024/7221 · T. 27.06.2024
    Daire kararıOnama
    Kanun'un 6.maddesinde sigortalı sayılmayanların (ı) bendi uyarınca, davacıya ait Sivas Ziraat Odası
  2. 10. Hukuk Dairesi · E. 2024/14539 · K. 2025/40 · T. 06.01.2025
    Daire kararıOnama
    dava açılmadan önce Kuruma başvuru dava şartının gerçekleştiği; niza konusu dönemde davacının yıllık tarımsal faaliyetlerinin gelirlerinden faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarların aylık ortalamalarının prime esas günlük kazanç alt sınırlarının bilirkişi raporuyla belirlendiği, 5510 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre davacının Tarım Bağ-Kur sigortalılığın iptaline karar verilmiş olmasının yerinde olduğu anlaşılmakla,
  3. 21. Hukuk Dairesi · E. 2019/160 · K. 2019/6698 · T. 07.11.2019
    Daire kararıBozma
    Yine 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun’un “Sigortalı sayılmayanlar” başlıklı 6. maddesi uyarınca;

Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

Bu maddeye özel soru

Sosyal Güvenlik Hukuku

5510 sayılı Kanun'a göre, aşağıdakilerden hangisi "sigortalı sayılmayanlar" arasında sayılmıştır?

  1. A) Profesyonel sporcular
  2. B) Jokey ve antrenörler
  3. C) Tarım ve orman işlerinde süreksiz çalışanlar
  4. D) Köy korucuları
  5. E) Sanatçılar

Bu maddeyle ilgili 1 soru daha var

Soruların tamamını çözmek ve açıklamalı cevapları görmek için Hukuksal Eğitim platformuna katıl.

Platforma katıl