Amaç dışı kullanım nedir?
Kısaca
Amaç dışı kullanım, 5 kanunda 7 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- Anayasa m.45 · tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması: Tarım arazisi, çayır ve meranın tarımsal ya da otlatma niteliği dışında bir amaçla kullanılmasıdır.
- VUK m.325/A · girişim sermayesi fonu: Fonun yatırım amacı dışında bir hesaba aktarılması, işletmeden çekilmesi, ortaklara dağıtılması, dar mükellefler tarafından ana merkeze aktarılması veya işin terki, tasfiye, devir, bölünme ve yatırım aracının elden çıkarılması gibi hâllerdir.
- 5403 s. K. m.13 · tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı: Tarım arazisinin tarımsal üretim dışındaki bir amaçla kullanılmasıdır.
Kanunda nerede geçiyor
7 maddeToprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu
- Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m.2 · Kapsam
Tarımsal arazinin tarımsal üretim dışında, izinsiz ya da kanuna aykırı biçimde kullanılmasıdır.
- Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m.13 · Tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı
Tarım arazisinin tarımsal üretim dışındaki bir amaçla kullanılmasıdır. Birinci fıkradaki izin, bu kullanımın alternatif alan bulunmaması ve Kurulun uygun görmesi koşuluna bağlanmış olmasını ifade eder.
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu
- Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.33 · Kısa dönem ikamet izninin reddi, iptali veya uzatılmaması
İkamet iznin, verilirken dayanak alınan kalış amacının dışında kullanılmasıdır. Yabancının fiilen başka bir amaçla Türkiye'de kalması bu kapsama girer; yalnızca izin belgesinin varlığı yeterli değildir.
- Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.40 · Öğrenci ikamet izni talebinin reddi, iptali veya uzatılmaması
Öğrenci ikamet izninin, öğrenim görme amacı dışında bir maksatla kullanılmasıdır. Kullanımın amaca aykırı olduğunun belirlenmesi gerekir; yalnızca şüphe yeterli sayılmaz.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
- Anayasa m.45 · C. Tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunması
Tarım arazisi, çayır ve meranın tarımsal ya da otlatma niteliği dışında bir amaçla kullanılmasıdır. Madde, bu kullanımın önlenmesini Devlete görev olarak yükler.
Vergi Usul Kanunu
- VUK m.325/A · Girişim sermayesi fonu
Fonun yatırım amacı dışında bir hesaba aktarılması, işletmeden çekilmesi, ortaklara dağıtılması, dar mükellefler tarafından ana merkeze aktarılması veya işin terki, tasfiye, devir, bölünme ve yatırım aracının elden çıkarılması gibi hâllerdir. Bu hâllerde fon vergiye tabi tutulur.
Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu
- Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu m.47 · Taşınmaz tahsisi
Tahsis edilen taşınmazın tahsis kararında öngörülen kamu hizmeti dışında bir amaçla kullanılmasıdır. Maddede bu kullanım yasaklanmıştır.
Karıştırılan kavramlar
Amaca uygun yeniden kullanım ile amaç dışı kullanım arasındaki fark nedir?
Fon, altı ay içinde yeniden madde amacına uygun kullanılırsa vergiye tabi tutulmaz.
Fon amaç dışı bir işleme konu edilir veya altı ay içinde yeniden kullanılmazsa işlemin yapıldığı veya sürenin dolduğu dönemde vergilendirilir.
Vergilendirme hâli, işlemin yapıldığı dönemi veya altı aylık sürenin dolduğu dönemi esas alır.
Şartların ortadan kalkması ile amaç dışı kullanım arasındaki fark nedir?
32. maddedeki şartların yerine getirilmemesi veya sonradan kaybolması, izin verildikten sonra da yapılan bir değerlendirmeye dayanır.
Amaç dışı kullanım, yabancının fiilen izin amacı dışında hareket etmesine dayanır ve bu tespit ayrıca yapılmalıdır.
Her iki hal de bağımsız iptal sebebidir; biri diğerinin şartı değildir.
Amaç dışı kullanım ile sınır dışı ve giriş yasağı arasındaki fark nedir?
Amaç dışı kullanım (c bendi), izin verilen amaca aykırı fiilin belirlenmesine dayanır.
Sınır dışı etme kararı veya giriş yasağı (ç bendi), yabancı hakkındaki ayrı bir idari karara dayanır.
İlk halde fiilin amaca aykırılığı, ikinci halde karar varlığı değerlendirilir; ikisi de iznin verilmemesi, iptali veya uzatılmaması için yeterlidir.
Amacına uygun mal edinme ile amaç dışı kullanım arasındaki fark nedir?
Birlik, amacına uygun işlerde kullanılmak üzere taşınır ve taşınmaz mal edinebilir.
Edinilen malın amacına uygun işlerde kullanılmaması, madde metnindeki koşulun karşılanmaması anlamına gelir.
Mal edinme yetkisi, kullanım amacıyla sınırlıdır; amaç dışı kullanım, birinci fıkradaki yasağa girer.
Devir sonrası amaca uygun kullanım ile amaç dışı kullanım arasındaki fark nedir?
Devir alınan taşınmaz devir amacına veya devreden idarenin iznine uygun kullanılır.
Devir alınan taşınmaz devir amacı dışında başka kamusal amaçla kullanılırsa devreden idare 23. madde uyarınca geri alabilir.
Amaç dışı kullanımda geri alma hakkı doğar ve bu durum tapu kütüğünün beyanlar hanesine şerh edilir.
İstisnalı teslim ile amaç dışı kullanım veya elden çıkarma arasındaki fark nedir?
Makina üç yıl içinde imalat sanayii ya da Ar-Ge, yenilik ve tasarım dışında kullanılır veya elden çıkarılır.
Makina üç yıl boyunca amaca uygun kullanılır.
Birinci hâlde zamanında alınmayan vergi, vergi ziyaı cezası ve gecikme faiziyle birlikte alıcıdan tahsil edilir; ikinci hâlde istisna kalıcı olur.
İlgili konular
Örnek kararlar
3 karar- 10. Daire, 2025/3778 E., 2025/5160 K., 10.11.2025İlgili madde: 5403 s. K. m.13
- 6. Daire, 2024/6625 E., 2025/5312 K., 04.11.2025İlgili madde: 5403 s. K. m.13
- 10. Daire, 2024/4575 E., 2025/4191 K., 25.09.2025İlgili madde: 5403 s. K. m.13
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Sınır dışı etme kararı
- Tahrip
- Girişim sermayesi fonu
- Tarımsal amaçlı yapılar
- Arazi kullanım planı
- Bedelsiz tahsis
- Toprak koruma projeleri
- Öğrenci ikamet izni
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.