Asliye hukuk mahkemesi nedir?

Kamulaştırma bedel ve tescil davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Dava değeri düşük olsa da kamulaştırma davası sulh hukuk mahkemesinde açılamaz.

Yanlış mahkemede açılan davada görevsizlik kararı verilir; Yargıtay bu yönde karar vermiştir.

Sulh hukuk mahkemesi, 1086 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla açıkça verilen görevleri yerine getirir.

Asliye hukuk mahkemesi, sulh hukuk görevleri dışında kalan özel hukuk dava ve işlerine ve kanunun verdiği diğer dava ve işlere bakar.

Hangi mahkemenin görevli olduğu, önce sulh yargısına özgü bir kanun hükmünün bulunup bulunmadığına göre belirlenir; yoksa asliye hukuk mahkemesi görevlidir.

Aile mahkemesinin bulunduğu yerlerde Kanun kapsamındaki davalar doğrudan aile mahkemesinde görülür.

Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde 4787 sayılı Kanun'un 2. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca görev başka bir mahkemeye verilir.

Görevli mahkeme, bulunduğu yerin mahkeme yapısına göre değişir. Ayrım, görevin kime ait olduğunu belirler.

Madde, görevli mahkeme olarak 'asliye mahkemesi' ifadesini kullanır ve ayrım yapmaz.

Ticari nitelikli uyuşmazlıklarda asliye ticaret mahkemesi, kendi görev alanı gereği dava açılmasını talep edebilir.

Uygulamada kararların çoğunda, ticari nitelikli tenfiz davasının asliye ticaret mahkemesine değil asliye hukuk mahkemesine açılması gerektiği kabul edilmektedir. Ticari davanın tarafların tacir olması veya kararın ticari nitelikte olması, görevi asliye ticaret mahkemesine çevirmemektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2025/712 E., 2025/996 K., 10.07.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2019/1115 E., 2019/1725 K., 26.12.2019; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2021/1001 E., 2024/785 K., 16.05.2024)

Genel görevli mahkemedir ve görevi kanunda açıkça aksi belirtilmedikçe devam eder.

Kanunla açıkça görevlendirilen özel mahkemelerdir (örneğin iş, aile, kadastro mahkemeleri).

Özel mahkemenin görevi varsa genel görev kuralı uygulanmaz; özel görev genel görevden önce gelir.

İdarenin eylem veya işlemi nedeniyle ölüm veya vücut bütünlüğünün yitirilmesinden doğan insan zararları, iptal edilen cümle uyarınca asliye hukuk mahkemesinin görev alanındadır.

İdari yargıda tam yargı davası, idarenin eylem ve işlemlerinden doğan malvarlığı zararlarını konu alır ve idari yargı görevlidir.

Aynı olayda insan zararları ile malvarlığı zararı ayrıştırılarak iki farklı yargı koluna başvurulması gerekebilir; bu ayrım görev itirazı ve dava ayrılması sorununa yol açar. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/173 E., 2012/379 K., 13.06.2012)