Zamanaşımı nedir?
Kısaca
Zamanaşımı, 12 kanunda 16 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TMK m.123 · zamanaşımı: Hakkın varlığını korumakla birlikte, borçlu tarafından def'i olarak süresinde ileri sürüldüğünde alacaklının dava yoluyla talep edebilmesini engelleyen süre sonucudur.
- TBK m.159 · taşınır rehni ile güvenceye bağlanmış alacakta: Alacağın dava yoluyla ileri sürülebilmesini engelleyen, alacak hakkını ise ortadan kaldırmayan süre sonu durumudur.
- HMK m.142 · süreler hakkında karar: Alacak veya hakkın dava yoluyla ileri sürülmesini süreye bağlayan, süre dolunca borçlunun def'i olarak ileri sürebileceği savunma sebebidir.
Kanunda nerede geçiyor
16 maddeden 12'iTürk Medeni Kanunu
- TMK m.123 · IV. Zamanaşımı
Hakkın varlığını korumakla birlikte, borçlu tarafından def'i olarak süresinde ileri sürüldüğünde alacaklının dava yoluyla talep edebilmesini engelleyen süre sonucudur. Zamanaşımı hakkı kendiliğinden sona erdirmez.
- TMK m.178 · 5. Zamanaşımı
Süre geçtiğinde hakkın varlığını korumakla birlikte dava yoluyla ileri sürülemez hale gelmesidir. Maddede bu sonuç, sürenin dolmasıyla birlikte doğar.
- TMK m.802 · 5. Zamanaşımı
Hakkın varlığını koruyup dava yoluyla ileri sürülmesini engelleyen süre sonu. Süre dolunca istem zamanaşımı def'i ile savunulabilir hale gelir.
Türk Ticaret Kanunu
- TTK m.1048 · eee) Alacaklının gemi malikine karşı sahip olduğu istem hakkının zamanaşımına uğraması
Hakkın varlığını sürdürdüğü, ancak süre geçtikten sonra dava yoluyla istenemediği hal olarak kullanılır. Maddede istem hakkının zamanaşımına uğramasıyla ipotek düşer.
- TTK m.1285 · D) Zamanaşımı
Alacağın varlığını ortadan kaldırmayan, yalnızca borçluya alacağın ifası için dava yoluyla zorlanmasına karşı def'i sağlayan süredir. Sürenin dolması hakkı sona erdirmez; borçlunun def'i ileri sürmesi gerekir.
- TTK m.1482 · 10. Zamanaşımı
Alacak hakkının, süre geçmesi ile dava yoluyla ileri sürülememesi durumudur. Bu maddede süre dolunca tazminat isteminin zamanaşımına uğradığı kabul edilir.
Türk Borçlar Kanunu
- TBK m.159 · F. Taşınır rehni ile güvenceye bağlanmış alacakta
Alacağın dava yoluyla ileri sürülebilmesini engelleyen, alacak hakkını ise ortadan kaldırmayan süre sonu durumudur. Rehin bakımından bu sonuç, rehin hakkının varlığını ve paraya çevirme yetkisini değiştirmez.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.142 · Süreler hakkında karar
Alacak veya hakkın dava yoluyla ileri sürülmesini süreye bağlayan, süre dolunca borçlunun def'i olarak ileri sürebileceği savunma sebebidir. Hak varlığını korur, ancak dava yoluyla istenemez hâle gelir.
Karayolları Trafik Kanunu
- KTK m.100 · İhtiyari mali sorumluluk sigortasına uygulanacak hükümler
Kanunun 109. maddesinde düzenlenen, zarar görenin sigortacıya karşı haklarını belirli bir süre içinde kullanması gerektiğini öngören süre sınırıdır. Madde bu hükmü ihtiyari sigortaya da uygular.
Vergi Usul Kanunu
- VUK m.113 · Zamanaşımının mahiyeti
Süre geçmesi suretiyle vergi alacağının kalkmasıdır. Madde metni, zamanaşımının mükellefin bir başvurusuna bağlı olmadığını belirtir.
Noterlik Kanunu
- Noterlik Kanunu m.66 · Emanetin hazineye intikali
Noterce emanet olarak alınan ya da bankaya yatırılan paranın, sahibi tarafından istenmeden geçen süredir. Madde, bu süre dolmadan Hazineye aktarım yapılamayacağını öngörür; süre, madde metninde sayısal olarak belirtilmemiştir.
Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun
- Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun m.65 · Zamanaşımı
Alacaklının borcun ifasını dava yoluyla isteme yetkisini sınırlayan ve borçlunun def'i olarak ileri sürdüğü süreye bağlı durumdur. Hakkın kendisini doğrudan sona erdirmez.
Terim 4 kanunda daha geçiyor.
Karıştırılan kavramlar
Değersiz emanet ile zamanaşımı nedeniyle devir arasındaki fark nedir?
Emanetin değersiz olması ya da satış masrafını karşılamaması, tebliğin sonuçsuz kalmasına bağlanmış bir devir hâlidir.
Paranın zamanaşımının dolması ise tebliğ ya da değer koşulu aranmadan, yalnızca süre geçmesine dayanır.
İlk hâlde devir, değer kaybı ve tebliğin sonuçsuzluğu birlikte aranarak yapılır; ikinci hâlde devir yalnızca zamanaşımına bağlıdır.
Nişanlılık sona ermesi zamanaşımı ile genel zamanaşımı arasındaki fark nedir?
Nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, bu maddede yer alan bir yıllık süreye tabidir.
Bu maddede düzenlenmeyen diğer dava hakları, genel zamanaşımı sürelerine tabidir.
Nişanlılık kaynaklı dava hakkı, bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; genel süreler uygulanmaz.
Zamanaşımı ile fona gelir kaydı arasındaki fark nedir?
Zamanaşımı, on yıllık sürenin dolmasıyla gerçekleşen hukuki durumdur ve tek başına tutarın Fona geçmesini doğurmaz.
Fona gelir kaydı, zamanaşımından sonra hak sahibine ulaşılamaması ve ilan yapılmasıyla gerçekleşen idari bir işlemdir.
Zamanaşımı dolmuş olsa da bankanın ilan yapmadan tutarı Fona aktarması mümkün değildir; ilan adımı atlanırsa işlem maddeye uygun olmaz.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre arasındaki fark nedir?
Zamanaşımı, süre geçince hakkın varlığını korur, yalnız dava yoluyla ileri sürülmesi engellenir ve borçlunun def'i gerekir.
Hak düşürücü süre, geçince hakkın kendisi sona erer ve hâkim bunu re'sen gözetir.
Bu madde yalnızca zamanaşımına uygulanır; hak düşürücü sürelerin hukuki niteliği ve bağlanacağı hukuk bu maddeyle belirlenmez.
Zamanaşımı ile kazandırıcı zamanaşımı arasındaki fark nedir?
Madde kapsamındaki zamanaşımı, alacak ve talep hakkını sona erdirmeden dava yolunu kapatır.
Kazandırıcı zamanaşımı, belirli koşullarda taşınır veya taşınmaz üzerinde aynî hak kazandırır.
Kazandırıcı zamanaşımı aynî hak statüsüne tabidir (m.21); bu madde ile aynı bağlama kuralına tabi değildir.
Yabancı hukuk zamanaşımı süresi kısa veya uzun ile hiç süre öngörülmemesi veya aşırı uzun süre arasındaki fark nedir?
Yabancı hukukta süre Türk hukukundakinden farklıysa, bu tek başına kamu düzenine aykırılık sayılmaz.
Yabancı hukukta hiç süre öngörülmemişse veya aşırı uzun süre öngörülmüşse kamu düzeni engeli devreye girebilir.
Birinci halde yabancı hukuk uygulanır; ikinci halde önce genel zamanaşımı süresi aranır, o da yoksa Türk hukukundaki süreler uygulanabilir.
İlgili konular
- Zamanaşımının kesilmesi ve yeni sürenin başlamasıBorçlar Hukuku Genel Hükümler
- Boşanmada tazminat ve nafaka, mal rejiminin tasfiyesiMedeni Hukuk
- NişanlılıkMedeni Hukuk
- Sona ermesiMedeni Hukuk
- Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi, ön incelemeMedeni Usul Hukuku
- Ödeme, zamanaşımı ve terkinVergi ve Vergi Usul Hukuku
Örnek kararlar
3 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2024/527 E., 2025/323 K., 21.05.2025İlgili madde: TKHK m.12
- Hukuk Genel Kurulu, 2024/135 E., 2024/185 K., 17.04.2024İlgili madde: TBK m.159
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/1205 E., 2023/1188 K., 29.11.2023İlgili madde: TMK m.178
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Hak Düşürücü Süre (6 işgünü)
- Ayıplı mal
- İnceleme ve araştırma
- Hazineye devir
- İstem hakları
- Ön inceleme duruşması
- Emanet
- Kazandırıcı zamanaşımı
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.