Zıyaı nedir?

Varant veya makbuz senedinin zıyaından doğan uyuşmazlık, senedin kaybı veya hükümsüz kalması ile ilgilidir.

Eşya sahibi ile üçüncü kişi arasındaki sıradan bir alacak uyuşmazlığı, senet dışında kalır.

Zıya uyuşmazlığında istisna uygulanır; sıradan alacak uyuşmazlığında eşya üzerinde işlem yapılamaz.

Bu maddedeki sorumluluk yalnızca belgelerin zıyaı, hasarı veya yanlış kullanılmasından doğan zararlara ilişkindir.

Eşyanın zıyaı veya hasarına bağlı genel taşıyıcı sorumluluğu ayrı bir hükme tabidir.

Belge zararına dayanan talep bu maddeye, eşya zararına dayanan talep genel taşıyıcı sorumluluğu hükmüne göre değerlendirilir; iki sorumluluk birbirinden ayrı tutulmalıdır.

Madde 884 kapsamında kalan zarar, taşıma sözleşmesinin ana veya yan edimlerinin ihlalinden doğan ve eşyanın zıyaı, hasarı ya da gecikmesi dışındaki zarardır.

Eşyanın zıyaı, hasarı veya taşıma süresinin aşılmasından doğan zarar, maddenin kapsamı dışındadır ve bu zararlar için ayrı hükümler uygulanır.

Madde 884 kapsamındaki zarar üç kat sınırına tabi olur; eşyanın zıyaı, hasarı veya gecikmesinden doğan zarar bu sınıra tabi değildir ve kendi hükümlerine göre belirlenir.

Zilyetlikteki eşyanın zıyaı veya hasarından doğan zarar, birinci fıkra kapsamındadır ve taşıyıcının sorumluluk rejimine tabidir.

Eşyanın zıyaı veya hasarı dışındaki zarar, ikinci fıkra kapsamında kalır ve yalnızca 918. madde uyarınca komisyoncuya düşen bir yükümlülüğün ihlalinden doğar.

Zıyaı veya hasar hâlinde birinci fıkranın kıyas yoluyla uygulanan hükümleri devreye girer; zıyaı-hasar dışı zararda ise yalnızca 918. madde yükümlülüğünün ihlali sorumluluk doğurur ve kurtuluş ölçütü tedbirli tacir özenidir.

Eski tasdiknamenin fiilen ibraz edilmesi, yani belgenin başvurana ait olup mevcut olması hâlidir.

Eski tasdiknamenin zıyaa uğradığının inandırıcı biçimde gösterilmesi hâlidir; belgenin fiilen ortada olmadığı durum söz konusudur.

Her iki halde de yeni tasdiknamenin verilmesi mümkündür; zıyaa dayanılıyorsa belgenin mevcut olmadığı makul biçimde ortaya konmalıdır.

Gemi payı üzerindeki mülkiyetin zıyaında, sicile kayıtlı gemi hükümleri uygulanır ve fıkra birinde ayrı bir sona erme anı düzenlenmemiştir.

İştirak payının TTK m.1008 uyarınca bırakılmasında, mülkiyet hakkı bırakma bildiriminin gönderildiği anda sona erer.

Bırakma hâlinde sona erme anı bildirimin gönderilmesidir; zıyaın genel hükümlerinde bu özel an kurallaştırılmamıştır.