Özel borç ilişkileri
Havale
Kısaca
TBK m.555, havalenin tanımını yapar: havale eden kişinin, kendi hesabına olmak üzere para, kıymetli evrak veya başka türden bir mislî eşyayı havale alıcısına vermek üzere havale ödeyicisini, bunları kendi adına kabul etmek üzere de havale alıcısını yetkili kıldığı hukuki işlem olarak.
Kapsam
Bu konu, Türk Borçlar Kanunu m.555–560 hükümlerini kapsar.
TBK m.555 — Tanımı
TBK m.555, havalenin tanımını yapar: havale eden kişinin, kendi hesabına olmak üzere para, kıymetli evrak veya başka türden bir mislî eşyayı havale alıcısına vermek üzere havale ödeyicisini, bunları kendi adına kabul etmek üzere de havale alıcısını yetkili kıldığı hukuki işlem olarak. Maddenin konusu havalenin kavramı ve unsurlarıdır. Madde, havale eden, havale ödeyicisi ve havale alıcısı arasındaki üçlü ilişkiyi kurar. Havalenin sonuçlarını, havale alıcısının kabul yükümlülüğünü, ödeyicinin def'ilerini ve kıymetli evrak havalesinin ayrıntılarını bu maddede düzenlemez; bunlar TBK m.556 ile m.557 ve m.560'ta yer alır. Havalenin yazılı şekle, ispat ve zamanaşımı gibi usul yönlerine ilişkin bir hüküm de bu maddede bulunmaz. Alacağın devri (TBK m.183 vd.) ve doğrudan temsil (TBK m.40 vd.) gibi komşu kurumlar bu maddenin kapsamı dışındadır.
Tanımı: hangi kavramlar bilinmeli?
- Havale
- Havale eden kişinin, kendi hesabına bir edimi havale alıcısına vermek üzere havale ödeyicisini, bu edimi kendi adına kabul etmek üzere de havale alıcısını yetkilendirdiği hukuki işlemdir. Madde metninde tek taraflı bir işlem olarak tanımlanır; taraflar arasında sözleşme ilişkisi kurmaz.
- Havale eden
- Havale işlemini yaparak hem ödeyiciye ödeme yetkisi hem de alıcıya kabul yetkisi veren kişidir. Havalenin konusu edim onun hesabına yapılır.
- Havale ödeyicisi
- Havale eden hesabına, havale alıcısına ödeme yapması için yetkilendirilen kişidir. Ödeyici havale eden ile borç ilişkisinde bulunmak zorunda değildir.
- Havale alıcısı
- Ödemeyi havale eden hesabına kendi adına kabul etmek üzere yetkilendirilen kişidir. Kabul yetkisi bir yükümlülük doğurmaz.
- Çifte yetki
- Havalenin niteliğini belirleyen iki ayrı yetkidir: ödeyiciye ödeme yetkisi ve alıcıya kabul yetkisi. Madde metninde bu iki yetki birlikte yer alır.
- Mislî eşya
- Aynı cins ve nitelikteki eşyalarla değiştirilebilen, ölçü, sayı veya tartıyla belirlenen şeylerdir. Havale konusu olabilmesi için madde metninde ayrıca sayılmıştır.
Tanımı: hangi şartlar aranır?
- Havale eden, kendi hesabına bir ödeme yapılması amacıyla ödeyiciye verme yetkisi vermiş olmalıdır.
- Havale eden, aynı işlemle alıcıya bu şeyi kendi adına kabul etme yetkisi de tanımış olmalıdır.
- Havale konusu para, kıymetli evrak veya diğer bir mislî eşya olmalıdır; belirli veya belirlenebilir bir malın ya da hizmet edimin konu olabileceği uygulamada kabul edilmektedir.
- Havale ödeyicisi ile havale alıcısı, havale eden tarafından yetkilendirilmiş üçüncü kişiler olmalıdır; üçlü bir ilişki bulunmalıdır.
- Havale, bir sözleşme ilişkisi yaratmayan tek taraflı bir hukuki işlem olarak kurulmalıdır; bu nedenle ödeyicinin ve alıcının yetkiyi kabul etmesi, hukuki işlemin varlığı için şart değildir.
Tanımı: hangi sonuçları doğurur?
- Havale eden, havale işlemiyle ödeyiciye ödeme yetkisi ve alıcıya kabul yetkisi vermiş olur; bu yetkiler işlemle birlikte doğar.
- Havalenin konusu para, kıymetli evrak veya mislî eşya ise havale tanımına uyar; bu şeylerin dışındaki konular madde kapsamında sayılmaz.
- Havale ödeyicisinin, havale eden ile arasındaki temel ilişkiden doğan savunmaları ileri sürme hakkı, havale ödeyicisinin kabulüne bağlı olarak sınırlanır; bu sonuç m.557'de düzenlenir.
- Havale alıcısı, yetki verilmiş olsa bile edimi kabul etmek zorunda değildir; kabul yükümlülüğü m.556'da ayrıca düzenlenir.
Havale ile alacağın devri arasındaki fark nedir?
Havalede havale eden, ödeyiciye ödeme ve alıcıya kabul yetkisi verir; bu bir yetki ilişkisidir.
Alacağın devrinde alacaklı, alacağın kendisini devralana geçirir ve devralan alacaklı olur.
Havalede alacak el değiştirmez; alıcı yalnız edimi kendi adına kabul eder. Alacağın devri ise TBK m.183 vd. kapsamında kalır.
Havale ile temsil arasındaki fark nedir?
Havalede ödeyici ile alıcı arasında temsil ilişkisi kurulmaz; ödeyici havale eden adına değil, kendi borcunu ifa eder.
Doğrudan temsilde temsilci, asıl adına hukuki işlem yapar.
Havale ödeyicisi ile alıcı arasındaki ilişki temsil hükümlerine tabi değildir; madde metni yalnız yetki verme işlemini tanımlar.
Havale ile basit ödeme talimatı (sözleşme niteliği) arasındaki fark nedir?
Metin, havaleyi bir sözleşme olarak değil, tek taraflı çifte yetki işlemi olarak tanımlar.
Sözleşme türlerinde iki taraflı karşılıklı irade birleşmesi aranır.
Havale için sözleşme kurulmasına gerek yoktur; ancak ödeyicinin kabulü, alıcıya karşı bağlayıcı bir borç doğurabilir.
Tanımı: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Havaleyi sözleşme olarak nitelendirmek; madde metni havaleyi tek taraflı bir hukuki işlem olarak tanımlar, bu nedenle sözleşme kurulduğunu varsaymak yanlış olur.
- Havaleyi alacağın devriyle karıştırmak; havalede alacak el değiştirmez, yalnız yetki verilir.
- Havale konusunu yalnız para ile sınırlı saymak; metin kıymetli evrak ve mislî eşyayı da kapsar.
- Havale alıcısının edimi kabul etmek zorunda olduğunu düşünmek; alıcının kabul yükümlülüğü yoktur, yalnız bildirim yükümlülüğü vardır (m.556).
- Havale ödeyicisinin, temel ilişkiden doğan tüm savunmalarını her zaman ileri sürebileceğini varsaymak; kabul bildirimi bu savunma hakkını sınırlar (m.557).
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Havalenin hukuki niteliğinin ödeme vasıtası olduğu, banka havalesi biçiminde yaygın kullanıldığı ve bu nitelendirmenin m.555 çerçevesinde yapıldığı kabul edilmektedir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 2025/8 E., 2025/1933 K., 18.12.2025; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2022/742 E., 2024/1635 K., 11.12.2024)
- Havale ilişkisinde ödeyicinin, çekince koymadan kabul bildirmesi halinde alıcıya karşı ifa ile yükümlü olduğu ve bu hâlde temel ilişkiden doğan savunmaları yalnız sınırlı ölçüde ileri sürebildiği yönünde uygulama görülmektedir. (Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1319 E., 2025/1069 K., 10.07.2025; Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1321 E., 2025/932 K., 19.06.2025)
- Uygulamada banka havalesinin m.555 anlamında havale sayıldığı ve üçlü ilişkinin bu çerçevede değerlendirildiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2021/1719 E., 2025/595 K., 24.04.2025)
Nasıl ispat edilir?
- Havalenin varlığını iddia eden taraf, havale eden tarafından verilen yetki işleminin varlığını ispatlamakla yükümlüdür; banka dekontu, talimat belgesi ve dekont gibi yazılı belgeler bu amaçla kullanılır.
- Havale konusunun para, kıymetli evrak veya mislî eşya olduğunu iddia eden taraf, konunun belirlenebilirliğini ve türünü belgelerle ortaya koymalıdır.
- Ödeyicinin kabul bildirdiğini ileri süren taraf, kabul beyanının varlığını ve içeriğini ispatlamalıdır; kabulün çekinceli olup olmadığı da bu kapsamda değerlendirilir.
- Havale eden ile alıcı arasındaki temel ilişkinin varlığını ileri süren taraf, bu ilişkiyi yazılı belgeyle veya tanıkla ispatlamakla yükümlüdür; havalenin soyut niteliği, temel ilişkinin ayrıca ispatını gerektirebilir.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 6098 sayılı Kanun m.556: Havale alıcısının kabul yetkisini kullanması ve havale eden ile alıcı arasındaki ilişki bu maddede düzenlenir; m.555'teki tanımın işlemesini tamamlar.
- 6098 sayılı Kanun m.557: Havale ödeyicisinin havale eden ile arasındaki temel ilişkiden doğan savunmaları ileri süremeyeceği, kabul işlemine bağlı olarak bu maddede düzenlenir.
- 6098 sayılı Kanun m.560: Kıymetli evrak alacağına bağlı hamile ödenmesi amaçlı havaleler bakımından havale hükümlerinin uygulanmasını düzenler; m.555'teki kıymetli evrak konusunu tamamlar.
- 6098 sayılı Kanun m.183: Alacağın devri, havaleden farklı bir kurumdur; havale ile karıştırılmaması için ayrım bakımından anılır.
TBK m.556 — Havale eden ile havale alıcısı arasındaki ilişki
Madde, havalenin ifa amacıyla yapılması hâlinde borcun ne zaman sona ereceğini (havale ödeyicisinin borcu ifa etmesiyle), havale alıcısının alacağını elde edemediği durumda bu alacağı havale edene karşı yeniden ileri sürebilmesini ve havale alıcısının havaleyi kabul etmek istemediğinde havale edene gecikmeksizin bildirim yükümlülüğünü ve bu yükümlülüğe aykırılığın sonucunu düzenler. Havale edenle havale alıcısı arasındaki bedel ilişkisi bakımından uygulanır. Madde havale ödeyicisinin havale alıcısına karşı ödeme yükümlülüğünü, karşılık ilişkisini ve havale ödeyicisinin savunma olanaklarını düzenlemez; bunlar TBK m.557 ve m.558 kapsamındadır. Havalenin konusunu (m.555) ve havalenin ifa edilmemesi hâlinde alıcının bildirim yükümlülüğünü (m.558) de bu madde kapsamında değerlendirmek gerekmez. Havalenin sona ermesi ve iflas hâlleri (m.559) ile havaleden doğan alacağın zamanaşımı da bu maddenin dışındadır.
Havale eden ile havale alıcısı arasındaki ilişki: hangi kavramlar bilinmeli?
- Havale
- Havale eden, bir borcunu ifa amacıyla havale ödeyicisine verme yetkisi, havale alıcısına da kabul etme yetkisi verdiğinde ortaya çıkan çift yetkili işlemdir. Ödeyiciye ve alıcıya yükümlülük değil yetki verir.
- Havale ifa amacıyla yapılır
- Havalenin, havale edenin havale alıcısına olan borcunu ödemek amacıyla yapılmasıdır. Bu hâlde havale bir ifa teşebbüsüdür; borç havalenin yapılmasıyla değil, havale ödeyicisinin ödemesiyle sona erer.
- Bedel ilişkisi
- Havale eden ile havale alıcısı arasındaki temel ilişkidir (satış, eser, vekâlet gibi). Havalenin nedenini oluşturur ve bu madde bakımından havale edene karşı ileri sürülecek alacağın kaynağıdır.
- Havale ödeyicisi
- Havale eden tarafından ödeme yetkisi verilen ve havale alıcısına ödeme yapması istenen kişidir. Ödeyicinin havaleyi kabul etmesi ayrı bir işlemdir ve bu maddede değil m.557'de düzenlenir.
- Gecikmeksizin bildirim
- Havale alıcısının havaleyi kabul etmek istemediğinde havale edene bildirmesi gereken yükümlülüktür. Bildirimin süresi bir gün ya da hafta olarak sayılmaz; alıcının durumu öğrenmesinin ardından gecikmeden yapılması gerekir.
Havale eden ile havale alıcısı arasındaki ilişki: hangi şartlar aranır?
- Havalenin, havale edenin havale alıcısına olan borcunu ifa amacıyla yapılmış olması gerekir.
- Havale ödeyicisinin borcu havale alıcısına ifa etmesi, borcun sona ermesi için tek ve yeterli olay olarak aranmalıdır; havalenin yapılması ya da alıcının havaleyi kabul etmesi tek başına borcu sona erdirmez.
- Havale alıcısının havaleyi kabul etmiş olması ve havale ödeyicisine başvurmuş olması gerekir.
- Havale alıcısının havalede belirlenen süre içinde alacağını elde edememiş olması gerekir.
- Havale alıcısının havaleyi kabul etmek istememesi hâlinde bu durumu havale edene gecikmeksizin bildirmesi gerekir.
Havale eden ile havale alıcısı arasındaki ilişki: hangi sonuçları doğurur?
- Havale ifa amacıyla yapılmışsa, havale edenin borcu yalnızca havale ödeyicisinin borcu ifa etmesiyle sona erer.
- Havale alıcısı havaleyi kabul edip ödeyiciye başvurmuş, ancak havalede belirlenen süre içinde alacağını elde edememişse, bu alacağı havale edene karşı yeniden ileri sürebilir.
- Havale alıcısı havaleyi kabul etmek istemiyorsa, durumu borçlu havale edene gecikmeksizin bildirmek zorundadır.
- Havale alıcısı bildirim yükümlülüğüne uymazsa bundan doğan zararı gidermekle yükümlü olur.
- Havalenin kabulü, havale edenin borcunu tek başına sona erdirmez; havale edene karşı borç ancak ödemeyle kapanır.
- Madde emredici bir hüküm değildir ve düzenleyici niteliktedir. Bu nedenle taraflar bedel ilişkisinde (temel ilişkide) bu hükmü değiştirebilir.
Borcun sona ermesi ile havalenin yapılması arasındaki fark nedir?
Havale edenin borcu, havalenin yapılmasıyla değil, havale ödeyicisinin havale konusu şeyi havale alıcısına vermesiyle sona erer.
Havale, ifa amacıyla yapıldığında yalnızca bir ifa teşebbüsü, bir ödeme girişimidir.
Havale edenin borcu yalnızca ödeyici ödeme yaptığında sona erer; kabul edilmiş havale tek başına borcu kapatmaz.
Havale alıcısının kabul etmesi ile havale alıcısının kabul etmek istememesi arasındaki fark nedir?
Havale alıcısı havaleyi kabul etmişse ve ödeyiciye başvurmuşsa, alacağını havalede belirlenen süre içinde elde edemezse bu alacağı havale edene yeniden ileri sürebilir.
Havale alıcısı havaleyi kabul etmek istemezse havale edene gecikmeksizin bildirimde bulunmak zorundadır.
Kabul eden alıcı için havale edene karşı alacak yeniden doğar; kabul etmeyen alıcının bildirmemesi hâlinde doğan zarardan sorumluluğu vardır.
Havale edenin yeniden ileri sürme hakkı ile havale ödeyicisinin ödeme yükümlülüğü arasındaki fark nedir?
Havale alıcısı, havale edene karşı bedel ilişkisinden doğan alacağı yeniden ileri sürebilir.
Havale ödeyicisinin alıcıya karşı ödeme yükümlülüğü, ödeyicinin havaleyi kabul ettiğini bildirmesine bağlıdır ve bu madde ile düzenlenmez.
Ödeyici ödemezse alıcı önce ödeyiciye, ardından havale edene karşı başvurabilir; ödeyicinin yükümlülüğü m.557'ye göre değerlendirilir.
Havale eden ile havale alıcısı arasındaki ilişki: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Havalenin yapılmasını borcun sona ermesi olarak değerlendirmek; borç ancak ödeyicinin ifasıyla sona erer.
- Havale alıcısının kabulünün tek başına havale edeni borçtan kurtardığını varsaymak; kabul havale edeni kurtarmaz, yalnızca alıcıya başvuru hakkı doğurur.
- m.556/II'deki yeniden ileri sürme hakkını havale ödeyicisine karşı bir ödeme talebi olarak anlamak; bu hak havale edene karşıdır.
- Havale ödeyicisinin ödeme yükümlülüğünü m.556'ya dayandırmak; ödeyicinin yükümlülüğü m.557'ye göre belirlenir.
- Alıcının bildirim yükümlülüğünü yalnızca yazılı bildirimle sınırlamak; madde bildirim biçimini belirtmez, gecikmeksiz bildirim yeterlidir.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Havale ilişkisinde taraflar arasındaki temel ilişkiden (satış, eser, vekâlet, bağışlama) doğan alacağın dayanağı bedel ilişkisidir ve alacağın hukuki niteliği bu ilişkiye göre belirlenmelidir.
- Havale ile ödeme yapılmadıkça borç sona ermediğinden, havale belgesinin tek başına ödeme yerine geçtiği savunması kabul edilmemektedir.
- Ticari nitelikli havale uyuşmazlıkları, havalenin ticari işletme ile ilgili olması hâlinde ticari mahkemelerde görülmektedir ve bu karar kapsamında TBK 555-560 hükümlerinin uygulandığı belirtilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2024/528 E., 2024/2410 K., 11.10.2024; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/89 E., 2026/293 K., 27.04.2026)
- Havale hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda havalenin hangi hukuki ilişkiden kaynaklandığının ortaya konulması, m.556 kapsamındaki yeniden ileri sürme hakkının belirlenmesi açısından önemlidir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1835 E., 2024/2015 K., 17.10.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/45 E., 2020/173 K., 15.10.2020)
Nasıl ispat edilir?
- Havale edenin borcunun sona erdiğini ileri süren taraf, havale ödeyicisinin havale alıcısına ödemede bulunduğunu belgeyle (banka dekontu, makbuz) ispatlamalıdır; ödeme ispatlanmadan borcun sona erdiği kabul edilmez.
- Havale alıcısı, havale edene karşı alacağını yeniden ileri sürdüğünde, havaleyi kabul ettiğini, ödeyiciye başvurduğunu ve havalede belirlenen süre içinde ödeme alamadığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Havale alıcısının havaleyi kabul etmek istemediğini ve bunu havale edene gecikmeksizin bildirdiğini savunan taraf bu bildirimi yazılı belgeyle ispatlamalıdır; bildirimin yapıldığının ispatlanamaması hâlinde zarardan sorumluluk doğabilir.
- Havale edenin uğradığı zararı ileri süren taraf, alıcının bildirim yükümlülüğüne aykırılığını ve zararın nedensel bağını ispatlamakla yükümlüdür.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 6098 sayılı Kanun m.555: Havalenin konusunu (para, kıymetli evrak, misli eşya) belirler; m.556'nın konusu olan havalenin kapsamını çizer.
- 6098 sayılı Kanun m.557: Havale ödeyicisinin havaleyi kabul etmesi, alıcıya karşı ödeme yükümlülüğünü ve ödeyicinin savunma olanaklarını düzenler; m.556'daki alıcının başvurusu ödeyicinin kabulüne bağlıdır.
- 6098 sayılı Kanun m.558: Havale ödeyicisinin ifadan kaçınması hâlinde alıcının bildirim yükümlülüğünü düzenler; m.556/III ile aynı bildirim ilkesini tekrar eder.
- 6098 sayılı Kanun m.559: Havalenin kendiliğinden sona ermesi hâllerini (ör. havale edenin iflası) düzenler; m.556'nın uygulanma alanını sınırlar.
TBK m.557 — Havale ödeyicisinin borcu
Madde, havale ödeyicisi ile havale alıcısı arasındaki ilişkiyi (edim ilişkisi) düzenler. Ödeyicinin çekincesiz kabulünün doğurduğu ifa yükümlülüğünü, ödeyicinin alıcıya karşı ileri sürebileceği savunmaların sınırını ve havale edene borçlu olan ödeyicinin alıcıya ödeme yapma halini kapsar. Havale ödeyicisinin havale edene karşı ilişkisini (karşılık ilişkisi) ve havale alıcısının havale ödeyicisine başvurmadan önce veya sonra yapacağı bildirim yükümlülüklerini düzenlemez (m.556, m.558). Havalenin konusu, türü ve ifa amacı gibi genel hükümler, havalenin sona ermesi ve havale edenin iflası da bu maddede yer almaz (m.555, m.559). Bankalardaki havale işlemi ve vekâlet ile ilişkisi de bu maddenin kapsamı dışındadır.
Havale ödeyicisinin borcu: hangi kavramlar bilinmeli?
- Havale ödeyicisi
- Havale edenin, kendisine verdiği ödeme yetkisine dayanarak havale alıcısına ödeme yapabilecek kişidir. Ödeyiciye yalnızca yetki verilmiş olur, bu tek başına ödeme yükümlülüğü doğurmaz.
- Havale alıcısı
- Havale edenin, havale ödeyicisinden ifa talep etme yetkisi verdiği kişidir. Alıcının havaleyi kabul etme yükümlülüğü yoktur.
- Çekincesiz kabul
- Ödeyicinin havaleyi koşul veya çekince koymadan kabul ettiğini alıcıya bildirmesidir. Bu bildirim, ödeyicinin alıcıya karşı ifa yükümlülüğünün doğmasının koşuludur.
- Savunma (def'i)
- Ödeyicinin alıcının talebine karşı ileri sürebileceği itiraz araçlarıdır. Madde, bunları alıcı ile ödeyici arasındaki ilişkiden veya havalenin içeriğinden doğanlarla sınırlar.
- Karşılık ilişkisi
- Havale edenle ödeyici arasındaki, ödeyicinin ödeme yapma yetkisini ve çoğu kez yükümlülüğünü doğuran iç ilişkidir. Bu ilişkiden doğan savunmalar alıcıya karşı ileri sürülemez.
- Edim ilişkisi
- Havale ödeyicisi ile havale alıcısı arasındaki ilişkidir. Ödeyicinin alıcıya karşı ifa borcunun kaynağı çekincesiz kabul beyanıdır.
Havale ödeyicisinin borcu: hangi şartlar aranır?
- Havale ödeyicisinin, havale edenin kendisine verdiği ödeme yetkisini kabul ettiğini havale alıcısına bildirmesi gerekir.
- Bu kabul beyanı çekince (ihtirazı kayıt) içermemelidir; çekinceli kabul alıcıya karşı ifa yükümlülüğü doğurmaz.
- Kabul, havale alıcısına karşı yapılmış bir bildirim olarak alıcıya ulaşmalıdır.
- Havale ödeyicisi havale edene borçlu ise, alıcıya yapacağı ifa havale edene yapacağı ifaya oranla daha fazla yük getirmemelidir; bu koşul sağlanmadan alıcıya ifa yükümlülüğü doğmaz.
- Havale edenle ödeyici arasında aksi kararlaştırılmamışsa, borçlu ödeyicinin ifadan önce kabulünü alıcıya bildirmesi gerekmez.
Havale ödeyicisinin borcu: hangi sonuçları doğurur?
- Ödeyici çekincesiz kabulünü alıcıya bildirdiğinde, alıcıya karşı ifa ile yükümlü olur.
- Ödeyici alıcıya karşı yalnızca aralarındaki ilişkiden veya havalenin içeriğinden doğan savunmaları ileri sürebilir.
- Ödeyici havale edenle arasındaki karşılık ilişkisinden doğan savunmaları alıcıya karşı ileri süremez.
- Ödeyici havale edene borçluysa ve alıcıya ifa havale edene ifadan daha fazla yük getirmiyorsa, alıcıya ifa ile yükümlü olur.
- Borçlu ödeyici, aksi kararlaştırılmamışsa, ifadan önce kabulünü alıcıya bildirmek zorunda değildir.
- Çekinceli kabul halinde ödeyicinin alıcıya karşı ifa yükümlülüğü doğmaz; alıcı ödeyiciden ödeme talep edemez.
- Kabul bildirilmiş olsa bile ödeyicinin alıcıya ifası, alıcı ile ödeyici arasındaki yükümlülük çerçevesinde değerlendirilir; havale edenin borcu bu ifa ile kendiliğinden sona ermez.
Çekincesiz kabul ile çekinceli kabul arasındaki fark nedir?
Ödeyici kabulünü çekince koymadan bildirmişse alıcıya karşı ifa ile yükümlü olur.
Ödeyici çekince ileri sürerek kabul etmişse, alıcıya karşı yükümlülük doğmaz.
Çekincesiz kabul, alıcıya karşı savunma sınırını da belirler; çekinceli kabulde m.557/I'deki ifa yükümlülüğü oluşmaz.
Havale ödeyicisi havale edene borçlu değil ile borçlu arasındaki fark nedir?
Ödeyici havale edene borçlu değilse, alıcıya ifa yükümlülüğü yalnızca çekincesiz kabul bildirimine dayanır.
Ödeyici havale edene borçluysa, alıcıya ifa edebilir ve bu ifa havale edene yapacağı ifadan daha fazla yük getirmiyorsa alıcıya ifa ile yükümlü olur.
Borçlu ödeyicide ifadan önce kabul bildirimi aksi kararlaştırılmadıkça gerekmez; diğer halde bildirim zorunludur.
Alıcıya karşı savunma ile havale edene karşı savunma arasındaki fark nedir?
Ödeyicinin alıcıya karşı, alıcıyla kendi ilişkisinden veya havalenin içeriğinden doğan savunmaları ileri sürme hakkı vardır.
Ödeyicinin havale edenle arasındaki karşılık ilişkisinden doğan savunmaları alıcıya karşı ileri sürme hakkı yoktur.
Havale edenin ödeyiciye karşı borcu yerine getirilmemişse dahi ödeyici alıcıya ödemekten bu gerekçeyle kaçınamaz.
Havale ödeyicisinin borcu: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Ödeyiciye verilen yetkiyi ödeme yükümlülüğü saymak; oysa yetki tek başına borç doğurmaz, yükümlülük yalnızca çekincesiz kabulle doğar.
- Karşılık ilişkisinden doğan savunmayı alıcıya karşı serbestçe ileri sürmek; bu savunmalar alıcıya karşı kullanılamaz.
- Borçlu ödeyicinin ifadan önce kabulünü bildirme zorunluluğunu her halde aramak; oysa aksi kararlaştırılmadıkça ve yük artmıyorsa bildirim gerekmez.
- Ödeyicinin havale edene borçlu olduğu durumda alıcıya ifanın yük getirip getirmediğini değerlendirmeden ifa yükümlülüğünü kabul etmek.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Havale işlemi, uyuşmazlıklarda 6098 sayılı Kanunun 555-560 maddeleri çerçevesinde değerlendirilmekte ve bu hükümler birlikte uygulanmaktadır. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1835 E., 2024/2015 K., 17.10.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2024/528 E., 2024/2410 K., 11.10.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/45 E., 2020/173 K., 15.10.2020)
- Bankalardaki havale işlemleri ticari nitelikte ve tacirler arasında sıkça görülen işlemler olup, mahkemeler bu tür uyuşmazlıkları ticari davalar kapsamında ele almaktadır. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/89 E., 2026/293 K., 27.04.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/939 E., 2026/281 K., 20.04.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/507 E., 2026/262 K., 13.04.2026)
Nasıl ispat edilir?
- Alıcının ödeyiciden ifa talep edebilmesi için ödeyicinin çekincesiz kabulünü bildirdiğini ispat etmesi gerekir; bu bildirim genellikle yazılı belge veya kayıtla ispatlanır.
- Ödeyicinin ifa yükümlülüğünden kaçındığını ileri süren taraf, kabul bildiriminin çekinceli olduğunu ya da hiç yapılmadığını ispat etmelidir.
- Ödeyici alıcıya karşı bir savunma ileri sürdüğünde, savunmanın alıcıyla ilişkiden veya havalenin içeriğinden doğduğunu göstermesi gerekir; havale edenle arasındaki karşılık ilişkisinden doğan bir savunma alıcıya karşı ileri sürülemez.
- Ödeyicinin havale edene borçlu olduğu ve alıcıya ifanın havale edene ifadan daha fazla yük getirmediği iddiasında, bu durumu ileri süren taraf ispat yükü altındadır.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.555: Havalenin konusunu belirler; m.557'de söz konusu olan ödeyici ve alıcı ilişkisinin hangi şeyler üzerinden kurulabileceğini tanımlar.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.556: Havale edenle havale alıcısı arasındaki ilişkiyi düzenler; m.557'deki ödeyici-alıcı ilişkisinden ayrı bir ilişkidir.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.558: Ödeyicinin ifadan kaçınması halinde alıcının havale edene bildirim yükümlülüğünü düzenler; m.557'nin ifa yükümlülüğünün ihlali sonrasını tamamlar.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.559: Havale edenin iflası halinde havalenin kendiliğinden sona ermesini düzenler; m.557'deki kabul sonrası ilişkiyi etkilemez.
TBK m.558 — İfa edilmeme hâlinde bildirim
Madde, havale ödeyicisinin havale alıcısının istemine rağmen ifadan kaçınması veya havale konusunu ifa etmeyeceğini önceden açıklaması hâlinde, havale alıcısının bu durumu havale edene bildirme yükümlülüğünü ve bu yükümlülüğe aykırılığın sonucunu düzenler. Kurallar havale ilişkisindeki alıcı ile edeni arasında, havale alıcısının bildirim yükümlülüğü bakımından uygulanır. Maddede süre, ihtar veya şekil öngörülmemiştir. Madde, havale ilişkisinin genel kurallarını, havale ödeyicisinin havale alıcısına karşı yükümlülüklerini, havale alıcısının kazandığı hakların niteliğini ve havale ödeyicisi ile alıcı arasındaki iç ilişkiyi düzenlemez (m.555-557 ve m.559-560). Ödeyicinin alıcıya karşı borcundan kurtulma ve ifa ile ilgili hükümler (m.555-557 kapsamındaki kurallar) ile havale ilişkisine ilişkin genel hükümler bu maddenin dışındadır.
İfa edilmeme hâlinde bildirim: hangi kavramlar bilinmeli?
- Havale ödeyicisi
- Havale ilişkisinde, havale konusu edimi ifa etmekle yükümlü olan ve havale alıcısına karşı bu yükümlülüğü bulunan taraftır. Havale edenin borçlusu veya havale edenin talimatına bağlı olarak ifa edecek kişi olarak ortaya çıkabilir.
- Havale alıcısı
- Havale işleminde edimin kendisine yapılacağı, havale ödeyicisine karşı ifa talep edebilen taraftır. Madde bakımından, ödeyicinin ifadan kaçındığını veya ifa etmeyeceğini açıklaması hâlinde bildirim yapmakla yükümlü olan kişi budur.
- Havale eden
- Havale ilişkisini kuran ve ödeyiciye ifa talimatı veren taraftır. Bildirim yükümlülüğünün muhatabı ve bu bildirimin sonucu olarak zarar riskini taşıyan kişi olarak maddede yer alır.
- Bildirim yükümlülüğü
- Havale alıcısının, ödeyicinin ifadan kaçındığını veya ifa etmeyeceğini öğrendiğinde bunu havale edene gecikmeksizin iletmesi gereken yükümlülüktür. Maddede bildirim için şekil veya süre öngörülmemiş, yalnızca gecikmesizlik aranmıştır.
- Gecikmeksizin
- Havale alıcısının durumu öğrendikten sonra bildirimi ertelemeden yapması anlamına gelir. Kesin bir gün sayısına bağlanmamıştır; somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
İfa edilmeme hâlinde bildirim: hangi şartlar aranır?
- Havale ödeyicisinin, havale alıcısının istemesine karşın havale konusunu ifadan kaçınmış olması veya havale konusunu ifa etmeyeceğini önceden açıklamış bulunması gerekir.
- Havale alıcısının bu durumu öğrenmiş olması gerekir; öğrenme, ödeyicinin açık beyanı ile veya somut olaydaki davranışlardan anlaşılabilir.
- Havale alıcısının durumu gecikmeksizin havale edene bildirmemiş olması gerekir.
- Bildirim yükümlülüğünün ihlali hâlinde, bu yüzden havale edenin bir zarara uğramış olması gerekir; zarar ile ihlal arasında nedensellik bağı bulunmalıdır.
- Madde, havale alıcısının bildirim yapmasını yalnızca ödeyicinin ifadan kaçınması veya önceden açıklaması hâlleriyle sınırlar; bunların dışındaki hâllerde bu maddeden doğan bir bildirim yükümlülüğü aranmaz.
İfa edilmeme hâlinde bildirim: hangi sonuçları doğurur?
- Havale alıcısı, ödeyicinin ifadan kaçınması veya ifa etmeyeceğini önceden açıklaması hâlinde durumu gecikmeksizin havale edene bildirmekle yükümlüdür.
- Alıcı bildirim yükümlülüğünü yerine getirmezse, bu yüzden havale edenin uğrayacağı zarardan sorumlu olur.
- Bildirim yapılmışsa, alıcının bu yönden sorumluluğu doğmaz.
- Madde, bildirim yükümlülüğünün ihlali hâlinde yaptırımı tazminat sorumluluğu olarak düzenlemiştir; ihlal, sözleşmeden dönme veya ifayı reddetme gibi başka bir sonuç doğurmaz.
- Madde emredici nitelik taşıyıp taşımadığı açıkça belirtilmemiştir; metinden yalnızca sorumluluğun varlığı anlaşılmaktadır.
Havale alıcısının bildirim yükümlülüğü ile havale ödeyicisinin ifadan kaçınması arasındaki fark nedir?
Havale ödeyicisi, alıcının istemine rağmen ifadan kaçınmıştır. Bu durumda alıcının bildirim yapma yükümlülüğü doğar.
Ödeyicinin ifa etmeyeceğini önceden açıklaması da aynı yükümlülüğü doğurur. İki hâl maddede alternatif olarak sayılmıştır.
Her iki hâlde de alıcı gecikmeksizin havale edene bildirimde bulunmak zorundadır. Bildirim yapılmazsa zarardan sorumlu olur.
Bildirim yapan alıcı ile bildirimde bulunmayan alıcı arasındaki fark nedir?
Alıcı durumu gecikmeksizin havale edene bildirmişse, bu yükümlülüğünü yerine getirmiş olur.
Alıcı bildirimde bulunmamışsa maddenin yaptırımı devreye girer.
Bildirimde bulunan alıcı, havale edenin uğrayacağı zarardan sorumlu tutulmaz; bildirim yapmayan alıcı, bu yüzden havale edenin uğradığı zarardan sorumlu olur.
İfa edilmeme hâlinde bildirim: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Maddeyi bildirim yükümlülüğü yerine ödeyicinin ifa yükümlülüğü olarak okumak; madde yalnızca alıcının bildirim yükümlülüğünü düzenler.
- Bildirim için belirli bir süre aramak; madde kesin bir süre öngörmemiş, yalnızca gecikmeksizin bildirim aramıştır.
- Bildirim yükümlülüğünün ihlalini sözleşmeden dönme veya havale ilişkisinin sona ermesi olarak yorumlamak; madde yalnızca tazminat sorumluluğu doğurur.
- Bildirimin şekline bağlı olduğunu varsaymak; maddede şekil şartı bulunmamaktadır, ancak ispat açısından yazılı yapılması uygun olur.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Havale ilişkisinde yargı kararları, havale ile ilgili uyuşmazlıkların genel olarak 6098 sayılı Kanunun 555-560. maddelerinde düzenlenen havale hükümleri çerçevesinde değerlendirildiğini göstermektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1835 E., 2024/2015 K., 17.10.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2024/528 E., 2024/2410 K., 11.10.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/45 E., 2020/173 K., 15.10.2020)
- Kararlarda havale işleminin ticari nitelik taşıyıp taşımadığı ve tarafların tacir olup olmadığı tartışılmakta; ticari işlerde TTK hükümlerinin de dikkate alındığı görülmektedir. (İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/89 E., 2026/293 K., 27.04.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/939 E., 2026/281 K., 20.04.2026; İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/507 E., 2026/262 K., 13.04.2026)
Nasıl ispat edilir?
- Havale edenin, alıcının bildirim yükümlülüğünü ihlal ettiğini ve bu yüzden zarara uğradığını ispat etmesi gerekir; zarar ve nedensellik bağı havale edene aittir.
- Havale alıcısının bildirimde bulunduğunu ileri sürmesi hâlinde, bildirimi yazılı veya diğer delillerle ispatlaması gerekir; madde bildirim için şekil öngörmediğinden tanık ve tüm delil türleri kullanılabilir.
- Ödeyicinin ifadan kaçındığı veya ifa etmeyeceğini önceden açıkladığı hususu, bu beyanın varlığını iddia eden taraf tarafından ispatlanmalıdır; yazılı belge bu konuda en güçlü delildir.
- Alıcının, durumu öğrendiği tarihi ve bildirimin ne zaman yapıldığını ispatlaması, gecikmeksizinlik savunmasının dayanağıdır.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.555: Havale ilişkisinin tanımını ve tarafların temel konumunu düzenler; bu maddedeki ödeyici, alıcı ve havale eden kavramlarının dayanağıdır.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.559: Havale ödeyicisinin havale alıcısına karşı sorumluluğu ile ilgili olup, bu maddedeki bildirim yükümlülüğünün dışında kalan yükümlülükleri düzenler.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.560: Havale ilişkisinin sona ermesine ve havale ödeyicisinin ifa ile ilgili hükümlerine ilişkin olup, bu maddenin tamamlayıcısı niteliğindedir.
TBK m.559 — Geri alma
Bu madde, havale edenin havale alıcısına verdiği yetkiyi geri alma hakkını, bu hakkın alıcının yararına bulunduğu hâli ve havale ödeyicisinin havaleyi kabul etmesine kadar geri alma serbestisini düzenler. Ayrıca havale edenin iflasının, henüz kabul edilmemiş havaleyi kendiliğinden sona erdirdiğini hükme bağlar. Havale ilişkisinin tarafları ve havale alıcısının havale ödeyicisine karşı kazandığı haklar bakımından uygulanır. Madde, havale sözleşmesinin kuruluşunu, havale ödeyicisinin borçlanma biçimini ve havale ilişkisinin tasfiyesini düzenlemez (m.555-558 ve m.560). Bunların yanında, geri alma beyanının şekline ve yetkinin geri alınmasının üçüncü kişilere karşı etkisi de bu maddenin kapsamında değildir; bu konular genel hükümler ve temsil hukuku çerçevesinde ele alınır.
Geri alma: hangi kavramlar bilinmeli?
- Havale
- Havale edenin, havale ödeyicisine kendi adına, havale alıcısına bir edimi ifa etmesi yetkisini verdiği ve bu yetkiye dayanarak ilişkinin kurulduğu hukuki işlemdir. Madde, yetkinin geri alınmasını düzenlediği için havale ilişkisinin bu yetki unsuru üzerinde durur.
- Yetkinin geri alınması
- Havale edenin, havale alıcısına verdiği yetkiyi sona erdiren tek taraflı bir beyanıdır. Madde, geri almanın her zaman mümkün olduğu ilkesini koyar, ancak alıcının yararına verilmiş yetkiler bakımından bu ilkeyi sınırlar.
- Havale alıcısının yararına verilmiş yetki
- Havale edenin, özellikle alıcının alacağını elde etmesi amacıyla verdiği yetkidir. Bu yetki, verenin tek taraflı beyanıyla geri alınamaz; bu nitelik, yetkinin alıcının yararına olup olmadığına göre belirlenir.
- Havale ödeyicisinin kabul beyanı
- Havale ödeyicisinin, havale alıcısına havaleyi kabul ettiğini açıklamasıdır. Bu açıklamadan önce havale eden yetkiyi geri alabilir; açıklamadan sonra ise geri alma serbestisi sona erer.
- Havale edenin iflası
- Havale edenin iflasa tabi tutulmasıdır. Madde bu hâlde henüz kabul edilmemiş havalenin kendiliğinden sona ereceğini öngörür; kabul edilmiş havale bu sonuçtan etkilenmez.
Geri alma: hangi şartlar aranır?
- Yetkinin geri alınabilmesi için havale edenin, havale alıcısına verdiği yetkiyi açıkça veya örtülü biçimde geri aldığını gösteren bir beyanda bulunması gerekir.
- Geri alma serbestisinden yararlanılabilmesi için yetkinin, alıcının yararına, özellikle alacağını elde etmesi amacıyla verilmemiş olması gerekir; aksi hâlde yetki geri alınamaz.
- Havale ödeyicisi, havale alıcısına havaleyi kabul ettiğini açıklamamış olmalıdır; bu açıklamadan önce geri alma mümkündür.
- Havale edenin iflası hâlinde geri alma yerine, henüz kabul edilmemiş havalenin iflasla kendiliğinden sona ermesi söz konusu olur; bu sonuç için ayrı bir beyan gerekmez.
- Havalenin kabul edilmiş olması hâlinde yetkinin geri alınması, havale ödeyicisinin kabul beyanına karşı bir ihtiyaç doğurur ve bu nedenle serbestlik kalkar.
Geri alma: hangi sonuçları doğurur?
- Havale eden, alıcının yararına verilmemiş yetkiyi her zaman geri alabilir.
- Alıcının yararına, özellikle alacağını elde etmesi amacıyla verilmiş yetki, havale eden tarafından geri alınamaz.
- Havale ödeyicisi kabulünü açıklamadan önce havale eden yetkiyi geri alırsa, havale ödeyicisi bu yetkiye dayanamaz.
- Havale ödeyicisi kabulünü açıklamışsa, havale eden tek taraflı beyanla yetkiyi geri alamaz.
- Havale edenin iflasında henüz kabul edilmemiş havale kendiliğinden sona erer.
- Kabul edilmiş havale, havale edenin iflasından bu maddeye göre etkilenmez.
Alıcının yararına verilmiş yetki ile sadece havale edenin yararına verilmiş yetki arasındaki fark nedir?
Havale alıcısının yararına, özellikle alacağını elde etmesi amacıyla verilmiş yetki, tek taraflı beyanla geri alınamaz.
Yetkinin alıcının yararına verilmediği hâllerde havale eden, yetkiyi her zaman geri alabilir.
Alıcının yararına verilen yetki bakımından geri alma hakkı sınırlanmış olur; diğer hâlde geri alma serbesttir.
Havale edenin geri alma hakkı ile havale ödeyicisinin kabul beyanı arasındaki fark nedir?
Havale ödeyicisi kabulünü açıklamadığı sürece havale eden yetkiyi geri alabilir.
Havale ödeyicisi havaleyi kabul ettiğini alıcıya açıklamışsa, havale eden tek taraflı geri alma yoluna başvuramaz.
Kabul açıklaması, geri almanın önündeki zamansal sınırı oluşturur.
Geri alma ile havale edenin iflası arasındaki fark nedir?
Geri alma, havale edenin irade beyanıyla yetkiyi sona erdirmesidir.
İflas, havale edenin beyanı olmaksızın, henüz kabul edilmemiş havaleyi kendiliğinden sona erdirir.
Kabul edilmemiş havalede iflas, geri almanın yerine geçen ayrı bir sona erme nedenidir; beyana gerek kalmaz.
Geri alma: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Yetkinin alıcının yararına verilip verilmediğini araştırmadan her hâlde geri almanın serbest olduğunu kabul etmek; bu ayrım, geri alma hakkının sınırını belirler.
- Havale ödeyicisinin kabul açıklamasını, alıcıya ulaşmadan önceki sessizlik veya fiilî davranışla karıştırmak; madde kabulün açıklanmasını aradığı için sonuç değişir.
- Kabul edilmiş havaleyi iflas nedeniyle kendiliğinden sona eren havale gibi değerlendirmek; iflas sonucu yalnız henüz kabul edilmemiş havale için geçerlidir.
- Geri almayı kabul gibi zamanaşımı veya hak düşürücü süreye bağlamak; madde bir süre öngörmemiştir.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Mahkemeler, havale ilişkisine ilişkin uyuşmazlıkları bu maddenin ve komşu maddelerin birlikte değerlendirilmesiyle çözmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1835 E., 2024/2015 K., 17.10.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2024/528 E., 2024/2410 K., 11.10.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/45 E., 2020/173 K., 15.10.2020)
- Ticari uyuşmazlıklarda havalenin ticari nitelik taşıyıp taşımadığı, geri alma hakkının kullanılıp kullanılamayacağının belirlenmesinde dikkate alınmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2024/528 E., 2024/2410 K., 11.10.2024)
- Kararlarda havalenin kabul edilip edilmediği, ödeyicinin alıcıya bildirdiği açıklamaya göre değerlendirilmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1835 E., 2024/2015 K., 17.10.2024; İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/45 E., 2020/173 K., 15.10.2020)
Nasıl ispat edilir?
- Geri alma hakkını ileri süren havale edenin, yetkiyi geri aldığını ve bunun havale ödeyicisine veya alıcıya ulaştığını ispatlaması gerekir; geri alma beyanı yazılı belgeyle ya da tanıkla ispatlanabilir.
- Havale ödeyicisinin kabulünü açıkladığını iddia eden alıcı, bu açıklamayı yazılı belge, yazışma veya tanıkla ispatlamalıdır; kabul açıklaması yapılmadığını savunan havale eden, bu savunmasını ispatla yükümlüdür.
- Yetkinin alıcının yararına verilmiş olduğunu ileri süren taraf, bu nitelik için havalenin amacını ve alacağın elde edilmesine yönelik düzenlemeyi ortaya koymalıdır; bu hususta sözleşme metni ve ilişkinin koşulları belirleyicidir.
- Havale edenin iflasının gerçekleştiğini iddia eden taraf, iflas kararını resmi belgeyle ispatlamalıdır; iflas nedeniyle sona ermenin kabul edilmiş havaleye uygulanmayacağını ileri süren taraf ise havalenin kabulünü ispatlamakla yükümlüdür.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.555: Havale kavramını ve havale ilişkisinin taraflarını düzenler; bu maddenin uygulanabilmesi için havale ilişkisinin varlığı gerekir.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.560: Havale ilişkisinin tasfiyesini ve havale alıcısının haklarını düzenler; geri alma sonrasında doğan sonuçlar bakımından tamamlayıcıdır.
TBK m.560 — Kıymetli evrak konusunda havale
Bu madde, kıymetli evraka bağlanmış bir alacak için hâmile ödenmesi amacıyla yapılan yazılı havalelerin hangi hükümlere tabi olacağını ve bu havalede havale ödeyicisi karşısında kimin havale alıcısı sayılacağını düzenler. Ayrıca havale eden ile havale alıcısı arasındaki ilişkiye özgü hakların kime ait olacağını belirler. Çek ve poliçe benzeri havaleler bakımından özel hükümlerin saklı kalacağını söyler. Maddenin uygulandığı kişiler, kıymetli evrakın hâmili ile bu hâmili ödemeye yönelik havale yapan alacaklıdır. Maddede süre ya da tutar yoktur. Madde; kıymetli evrakın borçlusunun ödeme yükümlülüğünü (m.646), havalenin genel kurallarını (m.555 vd.) ve çek ile poliçe benzeri havalelere ilişkin özel rejimi düzenlemez; bunlar ilgili kanun maddelerinde yer alır.
Kıymetli evrak konusunda havale: hangi kavramlar bilinmeli?
- Kıymetli evraka bağlanmış alacak
- Alacak hakkının senet üzerinde temsil edildiği ve senedin devriyle alacağın da devredildiği alacaktır. Madde, bu tür bir alacağın havalesini konu alır.
- Hâmile ödenmesi amacıyla yapılan yazılı havale
- Havale alıcısının belirli bir kişi olmayıp senedi elinde bulunduran hâmil olduğu, yazılı biçimde yapılan havaledir. Belirli bir havale alıcısının gösterildiği havaleden ayrılır.
- Havale ödeyicisi
- Havale edenin talimatıyla havale alıcısına ödeme yapmakla yükümlü tutulan kişidir. Madde bağlamında bu kişi, kıymetli evrakın borçlusu konumundadır.
- Havale alıcısı
- Havale edenin, havale ödeyicisinden ödemeyi kabul etmek üzere yetki verdiği kişidir. Bu maddede, senedin her hâmili, ödeyici karşısında havale alıcısı sayılır.
- Havale eden ile havale alıcısı arasındaki ilişki
- Havalenin dayandığı temel ilişkidir. Bu ilişkiye özgü haklar, maddenin ikinci cümlesine göre yalnızca alacağı devreden ile devralan arasında doğar.
Kıymetli evrak konusunda havale: hangi şartlar aranır?
- Havalenin kıymetli evraka bağlanmış bir alacak konusunda yapılmış olması gerekir.
- Havalenin hâmile ödenmesi amacıyla ve yazılı biçimde yapılmış olması gerekir.
- Havale ödeyicisinin, havale karşılığı ödemeyi kıymetli evrakın hâmiline yapacağını kabul etmiş olması gerekir.
- Havale eden ile havale alıcısı arasındaki iç ilişkiye özgü hakların, yalnızca alacağı devreden ile devralan arasında doğduğu kabul edilmelidir.
- Çek ya da poliçe benzeri bir havale söz konusuysa, bu maddenin genel rejimi yerine ilgili özel hükümlerin uygulanması gerekir.
Kıymetli evrak konusunda havale: hangi sonuçları doğurur?
- Hâmile ödenmesi amaçlı yazılı havalede, havale ödeyicisi karşısında her hâmil havale alıcısı sayılır ve ödeyici bu hâmile karşı ödeme yükümlülüğü altına girer.
- Havale eden ile havale alıcısı arasındaki ilişkiye özgü haklar, yalnızca alacağı devreden ile devralan arasında doğar; bu haklar hâmil tarafından genel olarak ileri sürülemez.
- Çek ve poliçe benzeri havaleler bakımından özel hükümler saklı olduğundan, bu hallerde genel rejim yerine özel hükümler uygulanır.
- Maddede yer alan çözüm, kıymetli evrakın borçlusunun ödeme yükümlülüğünü kendiliğinden değiştirmez; borçlunun ödeme ve araştırma yükümlülüğü m.646 çerçevesinde değerlendirilir.
Hâmile ödenmesi amaçlı havale ile belirli havale alıcısına yapılan havale arasındaki fark nedir?
Havale eden havale alıcısını belirtmez; havale ödeyicisi karşısında senedin her hâmili havale alıcısı sayılır.
Havale eden belli bir kişiyi havale alıcısı olarak gösterir; alıcı bu kişidir.
Hâmile yapılan havalede ödeyici, senedi ibraz eden her hâmile karşı ödeme yükümlülüğü altına girer. Bu nedenle ödeyicinin hâmil olup olmadığını araştırma sorumluluğu ön plana çıkar.
Havale eden ile alıcı arasındaki iç ilişki ile havale ödeyicisi ile hâmil arasındaki ilişki arasındaki fark nedir?
Havale eden ile havale alıcısı arasındaki temel ilişkiden doğan haklar, sadece alacağı devreden ile devralan arasında doğar.
Havale ödeyicisi ile senedin hâmili arasında, havale alıcısı sıfatı gereği doğan ilişki herkes için geçerlidir.
Hâmil, ödeyiciye karşı havale alıcısı olarak ödeme isteyebilir; ancak temel ilişkiye özgü hakları yalnızca devreden ile devralan arasında geçerlidir.
Genel havale rejimi ile çek ve poliçe benzeri havaleler arasındaki fark nedir?
Kıymetli evraka bağlanmış alacağın hâmile ödenmesi amaçlı yazılı havalesine bu bölümün hükümleri uygulanır.
Çek ve poliçe benzeri havaleler hakkında özel hükümler saklıdır.
Çek ya da poliçe benzeri bir havalede bu maddedeki genel çözüm değil, ilgili özel hükümler öncelikle uygulanır.
Kıymetli evrak konusunda havale: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Hâmile ödenmesi amaçlı havaleyi belirli bir havale alıcısına yapılan havale ile karıştırmak; bu durumda hâmilin havale alıcısı sayılacağını gözden kaçırmak.
- Temel ilişkiye özgü hakların hâmil tarafından ödeyiciye karşı genel olarak ileri sürülebileceğini sanmak; bu hakların yalnızca devreden ile devralan arasında doğduğunu gözden kaçırmak.
- Çek veya poliçe benzeri havaleye genel rejimi uygulamak; özel hükümlerin saklı olduğunu dikkate almamak.
- Madde metninde olmayan bir süre veya tutar aramak; maddede süre ve tutar bulunmadığını görmemek.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Havalenin genel çerçevesinin TBK m.555-560'ta düzenlendiği ve bu hükümlerin ticari uyuşmazlıklarda uygulandığı kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/45 E., 2020/173 K., 15.10.2020)
- Havale ilişkisinde ödeme talebinin, havalenin türüne ve tarafların tacir olup olmamasına göre ticari nitelikte değerlendirildiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2024/528 E., 2024/2410 K., 11.10.2024)
- Havale uyuşmazlıklarında temel ilişkinin ve havalenin niteliğinin dava öncesinde ayrıca belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1835 E., 2024/2015 K., 17.10.2024)
Nasıl ispat edilir?
- Hâmile ödenmesi amaçlı havale iddiasını ileri süren taraf, havalenin kıymetli evrak konusunda ve yazılı biçimde yapıldığını ispatlamalıdır; bu ispat havale belgesi ile yapılır.
- Havale alıcısı sıfatını iddia eden hâmil, senedi zilyetliğinde bulunmak ve senedin devir zincirini göstermek suretiyle hâmilliğini ispatlar.
- Havale eden ile havale alıcısı arasındaki temel ilişkiye dayanan talep, bu ilişkiyi kanıtlayan yazılı belgeler veya tanık ile ispatlanır; yazılı delil üstünlük taşır.
- Havale ödeyicisinin, hâmilin hak sahibi olmadığını veya ödemenin ağır kusurla yapıldığını ileri sürmesi halinde bu savunmayı ileri süren taraf ispat yükü altındadır.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 6098 sayılı Kanun m.555: Havalenin genel tanımını ve konusunu düzenler. m.560, kıymetli evrak konusundaki özel havaleyi bu genel tanım üzerine kurar.
- 6098 sayılı Kanun m.646: Kıymetli evrakın borçlusunun, senedin teslimi karşılığında ve hile veya ağır kusur bulunmadıkça hâmile ödeme yaparak kurtulacağını düzenler. m.560'taki hâmil ödemesinin borçlu bakımından sonucunu tamamlar.
- 6098 sayılı Kanun m.650: Kıymetli evrakın türünün iradi değiştirilmesini düzenler. Havale konusu senedin türü değişmişse m.560'ın uygulanıp uygulanmayacağı bu hükümle bağlantılıdır.
- 6098 sayılı Kanun m.690: Poliçe ve bonoda vade sonrası ciro ile türdeğiştirmeyi düzenler. m.560'ın 'poliçe benzeri havaleler' ibaresinin kapsamını anlamak için bu hükme bakılır.
- 6098 sayılı Kanun m.557: Havale ödeyicisinin, kabul ettiği havaleden doğan def'ileri sınırlamasını düzenler. Havale alıcısı ile ödeyici arasındaki sonraki ilişkide m.560 ile birlikte okunur.
Konuda geçen kararlar
12 karar- İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/89 E., 2026/293 K., 27.04.2026İlgili madde: m.556, m.557, m.558, m.559, m.560
- İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/939 E., 2026/281 K., 20.04.2026İlgili madde: m.556, m.557, m.558, m.559, m.560
- İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/507 E., 2026/262 K., 13.04.2026İlgili madde: m.556, m.557, m.558, m.559, m.560
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi, 2025/8 E., 2025/1933 K., 18.12.2025İlgili madde: m.555
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2025/887 E., 2025/1087 K., 24.09.2025İlgili madde: m.555
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1319 E., 2025/1069 K., 10.07.2025İlgili madde: m.555
- Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1321 E., 2025/932 K., 19.06.2025İlgili madde: m.555
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 17. Hukuk Dairesi, 2021/1719 E., 2025/595 K., 24.04.2025İlgili madde: m.555
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2022/742 E., 2024/1635 K., 11.12.2024İlgili madde: m.555
- Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 2024/1835 E., 2024/2015 K., 17.10.2024İlgili madde: m.556, m.557, m.558, m.559, m.560
Diğer 2 karar
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, 2024/528 E., 2024/2410 K., 11.10.2024İlgili madde: m.556, m.557, m.558, m.559, m.560
- İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi, 2020/45 E., 2020/173 K., 15.10.2020İlgili madde: m.556, m.557, m.558, m.559, m.560
Bağlayıcılık derecesine göre sıralı (Anayasa Mahkemesi, içtihadı birleştirme, genel kurullar, daireler); her grupta yeni karar önce. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Madde bağlantıları, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içeren güncel metne gider.
Anlatım 21.10.2026 tarihinde derlendi. Bağlayıcı olan madde metnidir.
Bu konuyu panelde çalış
Panelde bu konu 10. SAKLAMA BORCU DOĞURAN SÖZLEŞMELER bölümünde yer alıyor.
Panelde çalış