Paylaşma ve paylaşma usulü

Madde, mal ortaklığı rejiminin eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulü sebebiyle sona ermesi halinde ortaklık mallarının paylaşım oranını düzenler. Yasal paylaşma oranının yarı yarıya olduğunu, eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle başka bir oran kararlaştırabileceğini ve bu anlaşmaların altsoyun saklı paylarını zedeleyemeyeceğini belirtir. Kanun, mal ortaklığının boşanma veya evliliğin iptali gibi diğer sona erme hallerini ve kişisel malların tasfiyesini bu maddede düzenlemez. Ortaklık mallarının tasfiye usulü ve paylaşma yöntemi (m.278, m.279, m.280), değerleme anı (m.275), mal ortaklığının türleri ve kapsamı (m.256-258) ile saklı pay hesabına ilişkin genel miras hükümleri bu maddenin dışındadır.

Ölüm veya diğer bir mal rejiminin kabulü hâlinde: hangi kavramlar bilinmeli?

Mal ortaklığı

Eşlerin ortaklık mallarında ortak olduğu, kişisel mallarının ise her eşe ait kaldığı mal rejimidir. Bu maddedeki paylaşma yalnızca ortaklık malları için geçerlidir.

Ortaklık malları

Mal ortaklığı rejiminde eşlerin ortak mülkiyetinde sayılan malvarlığıdır. Hangi malların ortaklık malı olduğu rejimin türüne ve sözleşmeye göre belirlenir.

Yasal paylaşma oranı

Kanunda öngörülen ve ortaklık mallarının her eşe veya mirasçılarına yarı yarıya verilmesini ifade eden orandır. Mal rejimi sözleşmesi ile değiştirilebilir.

Altsoyun saklı payı

Eşlerin ortaklık mallarının paylaşımına ilişkin anlaşmalarının dokunamayacağı, altsoya kanunen ayrılmış asgari paydır. Bu sınır, eşlerin sözleşmeyle ayırdığı orana uygulanır.

Mal rejimi sözleşmesi

Eşlerin mal rejimini belirlemek için yaptıkları sözleşmedir. Bu maddede paylaşma oranının yasal orandan ayrılabilmesinin kaynağıdır.

Ölüm veya diğer bir mal rejiminin kabulü hâlinde: hangi şartlar aranır?

• Mal ortaklığı rejiminin sona ermiş olması gerekir; bu sona erme eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulü sebebiyle gerçekleşmelidir.
• Ortaklık mallarının paylaşılacak malvarlığı olarak tespit edilmiş bulunması gerekir.
• Eşler aksini kararlaştırmamışsa her eşe veya mirasçılarına ortaklık mallarının yarısı verilmelidir.
• Mal rejimi sözleşmesiyle farklı bir paylaşma oranı kararlaştırılmışsa bu oranın uygulanabilmesi için sözleşmenin geçerli olması gerekir.
• Sözleşmeyle kararlaştırılan oran, altsoyun saklı paylarını zedelemeyecek biçimde belirlenmelidir.

Ölüm veya diğer bir mal rejiminin kabulü hâlinde: hangi sonuçları doğurur?

• Eşler aksini kararlaştırmamışsa ortaklık malları yarı yarıya paylaşılır ve her eşe veya mirasçılarına yarısı verilir.
• Mal rejimi sözleşmesiyle başka bir oran kararlaştırılmışsa paylaşma bu oranda yapılır.
• Sözleşmeyle kararlaştırılan oran altsoyun saklı paylarını zedeliyorsa, bu zedeleyen kısım altsoy bakımından geçerli değildir.
• Ölüm sebebiyle sona erme halinde ölenin payına düşen kısım terekeye dahil olur ve miras hükümlerine göre taksim edilir.
• Sözleşmeyle ortaklık mallarının tamamının sağ kalan eşe bırakılması kararlaştırılabilir; bu durumda ölen eşin diğer mirasçıları, altsoy dışında, bu paylaşmadan zarar görebilir.

Ölüm veya diğer bir mal rejiminin kabulü hâlinde: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Ortaklık mallarının tamamının sağ kalan eşe bırakılmasını sözleşmeyle kararlaştıran hükmü, altsoyun saklı payına hiç dokunmadan uygulamak; oysa altsoyun saklı payı bu anlaşmalara karşı korunur.
• Ölümle sona eren mal ortaklığında yarıyı doğrudan sağ kalan eşe ait sayıp terekeye hiç dahil etmemek; ölenin yarısı miras hukukuna göre taksim edilir.
• Altsoyun saklı payını ana-baba veya eş gibi diğer saklı paylı mirasçılar için de uygulamak; bu koruma altsoy ile sınırlıdır.
• Sözleşmedeki oranın yazılı olmadan geçerli olduğunu düşünmek; oranın geçerliliği sözleşme şekline bağlıdır.
• Boşanma veya evliliğin iptali gibi ölüm dışı sona erme hallerinde bu maddeyi doğrudan uygulamak; bu hallerde paylaşma m.277 çerçevesinde yapılır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mal ortaklığının ölümle sona ermesi halinde ortaklık mallarının önce yarı yarıya bölüşülmesi, ölenin payının terekeye dahil edilip miras hükümlerine göre paylaştırılması biçiminde iki aşamalı tasfiyenin yapıldığı kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2022/219 E., 2023/1852 K., 30.03.2023)
• Kanunun 743 sayılı Medeni Kanun'daki karşılığı olan 222. maddesinin, altsoyun saklı payını koruyan düzenleme olarak yorumlandığı ve 4721 sayılı Kanun'da bu korumanın altsoy ile sınırlandığı kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2022/219 E., 2023/1852 K., 30.03.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Yasal yarı oranı talep eden taraf, ortaklık mallarının varlığını ve mal ortaklığı rejiminin sona erdiğini ispatla yükümlüdür; bu, nüfus kaydı ve rejim sözleşmesi ile gösterilebilir. (7. Hukuk Dairesi, 2022/219 E., 2023/1852 K., 30.03.2023)
• Sözleşmeyle farklı bir oran ileri süren taraf, mal rejimi sözleşmesinde bu oranın yazılı olarak kararlaştırıldığını ispatlamalıdır; sözleşme yazılı şekilde yapılmadığında oran ileri sürülemez.
• Altsoyun saklı payının zedelendiğini iddia eden altsoy, sözleşme ile ortaklık mallarından alacağı payın saklı payının altında kaldığını ve ortaklık mallarının değerini ispatlamalıdır.
• Ölen eşin terekesine dahil olan kısmın değeri, tasfiye anındaki durum esas alınarak tespit edilir; bu konuda bilirkişi incelemesi yaygın olarak başvurulan delildir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.256: Mal ortaklığı rejiminin kuruluşunu düzenler; bu maddedeki paylaşmanın rejim çerçevesini belirler.
• 4721 sayılı Kanun m.275: Ortaklık mallarının değerlendirilmesinde tasfiye anını esas alır; paylaşılacak değerin belirlenmesinde uygulanır.
• 4721 sayılı Kanun m.278: Ölüm halinde sağ kalan eşin edinilmiş mallara katılma rejimindeki kişisel mal karşılığını ortaklık mallarından isteyebilmesini düzenler; bu madde ile birlikte değerlendirilir.
• 4721 sayılı Kanun m.279: Ortaklık mallarının önce kural olarak paylaşılmasının ardından, konut ve ev eşyasının sağ kalan eşe verilmesine ilişkindir.
• 4721 sayılı Kanun m.280: Diğer malvarlığı değerlerinin üstün yarar halinde paylaşma yoluyla sağ kalan eşe verilmesini düzenler.

Madde, boşanma, evliliğin iptali ile kanun veya mahkeme kararı gereğince mal ayrılığına geçiş hallerinde edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde eşlerin kişisel mallarını ortaklık mallarından geri almasını, geri kalan ortaklık mallarının yarı yarıya paylaşılmasını ve yasal paylaşmanın değiştirilmesine ilişkin anlaşmaların geçerlilik koşulunu düzenler. Hüküm, edinilmiş mallara katılma rejiminin sona ermesinin boşanma, evliliğin iptali veya mal ayrılığına geçiş hallerinde uygulanır; eşlerin birbirine karşı yapacakları tasfiye bakımından geçerlidir. Ölüm sebebiyle sona ermeyi düzenlemez (m.278). Katılma alacağının hesaplanması, değer artış payı ve ödeme usulü (m.236-242 kapsamında kanunda) bu maddede yer almaz. Paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ayrılığı rejimine özgü hükümler ile aile konutu hakkı (m.254) bu maddenin kapsamı dışındadır.

Diğer hâllerde: hangi kavramlar bilinmeli?

Edinilmiş mallara katılma rejimi

Eşlerin evlilik süresince edindikleri malların, rejimin sona ermesinde eşler arasında denkleştirildiği yasal mal rejimidir. Bu maddenin tasfiye hükmü bu rejimin sona ermesine bağlıdır.

Kişisel mal

Rejim kapsamında eşlerden birinin kendi malı sayılan, ortaklık mallarına girmeyen mallardır. Hangi malların kişisel mal sayılacağı, bu maddeye değil, kişisel mallara ilişkin hükümlere göre belirlenir.

Ortaklık malları

Eşlerin edinilmiş mal sayılan ve tasfiyede paylaşılacak mallarıdır. Kişisel mal niteliğindeki mallar bunlardan geri alındıktan sonra kalan kısım ortaklık malı olarak paylaşılır.

Yasal paylaşma

Kanunun ortaklık mallarını eşler arasında yarı yarıya bölüştürmesi kuralıdır. Bu kuralın değiştirilmesi ancak belirli bir şekil ve içerik şartına bağlıdır.

Mal rejimi sözleşmesi

Eşlerin mal rejimini belirledikleri sözleşmedir. Yasal paylaşmanın değiştirilmesi, ancak bu sözleşmede açıkça öngörülmüşse geçerlidir.

Diğer hâllerde: hangi şartlar aranır?

• Mal rejiminin boşanma, evliliğin iptali veya kanun ya da mahkeme kararı gereğince mal ayrılığına geçiş sebebiyle sona ermiş olması gerekir.
• Rejimin edinilmiş mallara katılma rejimi olması gerekir; ölüm dışındaki bu sebeplerle sona erme hali söz konusu olmalıdır.
• Her eşin, kendi kişisel malı sayılacak malları ortaklık mallarından geri alması gerekir.
• Geri alma yapıldıktan sonra kalan ortaklık mallarının eşler arasında yarı yarıya paylaşılması gerekir.
• Yasal paylaşmanın değiştirilmesi isteniyorsa bu değişikliğin mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmüş olması gerekir; aksi halde anlaşma geçersizdir.

Diğer hâllerde: hangi sonuçları doğurur?

• Boşanma, evliliğin iptali veya mal ayrılığına geçişte her eş kişisel malını ortaklık mallarından geri alır.
• Geri alma sonrası kalan ortaklık malları eşler arasında yarı yarıya paylaşılır.
• Sözleşmede öngörülmeyen farklı bir paylaşma anlaşması geçersizdir ve yasal yarı yarıya paylaşma uygulanır.
• Mal rejimi sözleşmesinde açıkça öngörülmüşse yasal paylaşma değiştirilebilir; bu durumda sözleşmedeki paylaşma uygulanır.
• Ölüm sebebiyle sona erme hallerinde bu madde değil m.278 uygulanır.

Diğer hâllerde: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Ölüm sebebiyle sona ermeyi de bu maddeye bağlayarak m.278'deki istem hakkını bu maddeden çıkarmak.
• Sözleşmede açıkça öngörülmemiş farklı paylaşma anlaşmasını geçerli saymak.
• Kişisel malı geri almadan önce ortaklık malının tamamını yarı yarıya bölmek.

Nasıl ispat edilir?

• Kişisel mal olduğunu ileri süren eş, geri almak istediği malın kişisel mal niteliğini ispatlamakla yüklüdür.
• Mal edinimi ve kişisel mal niteliği, tapu kaydı, satın alma belgesi ve banka kayıtları gibi yazılı belgelerle ispatlanır.
• Yasal paylaşmanın değiştirildiğini ileri süren taraf, mal rejimi sözleşmesinde bu değişikliğin açıkça öngörüldüğünü yazılı belgeyle ispatlamakla yüklüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.278: Ölüm sebebiyle mal ortaklığının sona ermesi halinde sağ kalan eşin kişisel mal payına mahsuben istemde bulunmasını düzenler; bu maddenin kapsamı dışındadır.
• 4721 m.276: Mal rejiminin sona ermesinde eşler arasındaki genel paylaşma ilkelerini belirleyen ve bu maddenin ardından gelen hükümdür; saklı paylar bakımından sınır koyar.

Madde, mal ortaklığı rejiminin eşlerden birinin ölümüyle sona ermesi hâlinde sağ kalan eşin, edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel mal sayılabilecek malvarlığı değerlerinin payına mahsuben kendisine verilmesini isteme hakkını düzenler. Düzenleme yalnızca mal ortaklığının ölüm sebebiyle sona ermesine ve sağ kalan eşin bu talebine ilişkindir. Madde, paylaşmanın ölüm dışındaki sebeplerle sona ermesini düzenlemez (m.277). Ortaklık konutu ve ev eşyasının sağ kalan eşe verilmesi veya intifa ve oturma hakkı tanınması ile diğer malvarlığı değerlerinin payına mahsuben verilmesi istemleri de bu maddenin kapsamı dışındadır (m.279, m.280). Mal ortaklığında ortaklık mallarının yarısının sağ kalan eşe ya da mirasçılarına verilmesi kuralı ve paylaşma oranı ayrı bir maddede yer alır (m.276).

Kişisel mallar: hangi kavramlar bilinmeli?

Mal ortaklığı

Eşlerin ortaklık mallarını ve kişisel mallarını ayırarak yönettikleri mal rejimidir. Ölüm hâlinde sona ermesi bu maddenin konusudur.

Sağ kalan eş

Mal ortaklığı rejiminin ölümle sona ermesi üzerine, ölen eşin malvarlığı karşısında talep hakkını kullanabilen eştir.

Payına mahsuben verilme

Sağ kalan eşin, ortaklık mallarından alacağı payı karşılayacak biçimde, ortaklık malının belirli bir kısmının kendisine bırakılmasını ifade eder. Bu istem, paydan bağımsız bir mülkiyet devri değil, pay hesabında yapılan bir tahsistir.

Kişisel mal sayılabilecek değerler

Edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel mal niteliği taşıyan malvarlığı değerleridir. Bu değerler mal ortaklığında ortaklık malı içinde yer aldığı için, sağ kalan eşin payının hesabında bu değerlerin ayrıca ele alınması gerekir.

Kişisel mallar: hangi şartlar aranır?

• Mal ortaklığı rejiminin eşlerden birinin ölümüyle sona ermiş olması gerekir.
• Sağ kalan eşin, ortaklık mallarının içinde edinilmiş mallara katılma rejiminde kişisel mal sayılabilecek değerlerin bulunması gerekir.
• Sağ kalan eşin bu değerlerin payına mahsuben kendisine verilmesini istemesi gerekir; istem hakkı sağ kalan eşe tanınmıştır, mirasçılara değil.
• Talebin, ortaklık mallarının tasfiyesi sırasında ve sağ kalan eşin payına karşılık olarak yöneltilmesi gerekir.

Kişisel mallar: hangi sonuçları doğurur?

• Sağ kalan eş talepte bulunursa, kişisel mal sayılabilecek değerler ortaklık mallarından ayrılarak kendisine payına mahsuben verilir.
• Sağ kalan eş bu istemde bulunmazsa, kişisel mal sayılabilecek değerler ortaklık mallarının içinde paylaşılmaya devam eder ve madde uyarınca bir hak doğmaz.
• Kişisel mal sayılabilecek değerler, edinilmiş mallara katılma rejiminin kişisel mal tanımına göre belirlenir; bu belirleme m.220 ve ilgili hükümlere dayanır.

Kişisel mallar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddeyi ölüm dışı sona erme hâllerine uygulamak; ölüm dışı sebeplerde m.277 esas alınır.
• Sağ kalan eş dışında mirasçılara bu istemi tanınmış gibi hesaplamak; istem hakkı maddede sağ kalan eşe verilmiştir.
• Payına mahsuben verilme ile m.279'daki konut ve ev eşyası istemini karıştırmak.
• Kişisel mal niteliğini kaynak yerine kullanım amacına göre değerlendirmemek; eşyanın kişisel kullanıma yaraması esas alınır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ölüm hâlinde mal ortaklığının tasfiyesinde sağ kalan eşin kişisel mal sayılabilecek değerleri payına mahsuben alması, kişisel malların ayrı ayrı tespit edilmesini gerektirmektedir.
• Kişisel mal niteliği, mal rejiminin sona erdiği tarihteki duruma göre değerlendirilmektedir. Bu konuda kararlar ve ders anlatımları aynı ölçütü kullanmaktadır.

Nasıl ispat edilir?

• Sağ kalan eş, payına mahsuben verilme isteminde bulunduğunu ve ortaklık mallarında kişisel mal sayılabilecek değerlerin varlığını ispatla yükümlüdür.
• Kişisel mal niteliğinin ispatında, malın mal rejiminin başlangıcında eşe ait olduğu, miras ya da karşılıksız kazanma yoluyla elde edildiği veya kişisel kullanıma yaradığı gibi tespit edilebilir ayrıntılar belgelerle gösterilir.
• Mal edinildiği tarihte hangi kesime dahil olduğu anlaşılamazsa, m.273 uyarınca borçlar gibi ortaklık mallarına ilişkin sayılır; bu durum sağ kalan eşin ispat yükünü ağırlaştırır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.276: Ölüm hâlinde ortaklık mallarının paylaşma oranını ve sağ kalan eşin payının genel hesabını düzenler; m.278 istemi bu paylaşmanın içinde işler.
• 4721 m.277: Ölüm dışındaki sebeplerle mal ortaklığının sona ermesinde kişisel malların geri alınmasını düzenler; m.278'in ölüm hâlindeki karşılığıdır.
• 4721 m.279: Ortaklık konutu ve ev eşyasının sağ kalan eşe verilmesi veya üzerinde intifa ya da oturma hakkı tanınmasını düzenler; m.278'in kapsamı dışındadır.
• 4721 m.280: Diğer malvarlığı değerlerinin üstün yarar ispatıyla payına mahsuben verilmesini düzenler; m.278 ile birlikte uygulanabilecek başka bir istemdir.
• 4721 m.220: Kişisel malların hangi değerlerden oluştuğunu tanımlar; m.278'de sayılabilecek değerlerin belirlenmesinde esas alınır.

TMK m.279, eşlerin birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyasının ortaklık mallarına dahil olması hâlinde, bunların sağ kalan eş lehine özgülenmesini düzenler. Düzenlediği konular; sağ kalan eşin mülkiyet isteme hakkı, haklı sebep varlığında mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınması ve mal ortaklığının ölüm dışındaki sebeple sona ermesi hâlinde eşlerden birinin üstün yarar şartıyla aynı istemleri ileri sürmesidir. Kural, mal ortaklığı rejiminde uygulanır ve ölüm ya da başka bir sebeple sona eren evlilik birliğindeki eşler bakımından geçerlidir. Maddede yer almayan konular, yani aile konutunun devrine ve ipoteğine rıza şartı (m.194), aile konutu şerhi (m.194/III), mal rejimlerinde katılma alacağı ve değer artış payı (m.236 vd.) ile miras hukukundan doğan özgülenme talebi (m.652) başka maddelerde düzenlenmiştir; ayrıca mal ayrılığı rejiminde bu maddenin bir karşılığı yoktur ve konutun aile konutu sayılması için gereken koşullar ile tapu şerhi usulü de bu maddenin kapsamı dışındadır.

Aile konutu ve ev eşyası: hangi kavramlar bilinmeli?

Ortaklık malı

Mal ortaklığı rejiminde eşlerin edinilmiş mallarından oluşan ve eşlerin birlikte mülkiyetinde bulunan malvarlığıdır. Maddenin uygulanabilmesi için konut veya ev eşyasının bu ortaklık malları içinde yer alması gerekir.

Birlikte yaşanılan konut

Eşlerin birlikte yaşadıkları konuttur. Maddede kullanılan ifade aile konutundan farklıdır; kanun metni aile konutu terimini kullanmaz ve konutun birlikte yaşanılan konut olması yeterlidir.

Ev eşyası

Konutun günlük yaşamda kullanılmasına yarayan eşyadır. Konutla birlikte ortaklık malına dahil olduğunda sağ kalan eşin özgülenme talebinin konusunu oluşturur.

Mülkiyetin özgülenmesi

Sağ kalan eşin payına mahsuben konut veya ev eşyasının mülkiyetinin kendisine verilmesini istemesidir. Bu istem ayni hakkın bir eşe tamamen bırakılmasını sağlar.

İntifa veya oturma hakkı

Mülkiyet yerine konut veya ev eşyası üzerinde kullanma ve yararlanma hakkı tanınmasıdır. Yalnız haklı sebeplerin varlığı hâlinde ve mülkiyet yerine verilebilir.

Üstün yarar

Ölüm dışındaki bir sebeple mal ortaklığı sona erdiğinde eşlerden birinin özgülenme istemini doğuran, ispatı gereken ağırlıklı menfaatidir. Maddede ölüm hâlinden farklı olarak ayrıca ispat edilmesi öngörülür.

Aile konutu ve ev eşyası: hangi şartlar aranır?

• Eşler arasında mal ortaklığı rejimi bulunmalı veya ortaklık malı hâline gelen mal bulunmalıdır.
• Birlikte yaşanılan konut veya ev eşyası ortaklık malına dahil olmalıdır.
• Ölüm hâlinde sağ kalan eş, payına mahsuben mülkiyetin kendisine verilmesini isteyebilir; bu istem için ayrıca haklı sebep aranmaz.
• Mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınması için haklı sebeplerin varlığı gerekir ve istem sağ kalan eş veya ölenin yasal mirasçılarından gelmelidir.
• Ölüm dışındaki bir sebeple mal ortaklığı sona ermişse, eşlerden birinin özgülenme istemi için üstün bir yararının varlığı ispat edilmelidir.
• Özgülenme sonucunda, eşin payına mahsuben mülkiyet verilmesi hâlinde diğer eşin ya da mirasçıların payı karşılığında bir denkleştirme yapılması gerekir; bu hesap mal rejimi ve miras hukukunun ilgili hükümlerine göre yapılır.

Aile konutu ve ev eşyası: hangi sonuçları doğurur?

• Ölüm hâlinde sağ kalan eş, konut ve ev eşyasının mülkiyetinin kendisine verilmesini isteyebilir ve bu istem haklı sebep gerektirmez.
• Haklı sebep varsa sağ kalan eş veya ölenin yasal mirasçıları mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir.
• Mal ortaklığı ölüm dışındaki bir sebeple sona ermişse, üstün yararını ispat eden eş özgülenme istemini ileri sürebilir.
• Üstün yararın ispatı yapılamazsa özgülenme istemi reddedilir ve konut ile ev eşyası ortaklık malı olarak paylaşılır.
• Özgülenme yoluyla konut veya ev eşyası üzerindeki mülkiyet ya da intifa veya oturma hakkı, ortaklık malının tasfiyesinde ayrılmış bir pay olarak değerlendirilir.
• Sağ kalan eş mal rejimi hükmüne dayanarak özgülenme istemişse, aynı mal için miras hukukuna dayalı istemde bulunamaz ve tersi de geçerlidir.

Aile konutu ve ev eşyası: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Ölüm hâlinde de haklı sebep aramak; mülkiyet isteminde haklı sebep şartı yalnız intifa veya oturma hakkı için gerekir.
• Ölüm dışı sebeple sona eren mal ortaklığında üstün yarar ispatını atlamak; bu hâlde ispat şartı zorunludur.
• Birlikte yaşanılan konut ile aile konutu kavramlarını karıştırmak; m.279 yönünden konut niteliği ayrıca araştırılmalıdır.
• Sağ kalan eşin m.279 ve m.652 yollarını aynı anda kullanabileceğini düşünmek; birini seçen diğerini kaybeder.
• Özgülenme istemine karşılık denkleştirme hesabını yapmamak veya ortaklık malı tasfiyesini ihmal etmek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yüksek mahkeme kararlarında m.279 ile m.652 ve m.240 birlikte değerlendirilmekte ve aynı konut için sağ kalan eşin hangi yolu seçtiğine göre sonuç belirlenmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/4257 E., 2024/8953 K., 20.11.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2024/970 E., 2024/7889 K., 24.10.2024)
• Kararlarda, konutun birlikte yaşanılan konut olup olmadığı ve ortaklık malına dahil olup olmadığı somut olarak araştırılmakta, bu tespitin ardından özgülenme talebi değerlendirilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2024/4422 E., 2024/8811 K., 19.11.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2024/6983 E., 2024/8458 K., 07.11.2024)
• Aile konutu kavramı ile birlikte yaşanılan konut kavramının farklı tutulması gerektiği, kararların birlikte değerlendirdiği konular arasında yer almaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2024/6983 E., 2024/8458 K., 07.11.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2024/4158 E., 2024/7836 K., 24.10.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Ölüm hâlinde özgülenmeyi isteyen sağ kalan eş, konutun birlikte yaşanılan konut olduğunu ve ortaklık malına dahil bulunduğunu ispat yükü altındadır.
• Ölüm dışındaki sebeple mal ortaklığı sona ermişse, özgülenme isteyen eş üstün yararını ispatlamakla yükümlüdür; bu yarar yazılı belge veya tanıkla gösterilebilir.
• Mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı isteyen taraf, haklı sebebin varlığını ispatlamalıdır.
• Karşı taraf, konutun ortaklık malı olmadığını, kişisel mal olduğunu veya haklı sebebin bulunmadığını ileri sürerse bunu kendisi ispatlamalıdır.
• Konutun birlikte yaşanılan konut niteliği tapu kaydı, kira sözleşmesi, nüfus kaydı gibi belgelerle ve tanıklarla ispatlanabilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.652: Sağ kalan eşin miras hukukundan doğan özgülenme hakkını düzenler; m.279 ile aynı konut ve ev eşyası bakımından kullanılabilir, ancak her iki yoldan birlikte yararlanılamaz.
• 4721 sayılı Kanun m.194: Aile konutuna ilişkin rıza, şerh ve hakim kararı hükümlerini düzenler; bu madde ise yalnız ortaklık malının özgülenmesini düzenler, aile konutu kavramını kendisi tanımlamaz.
• 4721 sayılı Kanun m.240: Mal ortaklığı tasfiyesinde eşin ortaklık malı üzerindeki hakkına ilişkin hükümler içerir; m.279 bu tasfiye sırasında uygulanan bir özgülenme yoludur.

TMK m.280, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde eşlerden birinin, üstün bir yararını ispat ederek diğer malvarlığı değerlerinin de payına mahsuben kendisine verilmesini isteyebilmesini düzenler. Düzenleme, mal rejimi sona erdiğinde paylı mülkiyetteki malların kendisine verilmesi talebini kapsar. Hüküm, eşlerden hangisinin hangi mal kesiminde bulunduğuna bakılmaksızın, tasfiyeye konu malvarlığı bakımından uygulanır. Madde yalnızca üstün yarar talebinin koşulunu ve sonucunu belirler; paylaşma bedelinin hesabını düzenlemez (m.280 metninde ödeme gününe ilişkin karşılık bulunsa da bu, hesap yöntemi değil talebin içeriğidir). Değer artış payı alacağını (m.227), eklenecek değerleri (m.229), değerlemeyi (m.232) ve tarımsal işletmeye ilişkin özel hesabı (m.233) düzenlemez; bunlar ayrı maddelerde yer alır. Mal ayrılığı ve paylaşmalı mal ayrılığı rejimlerinin genel paylaşım kuralları da bu maddenin konusu değildir.

Diğer malvarlığı değerleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Üstün yarar

Paylı mülkiyetteki malların bir eşe verilmesini haklı kılan, talep eden eşin o malla ilgili somut ve ağır basan menfaatidir. Maddede ayrıca tanımlanmamıştır; talep eden eş bunu ispatlamak zorundadır.

Paylı mülkiyet

Paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen malların, eşler arasında paylı biçimde sayılmasıdır. Bu maddedeki talebe konu olan mallar bu niteliktedir.

Paylaşma karşılığı (payın ödeme günündeki değeri)

Üstün yararı ispatlayan eşin, malı kendisine vermek suretiyle diğer eşe ödemesi gereken, paya mahsuben hesaplanan bedeldir. Değer, ödeme gününe göre belirlenir.

Diğer malvarlığı değerleri: hangi şartlar aranır?

• Mal rejiminin sona ermiş olması ve tasfiye aşamasına geçilmiş bulunması gerekir.
• Talepte bulunan eşin, malın kendisine verilmesini gerektiren bir üstün yararının bulunduğunu ispatlaması gerekir.
• Talep konusunun paylı mülkiyette bulunan bir mal veya malvarlığı değeri olması gerekir.
• Talep, diğer eşin payına mahsuben yapılmalıdır; yani verilen mal, talep eden eşin paylaşma alacağından düşülür.
• Üstün yararı ispat eden eş, diğer eşe payının ödeme günündeki karşılığını vermek zorundadır.

Diğer malvarlığı değerleri: hangi sonuçları doğurur?

• Üstün yararı ispatlanan eş, paylı mülkiyetteki malın kendisine verilmesini isteyebilir.
• Talep kabul edildiğinde talep eden eş, malı diğer eşin payına mahsuben alır.
• Üstün yarar ispatlanamazsa talep reddedilir ve mallar paylı mülkiyet hükümlerine göre paylaştırılır.
• Talep eden eş, diğer eşe payının ödeme günündeki karşılığını vermek zorundadır.
• Talep eden eşin ödeme yükümlülüğünü yerine getirmemesi halinde mahsup gerçekleşmez.

Diğer malvarlığı değerleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Üstün yararın varlığını genel bir ihtiyaçla yetinerek kabul etmek; somut ve ağır basan bir menfaat ispatlanmadan talebi kabul etmek.
• Ödeme gününe ilişkin karşılığı, mal değerinin tasfiye tarihinden farklı bir tarihte hesaplamak.
• Paylı mülkiyet malı ile eşe ait kişisel malı birbirine karıştırmak ve kişisel mal için bu talebi uygulamak.
• Diğer eşin payına mahsup yapılmadan malın tamamının talep eden eşe bırakılacağını varsaymak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Üstün yararın varlığı, somut olayın koşullarına göre ve talep eden eşin ispatı ile belirlenmektedir.
• Üstün yarar, malın talep eden eşin yaşamını veya mesleki faaliyetini sürdürmesi gibi somut menfaatlerle değerlendirilmektedir.

Nasıl ispat edilir?

• Üstün yararın varlığını ispat yükü, malın kendisine verilmesini isteyen eştedir.
• Üstün yarar, somut olayın koşullarına uygun her türlü delille, özellikle tanık ve belgelerle ispatlanabilir.
• Malın paylı mülkiyette olduğunu ve mal rejiminin sona erdiğini ispat yükü talep eden eştedir; karşı taraf, malın eşlerden birine ait olduğunu ileri sürerse bunu ispatlamakla yükümlüdür.
• Ödeme gününe ilişkin paylaşma karşılığının tespiti için değerleme gerekiyorsa değerleme ile ilgili delillerin sunulması gerekir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.227: Değer artış payı alacağını düzenler; m.280 kapsamındaki paylı mülkiyet malları ile bu alacak arasındaki hesap ilişkisi ayrıca m.227 kapsamında değerlendirilir.
• 4721 m.229: Eklenecek değerleri düzenler; tasfiye kitlesine eklenen değerlerin paylaşma aşamasında üstün yarar talebi ile birlikte hesaba katılmasını sağlar.
• 4721 m.232: Tasfiyede malların sürüm değerinin esas alınmasını düzenler; m.280'deki ödeme karşılığının belirlenmesinde değerleme kuralı bu hükümdür.
• 4721 m.233: Tarımsal işletmeye ilişkin özel değerleme kuralını içerir; üstün yarar talebi konusu tarımsal işletme olduğunda bu hüküm devreye girer.

Madde, paylı mülkiyet ve mirasın paylaşılmasına ilişkin hükümlerin, kanunda açıkça düzenlenmeyen hallerde kıyas yoluyla uygulanmasını öngörür. Düzenlediği konu, kıyas yoluyla başvurulacak hükümlerin kapsamıdır. Madde, paylı mülkiyet ve miras paylaşımına ilişkin hükümlerin hangi somut ilişkilere uygulanacağını ayrıca sayarak belirlemez; bu ölçüt kıyasın kendisidir. Maddenin uygulanacağı kişiler, paylı mülkiyet veya miras paylaşımına benzer bir ortaklık ilişkisi içinde bulunan taraflardır. Madde, paylı mülkiyetin kuruluşunu, paydaşların yönetim ve kullanma yetkilerini ve paylaşma davasının usulünü düzenlemez (m.690 vd.; m.698 vd.). Madde, miras ortaklığının kuruluşunu ve mirasçılar arasındaki tasfiye usulünü de düzenlemez (m.640 vd.; m.672 vd.).

Diğer paylaşma kuralları: hangi kavramlar bilinmeli?

Kıyas yoluyla uygulama

Kanunda doğrudan düzenlenmemiş bir ilişkiye, benzer nitelikteki başka bir ilişkiye ilişkin hükmün uygulanmasıdır. Maddede kıyasın konusu paylı mülkiyet ve miras paylaşımına ilişkin hükümlerdir.

Paylı mülkiyet

Maddi olarak bölünmemiş bir şeyin tamamına birden çok kimsenin belirli paylarla malik olması halidir. Maddenin kıyas kaynağını oluşturan hükümler bu kurumun paylaşmaya ilişkin hükümleridir.

Paylaşmanın hükümleri

Paylı mülkiyetin ve miras ortaklığının sona erdirilmesine ilişkin kanun hükümleridir. Madde bu hükümlerin hangi hallerde kıyasen uygulanacağını belirtir, içeriklerini ayrıca düzenlemez.

Diğer paylaşma kuralları: hangi şartlar aranır?

• Kanunda paylı mülkiyet ya da miras paylaşımına ilişkin hükmün doğrudan uygulanamayacağı bir hal bulunmalıdır.
• Hal, paylı mülkiyet veya miras paylaşımına benzer nitelikte olmalıdır.
• Benzerlik, paylaşmanın hükümlerinin amacına uygun düşmelidir; bu ölçüt hâkim tarafından somut olayda değerlendirilir.

Diğer paylaşma kuralları: hangi sonuçları doğurur?

• Doğrudan düzenlenmeyen hallerde paylı mülkiyet ve miras paylaşımına ilişkin hükümler kıyasen uygulanır.
• Kıyas yoluyla uygulanacak hükümler, aynı hükmün tam kapsamıyla değil, benzerlik ölçüsünde uygulanır.
• Madde, kanunda açıkça düzenlenmiş hallerde bir etkiye sahip değildir; orada öncelikle özel hükümler uygulanır.

Diğer paylaşma kuralları: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kanunda özel düzenleme bulunan bir hali, kıyas yoluyla çözmek.
• Benzerlik ölçütünü aramadan paylaşma hükümlerini her ortaklık ilişkisine uygulamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kıyas yoluyla uygulamanın, ancak benzerlik bulunan hallerde yapılabileceği kabul edilmektedir. (2016/36 E., 2016/187 K., 14.12.2016)

Nasıl ispat edilir?

• Kıyasa dayanan talebi ileri süren taraf, somut ilişkinin paylı mülkiyet veya miras paylaşımına benzerliğini ispatla yükümlüdür.
• Benzerliğin varlığı, ilişkiyi kuran sözleşme, tapu kaydı veya miras belgeleri gibi yazılı delillerle ispatlanır.
• Karşı taraf, ilişkinin benzer olmadığını veya kanunda özel bir hükmün bulunduğunu ileri sürerek savunma yapabilir; bu savunmayı da kendisi ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.281: Maddenin kendisidir; kıyas yoluyla uygulamanın dayanağını oluşturur.
• 4721 sayılı Kanun: Paylı mülkiyet ve miras paylaşımına ilişkin hükümlerin bulunduğu kanundur; kıyas kaynağı bu kanunun ilgili hükümleridir.