Vergi tevkifatı ve muhtasar beyanname

GVK m.94, kamu idare ve müesseseleri, ticaret şirketleri, serbest meslek erbabı, tüccar ve çiftçi gibi belirli ödeme yapanları, yaptıkları belirli ödemelerde istihkak sahiplerinin gelir vergisine mahsuben tevkifat yapmakla yükümlü kılar. Düzenlediği konular; hizmet ücretleri, serbest meslek ödemeleri, istihkak bedelleri, telif ve patent ödemeleri, kira ödemeleri, kâr payları, menkul sermaye iratları, şans oyunu ve komisyon ödemeleri, zirai mahsul alımları, PTT acenteliği komisyonları, esnaf muafiyetinden yararlananlara yapılan ödemeler ile yasal tevkifat oranları ve Cumhurbaşkanına yetki tanıyan hükümlerdir. Madde, tevkifat oranlarının uygulamasını ayrıntılandırmaz; bu ayrıntılar ilgili Cumhurbaşkanı kararlarında yer alır. Maddenin kendisi gelir vergisinin mükellefini ve beyan yükümlülüğünü düzenlemez (m.94 yalnızca tevkifatı yapanın yükümlülüğünü kurar). Vekâlet ücreti tevkifatı ve kurumlar vergisi mahsubu, bu maddenin yalnızca bazı bentlerinde ve ilgili kanunlarda ayrıca düzenlenmiştir. Damga vergisi tevkifatı ile istihkak tevkifatının damga vergisi yönü 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'nda düzenlenir; bu hususlar 193 sayılı Kanun m.94'ün konusu değildir.

Vergi tevkifatı: hangi kavramlar bilinmeli?

Tevkifat

Ödemeyi yapan kişinin, ödemeden gelir vergisini kesip vergi dairesine yatırma yükümlülüğüdür. Kesinti, istihkak sahibinin gelir vergisine mahsuben yapılır ve ödemeyi yapan sorumludur.

İstihkak sahibi

Ödemenin kendisine yapıldığı, gelir vergisine tabi kazanç veya iradın sahibi kişidir. Tevkifat bu kişinin vergisine mahsuben yapılır.

Avans ödemesi

Hak edilen tutarın henüz tamamı ödenmeden önce, ön ödeme olarak yapılan ödemedir. Madde bu tür ödemeleri de tevkifat kapsamına alır.

Menkul sermaye iradı

Sermaye piyasası araçlarından, mevduattan veya borç verme ve kâr paylaşımından elde edilen gelirdir. Madde, birçok bendinde bu iratları 75. maddeye atıfla tanımlar.

Nispi tevkifat oranı

Ödemenin tutarı üzerinden yüzde olarak hesaplanan kesinti oranıdır. Madde metnine göre genel oran yüzde yirmi beştir; ayrı bentlerde farklı oranlar öngörülmüştür.

Dar mükellef

Türkiye'de tam mükellefiyete tabi olmayan, yalnız Türkiye kaynaklı gelirleri vergilendirilen gerçek veya tüzel kişidir. Madde 4 ve 6. bentlerde dar mükellefleri ayrıca düzenler.

Vergi tevkifatı: hangi şartlar aranır?

• Ödemeyi yapanın kapsamda sayılan kişilerden biri olması gerekir: kamu idare ve müesseseleri, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernek ve vakıflar, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirini beyan etmeye mecbur tüccar ve serbest meslek erbabı ile bilanço veya zirai işletme hesabına göre kazanç tespit eden çiftçiler.
• Yapılan ödemenin maddenin sayılan bentlerinden birine girmesi gerekir; ödemenin hizmet ücreti, serbest meslek bedeli, istihkak, telif, kira, kâr payı, menkul sermaye iradı, komisyon, zirai mahsul bedeli veya bentlerde sayılan diğer türlerden biri olması zorunludur.
• Ödeme nakden veya hesaben yapılmalı ya da avans olarak ödenmiş olmalıdır; ödemenin yapıldığı anda tevkifat doğar.
• Bentlerde öngörülen istisnalara ve hariç tutmalara uyulmalıdır; örneğin ücret bentinde istisnadan yararlananlar, serbest meslek bendinde noterlere ve belirli serbest meslek faaliyetlerine yapılan ödemeler kapsam dışındadır.
• Ödemenin istihkak sahibine yapılması ve istihkak sahibinin gelir vergisine tabi olması gerekir; bu koşullar bentlerdeki istisna ve oran farklılıklarını belirler.
• Uygulanacak tevkifat oranı, bendin öngördüğü orandır; genel oran yüzde yirmi beştir, bazı bentlerde ayrı oran öngörülmüştür, ayrıca Cumhurbaşkanı oranı yeniden belirleyebilir.

Vergi tevkifatı: hangi sonuçları doğurur?

• Bu maddede sayılan ödemeleri yapan kişi, ödeme sırasında istihkak sahibinin gelir vergisine mahsuben tevkifat yapmakla yükümlüdür.
• Genel tevkifat oranı yüzde yirmi beştir; bentlerde ayrı oran öngörülmüşse o oran uygulanır.
• Madde 18. bentte Vergi Usul Kanununun 11. maddesinin yedinci fıkrası kapsamındaki ödemeleri, 19. bentte elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılarının yaptığı ödemeleri ve 20. bentte Cumhurbaşkanınca belirlenen sektör ya da faaliyet konularına ilişkin mal ve hizmet alımlarını tevkifat kapsamına alır.
• Yurt dışında yerleşik veya faaliyette bulunanlara yapılan belirli ödemelerde Cumhurbaşkanı tarafından ilan edilecek ülkeler için yüzde otuz oranında vergi kesintisi yapılır; bu kesinti için madde metninde ayrı istisnalar sayılmıştır.
• Cumhurbaşkanı, tevkifat nispetlerini her bir ödeme ve gelir için ayrı ayrı sıfıra kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya yetkilidir.
• Tüccar, serbest meslek erbabı ve çiftçilerin tevkifatı ticari, mesleki ve zirai işleriyle ilgili ödemelerine münhasırdır.
• Tevkif suretiyle alınan vergi, 6 numaralı bendin (a) alt bendi kapsamında vergi tevkifatına tabi tutulan kurum kazancından kâr payı alanlara red ve iade olunmaz.
• Maliye Bakanlığı, vergiye tabi işlemlere taraf veya aracı olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutabilir.
• Yukarıdaki bentlerde yazılı tevkifatın yapılmasında 96. madde hükmü göz önünde tutulur.

Vergi tevkifatı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Serbest meslek ödemelerinde 18. madde kapsamındaki ödemeleri 2/b bendine dahil ederek yanlış oran uygulamak.
• Kâr payı dağıtımında alıcının mükellefiyet durumunu göz ardı edip 6/b-i ile 6/b-ii bentlerini karıştırmak.
• Mevduat faizlerinde hesap türünü (döviz, nama, hamiline, diğer) dikkate almadan tek oran uygulamak.
• Kira ödemelerinde kiraya verenin türünü (gerçek kişi, şirket, vakıf, dernek, kooperatif) ayırt etmeden 5/a bendini uygulamak.
• Vekâlet ücreti ödemesinde tevkifat yükümlülüğünü ödeyen tarafa değil başka bir kişiye yüklemek.
• Madde metninde yazılı genel yüzde yirmi beş oranını, bentlerde öngörülen ayrı oranlarla karıştırmak.
• Maddeye ilişkin eski tarihli bir karara dayanarak, 2024-07-28 değişikliğinden önceki metni uygulamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Vekâlet ücreti tevkifatına ilişkin son ek fıkranın 05.12.2019 tarihinde eklendiği ve uygulamada ödeyenin tevkifat yapmakla yükümlü tutulduğu kabul edilmektedir. (Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/674 E., 2026/141 K., 11.02.2026; Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi, 2025/683 E., 2026/53 K., 20.01.2026; İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2023/668 E., 2025/342 K., 07.05.2025)
• Kâr payı dağıtımında 6/b bendinin uygulanmasında alıcının tam mükellef, dar mükellef veya vergi muafiyeti taşıyan kişi olması belirleyicidir; 2010 yılında dağıtılan kâr payına %15 oranında tevkifat yapılmasının iade talebine konu olduğu dava örneğinde Vergi Dava Daireleri Kurulu bu ayrımı esas almıştır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2025/655 E., 2025/794 K., 22.10.2025)
• Net kâr payının brüte iblağ edilerek bulunan matraha 6/b-i bendi uyarınca %15 tevkifat oranının uygulanabileceği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/378 E., 2025/146 K., 19.03.2025)
• Hukuk Genel Kurulunun 2022 tarihli bir kararı, 6. bendin (b) alt bendine ilişkin bir istisnanın bu bendin tevkifatına etkisi olmadığını belirtmiştir; ancak bu karar 2024-07-28 değişikliğinden önceki metne dayanmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2019/707 E., 2022/147 K., 17.02.2022)

Nasıl ispat edilir?

• Tevkifatı yapmakla yükümlü olduğunu ileri süren kişi, ödemenin bu maddede sayılan bentlerden birine girdiğini ve tevkifatın yapıldığını belgelerle ispatlamalıdır.
• Ödemenin türü, alıcının mükellefiyet durumu ve istihkak sahibinin kimliği sözleşme, fatura, banka dekontu ve beyanname gibi belgelerle ortaya konur.
• İstihkak sahibinin tevkifatın yapılmadığını ileri sürmesi halinde, ödemenin ilgili bende girmediğini ya da istisna kapsamında olduğunu ispat yükü ödemeyi yapan kişiye yüklenir.
• Tevkifatın iadesini isteyen kişi, tevkifatın kendi adına yapıldığını ve vergi dairesine yatırıldığını belgeyle ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 193 sayılı Kanun m.96: Tevkifatın yapılmasında 96. maddedeki hükümlerin gözetilmesini öngörür; m.94'ün tevkifat yapılmasına ilişkin hükümleri bu maddeyle birlikte uygulanır.
• 193 sayılı Kanun m.75: Menkul sermaye iratlarının tanımı ve bentlerin kapsamı bakımından m.94'ün birçok bendi 75. maddenin ikinci fıkrasındaki bentlere atıf yapar.
• 193 sayılı Kanun m.70: Kira ödemesi bendinin (5/a) kapsamını belirler; m.94 bu maddede yazılı mal ve hakların kiralanması karşılığı ödemeleri tevkifata bağlar.
• 193 sayılı Kanun m.18: Serbest meslek işlerinin tanımı bakımından 2/a bendinin kapsamını belirler.
• 193 sayılı Kanun m.42: İstihkak bedelleri bendinin (3) kapsamını belirler; m.94 bu kapsamdaki işler dolayısıyla yapılan ödemeleri tevkifata bağlar.
• 193 sayılı Kanun m.61: Ücret sayılan ödemeler bendinin (1) kapsamını belirler.
• 193 sayılı Kanun m.103: Ücret tevkifatının (1. bent) hesaplanmasında atıf yapılan hükümdür.
• 193 sayılı Kanun m.104: Ücret tevkifatının (1. bent) hesaplanmasında atıf yapılan hükümdür.
• 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.8: 6/a bendi, Kurumlar Vergisi Kanununun 8. maddesinin 4 numaralı bendinde yazılı kazançları bağlar.
• 6563 sayılı Kanun: 19. bent, Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre aracı hizmet sağlayıcılarının yaptığı ödemeleri tevkifata bağlar.
• 5602 sayılı Kanun: 10/a bendinde Şans Oyunları Hasılatından Alınan Vergi, Fon ve Payların Düzenlenmesi Hakkında Kanundaki şans oyunları kapsamına giren komisyon ödemeleri için atıf yapılır.
• 4077 sayılı Kanun: 10/b bendinde Tüketicinin Korunması Hakkında Kanuna göre kapı kapı satış yapanlara ödenen komisyonlar için atıf yapılır.
• 2004 sayılı Kanun: Vekâlet ücretinin tevkifatına ilişkin son ek fıkrada İcra ve İflas Kanununa atıf yapılır.
• 1136 sayılı Kanun: Vekâlet ücretinin tevkifatına ilişkin son ek fıkrada Avukatlık Kanununa atıf yapılır.
• 2499 sayılı Kanun: Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan aracı kurumların borsa para piyasasında değerlendirilen paralara ödenen faizler için atıf yapılır.
• 488 sayılı Kanun: Damga vergisi tevkifatı ayrı kanunda düzenlenir; m.94 damga vergisini düzenlemez.

GVK m.95, belirli hizmet erbabının ücretlerinde vergi tevkifatının uygulanmayacağını ve bu kişilerin gelirlerini yıllık beyanname ile bildireceğini düzenler. Düzenlenen haller üçtür: yabancı bir memleketteki iş verenden ücretini doğrudan alan hizmet erbabı, 16. maddedeki istisnadan yararlanmayan yabancı elçilik ve konsolosluk memur ve hizmetlileri ile Maliye Bakanlığınca yıllık beyanname ile bildirilmesinde zorunluluk görülen ödemeler. Kural, ücret ödemesi yapan ve tevkifat yükümlülüğü taşıyan işverenler ile bu kapsama giren ücret gelirleri bakımından uygulanır. Tevkifat oranlarını, ücret gelirinin beyan ve hesaplama esaslarını, istisna tutarlarını ve yıllık beyanname usulünün ayrıntılarını düzenlemez; bunlar gelir vergisi tevkifatına ilişkin diğer maddelerde ve ilgili yönetmelikte yer alır. Hangi gelirin ücret sayılacağı konusu da bu maddenin dışındadır.

Tevkifata tabi olmıyan ücretler: hangi kavramlar bilinmeli?

Vergi tevkif usulü

Gelir vergisinin ödeme yapan kişi tarafından ödemeden kesilip ilgili vergi dairesine yatırılması yöntemidir. Bu madde, belirtilen kişilerin ücretlerinde bu usulün uygulanmayacağını söyler.

Hizmet erbabı

Bir iş karşılığında ücret alan gerçek kişidir. Maddedeki istisnalar, ücretini yabancı bir memleketteki iş verenden doğrudan alan kişiler ile yabancı elçilik ve konsolosluk personelini kapsar.

Yabancı memleketteki iş veren

Türkiye dışında yerleşik ve ücreti Türkiye'deki bir payandan değil, doğrudan kendisinden alınan işverendir. Ücretin kaynağının Türkiye dışında olması kriterdir.

Yabancı elçilik ve konsolosluk personeli

Yabancı devletlerin Türkiye'deki elçilik ve konsolosluklarında çalışan memur ve hizmetlilerdir. Maddenin 2. bendi yalnız 16. maddedeki istisnadan yararlanmayanları kapsar.

Yıllık beyanname ile bildirim

Gelirin tevkifatla değil, gelir sahibi tarafından yıl sonunda beyan edilerek vergilendirilmesi yoludur. Maddenin son fıkrasına göre bu kişilerin gelirleri bu yolla bildirilir.

Tevkifata tabi olmıyan ücretler: hangi şartlar aranır?

• Ücretin, hizmet erbabının Türkiye'deki bir işverenden değil, yabancı bir memleketteki iş verenden doğrudan doğruya alınmış olması gerekir.
• Ya da ücret alan kişinin yabancı elçilik veya konsolosluğun memur veya hizmetlisi olması ve 16. maddede yazılı istisnadan yararlanmıyor olması gerekir.
• Ya da ödemenin Maliye Bakanlığınca yıllık beyanname ile bildirilmesinde zaruret görülen ödemelerden olması gerekir.
• Bu koşullardan biri gerçekleştiğinde ücret üzerinden vergi tevkif usulü uygulanmaz; istisna, tevkifat yapılmamasıdır.
• Gelir, maddenin son fıkrası uyarınca ikinci bölümdeki hükümlere göre yıllık beyanname ile bildirilir.

Tevkifata tabi olmıyan ücretler: hangi sonuçları doğurur?

• Maddedeki hallerde ücret üzerinden vergi tevkif usulü uygulanmaz ve ödeme yapan kişi bu gelir için tevkifat yapmakla yükümlü olmaz.
• Tevkifat yapılmayan gelir, hizmet erbabı tarafından yıllık beyanname ile bildirilir.
• Yıllık beyanname ile bildirim, maddenin son fıkrasında atıf yapılan ikinci bölüm hükümlerine göre yapılır.
• Madde yalnız tevkifatın uygulanmamasını düzenler; gelirin vergiden muaf olduğu anlamına gelmez, gelir vergisi yıllık beyanname ile ödenir.
• Maddede sayılmayan bir ücret için tevkifat usulü uygulanmaya devam eder.

Tevkifata tabi olmıyan ücretler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Ücretin yabancı bir memleketteki iş verenden alınıp alınmadığını, ödemeyi yapan kişinin yurt içinde bulunmasına bakarak belirlemek; asıl ölçüt ödeme kaynağının doğrudan yabancı işverene ait olmasıdır.
• Elçilik ve konsolosluk personelinin tamamını bu bentle tevkifat dışında saymak; yalnız 16. maddedeki istisnadan yararlanmayanlar kapsamdadır.
• Yıllık beyanname ile bildirilen geliri vergiden muaf saymak; bu gelir beyan yoluyla vergilendirilir.
• Maddenin 3. bendindeki Maliye Bakanlığı yetkisini kendiliğinden uygulamak; bu bent için bakanlık kararı gerekir ve kararda yer almayan ödemeler kapsam dışıdır.

Nasıl ispat edilir?

• Tevkifatın uygulanmadığını ileri süren kişi, ücretin yabancı bir memleketteki iş verenden doğrudan alındığını ispatlamakla yükümlüdür; bu, sözleşme, yazışma ve ödeme belgeleri ile gösterilir.
• Elçilik veya konsolosluk personeli olduğunu iddia eden kişi, görevini ve 16. madde istisnasından yararlanıp yararlanmadığını resmi belgeyle ispat eder.
• Yıllık beyanname ile bildirim yükümlülüğü, gelir sahibinin beyanı ve ilgili beyanname ile yerine getirilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 193 sayılı Kanun m.16: Yabancı elçilik ve konsolosluk personelinin hangi ücretlerinin istisna kapsamında olduğunu belirler. Maddenin 2. bendi, bu istisnadan yararlanmayanları tevkifat dışında tutar.
• 193 sayılı Kanun: Maddenin son fıkrasında atıf yapılan ikinci bölüm hükümleri, yıllık beyanname ile bildirilen gelirin nasıl vergilendirileceğini belirler. Bu bölümün ayrıntıları madde metninde yazılı değildir.

GVK m.96, vergi tevkifatının hangi ödemelere uygulanacağını ve tevkifata tabi ödemelerde verginin hangi matrah üzerinden hesaplanacağını düzenler. Birinci fıkra, tevkifatın 94. madde kapsamındaki nakten veya hesaben yapılan ödemelere uygulanmasını ve "hesaben ödeme" deyiminin tanımını içerir. İkinci fıkra, ücret dışındaki ödemelerde tevkifatın gayrisafi tutar üzerinden yapılmasını ve verginin ödeyici tarafından üstlenilmesi halinde matrahın nasıl bulunacağını belirler. Madde, tevkifatın hangi kazanç türlerine (94. madde) ve hangi oranda yapılacağına ilişkin ayrıntıyı düzenlemez (m.94). Tevkifat yükümlüsünün beyan ve ödeme yükümlülüğü ile vergi dairesine yatırma usulü bu maddede yer almaz (GVK'nın tevkifat usulüne ilişkin hükümleri ve VUK). Ücretlerin tevkifatına ilişkin özel hesaplama kuralları da bu maddenin kapsamı dışındadır (m.61).

Vergi tevkifatında uyulacak esaslar: hangi kavramlar bilinmeli?

Vergi tevkifatı

Gelir vergisi mükellefinin vergisinin, gelirin ödeme anında ödeyici tarafından kesilip devlete aktarılması yöntemidir. Madde, tevkifatın uygulandığı ödemeleri 94. madde kapsamındaki ödemelerle sınırlar.

Nakten ödeme

Kazanç veya iradın istihkak sahibine fiilen para ya da eşdeğer bedelle verilmesidir. Birinci fıkra, tevkifatın bu biçimde yapılan ödemelere de uygulanacağını belirtir.

Hesaben ödeme

Vergi tevkifatına tabi kazanç ve iratları ödeyenin, bunları istihkak sahibine karşı borçlu olarak gösterdiği her türlü kayıt ve işlemdir. Fiilî para hareketi olmasa da kayda alınan borç tevkifat kapsamına girer.

Gayrisafi tutar

Ücret dışındaki ödemelerde tevkifatın hesaplanacağı, kesinti yapılmadan önceki brüt ödeme tutarıdır. Ücretler için bu kural uygulanmaz; ikinci fıkra ücret dışı ödemeleri kapsar.

Üstlenilen vergi

Kesilmesi gereken verginin ödemeyi yapan tarafından istihkak sahibi adına yüklenilmesidir. Bu durumda vergi, net ödenen tutar ile ödemeyi yapanın yüklendiği verginin toplamı üzerinden hesaplanır.

Vergi tevkifatında uyulacak esaslar: hangi şartlar aranır?

• Ödemenin 94. madde kapsamındaki bir kazanç veya irat türüne ilişkin olması gerekir.
• Ödemenin nakten veya hesaben yapılmış olması gerekir; hesaben ödeme, ödeyenin istihkak sahibine karşı borçlu olarak kaydettiği her türlü kayıt ve işlemle gerçekleşir.
• Ödemenin ücret dışında kalan bir ödeme olması halinde tevkifat gayrisafi tutar üzerinden hesaplanmalıdır; ücretler bu ikinci fıkra kuralına tabi değildir.
• Verginin ödeyici tarafından üstlenilmesi halinde matrah, bilfiil ödenen miktar ile ödeyicinin yüklendiği verginin toplamı olarak belirlenmelidir.

Vergi tevkifatında uyulacak esaslar: hangi sonuçları doğurur?

• 94. madde kapsamındaki nakten veya hesaben yapılan ödemelerde vergi tevkifatı uygulanır.
• Ücret dışındaki ödemelerde tevkifat gayrisafi tutar üzerinden yapılır.
• Verginin ödeyici tarafından üstlenilmesi halinde kesilmesi gereken vergi, bilfiil ödenen miktar ile ödeyicinin yüklendiği verginin toplamı üzerinden hesaplanır.
• Ödeme nakten veya hesaben yapılmadıysa, yani kazanç istihkak sahibine karşı borç olarak kaydedilmediyse, bu maddeye dayanarak tevkifat yapılamaz.

Vergi tevkifatında uyulacak esaslar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Hesaben ödemeyi yalnızca fiilî para hareketi olarak yorumlamak; kayda alınan ve istihkak sahibine karşı borç doğuran işlemleri kapsam dışı saymak.
• Ücret ödemelerine de ikinci fıkradaki gayrisafi tutar kuralını uygulamak; ücret ve ücret dışı ödemelerin matrah kurallarını karıştırmak.
• Verginin üstlenildiği hallerde matrahı yalnızca net ödenen tutar üzerinden hesaplamak; üstlenilen verginin de toplama dahil edilmesi gerektiğini gözden kaçırmak.
• Madde metnindeki kapsamı aşarak tevkifat oranlarını ve beyan usulünü bu maddeden türetmek; oran ve usul m.94 ve diğer hükümlerde aranmalıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Uygulamada tevkifatın kapsamının tespitinde ödemenin fiilen yapılıp yapılmadığından çok, ödeyenin kayıtlarında istihkak sahibine karşı borç doğurup doğurmadığına bakıldığı kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/4880 E., 2024/9645 K., 12.06.2024)
• Vergi tevkifatında uyulacak esasların 96. madde çerçevesinde değerlendirildiği ve tevkifat matrahının ödeme türüne göre ayrıştırıldığı kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2022/5197 E., 2022/6861 K., 31.05.2022)
• Ödeyicinin tevkifat vergisini üstlendiği hallerde matrahın net tutar üzerinden değil, ödenen tutar ile üstlenilen verginin toplamı üzerinden bulunması gerektiği kabul edilmektedir. (9. Hukuk Dairesi, 2024/3409 E., 2024/9463 K., 10.06.2024)
• Tevkifat işleminin 94. madde kapsamı ve 96. maddenin tanımına uygun olup olmadığının somut uyuşmazlıkta tespit edilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1996/144 E., 1997/453 K., 24.10.1997)

Nasıl ispat edilir?

• Tevkifatı talep eden idare, ödemenin 94. madde kapsamında nakten veya hesaben yapıldığını ispatlar; hesaben ödeme için ödeyicinin ilgili kayıt ve defterleri esas alınır.
• Ödemenin ücret olup olmadığı, dolayısıyla gayrisafi tutar kuralının uygulanıp uygulanmayacağı, sözleşme, bordro ve ödeme belgeleriyle ispatlanır.
• Tevkifatı yapılan ödeyici, verginin kendisince üstlenildiğini iddia ediyorsa bu iddiayı sözleşme veya ödeme kayıtlarıyla ispatlamakla yükümlüdür.
• Üstlenme iddiası ispatlanamazsa tevkifat gayrisafi tutar üzerinden hesaplanan matrahla değerlendirilir; bu sonuç, üstlenmeyi iddia eden tarafa karşı işler.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.94: Tevkifatın uygulanacağı kazanç ve irat türlerini belirler; m.96 birinci fıkra bu kapsamdaki ödemelere atıf yapar.
• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.61: Ücretlerin vergilendirilmesine ilişkin kuralları içerir; m.96 ikinci fıkra ücretleri gayrisafi tutar kuralının dışında tutar.

Madde, işverenlerin hizmet erbabına ödedikleri ücretlerden 94. madde uyarınca yaptıkları vergi tevkifatının ücret bordrosunda veya bordro yerine geçen diğer kayıtlarda gösterilmesi yükümlülüğünü düzenler. Ayrıca 94. maddedeki diğer ödemelerden yapılan tevkifatın vergi kesenin kayıt ve hesaplarında ayrıca gösterilmesini ve mevduat faizi tevkifatının hangi tarihte kaydedileceğini belirler. Kapsam, tevkifat yapan vergi kesenler ve ödemeleri yapan kişiler bakımından uygulanır. Madde, tevkifatın hesaplanma oranlarını, matrahı, beyanname ve ödeme sürelerini düzenlemez (94. madde ve ilgili vergi usul hükümleri). Ücret bordrosunun şekil ve içeriğini (Vergi Usul Kanunu), tevkifatın beyan ve ödeme süresini ve bu yükümlülüğe aykırılığın cezasını düzenlemez.

Vergi tevkifatının gösterilmesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Vergi tevkifatı (vergi tevfikatı)

Gelir vergisinin, vergiye tabi ödemeyi yapan kişi tarafından ödeme anında kesilip ilgili vergi dairesine aktarılması yöntemidir. Madde bu kesintinin kayda geçirilme biçimini düzenler, oranını değil.

Ücret bordrosu veya bordro yerine geçen kayıtlar

Vergi Usul Kanunu'nda düzenlenen ücret bordrosu ile bordro yerine kullanılan diğer kayıtlardır. Tevkifatın işverenin ücret kayıtlarında gösterilmesi için araç olarak kullanılır.

Vergi kesen

94. maddeye göre tevkifat yapmakla yükümlü olan ve ödemeyi yapan kişi veya kuruluştur. Madde, bu kişinin kayıt ve hesaplarında tevkifatın ayrıca gösterilmesini öngörür.

Mevduat hesabının kapatılması

Mevduat faizinden yapılan tevkifatın kayda alınma anını belirleyen olaydır. Takvim yılı sonunda hesap henüz kapatılmamışsa tevkifat, hesabın kapatıldığı tarihte kayda geçirilir.

Vergi tevkifatının gösterilmesi: hangi şartlar aranır?

• Ücret ödemesinin 94. madde kapsamında bir ödeme olması ve bu ödeme üzerinden vergi tevkifatı yapılmış olması gerekir.
• Tevkifatın, işverenin ücret bordrosunda veya bordro yerine geçen diğer kayıtlarda gösterilmiş olması gerekir.
• 94. maddedeki diğer ödemelerden yapılan tevkifatın, vergi kesenin kayıt ve hesaplarında ayrıca gösterilmiş olması gerekir.
• Mevduat faizinden yapılan tevkifatın, takvim yılı sonunda hesap henüz kapatılmamışsa hesabın kapatıldığı tarihte vergi kesenin kayıt ve hesaplarında gösterilmiş olması gerekir.

Vergi tevkifatının gösterilmesi: hangi sonuçları doğurur?

• Ücret ödemesinden yapılan tevkifat, bordroda veya bordro yerine geçen kayıtta gösterilmediği takdirde madde, kayıt yükümlülüğünün yerine getirilmediğini ortaya koyar; yaptırım ayrı hükümlerde düzenlenmiştir.
• 94. maddedeki diğer ödemelerden yapılan tevkifat, vergi kesenin kayıt ve hesaplarında ayrıca gösterilir.
• Mevduat faizi tevkifatı, hesap yıl içinde kapatılmışsa hesabın kapatıldığı tarihte kayda geçirilir.
• Maddenin kayıt yükümlülüğü, tevkifatın yapılmış olmasına bağlıdır; tevkifat yapılmamışsa kayıt yükümlülüğü doğmaz.

Vergi tevkifatının gösterilmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Diğer 94. madde ödemelerinin tevkifatını ücret bordrosunda göstermek; bu tevkifatlar vergi kesenin ayrı kayıt ve hesaplarında izlenir.
• Mevduat faizi tevkifatını takvim yılı sonunda kaydetmek; yıl içinde kapatılan hesaplarda kayıt tarihi hesabın kapatıldığı tarihtir.
• Madde metnini eski ve mülga bir düzenlemeyle karıştırmak; maddenin mevcut metni 2574 sayılı Kanun'un değişikliği ile belirlenmiştir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kiracının stopaj için beyanname vermesi, kiraya verenin iade hakkını ortadan kaldırmaz; stopajın kiracı adına tahakkuk etmiş olması, kayıt ve iade açısından belirleyicidir. (9. Daire, 2023/4240 E., 2024/2715 K., 14.05.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Tevkifatın bordroda veya ilgili kayıtta gösterildiğini ileri süren taraf, bu kaydı belgeyle ispatlar; ücret bordrosu ve ilgili kayıtlar başlıca delildir.
• Ödemenin banka aracılığıyla yapılması hâlinde banka kayıtları ödemeyi gösteren belge niteliğindedir ve tevkifat kaydının dayanağı olarak kullanılabilir. (9. Daire, 2023/4240 E., 2024/2715 K., 14.05.2024)
• Mevduat faizi tevkifatında kayda geçirme tarihinin hesabın kapanış tarihi olduğunu ileri süren taraf, hesap kapanış belgesi ile ispat eder.
• Kayıt yapılmadığını ileri süren taraf, kaydın bulunmadığını gösterecek belge ile ispat yükünü yerine getirir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.94: Tevkifatın hangi ödemeler üzerinden ve hangi oranlarla yapılacağını belirler; madde 97 bu tevkifatın kaydını düzenler.
• Vergi Usul Kanunu: Ücret bordrosunun ve bordro yerine geçen kayıtların şeklini ve içeriğini düzenler; madde 97 bu kayıtları araç olarak kullanır.

Madde, 94. maddeye göre vergi tevkifatı yapmakla yükümlü olanların tevkifat yaptıkları ödemeleri ve tahakkuk ettirdikleri kar ve iratları, tevkif ettikleri vergilerle birlikte vergi dairesine bildirme süresini ve bildirim yerini düzenler. Ayrıca yıl sonunda tahakkuk ettirilen mevduat faizlerine ilişkin bildirim süresi uzatımını ve belediye sınırları içindeki ödemelerin tek merkezden bildirilmesine izni, küçük işverenler için dönemsel bildirim kolaylığını düzenler. Madde, tevkifat yükümlüsü olan ödeyenler bakımından uygulanır; tevkifatın kendisinin hangi hallerde yapılacağı, tevkifat oranları ve vergiyi ödeme yükümlülüğü madde kapsamında değildir. Tevkifatın yapılacağı kazanç türleri ve oranları (m.94), beyannamenin verilmesine ilişkin usul ve ayrıntılar ile gecikme halinde doğacak cezalar ve bunların yaptırım hükümleri bu maddede yer almaz. Bu konular 94. madde ve Vergi Usul Kanunu gibi ilgili mevzuatta aranmalıdır.

Verilme zamanı: hangi kavramlar bilinmeli?

Vergi tevkifatı

Ödemeyi yapan kişinin, ödemenin yapıldığı anda ödeme tutarı üzerinden vergiyi kesip ilgili vergi dairesine aktarmasıdır. Tevkifat yapma yükümlülüğü 94. maddeye göre belirlenir; bu madde yalnızca tevkifat yapılmış olan vergilerin bildirimini düzenler.

Muhtasar beyanname

Tevkifat yapan kişinin, yaptığı ödemeleri ve kestiği vergileri vergi dairesine bildirdiği beyanname türüdür. Maddede bildirim, bu beyanname ile yapılacak şekilde anlatılmaktadır ve süre bu beyannamenin verilmesine bağlıdır.

Karlar ve iratlar

Tevkifata konu olan ödemelerin kapsamını oluşturan gelir türleridir. Madde, bu gelirlerin ödendiği veya tahakkuk ettirildiği ana göre süre işletir; gelirin hangi türden olduğu ve tevkifata tabi olup olmadığı 94. maddeye göre belirlenir.

Hizmet erbabı

Tevkifat yapan kişinin çalıştırdığı kişilerdir. Dönemsel bildirim kolaylığının uygulanıp uygulanmayacağını belirleyen sayısal ölçüt bu kavrama bağlanmıştır; sayının 10 ve daha az olması gerekir.

Zirai ürün bedeli

Tarımsal üretim karşılığı yapılan ödemelerdir. Bu ödemelerden tevkifat yapanlar, ikinci fıkradaki dönemsel bildirim kolaylığından yararlanamaz.

Verilme zamanı: hangi şartlar aranır?

• Ödemeyi yapan veya gelir tahakkuk ettiren kişinin 94. madde uyarınca vergi tevkifatı yapmaya mecbur olması gerekir.
• Tevkifat yükümlüsünün bir ay içinde yaptığı ödemeler veya tahakkuk ettirdiği kar ve irat ile bunlardan tevkif ettiği vergiler, ertesi ayın yirmiüçüncü günü akşamına kadar beyan edilmelidir.
• Bildirim, ödemenin veya tahakkukun yapıldığı yerin bağlı olduğu vergi dairesine yapılmalıdır.
• Yıl sonlarında tahakkuk ettirilen mevduat faizlerinden kesilecek vergilerin bildirimi için birinci fıkradaki süre bir ay uzatılmalıdır.
• Dönemsel bildirim kolaylığından yararlanmak isteyen kişi, çalıştırdığı hizmet erbabı sayısının 10 ve daha az olmasını sağlamalıdır.
• Zirai ürün bedelleri üzerinden tevkifat yapan kişi bu kolaylıktan yararlanamaz.
• Dönemsel bildirim kolaylığı için muhtasar beyannamenin bağlı olunan vergi dairesine önceden bildirilmesi gerekir.
• Aynı belediye sınırları içindeki muhtelif yerlerde yapılan ödeme ve tahakkuklar, bir merkezden bildirilebilir.

Verilme zamanı: hangi sonuçları doğurur?

• Tevkifat yükümlüsü, süresi içinde bildirim yaparsa tevkif ettiği vergiyi bildirimle birlikte yasal süre içinde ödemesi gerekir.
• Yıl sonu mevduat faizlerinden kesilen vergilerin bildirimi için süre bir ay uzar.
• Hizmet erbabı sayısı 10 ve daha az olan ve önceden bildirim yapan tevkifat yükümlüsü, üç ayda bir bildirim yapma imkânından yararlanır.
• Zirai ürün bedeli üzerinden tevkifat yapan kişi üç ayda bir bildirim kolaylığından yararlanamaz ve aylık bildirim yükümlülüğü devam eder.
• Dönemsel bildirim kolaylığından yararlanmak isteyen kişi önceden bildirimde bulunmazsa kolaylıktan yararlanamaz.
• Bildirim süresi içinde yapılmayan tevkifat bildirimi, maddede öngörülen yükümlülüğün ihlali olur; sonuçları ilgili vergi mevzuatında belirlenir.
• Aynı belediye sınırları içindeki muhtelif yerlerdeki ödeme ve tahakkuklar tek merkezden bildirilebilir.
• Bildirim yeri ödemenin yapıldığı yerdeki vergi dairesidir.

Verilme zamanı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bildirim süresini ödemenin yapıldığı ayı izleyen ayın yirmiüçüncü günü yerine ödemeyi takip eden ayın yirmi beşinci günü gibi başka bir günle hesaplamak.
• Zirai ürün bedeli üzerinden tevkifat yapan kişiye de dönemsel üç aylık bildirim kolaylığını uygulamak.
• Yıl sonu mevduat faizi dışındaki tevkifat bildirimlerinde de bir aylık uzatmayı uygulamak.
• Bildirim yerini, mükellefin bağlı olduğu vergi dairesi ile karıştırmak; oysa bildirim ödemenin yapıldığı yerin bağlı olduğu vergi dairesine yapılır.
• Hizmet erbabı sayısını 10'dan fazla olan işverenin de dönemsel bildirim kolaylığından yararlanabileceğini varsaymak.
• Önceden bildirim şartını gözetmeden üç aylık dönemsel bildirimi uygulamak.
• Belediye sınırı dışındaki ödeme ve tahakkukları tek merkezden bildirmek; bu izin yalnızca aynı belediye sınırları içindeki ödemeler için geçerlidir.
• Tevkifatın yapılıp yapılmayacağını ve oranını bu maddeden çıkarmaya çalışmak; bu hususlar 94. maddeye göre belirlenir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yıl sonu mevduat faizinde bir aylık uzatmanın yalnızca yıl sonunda tahakkuk ettirilen mevduat faizlerine uygulandığı kabul edilmektedir. (4. Daire, 2001/4113 E., 2002/837 K., 05.03.2002; 4. Daire, 1999/5909 E., 2000/2367 K., 25.05.2000)
• Muhtasar beyannamenin, tevkifatın bildirimi için kullanılan usul belgesi olduğu ve tevkifat yapan kişinin bu beyanname ile bildirim yükümlülüğünü yerine getirdiği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2002/602 E., 2003/312 K., 16.05.2003)
• Gelir Vergisi Kanunu m.98 uyarınca verilen muhtasar beyannamenin süresinde verilip verilmediğinin, beyannamenin tevkifat yükümlüsü tarafından zamanında verildiğinin tespitine bağlı olduğu kabul edilmektedir. (8. Daire, 2019/4974 E., 2023/2086 K., 14.04.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Tevkifat yükümlüsünün bildirim yükümlülüğünü süresinde yerine getirdiğini ispat yükü tevkifat yapan kişidedir; beyannamenin verildiği tarih ve bildirim yapılan vergi dairesi belgeleri bu konuda esas delildir.
• Dönemsel bildirim kolaylığından yararlanan kişinin hizmet erbabı sayısının 10 ve daha az olduğunu ve önceden bildirimde bulunduğunu ispat yükü bu kişiye aittir.
• Yıl sonunda tahakkuk ettirilen mevduat faizine ilişkin bir aylık uzatmanın uygulanması için faizin yıl sonunda tahakkuk ettirildiğini gösteren banka ve tahakkuk kayıtları aranır.
• Bildirimin süresinde yapılmadığını ileri süren idare, ödeme veya tahakkuk tarihini ve bildirimin geç yapıldığını gösteren belgeleri ortaya koymak zorundadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 193 sayılı GVK m.94: Tevkifat yapmakla yükümlü olanları ve tevkifatın kapsamını belirler; bu maddedeki bildirim yükümlülüğünün öznesi ve konusu 94. maddeye göre tespit edilir.

Madde, muhtasar beyanname ile aylık prim ve hizmet belgesinin tek bir beyanname (muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) olarak birleştirilerek verilmesini düzenler. Birleştirilmiş beyannamenin içeriği, birleştirme zorunluluğunun getirilmesi ya da kaldırılması, kapsama girecek grupların belirlenmesi, beyannamenin şekil ve içeriği, verilme dönemi ve uygulama usulleri ile yetkili vergi dairesi ve beyanname verilme zamanı bakımından yetki düzenlemesi içerir. Düzenleme, Gelir Vergisi Kanunu'na tabi ödeme yapan işverenler ile 5510 sayılı Kanun kapsamında prim bildirimi yükümlüsü olan işverenler bakımından uygulanır. Madde, birleştirilmiş beyannamenin vergi cezası, gecikme zammı ya da prim ödeme yükümlülüğünün kendisini düzenlemez (ilgili hükümler 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve 5510 sayılı Kanun'dadır). Muhtasar beyannamenin mahsup ve iade usulü ile prim borçlarının tahsil usulü de bu maddede yer almaz.

Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi

Vergi kanunlarına göre verilmesi gereken muhtasar beyanname ile 5510 sayılı Kanun uyarınca verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgesinin birleştirilmiş hâlidir. Bu birleşik beyanname, kesilen vergilerin matrahları ile sigortalının prim ve kazanç toplamını ve prim ödeme gün sayılarını birlikte bildirir.

Birleştirme zorunluluğu veya kaldırılması

Muhtasar beyanname ile aylık prim ve hizmet belgesinin birlikte verilmesini zorunlu kılma ya da bu zorunluluğu kaldırma yetkisidir. Yetki, kapsama girecek grupların, sektörlerin, gayrisafi iş hasılatlarının, işçi sayılarının, gelir unsurlarının ve il ya da ilçe sınırlarının ayrı ayrı veya birlikte belirlenmesini de içerir.

Atıf devri

Kanunda ve diğer kanunlarda muhtasar beyanname ile aylık prim ve hizmet belgesine yapılan atıfların, iki belge tek beyannamede birleştiğinde muhtasar ve prim hizmet beyannamesine yapılmış sayılmasıdır. Bu devir yalnız birleşme gerçekleştiği hâlde geçerlidir.

Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi: hangi şartlar aranır?

• Birleştirilmiş beyannamenin konusu, kesilen vergi matrahları ile sigortalının sigorta primleri ve kazançları toplamının ve prim ödeme gün sayılarının bildirilmesi olmalıdır.
• Birleştirme zorunluluğunun getirilmesi veya kaldırılması için Maliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın birlikte yetkili olması gerekir.
• Birleştirme kapsamına girecek grupların, sektörlerin, gayrisafi iş hasılatlarının, işçi sayılarının, gelir unsurlarının veya il ve ilçe sınırlarının belirlenmesi, bu iki bakanlığın müşterek kararıyla yapılmalıdır.
• Beyannamenin şekil, içerik ve ekleri ile dönemi ve uygulama usul ve esasları da bu iki bakanlığın müştereken belirleyeceği hususlar arasındadır.
• Beyannamenin verilmesinde Gelir Vergisi Kanunu'nun 98. maddesinde belirtilen yer ve süreler esas alınmalıdır.
• Yetkili vergi dairesi ile beyannamenin verilme zamanı, bölge, il, ilçe, mahal ve sektörlere göre yalnız Maliye Bakanlığı tarafından belirlenmelidir.
• Atıf devrinin uygulanabilmesi için iki belgenin gerçekten tek bir beyanname olarak birleştirilmiş olması gerekir.

Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi: hangi sonuçları doğurur?

• Birleştirme zorunluluğu getirilen gruplarda muhtasar beyanname ve aylık prim ve hizmet belgesi tek bir muhtasar ve prim hizmet beyannamesi olarak verilir.
• Birleştirme zorunluluğu kaldırıldığında, ilgili gruplar iki belgeyi ayrı ayrı verir.
• Kanunda ve diğer kanunlarda muhtasar beyanname ile aylık prim ve hizmet belgesine yapılan atıflar, birleşme gerçekleştiğinde muhtasar ve prim hizmet beyannamesine yapılmış sayılır.
• Birleştirme yetkisinin kullanılması, beyannamenin şekil, içerik ve eklerinin de belirlenmesi anlamına gelir.

Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birleştirme zorunluluğunun tüm işverenlere genel olarak getirildiğini sanmak; zorunluluk yalnız müşterek kararla belirlenen gruplar için vardır.
• Yetkili vergi dairesi ve beyanname zamanını da iki bakanlığın müştereken belirlediğini düşünmek; bu yetki yalnız Maliye Bakanlığına aittir.
• Eski muhtasar veya aylık prim belgesine yapılan atıfları, birleşme gerçekleşmediği hâlde birleşik beyannameye yapılmış saymak.
• Gelir Vergisi Kanunu m.98'deki yer ve süreleri unutup madde metnindeki bu bağlantıyı göz ardı etmek.

Nasıl ispat edilir?

• Birleştirilmiş beyannamenin verildiği iddiası, verilen muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin kendisi ile ispatlanır; bu belge tarafların elindeki kayıtla karşılaştırılabilir.
• Birleştirme zorunluluğu kapsamında olduğunu ileri süren idare, ilgili kişinin hangi grup, sektör veya işçi sayısı ölçütüne girdiğini ilgili müşterek kararla ortaya koymalıdır.
• Atıfların birleşik beyannameye yapılmış sayılması, birleşmenin gerçekleştiğinin kanıtlanmasına bağlıdır; birleşmeyi iddia eden taraf bunu belgeyle gösterir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 193 sayılı Kanun m.98: Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin verilmesinde dikkate alınacak yer ve süreleri belirler; 98/A bu hükme atıfta bulunur.
• 5510 sayılı Kanun: Birleştirilen aylık prim ve hizmet belgesinin kaynağıdır; prim bildirimi yükümlülüğünü bu kanun getirir ve birleşik beyanname bu belgeyi kapsar.

Madde, muhtasar beyannamenin şekil, içerik ve eklerini belirleme yetkisini Maliye Bakanlığına verir. Ayrıca üç aylık verilen muhtasar beyannamelerin dönemini aylık olarak belirleme ve tevkifat konuları itibarıyla ayrı ayrı beyanname verme mecburiyeti getirme yetkisini düzenler. Maddenin muhatabı, tevkifat yapmakla yükümlü olan ve muhtasar beyanname veren kişilerdir. Madde, muhtasar beyannamenin verilmemesinin ya da eksik verilmesinin yaptırımlarını düzenlemez (usul cezası ve gecikme hükümleri başka maddelerdedir). Madde, tevkifat yapma yükümlülüğünün kimlere ve hangi ödemelere uygulanacağını düzenlemez; bu konular GVK'nın tevkifat hükümlerindedir. Madde, beyannamenin ne zaman verileceğine dair süreleri de doğrudan belirlemez; bu süreler ilgili yönetmelik ve tebliğlerle düzenlenir.

Muhteviyatı: hangi kavramlar bilinmeli?

Muhtasar beyanname

Gelir vergisi tevkifatına konu ödemeleri yapan kişilerin, yaptıkları tevkifatı bildirdikleri beyannamedir. Şekli, içeriği ve ekleri bu madde uyarınca Maliye Bakanlığınca belirlenir.

Tevkifat konusu

Muhtasar beyannamenin ayrı ayrı verilmesini gerektiren, tevkifat yapılan ödeme türlerinin her biridir. Madde, bu konular itibarıyla ayrı beyanname verme zorunluluğu getirilebileceğini öngörür.

Dönem

Muhtasar beyannamenin kapsadığı ve verileceği zaman aralığıdır. Madde, üç aylık dönemlerin aylık olarak değiştirilebilmesine imkân verir.

Muhteviyatı: hangi şartlar aranır?

• Maliye Bakanlığının bu madde kapsamında düzenleme yapabilmesi için muhtasar beyannamenin şekil, içerik veya eklerine ilişkin bir düzenleme konusu bulunmalıdır.
• Üç aylık verilen beyannamelerin dönemini aylık olarak belirleme kararı, Maliye Bakanlığınca alınmalıdır.
• Tevkifat konuları itibarıyla ayrı beyanname verme mecburiyeti, Maliye Bakanlığınca getirilmelidir.
• Bu yetkinin kullanımı kanunda öngörülen çerçevede yapılmalıdır; madde, tevkifat yükümlülüğünün kapsamını Bakanlığa bırakmamaktadır.

Muhteviyatı: hangi sonuçları doğurur?

• Maliye Bakanlığı, muhtasar beyannamenin şekil, içerik ve eklerini belirleyebilir.
• Maliye Bakanlığı, üç aylık verilen beyannamelerin dönemini aylık olarak belirleyebilir.
• Maliye Bakanlığı, tevkifat konuları itibarıyla ayrı ayrı beyanname verme mecburiyeti getirebilir.
• Bakanlık bu yetkileri kullanmadığı sürece beyannamenin dönemi ve ayrı beyanname mecburiyeti kendiliğinden değişmez.

Muhteviyatı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddeyi tevkifat yapma yükümlülüğünün kaynağı saymak; bu madde yalnızca beyannamenin şekil ve dönemine ilişkin yetki verir.
• Üç aylık dönemi kanunda doğrudan aylık dönem gibi uygulamak; aylık dönem ancak Bakanlık düzenlemesiyle belirlenmişse geçerlidir.
• Tevkifat konuları itibarıyla ayrı beyanname mecburiyetinin kendiliğinden doğduğunu varsaymak; bu mecburiyet ancak Bakanlıkça getirildiğinde vardır.

Nasıl ispat edilir?

• Muhtasar beyannamenin verilme dönemi ve ayrı beyanname mecburiyeti, Bakanlığın yayımladığı düzenleme ile belirlenir; bu düzenlemenin varlığını ve kapsamını isteyen taraf göstermelidir.
• Beyannamenin verilip verilmediği ve içeriğinin Bakanlık düzenlemesine uygun olup olmadığı, beyannamenin kendisi ve ilgili bildirim kayıtlarıyla ispat edilir.
• Yükümlü, dönemsel veya ayrı beyanname yükümlülüğüne uyduğunu beyanname kayıtları ile kanıtlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 193 sayılı Kanun m.99: Madde, muhtasar beyannamenin usul yönünü Bakanlığa bırakan yetki hükmüdür; tevkifat yükümlülüğünün kendisi bu maddede düzenlenmez.

Madde, genel bütçeye dahil idare ve müesseselerin yaptıkları vergi tevkifatı bakımından beyanname verme yükümlülüğünü kaldırmaktadır. Madde, tevkifat yapan kamu idarelerinin vergi tevkifatına ilişkin beyanname sorumluluğunu düzenler; tevkifat oranlarını, tevkifatın hesaplanmasını, beyan dönemlerini veya tevkifatın yatırılma usulünü düzenlemez. Maddenin kapsamı genel bütçeye dahil idare ve müesseselerle sınırlıdır; özel bütçeli, düzenleyici veya iktisadi devlet teşekküllerine ilişkin bir hüküm içermez. Tevkifat oranları ve beyan yükümlülüğünün genel kuralı (m.94 ve diğer tevkifat hükümleri) ile tevkifatın kesilmesi ve sorumluluğu ayrı maddelerde düzenlenmiştir. Madde, tevkifatın yapılmasını veya yatırılmasını yeniden düzenlemez.

Muhtasar beyanname verilmiyecek haller: hangi kavramlar bilinmeli?

Genel bütçeye dahil idare ve müesseseler

Genel bütçe kapsamında yer alan, merkezi yönetim bütçesine bağlı kamu idareleri ile bu idarelere bağlı müesseselerdir. Özel bütçeli idareler, döner sermayeli işletmeler ve iktisadi devlet teşekkülleri bu kavramın dışında kalır.

Vergi tevkifatı

Ödemeyi yapan kişinin, ödemeden gelir vergisini kesip ilgili vergi dairesine aktarmasıdır. Madde bakımından kesintiyi yapan kamu idaresinin beyanname yükümlülüğü ortadan kalkmaktadır.

Beyanname

Vergi mevzuatında mükellefin vergi matrahını ve tutarını ilgili makama bildirdiği resmi bildirimdir. Madde, genel bütçeli idarelerin tevkifat yaptıkları hallerde bu bildirimi zorunlu kılmamaktadır.

Muhtasar beyanname verilmiyecek haller: hangi şartlar aranır?

• Tevkifatı yapan kişinin genel bütçeye dahil idare veya müessese olması gerekir.
• Yapılan vergi tevkifatının bu idarenin gelir vergisi tevkifatı olması gerekir.
• Beyanname verme yükümlülüğünün doğması için, tevkifat yapan idarenin genel bütçeye dahil olmaması gerekir; bu durumda madde uygulanmaz.

Muhtasar beyanname verilmiyecek haller: hangi sonuçları doğurur?

• Genel bütçeye dahil idare ve müesseseler, yaptıkları vergi tevkifatı için beyanname vermekle yükümlü değildir.
• Madde, tevkifatın yapılmasını ve yatırılmasını ortadan kaldırmaz; yalnızca beyanname verme yükümlülüğünü kaldırır.
• Genel bütçeye dahil olmayan tevkifat yapan kurumlar bakımından madde uygulanmaz; onlar için beyanname yükümlülüğü geçerli kalır.
• Madde 100, tevkifat oranı, hesaplama ve tevkifat tutarının kamu alacağı olarak yatırılmasına ilişkin bir hüküm içermemektedir.

Muhtasar beyanname verilmiyecek haller: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddeyi tüm kamu idarelerine uygulamak; yalnız genel bütçeye dahil idare ve müesseselerle sınırlı olduğunu gözden kaçırmak.
• Özel bütçeli veya döner sermayeli kuruluşların da beyanname vermediğini varsaymak.
• Beyanname yükümlülüğünün kalkmasını tevkifat yükümlülüğünün kalkması olarak yorumlamak; tevkifat yapılmaya devam eder.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Mahkemeler, genel bütçeye dahil idarelerin beyanname vermediği gerekçesiyle yapılan ödeme emirlerini bu maddeye dayanarak hukuka aykırı bulmaktadır. (3. Daire, 2018/22 E., 2022/1066 K., 10.03.2022)
• Vergi kesintisinin Bakanlar Kurulu kararıyla oran değişikliğine gidilebileceği yönündeki düzenlemelerin, bu maddede yer alan beyanname istisnasıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2021/1842 E., 2023/4552 K., 14.11.2023; 9. Daire, 2021/2947 E., 2023/4551 K., 14.11.2023)
• Kesintilerin yapıldığı ve ödemelerin hesaba yatırıldığı hallerde, kesintilerin bu madde uyarınca beyan yükümlülüğü doğurmadığı değerlendirilmektedir. (4. Daire, 2021/7744 E., 2021/7271 K., 23.11.2021; 4. Daire, 2021/6591 E., 2021/5067 K., 12.10.2021; 4. Daire, 2021/6590 E., 2021/5066 K., 12.10.2021)

Nasıl ispat edilir?

• Genel bütçeye dahil idare olduğunu ileri süren kurum, tevkifatı yapan kuruluşun genel bütçeli olduğunu belgeyle (bütçe kanunu, kuruluş mevzuatı) ispatlamalıdır.
• Beyanname verilmediği gerekçesiyle yapılan işlemin hukuka uygunluğunu ileri süren tarafın, maddenin kapsamına giren bir tevkifat olduğunu göstermesi gerekir.
• Tevkifatın yapıldığı ve yatırıldığı, kesinti belgeleri ve hesap kayıtlarıyla ispatlanır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu: Madde, Gelir Vergisi Kanunu'nun tevkifat ve beyan düzenlemesine ait bir istisnasıdır; genel bütçeli idarelerin beyanname yükümlülüğünü ortadan kaldırır.