SGGSSK Madde 40Fiilî hizmet süresi zammı
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
Bu metin, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içerir.
Kısaca
Bu madde, belirli tehlikeli, ağır veya sağlığa zararlı işlerde çalışan sigortalıların prim ödeme gün sayılarına, çalışma sürelerinin her 360 günü için belirli oranda gün eklenmesini (fiili hizmet süresi zammı) düzenler. Düzenleme, tabloda sıralanan işyerleri ve işlerle sınırlıdır; ilkeleri, eklenecek gün sayılarını, zammın fıkra bazında sınırlarını, yaş haddi indirimini ve uygulama yönetmeliğine yollamayı içerir. Kapsam, 4/1-(a) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılardır.
Bu açıklama madde metninin yerini tutmaz; bağlayıcı olan aşağıdaki metindir.
(Değişik: 17/4/2008-5754/25 md.)
Aşağıda belirtilen işyerlerinde ve işlerde 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında çalışan sigortalıların prim ödeme gün sayılarına, bu işyerlerinde ve işlerde geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için karşılarında gösterilen gün sayıları, fiilî hizmet süresi zammı olarak eklenir. 360 günden eksik sürelere ait fiilî hizmet süresi zammı, 360 gün için eklenen fiilî hizmet süresi ile orantılı olarak belirlenir. Çalışmanın fiili hizmet süresi zammı kapsamında değerlendirilebilmesi için, tablonun (13) ve (14) numaralı sıralarında belirtilen sigortalılar hariç sigortalının kapsamdaki işyerleri ile birlikte belirtilen işlerde fiilen çalışması ve söz konusu işlerin risklerine maruz kalması şarttır. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/42 md.) Tablonun (10) numaralı sırasında belirtilen sigortalıların, fiili hizmet süresi zammından yararlandırılacakları dönem içinde kalan; yıllık ücretli izin, sıhhi izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile eğitim, kurs, iş öncesi ve sonrası hazırlık sürelerinde fiilen çalışma ve söz konusu işlerin risklerine maruz kalma şartı aranmaz.
Aşağıdaki bentlerden birden fazlasına dahil olanlar için, en yüksek olan bentten fiilî hizmet süresi zammı uygulanır.
Eklenecek Kapsamdaki İşler/İşyerleri Kapsamdaki Sigortalılar
Gün Sayısı
1)Kurşun üretilen galenit, serüzit, anglezit gibi
cevherlerin çıkarılmasına ilişkin maden ocağı
işlerinde çalışanlar.
2)Kurşunlu madenlerden yahut içinde kurşun
bulunan kül, maden köpüğü, kurşun fırın kurumu, 1) Kurşun ve arsenik işleri üstübeç artığı ve benzeri maddelerden kurşun
üretimi için yapılan izabe işlerinde çalışanlar.
3)Antimuan, kalay, bronz ve benzeri maddelerle
yapılan kurşun alaşımı işlerinde çalışanlar.
4)Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında
biriken kuru tozları kaldırma işlerinde çalışanlar.
1)Cam yapımında kullanılan ilkel maddeleri toz
haline getirme, eleme, karıştırma ve kurutma
işlerinde (bu işleri yapmak üzere tam kapalı
odalar içinde otomatik makineli tesisat veya
çalışma ortamındaki tozları sağlık için tehlike
oluşturmayacak düzeye indiren havalandırma
tesisatı bulunmadığı takdirde) çalışanlar.
2)Eritme işlerinde (otomatik besleme fırınlarıyla
çalışılmadığı takdirde) çalışanlar.
3)Ateşçilik işlerinde çalışanlar.
4)Üfleme işlerinde (tamamen otomatik
makinelerle yapılmadığı takdirde) çalışanlar. 2) Cam fabrika ve atölyeleri 60
5)Basınçla yapılan cam işlerinde (cam tazyiki
işleri) çalışanlar.
6)Ayna camı sanatında potalı cam dökümü
işlerinde (potalar kalıp masasına mekanik
araçlarla taşınmadığı takdirde) çalışanlar.
7)Camı fırın başından alma işlerinde çalışanlar.
8)Yayma fırınlarında düzeltme işlerinde
çalışanlar.
9)Traş işlerinde çalışanlar.
10)Asitle hak ve cilâlama işlerinde çalışanlar.
11)Basınçlı havayla kum püskürten cihazlarla
yapılan işlerde (çalışma ortamındaki tozları
Eklenecek Kapsamdaki İşler/İşyerleri Kapsamdaki Sigortalılar
Gün Sayısı
sağlık için tehlike oluşturmayacak düzeye
indiren havalandırma tesisatı bulunmadığı
takdirde) çalışanlar.
12)Pota ve taş odalarında görülen işlerde
çalışanlar.
1)Cıva izabe fırınlarında görülen işlerde
çalışanlar. 3) Cıva üretimi işleri sanayii 90
2)Elementer cıva bulunan ocaklarda görülen
işlerde çalışanlar.
1)İlkel maddeleri kırma, ufalama, ezme, eleme
ve karıştırma işlerinde çalışanlar.
2)Otomatik fırınlarda pişirme işlerinde çalışanlar. 4) Çimento fabrikaları 3) Klinkeri öğütme, eleme, torba ve fıçılara 60
koyma işlerinde (otomatik olarak tozun etrafa
yayılmasını önleyici bir düzenleme yapılmadığı
takdirde) çalışanlar.
1)Ateşçilik, ocak temizliği, jeneratör, doldurma,
boşaltma ve temizleme işlerinde çalışanlar.
2)Kimyasal arıtma işlerinde çalışanlar.
3)Gazın geçtiği cihaz ve boruların onarılması
ve temizlenmesi işlerinde çalışanlar.
4)Kok fabrikalarında kömür ve ocak işlerinde 5) Kok fabrikalarıyla termik santraller çalışanlar. 60
5)Elektrik enerji üretim santrallerinin kazan
dairesindeki ateşçilik, kül ve kömürlerin
taşınması işlerinde çalışanlar.
6)Termik santrallerle her çeşit buhar kazanlarının
kazan dairesindeki ateşçilik, kül ve kömürlerin
taşınması işlerinde çalışanlar.
1)Alüminyum oksit üretimi işlerinde çalışanlar.
2)Alüminyum bronzu hazırlama işlerinde 6) Alüminyum fabrikaları 60
çalışanlar.
3)Alüminyum madeni üretimi işlerinde çalışanlar.
1)Demir izabe fabrikalarında cevherin demire
çevrilmesi işleriyle boru fabrikalarının fırın ve 7) Demir ve çelik fabrikaları döküm dairelerinde yapılan işlerinde çalışanlar. 90
2)Çelikhanelerin çelik yapılan fırınlarıyla
bunların teferruat ve eklentilerinden olan ikinci
Eklenecek Kapsamdaki İşler/İşyerleri Kapsamdaki Sigortalılar
Gün Sayısı
derecedeki fırınlarda ve konvertörlerde yapılan
işlerinde çalışanlar.
3)Sıvı haldeki demir ve çeliğin tesisat ve
teçhizatla veya mekanik olarak taşınmasına ilişkin
işlerde çalışanlar.
4)Sıcak veya sıvı haldeki cürufun taşınması ve
işlenmesi işlerinde çalışanlar.
5)Haddehanelerde (soğuk demirle çalışılan
haddehaneler hariç), fırınlarda, hadde serilerinde,
haddehaneyi kızgın veya sıvı çelik yahut demirle
besleyen tesisat ve araçlarla görülen işlerle kızgın
halde olan yarı mamul parçaların kesilmesi ve
hazırlanması işlerinde çalışanlar.
1)Döküm kalıp ve maçalarının yapılması ve
döküme hazır duruma getirilmesi işlerinde
çalışanlar. 8) Döküm fabrikaları 2) Döküm şarjının hazırlanması ve her çeşit 60
maden eritme (izabe) fırınlarının döküme hazır
duruma getirilmesi işlerinde çalışanlar.
3)Maden eritme ve dökme işlerinde çalışanlar.
1)Asit için hammaddelerin hazırlanması işlerinde
çalışanlar. 9) Asit üretimi yapan fabrika ve 2) Asidin yapılma safhalarındaki işlerinde atölyeler çalışanlar.
3)Baca gazlarından asit elde edilmesi işlerinde
çalışanlar.
Maden ocakları (elementer cıva bulunduğu
saptanan cıva maden ocakları hariç), kanalizasyon 10) Yeraltı işleri 180
ve tünel yapımı gibi yer altında yapılan işlerde
çalışanlar.
Doğal ve yapay radyoaktif, radyoiyonizan 11) Radyoaktif ve radyoiyonizan
maddeler veya bütün diğer korpüsküler emanasyon 90 maddelerle yapılan işler
kaynakları ile yapılan işlerde çalışanlar.
1)Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı
gerektiren işlerden 20- 35 metreye kadar 12) Su altında veya su altında basınçlı
derinlik veya 2-3,5 kg/cm2 basınçta yapılan 60 hava içinde çalışmayı gerektiren işler
işlerde çalışanlar.
2)Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı
Eklenecek Kapsamdaki İşler/İşyerleri Kapsamdaki Sigortalılar
Gün Sayısı
gerektiren işlerden 35-40 (40 hariç) m. derinlik 90
veya 3,5-4 (3,5 hariç) kg/cm2 basınçta yapılan
işlerde çalışanlar.
3)Dalgıçlık işinde çalışanlar.
Subay, yedek subay, astsubay, yedek astsubay,
uzman jandarma, Jandarma Genel Komutanlığında 13) Türk Silâhlı Kuvvetlerinde, 90
ve uzman erbaşlar ve sözleşmeli erbaş ve erler.
Sahil Güvenlik Komutanlığında123
Asaleti onaylanmış olmak şartıyla adaylıkta
geçirilen süreler dahil polis memuru, başpolis
memuru ve kıdemli başpolis memuru, komiser 14) Emniyet ve polis mesleğinde,
yardımcısı, komiser, başkomiser, emniyet amiri, 90
Milli İstihbarat Teşkilâtında
emniyet müdürleri ile bu ve daha yukarı maaş ve
derecelerdeki emniyet mensupları, Milli İstihbarat
Teşkilâtı mensupları.4 15) İtfaiye veya yangın söndürme işleri Yangın söndürme işlerinde çalışanlar. 60 16) (İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/12/2019 tarihli ve E.: 2019/62, K.: 9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununa 2019/98 sayılı Kararı ile) (Yeniden göre basın kartı sahibi olmak suretiyle fiilen 90 düzenleme:11/11/2020-7256/32 md.) çalışanlar.
Basın ve Gazetecilik mesleğinde 17) (Ek: 10/1/2013-6385/ 15 md.)
Türkiye Radyo-Televizyon Basın Kanununa göre Türkiye Radyo-Televizyon
Kurumu basın kartı sahibi olmak Kurumunda haber hizmetinde fiilen çalışanlar.56
suretiyle; 18) 7(Ek: 10/1/2013-6385/ 15 md.) Yasama organı üyeleri ile Cumhurbaşkanı 90
Eklenecek Kapsamdaki İşler/İşyerleri Kapsamdaki Sigortalılar
Gün Sayısı
Türkiye Büyük Millet Meclisi ile yardımcıları ve bakanlar.
Cumhurbaşkanlığı
Ceza infaz kurumu müdürü, idare memuru, infaz
ve koruma başmemuru, infaz ve koruma memuru 19) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/153 md.; unvanlı kadrolarda bulunanlar ile Adalet Bakanlığı Aynen kabul: 1/2/2018-7078/148 md.) taşra teşkilatına tahsisli kadro veya pozisyonlarda 90
Ceza infaz kurumlarında bulunup ceza infaz kurumlarında görev yapan ve
ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklularla
bilfiil irtibat içinde olan diğer görevliler,
11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Kanun, 25/2/1954
tarihli ve 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu ve
18/12/1953 tarihli ve 6197 sayılı Eczacılar ve 20) (Ek: 26/7/2018-7146/11 md.)
Eczaneler Hakkında Kanun kapsamında sağlık 60
İnsan sağlığına ilişkin işler
meslek mensubu sayılan ve insan sağlığı için
koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici
hizmetlerde çalışanlar.
Bu maddenin birinci fıkrası hükmüne göre hesaplanan fiilî hizmet süresi zammı, yukarıdaki tablonun (13) ve (14) numaralı sırasında yer alan sigortalılar için sekiz, diğer sigortalılar için beş yılı geçmemek üzere uzun vadeli sigorta kolları uygulamasında prim ödeme gün sayısına eklenir. Bu sürelerin, üç yılı geçmemek üzere; (18) numaralı sırasında bulunanlar için tamamı diğerleri için yarısı emeklilik yaş hadlerinden indirilir. Tablonun (10) numaralı sırasında yer alan sigortalılar için bu fıkradaki süre sınırı uygulanmaz.8
Yukarıdaki fıkrada belirtilen yaş haddi indiriminden yararlanabilmek için ölüm ve malûliyet halleri ile (18) numaralı sırada bulunanlar hariç tablonun (10) numaralı sırasında yer alan sigortalıların en az 1800 gün, diğer sıralarda yer alan sigortalıların ise en az 3600 gün belirtilen işyeri ve işlerde çalışmış olmaları şarttır.9
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurumun önerisi üzerine Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile düzenlenir.
- 1.(81. fıkra)10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Kanunun 10 uncu maddesiyle, bu sırada yer alan “ve uzman erbaşlar” ibaresi “, uzman erbaşlar ve sözleşmeli erbaş ve erler” şeklinde değiştirilmiştir.
- 2.(81. fıkra)25/6/2019 tarihli ve 7179 sayılı Kanunun 62 nci maddesiyle bu satıra “astsubay,” ibaresinden sonra gelmek üzere “yedek astsubay,” ibaresi eklenmiştir.
- 3.(81. fıkra)17/4/2017 tarihli ve 690 sayılı KHK’nin 37 nci maddesiyle, bu tablonun (13) numaralı sırasına “Türk Silâhlı Kuvvetlerinde” ibaresinden sonra gelmek üzere “, Jandarma Genel Komutanlığında ve Sahil Güvenlik Komutanlığında” ibaresi eklenmiş, daha sonra bu hüküm 1/2/2018 tarihli ve 7077 sayılı Kanunun 33 üncü maddesiyle aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır.
- 4.(89. fıkra)Bu bentte yer alan “polis,” ibaresi, 16/6/2010 tarihli ve 5997 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle “polis memuru, başpolis memuru ve kıdemli başpolis memuru,” olarak değiştirilmiştir.
- 5.(92. fıkra)13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 24 üncü maddesiyle bu sırada yer alan “14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine” ibaresi “9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununa” şeklinde değiştirilmiştir.
- 6.(92. fıkra)13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 24 üncü maddesiyle bu sırada yer alan “Basın Kartı Yönetmeliğine” ibaresi “Basın Kanununa” şeklinde değiştirilmiştir.
- 7.(93. fıkra)2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 203 üncü maddesiyle (18) numaralı bentte yer alan “Türkiye Büyük Millet Meclisi” ibaresinden sonra gelmek üzere “ile Cumhurbaşkanlığı” ibaresi eklenmiş ve “dışarıdan atanan” ibaresi “Cumhurbaşkanı yardımcıları ve” şeklinde değiştirilmiştir.
- 8.(111. fıkra)10/1/2013 tarihli ve 6385 sayılı Kanunun 15 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “Bu sürelerin, üç yılı geçmemek üzere yarısı” ibaresi, “Bu sürelerin, üç yılı geçmemek üzere; (18) numaralı sırasında bulunanlar için tamamı diğerleri için yarısı” şeklinde değiştirilmiştir.
- 9.(112. fıkra)10/1/2013 tarihli ve 6385 sayılı Kanunun 15 inci maddesiyle, bu fıkrada yer alan “malûliyet halleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “ile (18) numaralı sırada bulunanlar” ibaresi eklenmiştir.
Değişiklik geçmişi(10)
- 25.12.2019“16) çalışanlar. Basın ve Gazetecilik mesleğinde 17) Türkiye Radyo-Televizyon…” ile başlayan bent 25.12.2019 tarihinde Anayasa Mahkemesince iptal edildi
- 26.07.2018“20) Eczaneler Hakkında Kanun kapsamında sağlık 60 İnsan sağlığına ilişkin işler…” ile başlayan bent 26.07.2018 tarihinde 7146 sayılı Kanunla eklendi
- 01.02.2018“19) taşra teşkilatına tahsisli kadro veya pozisyonlarda 90 Ceza infaz…” ile başlayan bent 01.02.2018 tarihinde 7078 sayılı Kanunla kanunla aynen kabul edildi
- 15.08.2017“19) taşra teşkilatına tahsisli kadro veya pozisyonlarda 90 Ceza infaz…” ile başlayan bent 15.08.2017 tarihinde KHK-694 eklendi
- 10.09.2014“Tablonun (10) numaralı sırasında belirtilen sigortalıların, fiili hizmet süresi…” ile başlayan fıkra (bir cümlesi) 10.09.2014 tarihinde 6552 sayılı Kanunla eklendi
- 10.01.2013“17) Türkiye Radyo-Televizyon Basın Kanununa göre Türkiye Radyo-Televizyon…” ile başlayan bent 10.01.2013 tarihinde 6385 sayılı Kanunla eklendi
- 10.01.2013“Yasama organı üyeleri ile Cumhurbaşkanı 90 Eklenecek Kapsamdaki İşler/İşyerleri…” ile başlayan fıkra (bir cümlesi) 10.01.2013 tarihinde 6385 sayılı Kanunla eklendi
- 10.01.2013bu fıkra 10.01.2013 tarihinde 6385 sayılı Kanunla değiştirildi
- 10.01.2013bu fıkra 10.01.2013 tarihinde 6385 sayılı Kanunla eklendi
- 17.04.2008maddenin tamamı 17.04.2008 tarihinde 5754 sayılı Kanunla değiştirildi
Maddenin eski metinleri gösterilmiyor; yalnız hangi bölümün ne zaman, hangi kanunla değiştiği.
Atıflar(12)
Bu maddenin atıf yaptıkları
Bu maddede geçen tanımlar(5)
- Bakanlık
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını
- Kurum
- Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığını
- Uzun vadeli sigorta kolları
- Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortası kollarını
- Sigortalı
- Kısa ve/veya uzun vadeli sigorta kolları bakımından adına prim ödenmesi gereken veya kendi adına prim ödemesi gereken kişiyi, 7) (Değişik: 17/4/2008-5754/1 md.) Hak sahibi: Sigortalının veya sürekli iş göremezlik geliri ile malûllük, vazife malûllüğü veya yaşlılık aylığı almakta olanların ölümü halinde, gelir veya aylık bağlanmasına veya toptan ödeme yapılmasına hak kazanan eş, çocuk, ana ve babasını
- Ücret
- 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlara saatlik, günlük, haftalık, aylık veya yıllık olarak para ile ödenen ve süreklilik niteliği taşıyan brüt tutarı
Bu maddedeki kavramlar
- Fiili hizmet süresi zammı
- Uzun vadeli sigorta kolları
- 360 günlük dönem
- Kapsamdaki işyeri/iş
- Yaş haddi indirimi
- Yeraltı işleri
Bağlantılı kavramın sözlükte tanımı, geçtiği öteki maddeler ve örnek kararları var.
Bu maddeyi uygulayan kararlar
819 karar arasından seçildi- Hukuk Genel Kurulu E.2019/244 K.2022/988 T.2022-06-22Hukuk Genel KuruluBozma
çalıştığı işyeri ve yaptığı iş itibariyle 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun (506 sayılı Kanun) Ek 5. maddesinin IV numaralı bendi ile aynı yönde düzenleme içeren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun (5510 sayılı Kanun) 40. maddeleri uyarınca fiili hizmet süresi zammından yararlanması gerektiğini,
- İdare Dava Daireleri Kurulu · E. 2023/3256 · K. 2024/1083 · T. 15.05.2024İDDKOnama
Dava konusu istem: 03/08/2018 tarih ve 30498 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7146 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle 5510 sayılı Kanun'un 40. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan tabloya eklenen, sağlık çalışanlarının fiili hizmet süresi zammından yararlandırılmasına ilişkin hüküm gereğince, sağlık kurum ve kuruluşlarında çalışan; ancak,
- Hukuk Genel Kurulu E.2015/823 K.2019/467 T.2019-04-16Hukuk Genel KuruluBozma
müvekkilinin Kuruma başvurarak 21.11.1986 tarihinden bugüne kadar Bandırma-Eti Maden İşletmeleri Sülfürik Asit Fabrikasında işçi olarak geçen bütün hizmetlerine 5510 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca fiili hizmet süresi zammı uygulanmasını talep ettiğini, Kurum tarafından gönderilen cevabi yazıda 27.03.2007-30.09.2008 tarihleri arasında itibari hizmet uygulandığının, 5510 sayılı Kanun ile itibari hizmet uygulaması kaldırıldığından 01.10.2008 tarihinden itibaren ise fiili hizmet süresi zammından faydalandırıldığının bildirildiğini,
Madde bu karardan sonra (25.12.2019) kısmen değişti; kararın dayandığı hükmün bugünkü hâli ayrıca kontrol edilmeli.
Seçim otomatiktir: kararın maddeyi uygulayan cümlesi, mahkemenin bağlayıcılık derecesi, maddenin sonraki değişiklikleri ve kararın bu maddeye özgülüğü birlikte puanlanır. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Bu maddeye özel soru
Aşağıdakilerden hangisi "Fiili Hizmet Süresi Zammı"ndan (yıpranma payı) yararlanan meslek gruplarından biri değildir?
- A) TSK ve Emniyet personeli
- B) Yeraltı işlerinde çalışanlar
- C) Basın Kartı sahipleri (Gazeteciler)
- D) Öğretmenler
- E) İtfaiye ve yangın söndürme işlerinde çalışanlar