Bilimsel özerklik nedir?
Kısaca
Bilimsel özerklik, 3 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- Anayasa m.130 · yükseköğretim kurumları: Üniversitenin akademik faaliyetlerini kendi organları eliyle yürütebilmesi ve bu faaliyetlere idari makamların müdahale etmemesi anlamına gelir.
- 2547 s. K. m.1 · amaç: Yükseköğretim kurumlarının ve öğretim elemanlarının bilimsel faaliyetlerini kendi ölçütleriyle yürütebilmesi anlamına gelir.
- 7100 s. K. m.2: Üniversitelerin ve öğretim elemanlarının akademik faaliyetlerini kendi ilkelerine göre yürütebilme yetkisidir.
Kanunda nerede geçiyor
5 maddeYükseköğretim Kanunu
- Yükseköğretim Kanunu m.1 · Amaç
Yükseköğretim kurumlarının ve öğretim elemanlarının bilimsel faaliyetlerini kendi ölçütleriyle yürütebilmesi anlamına gelir. Anayasa'nın 130. maddesinde güvence altına alınmıştır; bu madde yalnızca konusunu sayar.
- Yükseköğretim Kanunu m.12 · Yükseköğretim Kurumlarının görevleri
Yükseköğretim kurumlarının bilimsel faaliyetlerini kendi kararlarıyla yürütebilmesi anlamına gelir. Madde, görevleri sayarken bu özerkliği doğrudan düzenlemez; Anayasa'nın 130. maddesi ve kanunun ilgili hükümleri bu çerçeveyi oluşturur.
Yükseköğretim Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun
- Yükseköğretim Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.2
Üniversitelerin ve öğretim elemanlarının akademik faaliyetlerini kendi ilkelerine göre yürütebilme yetkisidir. Bu özerklik, devletin gözetim ve denetimi altında kullanılır.
- Yükseköğretim Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.5
Üniversitelerin ve öğretim elemanlarının bilimsel araştırma ve yayın faaliyetlerini serbestçe yürütebilmesi anlamına gelir. Bu serbestlik devletin varlığı, bağımsızlığı ile milletin ve ülkenin bütünlüğü aleyhine faaliyette bulunma özgürlüğü vermez.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
- Anayasa m.130 · E. Yükseköğretim kurumları ve üst kuruluşları — 1. Yükseköğretim kurumları
Üniversitenin akademik faaliyetlerini kendi organları eliyle yürütebilmesi ve bu faaliyetlere idari makamların müdahale etmemesi anlamına gelir. Anayasa bu özerkliği üniversitenin kamu tüzel kişiliği ile birlikte tanır.
Karıştırılan kavramlar
Bilimsel özerklik ile idari vesayet arasındaki fark nedir?
Akademi eğitim ve araştırma programlarını kendi kurullarıyla belirler.
Akademi Bakanlıkla ilgili bir kuruluştur ve Bakanlığın gözetimi altındadır.
Özerklik, Bakanlığın gözetim yetkisiyle sınırlıdır; tam bağımsızlık söz konusu değildir.
İlgili konular
Örnek kararlar
3 karar- 8. Daire, 2025/1189 E., 2025/4670 K., 15.05.2025İlgili madde: Anayasa m.130, 2547 s. K. m.1
- Hukuk Genel Kurulu, 2019/663 E., 2021/1668 K., 14.12.2021İlgili madde: Anayasa m.130
- Hukuk Genel Kurulu, 2017/3094 E., 2021/1118 K., 30.09.2021İlgili madde: Anayasa m.130
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Yükseköğretim kurumları
- Vakıf yükseköğretim kurumu
- Yükseköğretim üst kuruluşu
- Amaç maddesi
- Yükseköğretim Kurulu
- Kamu tüzel kişiliği
- Döner sermaye işletmesi
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.