Gemi adamı nedir?
Diğer yazımlar: Gemi adamları, Gemiadamı
Kısaca
Gemi adamı, 3 kanunda 22 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TTK m.1290 · bedensel zarar: Gemide görev yapan ve gemi işletmesinde çalışan kişilerdir.
- GVK geç. m.39: Tam mükellef kişilerin yanında çalışan ve gemide görev yapan kişilerdir.
- 854 s. K. m.4 · yabancı gemiadamları: Gemide çalışan ve kanun kapsamına giren kişilerdir.
Kanunda nerede geçiyor
22 maddeDeniz İş Kanunu
- Deniz İş Kanunu m.1 · Kanun kapsamı
Bir gemide hizmet akdiyle çalışan kişidir. Kanunun kişi kapsamını belirleyen temel kavramdır; gemide çalışmayan kişiler bu tanıma girmez.
- Deniz İş Kanunu m.2 · İşveren, gemiadamı, kaptan ve işveren vekilinin tarifi
Bir hizmet akdine dayanarak gemide çalışan kaptan, zabit ve tayfa ile diğer kişilerdir. Kavramın belirleyici unsuru gemide çalışma ile hizmet akdinin birlikte bulunmasıdır.
- Deniz İş Kanunu m.4 · Yabancı gemiadamları
Gemide çalışan ve kanun kapsamına giren kişilerdir. Madde, gemiadamının uyruğunu ve çalıştığı geminin kanun kapsamında olup olmadığını birlikte aramasını öngörür.
- Deniz İş Kanunu m.5 · Yazılı akit
Deniz İş Kanunu kapsamında, bir gemide çalışan ve iş sözleşmesi ile işveren adına hizmet gören kişidir. Gemide çalışan her kişi bu sıfatı taşımaz; kanunun kapsamındaki gemi adamı sıfatı ayrıca değerlendirilmelidir.
- Deniz İş Kanunu m.10 · Deneme süresi
Deniz İş Kanunu kapsamında gemide çalışan kişidir. Maddedeki ücret hakkı bu kişi için öngörülmüştür.
- Deniz İş Kanunu m.12 · Çalışma belgesi
Deniz İş Kanunu kapsamında bir gemide çalışan kişidir. Karadaki işçi kavramının deniz çalışmasına uyarlanmış karşılığıdır ve bu madde bakımından gemiadamı olarak çalışan kişi ile sınırlıdır.
- Deniz İş Kanunu m.14 · Önelsiz fesih ve infisah
Gemide hizmet gören ve bu hizmet karşılığında ücret alan kişidir. Maddede işçi yerine bu terim kullanılır.
- Deniz İş Kanunu m.16 · Aktin çözülmesinde bildirim
Deniz İş Kanunu kapsamında, gemide çalışan ve hizmet akdiyle bağlı bulunan kişidir. Kara işçisine ilişkin 4857 sayılı Kanun'un işçi kavramından ayrı olarak bu kanunda tanımlanır.
- Deniz İş Kanunu m.20 · Kıdem tazminatı
854 sayılı Kanun'a tabi olarak bir gemide çalıştırılan ve hizmet akdiyle bağlı kişidir. Kıdem tazminatı hakkı bu sıfatın varlığına bağlıdır.
- Deniz İş Kanunu m.40 · Yıllık ücretli izin
Gemide çalışan ve 854 sayılı Kanun kapsamında bulunan işçidir. Kara işçisi için öngörülen izin hükümlerinden bağımsız olarak bu maddeye tabidir.
- Deniz İş Kanunu m.41 · Hafta tatili
Gemide görev yapan ve gemi ile ilgili işlerde çalıştırılan kişiler olarak Deniz İş Kanunu kapsamındaki işçilerdir. Maddenin uygulanması için çalışanın gemiadamı sayılması ve çalıştığı gemi türünün liman hizmeti veya şehir hattı gemisi olması gerekir.
- Deniz İş Kanunu m.46 · Görevli ve yetkili mahkeme
854 sayılı Kanun'un kapsamına giren, geminin donanımında ve işletilmesinde iş sözleşmesi ile çalışan kişidir. Kapsam, çalışılan geminin Kanun'un uygulama alanına girmesine bağlıdır; gemi adamı sıfatı tek başına yeterli değildir.
- Deniz İş Kanunu m.48 · Saklı hükümler
854 sayılı Kanun'un uygulama alanına giren, Türk bayraklı gemilerde iş sözleşmesiyle çalışan kişilerdir. Kanun kapsamı, gemi tonajı ve gemi niteliğine bağlıdır; kapsam dışında kalan tekne ve gemilerde çalışanlar bu kavrama girmez.
Türk Ticaret Kanunu
- TTK m.934 · IV- Gemi adamları
Maddeye göre kaptan, gemi zabitleri, tayfalar ve gemide çalıştırılan diğer kişilerdir. Tanım, kişinin unvanına değil gemide çalıştırılmasına bağlıdır.
- TTK m.1062 · II- Gemi adamlarının kusurlarından doğan sorumluluğu
Gemide görev yapan ve donatanın ya da taşıyanın hizmetinde çalışan kişilerdir. Madde bakımından donatanın sorumluluğu, bu kişilerin görevlerini yerine getirirken işledikleri kusurlardan doğar.
- TTK m.1100 · 3. Usul
Gemide görev yapan ve gemi kaydına dahil olan kişilerdir. Kaptan bu kişilerin ad ve soyadlarını gösteren bir cetvel düzenler.
- TTK m.1103 · D) Kanundan doğan temsil yetkisi — I- Donatanın temsilcisi sıfatıyla — 1. Kapsamı a) Gemi bağlama limanında bulunduğu sırada
Geminin işletilmesi için sözleşmeyle çalıştırılan personel. Kaptanın bağlama limanında da gemi adamı tutma yetkisi, bu kişilerin işe alınmasını kapsar.
- TTK m.1119 · A) Tanımı ve türleri
Geminin işletilmesi için gereken kaptan ve mürettebattır. Bu kişilerin kiraya verene mi kiracıya mı bağlı olduğu, sözleşmenin türünü belirleyen bir ölçüttür.
- TTK m.1127 · VI- Gemi adamlarının çalıştırılması
Gemide görev yapan ve gemi ile ilgili işleri yürüten kişiler olarak anlaşılır. Maddenin uygulanabilmesi için gemi adamlarının gemi kira sözleşmesinin konusu olan geminin çalıştırılmasında yer alması gerekir. Gemi adamlığının tanımı ve kapsamı bakımından 854 sayılı Deniz İş Kanunu'na başvurulması gerekir.
- TTK m.1288 · I- Bir tarafın kusuru
Geminin işletilmesinde görev yapan kişilerdir. Hükümde, çatmada kusuru bulunan kişi olarak gemi adamlarının kusurundan söz edilir; gemi adamlarının kusuru donatana atfedilebilir.
- TTK m.1290 · 2. Bedensel zarar
Gemide görev yapan ve gemi işletmesinde çalışan kişilerdir. Gemi adamlarının kusuru, donatanın sorumluluğuna yol açabilir.
Gelir Vergisi Kanunu (GVK)
- GVK geç. m.39
Tam mükellef kişilerin yanında çalışan ve gemide görev yapan kişilerdir. Birinci istisna yalnızca münhasıran uluslararası sularda geçen hizmetler karşılığında ödenen ücretlere uygulanır.
Karıştırılan kavramlar
Gemi adamı ücreti ile genel ücret arasındaki fark nedir?
Münhasıran uluslararası sularda geçen hizmet karşılığı gemi adamı ücretleri.
Diğer ücretler ve kara hizmetine ilişkin ücretler.
Birincisi 1.1.1994-31.12.2000 arasında gelir vergisinden müstesnadır ve yüzde 10 oranında tevkifata tabidir; diğerleri bu istisnadan yararlanmaz.
Gemi tonajı ölçütü ile gemiadamı sayısı ölçütü arasındaki fark nedir?
Gemi tonajı ölçütünde, tek bir geminin yüz grostonilatoyu aşması ya da aynı işverene ait gemilerin toplamının yüz olması yeterlidir.
Gemiadamı sayısı ölçütünde, işverenin beş veya daha fazla gemiadamı çalıştırması yeterlidir.
Tonajı yüzün altında olan bir gemide bile işverenin beş ve daha fazla gemiadamı çalıştırması halinde kanun uygulanır. İki ölçüt alternatiftir.
İşveren ile gemiadamı arasındaki fark nedir?
İşveren, gemi sahibi veya gemiyi kendi adına ve hesabına işleten kişidir. Ölçüt, gemi üzerindeki yetki ve hesaba işletme sorumluluğudur.
Gemiadamı, gemide hizmet akdine dayanarak çalışan kişidir. Ölçüt, gemide ve hizmet akdine dayalı çalışmadır.
Aynı kişi aynı anda hem işveren hem gemiadamı olamaz; gemi sahibi kendi gemisinde çalışıyorsa bu ilişki hizmet akdine dayanmadığı sürece gemiadamı sayılmaz.
Gemiadamı sözleşmesi ile karadaki işçi sözleşmesi arasındaki fark nedir?
Gemiadamı ile işveren veya işveren vekili arasındaki sözleşme, işveren veya işveren vekili ile gemiadamı arasında yapıldığında m.5 kapsamına girer.
Karada çalışan işçi ile işveren arasındaki sözleşme m.5 kapsamına girmez.
Hangi şekil kuralının uygulanacağı, sözleşmenin tarafları ve çalışma ortamı (gemi veya kara) ile belirlenir.
Hafta tatili gününde çalışmış olan ile çalışmamış olan gemiadamı arasındaki fark nedir?
Hafta tatili gününde çalıştırılan gemiadamı için nöbetleşe izin verilmesi zorunludur.
Hafta tatili gününde çalıştırılmayan gemiadamı için bu maddedeki nöbetleşe izin hakkı doğmaz.
Yalnızca hafta tatili gününde fiilen çalıştırılanlara haftanın başka bir gününde izin verilir.
Gemi adamı davası ile genel iş davası arasındaki fark nedir?
Gemi adamı ile işveren arasındaki dava, 854 sayılı Kanun ve hizmet akdine dayanır.
Kanun kapsamı dışındaki denizde çalışan işçinin davası Borçlar Kanunu ve genel mahkeme yoluyla görülür.
Hangi yasanın ve hangi mahkemenin devreye gireceği, işçinin 854 sayılı Kanun kapsamında olup olmamasına göre değişir.
Örnek kararlar
3 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2022/643 E., 2023/147 K., 01.03.2023İlgili madde: 854 s. K. m.1, 854 s. K. m.2, 854 s. K. m.12, 854 s. K. m.4
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/667 E., 2023/148 K., 01.03.2023İlgili madde: 854 s. K. m.1, 854 s. K. m.2, 854 s. K. m.12, 854 s. K. m.4
- 9. Hukuk Dairesi, 2024/10149 E., 2024/16175 K., 16.12.2024İlgili madde: 854 s. K. m.20, 854 s. K. m.40, 854 s. K. m.41
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.