Haksız şart nedir?
Kısaca
Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dahil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan sözleşme şartıdır.
Birçok kanunda geçer (2 kanun); anlamı bağlama göre aşağıda.
Kanunda nerede geçiyor
3 maddeTüketicinin Korunması Hakkında Kanun
- TKHK m.5 · Tüketici sözleşmelerindeki haksız şartlar
Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dahil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan sözleşme şartıdır. Şartın tek yanlı olarak konulmuş olması tek başına yeterli değildir; dengesizliğin dürüstlük kuralına aykırı olması da gerekir.
- TKHK m.77 · Yaptırım hükümleri
Kanunun 5. maddesi uyarınca belirlenen, tüketici sözleşmelerinde kullanılması yasak olan şarttır. İkinci fıkra, bu şartın Bakanlıkça verilecek süre içinde sözleşmeden çıkarılmamasını yaptırıma bağlar.
Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu
- Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu m.24 · Sözleşme şartları
Kart hamilinin haklarını zedeleyen ve kart çıkaran kuruluş lehine tek taraflı denge bozucu sonuç doğuran sözleşme hükmüdür. Bu tür hükümlere sözleşmede yer verilemez.
Karıştırılan kavramlar
Haksız şart ile sözleşmenin geri kalan hükümleri arasındaki fark nedir?
Haksız şart kesin olarak hükümsüzdür.
Sözleşmenin haksız şart dışındaki hükümleri geçerliliğini korur.
Sözleşme ayakta kalır; ancak sözleşmeyi düzenleyen, şartlar olmasaydı sözleşmeyi yapmayacağını ileri süremez.
Kesin hükümsüzlük (TBK m.27) ile haksız şart hükümsüzlüğü (TKHK m.5/II, TBK m.22) arasındaki fark nedir?
TBK m.27 kesin hükümsüzlük kuralıdır; kamu düzeni ve emredici hükümlere aykırılık gibi sebeplere dayanır.
Genel işlem koşulları ve tüketici sözleşmeleri alanındaki haksız şart hükümsüzlüğü ayrı kurallardır; kısmi hükümsüzlük yönünden ayrı değerlendirilir.
Haksız şart hükümsüzlüğünde sözleşmenin geri kalanı geçerliliğini korur; m.27/II'deki tam hükümsüzlük ölçütü bu alanda aynen uygulanmaz.
Örnek kararlar
3 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2023/593 E., 2025/686 K., 05.11.2025İlgili madde: TKHK m.5
- Hukuk Genel Kurulu, 2025/378 E., 2025/494 K., 10.09.2025İlgili madde: TKHK m.5
- Hukuk Genel Kurulu, 2023/52 E., 2024/29 K., 31.01.2024İlgili madde: TKHK m.5
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Dönem borcu
- Âdi Kefalet
- Mesafeli sözleşme
- Gayrisafi gelir
- Kesin hükümsüzlük
- Temerrüt
- Dürüstlük kuralı
- İdari para cezası
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.