Yasama dokunulmazlığı nedir?
Kısaca
Yasama dokunulmazlığı, 3 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- Anayasa m.83 · yasama dokunulmazlığı: Milletvekilinin suç isnadıyla tutulması, sorguya çekilmesi, tutuklanması ve yargılanmasının Meclis kararına bağlanmasıdır.
- AYMKYUHK m.3 · mahkemenin görev ve yetkileri: Milletvekillerinin Meclis kararıyla kaldırılabilen, yasama faaliyetleri nedeniyle korunduğu hukuki güvencedir.
- 2935 s. K. m.19 · istisnalar: Milletvekillerinin görevleri nedeniyle hukuki sorumluluktan ve kovuşturmadan korunmasını sağlayan anayasal güvencedir.
Kanunda nerede geçiyor
5 maddeTürkiye Cumhuriyeti Anayasası
- Anayasa m.83 · 4. Yasama dokunulmazlığı
Milletvekilinin suç isnadıyla tutulması, sorguya çekilmesi, tutuklanması ve yargılanmasının Meclis kararına bağlanmasıdır. Yalnızca ceza kovuşturmasına karşı koruma sağlar ve geçicidir; yasama sorumsuzluğundan ayrı bir kurumdur.
- Anayasa m.106 · F. Cumhurbaşkanı yardımcıları, Cumhurbaşkanına vekâlet ve bakanlar
Milletvekilleri için öngörülen ve Anayasanın 83. maddesinde düzenlenen korumadır. Madde, bakanlar ve Cumhurbaşkanı yardımcıları bakımından yalnızca görevle ilgili olmayan suçlarda bu hükümlerden yararlanılacağını belirtir.
- Anayasa geç. m.20
Milletvekilinin, Anayasanın 83. maddesi uyarınca, TBMM'nin kararı olmadıkça soruşturulamayacağı, kovuşturulamayacağı ve tutulamayacağı güvencesidir. Geçici 20. madde bu güvencenin yalnızca belirli dosyalar bakımından askıya alınmasını sağlar.
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun
- AYMKYUHK m.3 · Mahkemenin görev ve yetkileri
Milletvekillerinin Meclis kararıyla kaldırılabilen, yasama faaliyetleri nedeniyle korunduğu hukuki güvencedir. Madde (f) bendinde bu kararın iptali istemini Anayasa Mahkemesinin görevi olarak sayar.
Olağanüstü Hal Kanunu
- Olağanüstü Hal Kanunu m.19 · İstisnalar
Milletvekillerinin görevleri nedeniyle hukuki sorumluluktan ve kovuşturmadan korunmasını sağlayan anayasal güvencedir. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca olağanüstü hal tedbirlerinde bu dokunulmazlık saklıdır.
Karıştırılan kavramlar
Yasama sorumsuzluğu ile yasama dokunulmazlığı arasındaki fark nedir?
Yasama sorumsuzluğu (1. fıkra), oy, söz ve düşünceden dolayı hukuki ve cezai sorumluluğu kapsar ve Meclis dışında tekrarlanmasına karar verilmedikçe kalıcıdır.
Yasama dokunulmazlığı (2. ve 3. fıkra), suç isnadıyla yapılan tutma, sorguya çekme, tutuklama ve yargılamaya karşı yalnızca ceza kovuşturması yönünde geçici bir korumadır.
Sorumsuzluk kaldırılamaz ve milletvekilliği sona erdikten sonra da devam eder; dokunulmazlık ise Meclis kararıyla kaldırılabilir ve milletvekilliği ile sınırlıdır.
Olağanüstü hal tedbirleri ile milletlerarası hukuk ve yasama dokunulmazlığı arasındaki fark nedir?
Olağanüstü hal tedbiri, yükümlülük ve sınırlamalar olağanüstü hal kanununun genel hükümlerine tabidir.
Diplomatik temsilcilik ve mensupları ile milletvekilleri, milletlerarası hukuk ve yasama dokunulmazlığı hükümleri çerçevesinde korunur.
Bu gruplara ilişkin tedbirler, genel hükümlere ek olarak milletlerarası hukuk ve dokunulmazlık kuralları gözetilerek alınır. Madde bu nedenle saklılık hükmü getirir.
Yasama dokunulmazlığı iptali ile genel iptal davası arasındaki fark nedir?
Dokunulmazlığın kaldırılması veya milletvekilliğinin düşmesi kararına karşı yapılan iptal istemi, (f) bendi kapsamındadır.
Kanun veya kararname iptali (a) bendi kapsamındadır.
Her iki durumda da Anayasa Mahkemesi görevlidir, ancak istemin konusu ve dayanağı farklıdır.
İlgili konular
Örnek kararlar
3 karar- Ceza Genel Kurulu, 2021/92 E., 2022/617 K., 06.10.2022İlgili madde: Anayasa m.106
- 3. Ceza Dairesi, 2023/22679 E., 2025/11023 K., 15.04.2025İlgili madde: Anayasa m.83
- 3. Ceza Dairesi, 2023/12643 E., 2025/7518 K., 11.03.2025İlgili madde: Anayasa m.83
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.