Yerinde inceleme nedir?

Bilgi istemek kurum veya kuruluştan yazılı veya sözlü veri talep etmektir.

Yerinde inceleme, kurumun mekânında bizzat inceleme yapmaktır; ilgilileri çağırma ise kişilerden doğrudan bilgi almaktır.

Birinci yetki belge temellidir, ikinci ve üçüncü yetkiler fiili bir katılımı gerektirir. Maddede üçü de ayrı ayrı sayılmıştır.

Belge incelemesi, teşebbüsün defter, veri ve belgelerinin incelenmesi ve kopyalarının veya fiziki örneklerinin alınmasıdır (a bendi).

Yerinde inceleme, teşebbüsün mahallinde ve her türlü mal varlığı üzerinde yapılan incelemedir (c bendi).

Yerinde incelemede ilgilinin rızası ya da suret verme yükümlülüğü yetmez; engelleme olasılığı varsa sulh ceza hâkimi kararı gerekir. Belge incelemesi için bu karar aranmaz.

Delil mahkemeye gönderilebiliyorsa, mahkeme delilin bulunduğu makam, mercii ya da üçüncü kişiye bildirimde bulunarak getirtme yolunu izler.

Delil mahkemeye getirtilemeyecek nitelikteyse, bulunduğu yerde inceleme veya dinleme yapılır.

Madde iki yolu ayrı ayrı gösterir; yerinde işlem, getirtmenin mümkün olmadığı hallerde başvurulan ikincil bir yoldur.

Belgenin bulunduğu yerde asılla doğrudan incelenmesi, belgenin yerinde inceleme yoluyla yapılır.

Mahkemeye sunulmuş örneğin asılla karşılaştırılması, doğrudan incelemenin yapılamadığı durumlarda kullanılan yoldur.

Kanun iki yolu da tanır ve bunlar birbirinden seçimlik değildir ayrı koşullara bağlanmıştır. Hâkim yerinde incelemenin gerekip gerekmediğini değerlendirir; örnek karşılaştırması ise asıl yerinde incelemeye alternatif olarak uygulanır.

Kural olarak inceleme dairede yapılır; defter ve vesikaların daireye getirilmesi yazılı istemle talep edilir.

Mükellef ve vergi sorumlusunun talebi ve iş yerinin müsait olması halinde inceleme iş yerinde yapılabilir.

İş yerinde inceleme, yalnız talep ve müsaitlik birlikte bulunduğunda yapılır; talep yoksa inceleme dairede sürdürülür.

Esas olarak inceleme dosya üzerinde yapılır; denetlenen kuruluş yöneticileri, ilgili bakanlık temsilcileri, DPT, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı ile Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu yetkilileri çalışmalar sırasında bulunur ve gerektiğinde dinlenir.

Komisyon Başkanı gerekli gördüğünde altkomisyonlar eliyle kuruluşlarda yerinde inceleme yaptırabilir.

Dinleme ve yerinde inceleme olağan yol değil, gerektiğinde başvurulan araçlardır; inceleme esas olarak belge üzerinden yürür.