Evlenme ehliyeti ve engelleri

TMK m.124, evlenme yaşını düzenler: kural olarak erkek ve kadın on yedi yaşını doldurmadan evlenemez; istisnai olarak on altı yaşını dolduran kişinin evlenmesine hâkim izin verebilir ve bu izin öncesinde ana, baba ya da vasinin dinlenmesi gerekir. Hüküm, Türk hukukuna tabi olarak evlenecek her erkek ve kadın bakımından uygulanır. Ayırt etme gücü, küçük ve kısıtlının yasal temsilci izni, evlenme engelleri (kesin ve geçici), evlenmenin butlanı ve evlenmeye izin kararının usulü düzenlemez; bunlar sırasıyla m.125 ve m.126-127, m.128 ile m.133-134, m.143-145 ve m.124 sonrası usul kuralları (MÖHUK ve yetki kuralları) kapsamındadır. Yabancı unsurlu evliliklerde evlenme ehliyetinin hangi hukuka tabi olacağı ise MÖHUK m.13 çerçevesinde belirlenir.

Yaş: hangi kavramlar bilinmeli?

Evlenme yaşı

Bir kişinin kanunen evlenebilmesi için tamamlamış olması gereken asgari yaştır. Madde metni bu yaşı on yedi olarak belirler; yaş hesabında belirleyici olan, evlenme tarihinde yaşın tamamlanmış olmasıdır.

Olağanüstü durum ve pek önemli sebep

Evlenme yaşının altında kalan on altı yaşını doldurmuş kişinin evlenmesine izin verilebilmesi için aranan iki ölçüttür. Hâkim bunların varlığını somut olayda takdir eder; kanun bu hâllerin neler olduğunu sayarak belirlemez.

İzin kararı

Hâkimin, on altı yaşını doldurmuş ancak on yedi yaşını doldurmamış kişiye evlenme ehliyeti tanıyan kararıdır. Bu karar olmadan erken yaştaki evlenme gerçekleşemez; karar, izin verilen kişinin yaşını değiştirmez.

Dinlenme yükümlülüğü

Hâkimin izin kararından önce ana, baba veya vasiyi dinlemesidir. Madde 'olanak bulundukça' ifadesiyle bunu mutlak bir koşul olmaktan çıkarır; dinlenemeyen ana, baba veya vasi nedeniyle karar geçersiz olmaz.

Yaş: hangi şartlar aranır?

• Evlenecek kişinin on altı yaşını doldurmuş olması gerekir; bu yaşın altındaki kişiye hiçbir koşulda evlenme izni verilemez.
• Evlenecek kişinin on yedi yaşını doldurmuş olması gerekir; bu yaşa ulaşılmışsa izin aranmaz, ancak yaşın altındaysa hâkim izni zorunludur.
• Olağanüstü bir durumun bulunması gerekir; hâkim bu durumun varlığını somut olaya göre takdir eder.
• Pek önemli bir sebebin bulunması gerekir; bu sebep, olağanüstü durumdan ayrı olarak da aranır ve hâkim tarafından takdir edilir.
• Evlenmeye izin kararından önce ana, baba veya vasinin olanak bulundukça dinlenmesi gerekir; dinleme, kararı bağlayıcı bir onay niteliği taşımaz.

Yaş: hangi sonuçları doğurur?

• Evlenme yaşını doldurmamış erkek veya kadın, hâkim izni olsa bile on altı yaşını doldurmadan evlenemez; bu yaş sınırı mutlaktır.
• On altı yaşını doldurmuş ve olağanüstü durum ile pek önemli sebebi gösteren kişi için hâkim evlenmeye izin verebilir.
• Hâkim izin vermezse evlenme yaşı tamamlanmadan evlenme gerçekleşemez; izin talebinin reddi kararı kesinleşirse evlenme engeli sürer.
• On yedi yaşını doldurmuş kişi için bu maddedeki izin koşulu aranmaz; ancak bu kişi için ayırt etme gücü ve başka evlenme engellerinin bulunmaması gerekir.
• Yaş şartına aykırı evlenme, yani on altı yaşın altında ya da izin alınmadan on yedi yaşın altında yapılan evlenme, geçersizlik sonucu doğurur; kanunun ayrı bir maddesinde düzenlenen butlan ve iptal kuralları uygulanır.
• Madde kendi başına bir süre öngörmez; dolayısıyla evlenme yaşının belirlenmesinde zaman sınırı yoktur.

Yaş: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Hâkim izni ile on altı yaşın altındaki kişinin evlenebileceğini düşünmek; izin yalnızca on altı yaş ve üzeri için verilebilir.
• Olağanüstü durum ile pek önemli sebebi tek bir ölçüt gibi değerlendirmek; ikisi ayrı ayrı aranır ve takdir hâkimdir.
• Gebeliği her olayda otomatik olarak izin sebebi saymak; gebelik ancak somut olayda olağanüstü durum ve pek önemli sebep olarak değerlendirilebilir.
• Ana, baba veya vasinin dinlenmesini mutlak bir koşul saymak; madde 'olanak bulundukça' dediği için dinlenememe izin kararını kendiliğinden geçersiz kılmaz.
• Yasal temsilci izni ile hâkim izni arasındaki farkı karıştırmak; m.124 hâkim izni rejimidir, küçük ve kısıtlı için temsilci izni m.126-127'de düzenlenmiştir.
• Kanundaki on altı ve on yedi yaş sınırlarını yanlış uygulamak; izin yalnızca on altı yaş sınırı için vardır, on yedi yaşını dolduranlara ayrı izin aranmaz.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Hâkim, on altı yaşını dolduran kişinin evlenme izni talebinde, gebelik gibi somut ve zorunlu bir durumu olağanüstü durum ve pek önemli sebep olarak değerlendirebilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/2853 E., 2023/2023 K., 27.04.2023; 17. Hukuk Dairesi, 2013/9530 E., 2013/10512 K., 02.07.2013; 17. Hukuk Dairesi, 2013/1985 E., 2013/6235 K., 02.05.2013; 17. Hukuk Dairesi, 2012/3269 E., 2012/11848 K., 02.11.2012)
• Uygulamada izin, çoğunlukla kadının gebe kalmasına bağlanan zorunlu hâllerde verilmektedir; ancak bu hâlin her olayda kendiliğinden yeterli sayılmadığı, takdirin somut olaya göre yapıldığı kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/2853 E., 2023/2023 K., 27.04.2023; 17. Hukuk Dairesi, 2013/9530 E., 2013/10512 K., 02.07.2013)
• On altı yaşını doldurmayan kişinin talebi yönünden izin verilemeyeceği, talebin bu nedenle reddedilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Ceza Genel Kurulu, 2025/204 E., 2025/556 K., 03.12.2025)
• Madde hükmünün anayasaya aykırılığı iddiası Anayasa Mahkemesi önüne getirilmiş; yaş sınırının bu bağlamda değerlendirildiği görülmektedir. (2016/126 E., 2016/119 K., 22.06.2016)

Nasıl ispat edilir?

• İzin talebinde bulunan kişi, on altı yaşını doldurduğunu nüfus kaydı ile ispatlar; yaşın tamamlanması kesin olarak belgelenmelidir.
• Olağanüstü durum ve pek önemli sebebin varlığını talep eden kişi ispatlar; bu ispatta gebelik gibi somut belgeler, sağlık raporu veya tanık beyanları kullanılabilir.
• Ana, baba veya vasinin dinlenmesi hâkimin re'sen yapacağı bir işlemdir; bu dinlemenin yapıldığı tutanakla belgelenir.
• Karşı tarafın, yani ana, baba veya vasinin, izne karşı savunması varsa bu savunmanın haklı sebebe dayandığını ortaya koyması gerekir.
• Yaş sınırının aşılmadığı hâlde izin talebinin reddi, izin olmadan evlenmenin geçersizliğini ortaya koyar; bu hususta yazılı evlenme belgesi ve nüfus kaydı esas alınır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.125: Ayırt etme gücüne sahip olmayanların evlenemeyeceğini düzenler; m.124'teki yaş koşulunun yanında aranan ikinci ehliyet unsurudur.
• 4721 sayılı Kanun m.126: Küçüklerin evlenmesinde yasal temsilcinin iznini ve bu iznin aranmasını düzenler; m.124'ün dinleme kuralının ayrı bir konusudur.
• 4721 sayılı Kanun m.127: Kısıtlının evlenmesinde yasal temsilci iznini düzenler; m.124 ile birlikte evlenme ehliyetinin tamamını oluşturur.
• 4721 sayılı Kanun m.128: Ergin olmayanın evlenmesi ile yasal temsilci izninin hâkim tarafından giderilmesini düzenler; m.124'teki izin rejimiyle birlikte okunur.
• 4721 sayılı Kanun: Evlenme engellerini ve evlenmenin butlan ile iptal rejimini düzenleyen kanunun bütünüdür; m.124'teki yaş koşulunun sonucu bu rejime tabidir.
• 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m.13: Yabancı unsurlu evlenmede evlenme ehliyetinin taraflardan her birinin millî hukukuna göre belirleneceğini düzenler; m.124'ün Türk hukukuna göre uygulanacağı hâlleri sınırlar.

Madde, ayırt etme gücüne sahip olmayan kişilerin evlenemeyeceğini düzenler; ayırt etme gücünün olumsuz bir koşul olarak evliliğin kurulmasını engellediği hali ortaya koyar. Madde, evlenme ehliyetinin ikinci unsuru olan ayırt etme gücünü konu alır ve evlenme yaşına ilişkin hükümlerle birlikte uygulanır. Madde yaş sınırını, ayırt etme gücünün tanımını, bu gücü ortadan kaldıran halleri ve evliliğin butlan ya da nisbi butlan sonuçlarını doğrudan düzenlemez; bu konular sırasıyla evlenme yaşı (m.124), ayırt etme gücünün tanımı ve sınırları (m.13), kısıtlılık (m.14) ve evlenmenin hükümsüzlük sebepleri (m.147-148 gibi ilgili hükümler) kapsamındadır. Kişinin hangi koşullarda evlenme ehliyetinin bulunduğunu belirlemek için bu maddenin yanında ilgili hükümlerin birlikte okunması gerekir.

Ayırt etme gücü: hangi kavramlar bilinmeli?

Ayırt etme gücü

Kişinin makul surette hareket edebilmesi, fiillerinin sebep ve sonuçlarını idrak edip bunlara göre irade oluşturabilmesi yeteneğidir. Nisbi bir kavramdır; her olayda ve her işlem bakımından ayrı ayrı tespit edilir.

Evlenme ehliyeti

Kişinin geçerli bir evlilik yapabilmesi için gereken ehliyettir. Yaş şartının yanında ayırt etme gücüne sahip olmayı da gerektirir; bu iki şart birlikte aranır.

Mutlak butlan / nisbi butlan

Evlenme ayırt etme gücünden sürekli yoksunluk halinde mutlak butlanla, evlenme töreni sırasında geçici yoksunluk halinde nisbi butlanla sakattır. Bu ayrım m.125 ile m.147-148 arasındaki bağlantıyı belirler.

Ayırt etme gücü: hangi şartlar aranır?

• Evlenecek kişinin ayırt etme gücüne sahip bulunması gerekir; ayırt etme gücü evlenme işlemi bakımından ayrıca tespit edilir.
• Ayırt etme gücünün varlığı kural, yokluğu istisna olduğundan, yokluğunu ileri süren taraf bu durumu ispat etmelidir.
• Ayırt etme gücünden yoksun olan kişi evlenmemelidir; bu koşul evlenme yaşına ilişkin şartlardan bağımsız olarak aranır.

Ayırt etme gücü: hangi sonuçları doğurur?

• Ayırt etme gücünden yoksun kişi evlenirse evlilik geçerli olarak kurulamaz.
• Yoksunluk sürekli ise evlenme mutlak butlanla sakat olur.
• Yoksunluk yalnızca evlenme töreni sırasında geçici ise evlenme nisbi butlanla sakat olur.
• Ayırt etme gücünün varlığı karine olduğundan, ayırt etme gücü bulunmayan kişi iddiasını ispatla yükümlüdür; ayırt etme gücü bulunduğu halde evlenme ehliyeti kabul edilir.

Ayırt etme gücü: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Ayırt etme gücünü yaş eksikliği ile karıştırmak; evlenme yaşını tamamlamış olan kişinin ayırt etme gücü yokluğundan ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gözden kaçırmak.
• Kısıtlı olmanın tek başına ayırt etme gücünün yokluğu sayılması.
• Bilirkişi raporunu hâkimi bağlayıcı kabul etmek; hâkimin rapordan farklı sonuca varabileceğini ve bunun gerekçelendirilmesi gerektiğini göz ardı etmek.
• Ayırt etme gücünün sürekli mi geçici mi olduğunu belirlemeden sakatlık türünü (mutlak ya da nisbi butlan) tespit etmek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Evlenme ehliyetinin ayırt etme gücü yönünden değerlendirilmesinde hâkimin bilirkişi raporuna bağlı olmadığı, raporun hukuki nitelikteki ayırt etme gücünü ayrıca değerlendirmeye esas alınabileceği kabul edilmektedir. (2017/180 E., 2018/109 K., 06.12.2018)

Nasıl ispat edilir?

• Ayırt etme gücünden yoksunluğu iddia eden taraf, bu durumu ispat yükü altındadır.
• Ayırt etme gücünün tespiti için çoğu kez bilirkişi raporu gerekir; tanık beyanları ve tıbbi belgeler de delil olarak kullanılabilir.
• İspat herhangi bir şekle bağlı değildir; yokluğa işaret eden büyük ihtimalin ispatı yeterli görülebilir.
• Ayırt etme gücünün varlığını iddia eden taraf, istisna olarak bu iddiasını ispatla yükümlü tutulabilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.13: Ayırt etme gücünün tanımını ve onu ortadan kaldıran halleri belirler; m.125 bu olumsuz tanıma bağlanır.
• 4721 sayılı Kanun m.124: Evlenme yaşını düzenler; ayırt etme gücü şartı ile yaş şartı birlikte aranır.
• 4721 sayılı Kanun m.147: Ayırt etme gücünün sonradan kazanılması halinde mutlak butlan davasını açabilecek kişileri sınırlar.
• 4721 sayılı Kanun m.148: Evlenme töreni sırasında geçici ayırt etme gücü yoksunluğunun nisbi butlan sebebi olduğunu düzenler.

Madde, 17 yaşını doldurmamış ve ayırt etme gücüne sahip olan küçüğün evlenmesinde yasal temsilcisinin iznini aranan koşul olarak düzenler. Ayırt etme gücü ve yaş sınırı gibi evlenme ehliyetinin genel koşulları, velayet ve vesayet altındaki kişiler için rızayı kimin vereceği, küçüğün olağanüstü hallerde hâkimden evlenme izni alması ve bu izni hâkimin verip vermeyeceği, evlenmenin kuruluş unsurları ile evlenme engelleri bu maddenin konusu değildir. Bu konular sırasıyla TMK m.124 (evlenme ehliyeti ve yaş), m.125 (evlenme engelleri), m.127 (kısıtlının evlenmesi) ve m.136 (rızanın verilme usulü) hükümlerinde düzenlenmiştir. Madde yalnız küçük bakımından izin şartını koyar; izin verilmeden yapılan evlenmenin sonucu ise ilgili hükümlerle birlikte değerlendirilir.

Küçükler hakkında: hangi kavramlar bilinmeli?

Küçük

Ergin olmayan kişidir. Ergin olma yaşı 18'dir ve ergin olmayan herkes küçük sayılır. Madde bakımından küçüğün ayırt etme gücüne sahip olması ayrıca aranır; evlenme ehliyetinin yaş koşulu ise TMK m.124'te düzenlenmiştir.

Yasal temsilci

Küçüğün adına rıza veren veya onun yerine hukuki işlem yapan kişidir. Velayet altındaki küçükte ana ve baba, vesayet altındaki küçükte vasi olabilir. Rızayı kimin vereceği, velayet hakkının kime ait olduğuna bağlıdır.

İzin (rıza)

Evlenme iradesine yasal temsilcinin önceden verdiği onaydır. Evlenme iradesi küçüğün kendisi tarafından açıklanır; yasal temsilci iradenin yerine geçmez, yalnızca evlenmeye razı olduğunu bildirir. İzin evlenmeden önce alınmalıdır.

Küçükler hakkında: hangi şartlar aranır?

• Evlenecek kişinin küçük olması, yani henüz on sekiz yaşını doldurmamış bulunması gerekir.
• Küçüğün evlenmeye yönelik iradesini bizzat açıklaması gerekir; yasal temsilci bu iradenin yerine geçemez.
• Küçüğün yasal temsilcisinin evlenmeye izin vermiş olması gerekir; izin evlenmeden önce alınmalıdır.
• Velayet altındaki küçükte izin, velayet hakkı ana ve babaya birlikte aitse her ikisinden alınmalıdır; velayet tek bir kişiye aitse o kişinin izni yeterlidir.
• Vesayet altındaki küçükte izni vasi verir; vasinin izni vesayet makamının izni gerektiren hallerde ayrıca gerekir.
• İzin, evlenme sırasında küçüğün ehliyetsizliğini kapatmadığı için, izin olmadan yapılan evlenme ayrı bir geçersizlik sebebi olarak değerlendirilmelidir.

Küçükler hakkında: hangi sonuçları doğurur?

• Küçük yasal temsilcisinin izni olmadan evlenemez.
• Yasal temsilcinin izni alınmadan yapılan evlenme, madde metninde açıkça ayrı bir yaptırım bağlanmadığı için evlenmenin iptali yoluyla sonuçlanır (metinde açıkça belirtilmemiş; TMK m.148 ve sonrası ile ilişkilendirilerek değerlendirilir).
• Yasal temsilcinin izni alınmış olsa bile küçüğün evlenme ehliyetinin diğer koşulları (yaş, ayırt etme gücü, evlenme engelleri) ayrıca aranır.
• Yasal temsilci izin vermezse küçük, 16 yaşını doldurmuşsa hâkimden izin isteyebilir (TMK m.124).

Küçükler hakkında: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yasal temsilcinin iznini yeterli görüp küçüğün evlenme iradesini bizzat açıklamasını aramamak; evlenme iradesi yasal temsilci tarafından yerine getirilemez.
• Velayet hakkı birlikte olduğu halde yalnızca tek ana veya babanın iznini yeterli saymak.
• Vesayet altındaki küçükte izni ana veya babadan istemek; bu halde izni vasi verir.
• Küçüğün 16 yaşını doldurmuş olması halinde yasal temsilci izni yerine hâkim izninin yeterli olduğunu varsaymak; hâkim izni, yasal temsilcinin izni vermediği ve hâkimin izin verdiği özel bir yoldur, otomatik değildir.
• Yasal temsilcinin izninin evlenmeden sonra verilebileceğini düşünmek; izin evlenmeden önce alınmalıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yasal temsilcinin izni, yalnızca on yedi yaşını dolduran küçük için evlenme ehliyetini tamamlar; bu durumda hâkim kararı aranmaz ve izin yasal temsilciden alınır. (2. Hukuk Dairesi, 2006/6903 E., 2006/14566 K., 30.10.2006)
• Küçük evlenme için izin isteyebilmek amacıyla hâkime bizzat başvurabilir ve bu başvuru için yasal temsilcinin rızası gerekmez. (Genel Kurul, 2013/3262 E., 11.05.2016)

Nasıl ispat edilir?

• Evlenmenin izne dayandığını ileri süren taraf, küçüğün yaşını nüfus kaydıyla ve yasal temsilcinin izninin varlığını yazılı veya açık beyanla ispatlamalıdır.
• Yasal temsilcinin izni yazılı belgeyle ispatlanabilir; yazılı belge bulunmadığında izin, evlenme sırasındaki beyan ve tanıklarla gösterilebilir.
• İzin olmadığını ileri süren taraf, yasal temsilcinin izninin bulunmadığını ispatlamakla yükümlü değildir; bu hususta ispat yükü izni ileri süren tarafa aittir.
• Velayet birlikte ise her iki velinin izni ayrı ayrı ispatlanmalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.124: Evlenme ehliyetinin yaş ve ayırt etme gücü koşullarını düzenler; 16 yaşını doldurmuş küçük için hâkim izni yolunu açar, bu madde ile birlikte uygulanır.
• 4721 m.127: Kısıtlının evlenmesinde yasal temsilcinin, yani vasinin rızasını düzenler; küçük için m.126'nın karşılığıdır.
• 4721 m.136: Yasal temsilcinin rızasının nasıl ve ne zaman verileceğini düzenler; izin ile icazet arasındaki ayrım bu maddeye göre belirlenir.
• 4721 m.125: Evlenme engellerini düzenler; izin koşulu yerine getirilse de engel varsa evlenme yapılamaz.

TMK m.127, kısıtlının evlenmesini yasal temsilcisinin iznine bağlayan hükmü düzenler. Kısıtlının evlenme ehliyetine ilişkin sınırlamayı tek cümleyle kurar; evlenme yaşı, evlenme engelleri ve evliliğin kuruluş şekli bu maddenin konusu değildir. Hüküm, kısıtlama kararı ile vesayet altına alınmış ergin kişiler bakımından uygulanır. Kısıtlamanın sebepleri (m.405-408), kısıtlama kararının ilanı (m.410) ve kısıtlı olmayan ergin için evlenme ehliyeti (m.124 ve devamı) bu maddede düzenlenmez.

Kısıtlılar hakkında: hangi kavramlar bilinmeli?

Kısıtlı

Kanunda sayılan sebeplerden biriyle hakkında kısıtlama kararı verilmiş ergin kişidir. Kısıtlama kararının kesinleşmesi ile birlikte bu sıfat doğar.

Yasal temsilci

Kısıtlının işlemlerinde onu temsil eden kişidir. Vesayet altındaki kişi bakımından bu görevi vasi yürütür.

İzin

Yasal temsilcinin, kısıtlının evlenmesine önceden verdiği onaydır. Madde izni açıkça şart koşar; izin olmadan yapılan evlenme, kısıtlının evlenme ehliyetine ilişkin sınırlamaya aykırı düşer.

Kısıtlılar hakkında: hangi şartlar aranır?

• Evlenmek isteyen kişinin hakkında kesinleşmiş bir kısıtlama kararının bulunması gerekir.
• Kısıtlının evlenmesi için yasal temsilcisinin izninin alınması gerekir.
• Yasal temsilcinin izni evlenmeden önce alınmış olmalıdır.

Kısıtlılar hakkında: hangi sonuçları doğurur?

• Kısıtlı, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenemez.
• Yasal temsilcinin izni alınmadan yapılan evlenme, kısıtlılığa ilişkin sınırlamaya aykırıdır.
• Kısıtlı, yasal temsilcisinin izniyle evlenebilir.

Kısıtlılar hakkında: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kısıtlı olmayan ergin için de yasal temsilci izni aranacağını sanmak; izin şartı yalnızca kesinleşmiş kısıtlama kararı bulunan kişi için geçerlidir.
• Kısıtlama kararının kesinleşmesinden önceki dönemde izin şartını uygulamak; m.127 kesinleşmiş kısıtlama kararına bağlıdır.
• Evlenme yaşını m.127 ile karıştırmak; evlenme yaşı ayrı bir maddede düzenlenmiştir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kısıtlama kararının kesinleşmesiyle birlikte kişinin evlenme bakımından izin şartına tabi olduğu kabul edilmektedir. (Birinci Bölüm, 2015/20315 E., 25.12.2018)

Nasıl ispat edilir?

• Kısıtlılık durumunu ileri süren taraf, kesinleşmiş kısıtlama kararını ibraz ederek bu durumu ispatlar.
• Yasal temsilci izninin varlığı, yazılı izin belgesi ile ispatlanır; izin belgesinin bulunmaması durumunda izin alınmadığı kabul edilir.
• Evlenmenin izinle yapıldığını savunan taraf, izni ispat etmek zorundadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.405: Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlamanın sebeplerini düzenler; kısıtlının yasal temsilcisinin izni gerektiren durumu bu sebeplerle kurulan kısıtlamaya bağlar.
• 4721 m.406: Savurganlık, bağımlılık, kötü yaşam tarzı ve kötü yönetim sebeplerini düzenler; bu sebeplerle kısıtlanan kişi de m.127 kapsamına girer.
• 4721 m.407: Özgürlüğü bağlayıcı ceza sebebiyle kısıtlamayı düzenler; bu kısıtlama da m.127 kapsamında izin şartını doğurur.
• 4721 m.410: Kısıtlama kararının kesinleşince ilanını düzenler; m.127 izin şartı kısıtlama kararının kesinleşmesine bağlıdır.

Madde, evlenme ehliyeti tamamlanmamış küçük veya kısıtlının evlenmesi için yasal temsilcinin izin vermemesi hâlinde hâkimden izin istenmesini düzenler. Hâkimin, yasal temsilcinin dinlenmesinin ardından, başvuran küçük veya kısıtlının evlenmesine izin verebilmesi koşulunu kurar. Madde, yasal temsilcinin izin vermemesinin haklı sebebe dayanıp dayanmadığının değerlendirilmesi ve hâkimin takdir yetkisinin sınırları bakımından uygulanır. Madde, evlenme ehliyeti yaşının ve evlenme engellerinin genel kurallarını düzenlemez (m.124, m.126 ve ilgili hükümler). Madde, evlenme izninin şekli ve izin kararına karşı kanun yoluna dair ayrıntıları düzenlemez (usul kuralları). Evlenme ehliyetine ilişkin yaş sınırları ile yasal temsilcinin izin verme yetkisi, maddenin kapsamı dışında kalan konulardır.

Mahkemeye başvurma: hangi kavramlar bilinmeli?

Yasal temsilci

Küçük veya kısıtlı adına hareket etmeye yetkili kişidir; velayet altındaki küçük için velayet sahibi ana ya da baba, kısıtlı için vasi bu sıfatı taşır. Maddenin uygulanması için izin verme yetkisinin bu kişide bulunması gerekir.

Haklı sebep

Yasal temsilcinin evlenmeye izin vermemesini meşru kılan somut ve ciddi gerekçedir. Madde metni haklı sebebin ne olduğunu tanımlamaz; her somut olayda hâkim tarafından değerlendirilir.

Evlenme izni (hâkim izni)

Yasal temsilcinin izin vermediği hâllerde, hâkimin kararı ile küçük veya kısıtlının evlenmesine verilen izindir. Hâkim izni, yasal temsilcinin iznini ikame eder ve onun yerine geçer.

Mahkemeye başvurma: hangi şartlar aranır?

• Evlenmek isteyen kişinin küçük veya kısıtlı olması gerekir.
• Yasal temsilcinin evlenmeye izin vermemiş olması gerekir.
• Yasal temsilcinin izin vermemesinin haklı sebebe dayanmaması gerekir; haklı sebep varsa hâkim izin veremez.
• Hâkimin yasal temsilciyi dinlemiş olması gerekir.
• Başvurunun küçük veya kısıtlının kendisi tarafından yapılmış olması gerekir.

Mahkemeye başvurma: hangi sonuçları doğurur?

• Yasal temsilci haklı sebep olmaksızın izin vermiyorsa ve küçük veya kısıtlı başvurmuşsa, hâkim evlenmeye izin verebilir.
• Yasal temsilcinin ret gerekçesi haklı sebebe dayanıyorsa hâkim izin veremez ve başvuru reddedilir.
• Hâkim izin verdiğinde, yasal temsilcinin izni yerine geçen bu karar ile evlilik için gerekli izin tamamlanmış olur.
• Hâkim izin vermezse küçük veya kısıtlı evlenemez.

Mahkemeye başvurma: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yasal temsilcinin dinlenmesini atlamak; madde metni gereği dinleme zorunludur.
• Haklı sebebin varlığını yalnızca yasal temsilcinin beyanına dayanarak kabul etmek; hâkimin somut olayda değerlendirme yapması gerekir.
• Hâkim izni ile yaş sınırı konularını karıştırmak; bu madde yalnızca izin usulünü düzenler, evlenme ehliyeti yaşını belirlemez.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yüksek mahkeme kararlarında, hâkimin izin vermeden önce yasal temsilcinin ret gerekçesini ayrıntılı biçimde değerlendirmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Birinci Bölüm, 2015/20315 E., 25.12.2018)
• Hâkimin izin kararını verirken, evlenmek isteyen küçük veya kısıtlının yararını gözetmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Genel Kurul, 2013/3262 E., 11.05.2016)

Nasıl ispat edilir?

• Hâkim izni talep eden küçük veya kısıtlı, yasal temsilcinin evlenmeye izin vermediğini ve bu iznin bulunmadığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Yasal temsilcinin ret gerekçesinin haklı sebebe dayandığını ispat yükü, izin vermeyen yasal temsilciye aittir; bu ispat başarılı olursa hâkim izin veremez.
• Ret gerekçesinin haklı olup olmadığı tanık, belge ve yasal temsilcinin beyanı gibi deliller ile değerlendirilir; yasal temsilcinin dinlenmesi zorunludur.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.124: Evlenme ehliyeti yaşını düzenler; küçüğün evlenme izni ihtiyacının arka planını oluşturur.
• 4721 m.126: Evlenme ehliyetine ilişkin yaş sınırlarını ve izin ihtiyacını düzenleyen hükümdür; bu maddede yer alan hâkim izni kurumu ile bağlantılıdır.

Türk Medeni Kanunu'nun 129. maddesi, kesin evlenme engellerinden hısımlığa dayanan yasakları düzenler: kan hısımlığında üstsoy-altsoy, kardeşler ile amca, dayı, hala ve teyze-yeğen arasındaki evlenme yasağı; kayın hısımlığında eşlerden birinin diğerinin üstsoy ve altsoy kan hısımları ile evlenme yasağı; evlat edinen ile evlatlık arasında ve evlatlığın altsoyu ve eşi bakımından evlenme yasağı. Madde, evlenmeye engel akıl hastalığını, evlilik birliği devam ederken yeni evlenmeyi ve bekleme süresini düzenlemez; bunlar TMK m.130 ile m.132 ve m.128 kapsamındadır. Evlenmenin butlan sonucu ve hükmün ihlalinin dava yolu TMK m.145 ile ilgilidir. Kişiye hangi evlilik bakımından uygulanacağı, yabancı unsurlu evliliklerde kamu düzeni ayrıca MÖHUK m.13 ile belirlenir. Madde, yasağın ne zaman kurulduğu ve evlenmenin hangi biçimde yapılacağı konularında bir kural içermez.

Hısımlık: hangi kavramlar bilinmeli?

Kan hısımlığı

Biri diğerinden gelen ya da ortak bir kökten gelen kişiler arasındaki bağdır. Üstsoy-altsoy ve yansoy olarak ikiye ayrılır.

Kayın hısımlığı

Eşlerden birinin kan hısımlarının diğer eşe göre kurduğu hısımlıktır. Evlilik sona erse de ortadan kalkmaz; ancak evlilik sona erdikten sonra doğan kişilerle yeni kayın hısımlığı kurulmaz.

Üstsoy ve altsoy

Kişiden doğrudan yukarı doğru gelen ata ve aşağı doğru gelen soydur. Bu hısımlar arasında evlenme yasağı derece bakımından sınırsızdır.

Yansoy hısımlığı

Ortak bir kökten gelen ancak birbirinden gelmeyen kişiler arasındaki kan hısımlığıdır. Evlenme yasağı üçüncü derece ile sınırlıdır.

Evlat edinme yoluyla hısımlık

Mahkeme kararıyla kurulan yapay hısımlıktır. Evlat edinen ile evlatlık ve evlatlığın altsoyu arasında doğar.

Hısımlık: hangi şartlar aranır?

• Evlenecek kişiler arasında kan hısımlığının 129. maddede sayılan üstsoy-altsoy, kardeşler, ya da amca, dayı, hala ve teyze ile yeğen ilişkisi bulunmalıdır.
• Kayın hısımlığında eşlerden biri ile diğerinin üstsoy veya altsoy kan hısımları arasında evlenme söz konusu olmalıdır; bu yasak, kayın hısımlığını doğuran evlilik sona ermiş olsa bile geçerlidir.
• Evlat edinen ile evlatlık arasında, ya da evlatlık ile evlat edinenin altsoyu veya eşi arasında evlenme söz konusu olmalıdır.
• Evlenecek kişiler, sayılan yasak hısımlık ilişkilerinin dışında kalmalıdır; kayın hısımlığında eşin kardeşi ile evlilik bu madde kapsamında yasak değildir.
• Yasak ilişkinin evlenme anında mevcut olması gerekir; evlilik sona erdikten sonra doğan kişilerle kayın hısımlığı kurulmaz.

Hısımlık: hangi sonuçları doğurur?

• Yasak hısımlar arasında evlenme yapılırsa evlilik mutlak butlanla sakattır ve bu, 145. maddeye göre dava yoluyla ileri sürülür.
• Kayın hısımlığı evlilik sona ermiş olsa bile sürer; eşlerden biri, diğerinin üstsoy ya da altsoy kan hısımları ile evlenemez.
• Evlilik sona erdikten sonra doğan kişilerle kayın hısımlığı kurulmadığından bu kişilerle evlenme yasağı doğmaz.
• Evlat edinen ile evlatlık arasında evlenme mutlak butlanla sakattır; evlatlığın altsoyu ve eşi ile evlat edinen arasındaki evlenme de aynı şekilde sakattır.
• Kayın hısımlığında eşin kardeşi ile evlenme, bu madde bakımından engel değildir ve evlilik geçerlidir.
• Yabancı unsurlu evliliklerde yabancı hukuk bu yasağa izin veriyor olsa dahi, Türk kamu düzeni gereği evlenme yapılamaz.

Hısımlık: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kayın hısımlığında eşin kardeşi ile evlenmeyi de yasak saymak; bu madde kayın hısımlığını yalnızca üstsoy ve altsoy kan hısımları bakımından yasaklar.
• Evlilik sona erdikten sonra kayın hısımlığının da sona erdiğini varsaymak; kayın hısımlığı sona ermez, ancak yeni kayın hısımlığı kurulmaz.
• Yansoy hısımlığında yasağı üstsoy-altsoy gibi sınırsız saymak; yasak yalnızca üçüncü dereceye kadar olan yansoy hısımlarını kapsar.
• Amca çocukları gibi dördüncü dereceden yansoy hısımlarını yasak kapsamında saymak; bu hısımlık yasak değildir.
• Evlat edinen ile evlatlığın kan hısımlarını evlenme yasağı kapsamında saymak; evlat edinme hısımlığı yalnızca evlat edinen ve evlatlık ile altsoyunu kapsar.
• Yabancı hukukta evlenmeye izin veriliyor diye Türk kamu düzeni engelini görmezden gelmek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kan hısımlığına dayanan evlenme yasağının aşıldığı evlilikler mutlak butlanla batıl sayılmakta ve bu durum 145. madde uyarınca ileri sürülmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/2938 E., 2015/2539 K., 11.11.2015; 2. Hukuk Dairesi, 2022/11157 E., 2023/1638 K., 05.04.2023)
• Eşler arasındaki hısımlığın tespitinde nüfus kayıtlarının incelenmesi esas alınmakta, kesin evlenme engelinin varlığı bu kayıtlarla saptanmaktadır. (2. Hukuk Dairesi, 2024/4239 E., 2024/8065 K., 31.10.2024)
• Dayı-yeğen ilişkisinin tespiti halinde evlilik, birinci fıkranın ilgili bendi uyarınca yasak sayılmakta ve iptali istenmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/7241 E., 2023/5091 K., 02.11.2023)
• Evlat edinen ile evlatlık arasındaki evlenme yasağının kapsamı, kanunun açık hükmü dışına genişletilmemektedir; üçüncü fıkra ayrı bir yasak düzenlemektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2025/1983 E., 2025/7379 K., 16.09.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Evlenmenin butlanını ileri süren taraf, evlenen kişiler arasında 129. maddede sayılan hısımlığın bulunduğunu ispatlamak zorundadır; bu ispat yükü davacıdadır.
• Hısımlık, nüfus kayıtları ve soy ağacını gösteren resmi belgelerle ispatlanır; bu belgeler, tanıkla ispattan üstündür.
• Kayın hısımlığında ispat yükü, eşlerden birinin diğerinin üstsoy veya altsoy kan hısımı olduğunu gösteren belgelere dayanır.
• Evlat edinme ilişkisi mahkeme kararı ile ispatlanır; kararın bulunmaması durumunda evlat edinme ilişkisi yoktur ve yasak uygulanmaz.
• Evlilik sona erdikten sonra doğan kişiyle kayın hısımlığı iddiasında bulunan taraf, bu kişinin evlilik sırasında var olduğunu ispat etmelidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.17: Kan hısımlığının derecesini ve üstsoy, altsoy ile yansoy ayrımını tanımlar; madde 1. fıkradaki yasakların kapsamı bu tanıma bağlıdır.
• 4721 m.18: Kayın hısımlığının kurulmasını, sona ermesinin kayın hısımlığını ortadan kaldırmamasını ve evlilik sona erdikten sonra yeni kayın hısımlığı kurulamayacağını düzenler; madde 2. fıkradaki yasağın kaynağıdır.
• 4721 m.145: Bu maddedeki yasaklara aykırı evliliğin mutlak butlanla sakat olması ve dava yoluyla ileri sürülmesi bakımından uygulanır.
• 4721 m.130: Evli kişinin yeniden evlenmesi yasağını düzenler; bu madde ile aynı kesin evlenme engelleri grubundadır ancak kapsamı farklıdır.
• 4721 m.132: Kadın için bekleme süresini düzenler; geçici bir engel olduğundan bu maddenin kapsamına girmez.
• 5490 sayılı Kanun: Kayın hısımlığından doğan tanıklıktan kaçınma ve hakimin davaya bakma yasakları gibi usul sonuçları için ilişkilendirilebilir.
• 5718 sayılı Kanun: Yabancı unsurlu evliliklerde evlenme engelinin hangi hukuka göre değerlendirileceğini ve kamu düzeni sınırını belirler (MÖHUK m.13).

Bu madde, yeniden evlenmek isteyen kişinin önceki evliliğinin sona erdiğini ispat yükünü düzenler. Evlilik birliğinin ölüm, boşanma, ayrılık ya da gaiplik gibi hangi sebeple sona erdiğinin ayrıntısı ve nüfus kaydına ilişkin usul bu maddenin konusu değildir. Kanunun tamamı bakımından yeniden evlenmek isteyen kişiye uygulanır. Madde metninde gaiplik durumuna ilişkin bir başlık bulunmakla birlikte, gaiplikte evliliğin sona ermesinin koşulları bu maddede düzenlenmemiştir. Evlenme engelinin varlığının sonuçları, evliliğin iptali ve butlanı ile nüfus kayıtlarının düzeltilmesi bu maddenin kapsamı dışındadır.

m.130: hangi kavramlar bilinmeli?

Önceki evliliğin sona ermesi

Yeniden evlenmek isteyen kişinin mevcut evliliğinin ölüm, boşanma veya gaiplik gibi bir sebeple hukuken bitmiş olması durumudur. Madde, bu durumun varlığını ispat yükünü ilgili kişiye yükler.

Yeniden evlenme isteği

Evli olan bir kişinin yeni bir evlilik akdetmek istemesidir. Bu durumda önceki evlilik bakımından ispat yükü doğar.

m.130: hangi şartlar aranır?

• Yeniden evlenmek isteyen kişinin önceki bir evliliğinin bulunması gerekir.
• Yeniden evlenmek isteyen kişi, önceki evliliğinin sona erdiğini ispatlamak zorundadır.
• Önceki evliliğin sona erdiğinin ispatlanamaması hâlinde yeni evlilik işleminin yapılmasına engel bulunur.

m.130: hangi sonuçları doğurur?

• Önceki evliliğin sona erdiği ispatlanırsa yeniden evlenme engeli kalkar.
• Önceki evliliğin sona erdiği ispatlanamazsa yeni evlilik yapılamaz ve evlendirme memuru evlenme işlemini gerçekleştirmez.
• Önceki evliliğin sona ermediği hâlde yapılan evlilik, evlenme engeli nedeniyle iptale tabidir.

m.130: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Gaiplik hâlinde evliliğin kendiliğinden sona erdiğini varsaymak; gaiplik kararının kesinleşmesi ve evliliğin sona ermesi sonucunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
• Yeniden evlenme işleminde ispat yükünün evlendirme memuruna ait olduğunu düşünmek; yük yeniden evlenmek isteyen kişidedir.
• Boşanma kararının kesinleşmeden yeni evlilik için yeterli sayılması.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yeniden evlenme öncesinde nüfus kaydındaki evlilik durumunun ve boşanma kararının kesinleşme tarihinin kontrol edilmesi uygulamada önemlidir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/5004 E., 2024/3734 K., 22.05.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Yeniden evlenmek isteyen kişi, önceki evliliğinin sona erdiğini ispatla yükümlüdür.
• Ölüm hâlinde ölüm belgesi, boşanma hâlinde kesinleşmiş boşanma kararı ve ilgili kayıt ispat aracıdır.
• Karşı tarafın itirazı varsa ispat yükü yeniden evlenmek isteyen kişidedir; aksini iddia eden taraf, sonucu değiştirecek belgeyi sunmalıdır. (2. Hukuk Dairesi, 2023/5004 E., 2024/3734 K., 22.05.2024)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.130: Maddenin kendisidir; gaiplik başlığı altında ayrıca gaiplik hâline ilişkin bir düzenleme olduğunu gösterir ancak bu fıkra metinde tamamlanmamıştır.

Madde, gaipliğine karar verilen kişinin eşinin yeniden evlenmesinin, evliliğin mahkemece feshine karar verilmesine bağlanmasını düzenler. Ayrıca kaybolanın eşinin evliliğin feshini gaiplik başvurusuyla birlikte ya da ayrı bir davayla isteyebilmesini ve ayrı davada yetkili mahkemeyi belirler. Gaiplik kararının koşullarını, gaiplik ölüm karinesinin doğuracağı sonuçları ve gaipliğe karar verilmesi usulünü düzenlemez (m.32-34 ile gaiplik hükümleri). Evliliğin feshinin diğer sebeplerini ve şartlarını düzenlemez (m.166 ve devamı). Mirasçılık ve mal rejiminin tasfiyesine ilişkin sonuçları düzenlemez (m.202 ve devamı; m.280 ve devamı).

m.131: hangi kavramlar bilinmeli?

Evliliğin feshi

Mahkeme kararıyla evlilik birliğinin sona erdirilmesidir. Burada sebep, gaipliğe karar verilmiş olmasıdır; ölüm karinesi doğduğu için evlilik boşanma yoluyla değil bu fesih yoluyla sona erer.

Yeniden evlenme yasağı

Gaipliğine karar verilen kişinin eşinin, evliliğin feshi kararı verilmeden yeni bir evlilik yapamamasıdır. Yasak, fesih kararının kesinleşmesine kadar sürer ve kararın verilmesiyle kalkar.

Gaiplik başvurusu

Gaipliğe karar verilmesi için yapılan başvurudur. Eş, bu başvuruyla birlikte evliliğin feshini de isteyebilir; bu durumda iki talep aynı dosyada görülür.

Yerleşim yeri mahkemesi

Ayrı dava ile evliliğin feshi isteniyorsa yetkili olan, davacının yerleşim yeri mahkemesidir. Yetki, gaiplik kararının verildiği mahkemeye değil davacıya bağlanmıştır.

m.131: hangi şartlar aranır?

• Bir kişi hakkında gaiplik kararı verilmiş bulunmalıdır.
• Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, yeniden evlenmek istiyorsa mahkemece evliliğin feshine karar verilmiş olmalıdır; fesih kararı yoksa yeni evlilik yapılamaz.
• Eş, evliliğin feshini gaiplik başvurusuyla birlikte talep edebilir veya bunun için ayrıca dava açabilir.
• Ayrı dava açılacaksa dava, davacının yerleşim yeri mahkemesinde açılmalıdır.

m.131: hangi sonuçları doğurur?

• Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez.
• Fesih kararı verilmeden yapılan yeni evlilik, bu madde hükmüne aykırı düşer.
• Eş, gaiplik başvurusuyla birlikte ya da ayrı bir davayla evliliğin feshini isteyebilir; istemin kabulü evliliği sona erdirir ve yeniden evlenmenin önünü açar.
• Ayrı dava ile fesih isteniyorsa dava davacının yerleşim yeri mahkemesinde görülür.

m.131: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Gaiplik kararının verilmesiyle evliliğin kendiliğinden sona erdiğini sanmak; madde, fesih kararı verilmedikçe yeniden evlenme yasağının sürdüğünü öngörür.
• Ayrı dava ile fesih talebinde yetkili mahkemeyi gaiplik kararını veren mahkeme sanmak; yetki davacının yerleşim yeri mahkemesine bağlanmıştır.
• Fesih talebini gaiplik başvurusu içinde yapılamayacağını düşünmek; madde iki yolu da açıkça tanır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Malzemedeki karar, evlenme akdinin mutlak butlan ile iptali istemine ilişkindir ve gaipliğe bağlı fesih yolunu doğrudan ele almamaktadır; bu nedenle bu maddeye ilişkin bir uygulama eğilimi çıkarılamamaktadır.

Nasıl ispat edilir?

• Yeniden evlenme yasağının kalkması için fesih kararının varlığı, eşin dayandığı kesinleşmiş mahkeme kararıyla ispat edilir.
• Gaiplik kararının varlığı, gaiplik kararının kendisiyle ispat edilir; eş bu kararı dayanak yaparak fesih talep eder.
• Ayrı dava açılırsa yetki, davacının yerleşim yerini gösteren nüfus kaydıyla ispat edilir.
• Fesih talebinin kabulü için evliliğin fiilen sona erdiğinin ispatı, madde metninde ayrıca aranmamaktadır; bu nedenle ispat yükünün kapsamı tartışmalıdır (metinde açıkça belirtilmemiş; sonucundan çıkarılmıştır).

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.32: Gaiplik kararının verilmesine ilişkin genel hükümdür; bu maddedeki yeniden evlenme yasağı, gaiplik kararının varlığına bağlıdır.
• 4721 m.166: Evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesinin genel sebeplerini düzenler; bu madde ise gaiplik sebebine özgü bir fesih yolu getirir.

Bu madde, evliliği sona ermiş kadının yeniden evlenebilmesi için beklemesi gereken süreyi (iddet, bekleme süresi) düzenler; süre, doğumla sona erme ve mahkemenin bu süreyi kaldırabileceği hâller bu maddededir. Kural yalnızca kadın bakımından uygulanır. Bulaşıcı hastalık nedeniyle evlenme engelini, evlenmenin butlan sebeplerini ve bekleme süresinin kaldırılmasına ilişkin yargılama usulünü bu maddede aramak gerekmez; bu konular ayrı maddelerde ve ayrı usul kurallarında düzenlenir (ör. evlenme engellerinin geçersizliği, nispi butlan, görev ve yetki kuralları). Bekleme süresine uymadan yapılan evliliğin geçerliliğine ilişkin sonuç da bu maddenin metninde yazılı değildir.

Kadın için bekleme süresi: hangi kavramlar bilinmeli?

Bekleme süresi (iddet)

Evliliğin sona ermesinden sonra kadının yeniden evlenmeden önce beklemek zorunda olduğu süredir. Kanun bu süreyi üç yüz gün olarak belirlemiştir.

Doğumla sürenin sona ermesi

Kadın bekleme süresi dolmadan doğum yaparsa süre o anda biter. Doğum, süre dolmadan kadının yeniden evlenmesinin önündeki engeli kaldırır.

Kaldırma kararı

Mahkemenin, kadının gebe olmadığı anlaşıldığında veya evliliği sona eren eşler yeniden evlenmek istediğinde bekleme süresini ortadan kaldıran kararıdır.

Kadın için bekleme süresi: hangi şartlar aranır?

• Evliliğin sona ermiş olması gerekir; evlilik ölüm, boşanma veya iptal ile sona ermiş olabilir.
• Evlenmek isteyen kişi kadın olmalıdır; kural erkek için uygulanmaz.
• Evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün geçmemiş olmalıdır; bu süre içinde kadın yeniden evlenemez.
• Süre dolmadan kadının doğum yapması halinde süre doğumla biter ve evlenme önündeki engel kalkar.
• Süre dolmadan, mahkemenin kadının önceki evliliğinden gebe olmadığını anlaması veya evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi hâllerinde mahkeme süreyi kaldırabilir.

Kadın için bekleme süresi: hangi sonuçları doğurur?

• Evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz gün geçmeden kadın yeniden evlenemez.
• Kadın üç yüz gün dolmadan doğum yaparsa süre doğumla biter ve kadın evlenebilir.
• Mahkeme, kadının önceki evliliğinden gebe olmadığını anlarsa süreyi kaldırır.
• Evliliği sona eren eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemeleri hâlinde mahkeme süreyi kaldırır.
• Süre dolmadan yapılan evlilik, uygulamada nispi butlan sebebi kabul edilmektedir; evlilik kendiliğinden hükümsüz değildir. (7. Hukuk Dairesi, 2021/5780 E., 2021/1910 K., 14.10.2021)

Kadın için bekleme süresi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Süreyi evliliğin fiilen bitmesinden değil, hukuken sona erme anından başlatmamak; ölümde ölüm tarihi, boşanma veya iptalde kararın kesinleşmesi esas alınmalıdır.
• Doğumla sürenin bitmediğini düşünmek; doğum süreyi sona erdirir.
• Bekleme süresinin kaldırılmasını idari bir işlem sanmak; kaldırma mahkeme kararı ile yapılır.
• Süreyi erkek için de uygulanacak sanmak; kural yalnızca kadın içindir.
• Mahkeme kararı olmadan süreyi kaldırılmış saymak; kaldırma yalnızca mahkeme kararıyla mümkündür.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Bekleme süresinin kaldırılması istemi üzerine mahkemenin kadını hastaneye sevk edip gebe olmadığını raporla saptaması ve sonucuna göre süreyi kaldırması yönünde uygulama bulunmaktadır. (7. Hukuk Dairesi, 2021/5780 E., 2021/1910 K., 14.10.2021)
• Görev bakımından bekleme süresinin kaldırılmasına ilişkin davaların sulh hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiği kabul edilmektedir. (2024/233 E., 2025/181 K., 10.09.2025)
• Bekleme süresinin kaldırılması davasının sulh hukuk mahkemesinde görülmesi, görev kurallarının kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle geçmişe etkili uygulanmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2007/91 E., 2007/85 K., 28.02.2007)

Nasıl ispat edilir?

• Bekleme süresinin kaldırılmasını isteyen kadın, gebe olmadığını veya eşlerin yeniden evlenmek istediğini ispatlamakla yükümlüdür; gebelik yokluğu genellikle sağlık kurulu veya hastane raporuyla ispatlanır. (7. Hukuk Dairesi, 2021/5780 E., 2021/1910 K., 14.10.2021)
• Evliliğin sona erme tarihi, ölüm belgesi, boşanma veya iptal kararının kesinleşme tarihi gibi resmi belgelerle ispatlanır.
• Eşlerin yeniden evlenme istekleri, mahkemeye yapılan ortak beyanla ortaya konur.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun: Bekleme süresi, soy bağı ve evlenmenin butlanı ile ilgili diğer hükümlerin bütünü içinde değerlendirilir; bu maddenin geçersizlik sonucunu kendi metni belirlemez.
• 4721 m.168: Bekleme süresinin kaldırılması davasında yetkili mahkemeyi belirleyen kuraldır; madde metninde yer almayan usul bağlantısını sağlar.
• 4721 m.290: Ananın yeniden evlenip üç yüz gün içinde doğurması halinde babalık karinesini düzenler; bu karine bekleme süresinin pratik işlevini azaltır.

Madde, akıl hastalığı bulunan kişilerin evlenmesini bir evlenme engeli olarak düzenler ve bu engelin hangi koşulla kalkacağını gösterir: tıbbi sakınca bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılması. Hüküm, evlenme ehliyeti bulunan ancak akıl hastalığı taşıyan ergin kişiler bakımından uygulanır. Madde, ayırt etme gücünü ortadan kaldıran akıl hastalığını düzenlemez; bu durumda kişi zaten evlenme ehliyetinden yoksundur (m.125). Madde, akıl zayıflığını, bağımlılığı veya başka bir hastalığı açıkça kapsamaz. Evlenme başvurusunun belgeleri ve raporun eklenmesi usulü (m.136), evlilik birliğinde akıl hastalığının boşanma sebebi olması (m.165), akıl hastalığının mutlak butlan sonucu (m.145) ve kısıtlama sebebi olarak akıl hastalığı (m.405) ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

Akıl hastalığı: hangi kavramlar bilinmeli?

Akıl hastalığı

Ayırt etme gücünü ortadan kaldırmayan akıl hastalığı, bu maddenin kapsamını oluşturur. Tıbbi anlamda her hastalık değil, kişinin evlenme iradesini ve sonucunu değerlendirme yeteneğini etkileyen sürekli zihinsel bozukluk anlaşılmalıdır.

Evlenme engeli

Evlenmenin kurulmasını engelleyen, ancak belirli bir koşulla ortadan kalkabilen hâldir. Bu maddede engel, kesin nitelikte görülmekle birlikte tıbbi sakıncasızlık raporuyla kalkar.

Tıbbi sakınca

Evliliğe ya da evlilikten doğacak sağlıklı nesle zarar verebilecek hastalık durumudur. Sakıncanın bulunmadığı, resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenmelidir.

Resmi sağlık kurulu raporu

Devlet sağlık kurumlarınca düzenlenen ve tıbbi sakıncanın bulunmadığını tespit eden kurul raporudur. Özel hekim raporu bu niteliği taşımaz.

Akıl hastalığı: hangi şartlar aranır?

• Evleneck kişinin akıl hastası olduğunun belirlenmiş olması, yani akıl hastalığının varlığı kişinin evlenme yeteneğini etkileyen bir durum olarak ortaya çıkmış bulunmalıdır.
• Kişinin ayırt etme gücünü ortadan kaldırmayan bir akıl hastalığı taşıması gerekir; ayırt etme gücünü ortadan kaldıran hâlde kişi m.125 uyarınca evlenme ehliyetinden yoksundur ve bu madde değil ehliyet hükümleri uygulanır.
• Evlenmenin kurulabilmesi için tıbbi sakınca bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılması gerekir.
• Rapor, evlenme başvurusu belgeleri arasına eklenmelidir (m.136 uyarınca).
• Raporun bulunmaması hâlinde evlenme engeli devam eder ve evlenme gerçekleşemez.

Akıl hastalığı: hangi sonuçları doğurur?

• Tıbbi sakıncanın bulunmadığı resmi sağlık kurulu raporuyla anlaşılırsa akıl hastası kişi evlenebilir.
• Rapor alınmadan yapılan evlenme, madde metninde açıkça yazılı olmamakla birlikte bu engel nedeniyle kurulamaz; evlenme memuru evlenmeyi gerçekleştirmemelidir.
• Akıl hastalığının ayırt etme gücünü ortadan kaldırması hâlinde evlenme ehliyeti yoktur ve evlenme m.125 uyarınca geçersizdir.
• Engelin rapor ile kalkması, evlenmenin yapılması için gerekli şekil koşulunun tamamlanmasına bağlıdır.

Akıl hastalığı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Ayırt etme gücünü ortadan kaldıran akıl hastalığını bu madde kapsamında değerlendirmek; bu hâlde ehliyet (m.125) hükümleri uygulanır.
• Akıl zayıflığını bu maddeye dayanarak evlenme engeli saymak; madde yalnızca akıl hastalığını açıkça düzenler.
• Özel hekim raporunu resmi sağlık kurulu raporu yerine kabul etmek.
• Raporun hâkimi bağlayıcı olduğunu düşünmek; kanunda raporun hâkim için bağlayıcı olmadığı yönünde yorumlar bulunmaktadır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Akıl hastalığının evlenme engeli sayılması ve bu engelin ancak tıbbi sakıncasızlığın raporla anlaşılmasıyla ortadan kalkacağı kabul edilmektedir. (9. Ceza Dairesi, 2023/5534 E., 2024/1178 K., 14.02.2024; 9. Ceza Dairesi, 2025/3086 E., 2025/7188 K., 30.09.2025)
• Akıl hastalarının, evlenmelerinde tıbbi sakınca bulunmadığını ispatlamaları hâlinde evlenebilecekleri kabul edilmektedir. (9. Ceza Dairesi, 2023/5534 E., 2024/1178 K., 14.02.2024; 9. Ceza Dairesi, 2025/3086 E., 2025/7188 K., 30.09.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Evlenmeye engel akıl hastalığı bulunduğunu ileri süren taraf, ya da evlendirme memurunun kuşkusu hâlinde ilgili makam, hastalığın varlığını göstermelidir.
• Evlenmek isteyen kişi, tıbbi sakınca bulunmadığını resmi sağlık kurulu raporuyla ispatlamalıdır; kanun özel hekim raporunu yeterli saymaz.
• Raporun evlenme başvuru belgeleri arasında bulunup bulunmadığı, evlenmenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini belirler.
• Kişinin akıl hastası olup olmadığı ve ayırt etme gücünün durumu, hâkim ya da kurul tarafından uzman raporuyla belirlenir; hâkim kurul raporuna bağlı değildir.
• Evlenme sonrasında engelin varlığı ileri sürülürse, akıl hastalığının evlenme anında bulunduğunu ve raporun alınmadığını karşı taraf ispat etmelidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.125: Evlenme ehliyetini düzenler; ayırt etme gücünü ortadan kaldıran akıl hastalığında bu madde değil ehliyet hükümleri uygulanır.
• 4721 m.136: Sağlık kurulu raporunun evlenme başvurusu belgeleri arasına eklenmesi gerektiğini düzenler.
• 4721 m.145: Evlenme engelinin bulunduğu hâlde yapılan evlenmenin butlan sonucunu düzenler; engelin rapor ile kalkmaması hâlinde bu sonuç doğabilir.
• 4721 m.165: Evlilik içinde akıl hastalığının boşanma sebebi olmasını düzenler; evlenme öncesi engel ile evlilik içi boşanma sebebini ayırır.
• 4721 m.405: Akıl hastalığı ve akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamayı ve resmi sağlık kurulu raporu şartını düzenler.