Vesayet organları

Madde, dar anlamda vesayet hukukunun kamusal vesayet organlarını sayarak bu organların kümesini belirler: vesayet daireleri, vasi ve kayyım. Madde yalnızca organları sıralar; hangi kişilerin vesayet altına alınacağını, vesayet dairelerinin kuruluş ve görev ayrıntılarını, vasinin ve kayyımın yetki ve görevlerini düzenlemez. Kayyımın hangi tür kayyım olduğu ve yasal danışmanın bu kavramın içinde yer alıp almadığı tartışması da madde metninden değil, ilgili hükümlerin yorumundan çıkar. Vesayet daireleri ayrıntısı m.397 ile m.402 arasında, vasinin görevleri m.403 ile m.457 arasında, kayyıma ilişkin özel hükümler m.426 ile m.431 ve m.458 ile m.460 arasında düzenlenmiştir. Vesayet altına alınacak kişiler m.404 ile m.410 arasında, aile vesayetinin kuruluşu m.398 ile ilgili hükümlerde yer alır. Vesayet dairelerinin itiraz ve denetim usulü de bu maddenin kapsamı dışındadır.

Genel olarak: hangi kavramlar bilinmeli?

Vesayet organları

Vesayetin kurulmasını, yürütülmesini ve denetlenmesini sağlayan kurumların bütünüdür. Madde bunları üç grupta sayar: vesayet daireleri, vasi ve kayyım.

Vesayet daireleri

Vesayet makamı ile denetim makamından oluşan kamusal organlardır. Vesayet makamı görevini sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı görevini asliye hukuk mahkemesi olarak yürütür.

Vasi

Vesayet altındaki küçük veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili menfaatlerini korumakla ve onu hukuki işlemlerde temsil etmekle yükümlü organdır.

Kayyım

Belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek üzere atanan organdır. Kayyıma ilişkin hükümler, aksi belirtilmedikçe vasi hükümlerine tabidir.

Aile meclisi

Özel vesayette vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunu devraldığı, vesayet altındaki kişinin hısımlarından oluşan organdır. Maddenin kendisinde değil, m.398 ve devamında düzenlenir.

Genel olarak: hangi şartlar aranır?

• Bir kurumun vesayet organı sayılabilmesi için madde metnindeki üç kategoriden birine girmesi gerekir: vesayet daireleri, vasi veya kayyım.
• Vesayet daireleri kamusal nitelikte olmalıdır; özel vesayette yetkiler aile meclisine geçtiğinde aile meclisi de vesayet işlevini yerine getirir.
• Vasi ya da kayyım olarak görev yapacak kişinin mahkeme veya vesayet makamınca atanmış olması gerekir.
• Kayyım atanabilmesi için kanunun kayyım atanmasına imkân tanıdığı hallerin bulunması gerekir.

Genel olarak: hangi sonuçları doğurur?

• Madde, vesayet kapsamındaki işlemlerin hangi organlarca yapılacağını belirler; işlem yetkisi bu üç kategori dışında bir organa tanınmamıştır.
• Vesayet daireleri, vasi ve kayyım dışında kalan kişi veya kurumlar vesayet organı sayılmaz.
• Özel vesayet kurulduğunda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer ve bu durumda aile meclisi de vesayet organı niteliği taşır.
• Kayyım atanmasının koşulları gerçekleşmemişse, kayyım sıfatıyla yapılan işlemler geçerlilik açısından sorun doğurabilir.

Genel olarak: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde metninde yer almayan sulh hukuk mahkemesi veya asliye hukuk mahkemesi gibi kurumları, vesayet daireleri dışında ayrı bir vesayet organı saymak.
• Yasal danışmanı madde metninde açıkça sayılmış bir organ gibi değerlendirmek; yasal danışman ancak yorumla kayyım kavramı içinde ele alınır.
• Özel vesayet kurulmuş olmasına rağmen vesayet makamının hâlâ doğrudan yetkili olduğunu varsaymak; bu durumda yetki aile meclisine geçmiştir.
• Vasi ile kayyımı aynı yetki genişliğinde saymak; kayyım yalnızca atandığı iş veya malvarlığı ile sınırlıdır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kararlarda madde, vesayet organlarını sayan bir tanım hükmü olarak anılmakta ve vesayet işlemlerinin bu organlar tarafından yapıldığı çerçevesinde değerlendirilmektedir. (Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/357 E., 2026/336 K., 10.04.2026; Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/338 E., 2026/334 K., 09.04.2026; Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2026/335 E., 2026/317 K., 06.04.2026; 8. Hukuk Dairesi, 2017/17127 E., 2018/243 K., 11.01.2018)
• Bir kararda kayyım işlemlerinin denetimi ve bu işlemlere karşı başvuru yolunun hangi mahkemede görüleceği tartışılmış; şahsi malvarlığına kayyım atanmasında vesayet hükümlerinin uygulanacağı kabul edilmiştir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, 2021/553 E., 2021/681 K., 05.05.2021)
• Ceza yargılamasında da vesayet organlarının kapsamı, kayyım ve mahkeme ilişkisi çerçevesinde madde metnine atıf yapılmaktadır. (5. Ceza Dairesi, 2013/11762 E., 2015/15449 K., 22.10.2015)

Nasıl ispat edilir?

• Vesayet organı sıfatını iddia eden taraf, kişinin m.396 kapsamındaki vesayet daireleri, vasi veya kayyımdan birine dayandığını ilgili atama kararıyla ispatlar.
• Vasi veya kayyım atamasının varlığı, mahkeme veya vesayet makamı kararı ile belgelenir; bu karar yoksa organ sıfatı kanıtlanamaz.
• Kayyımın yetkisini aşan bir işlemin geçerliliğini savunan taraf, işlemin atama kapsamında kaldığını yazılı belgeyle ispatlar; karşı taraf yetki aşımını ileri sürerse bu savunmayı ispatlamakla yükümlüdür.
• Özel vesayette aile meclisinin yetkisini ileri süren taraf, denetim makamının onay kararını ve üyelerin güvence beyanını belgelerle ortaya koymalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.397: Vesayet dairelerinin, yani vesayet makamı ve denetim makamının tanımını ve yetki ayrımını yapar.
• 4721 sayılı Kanun m.398: Özel vesayetin kuruluş koşullarını ve aile meclisinin devreye girmesini düzenler.
• 4721 sayılı Kanun m.403: Vasi hakkındaki hükümlerin kayyıma kıyasen uygulanmasını ve kayyımın görev sınırını belirler.
• 4721 sayılı Kanun m.426: Temsil kayyımlığının atanma hallerini düzenler; kayyım atanabilmesi için bu hükümlerdeki hallerin varlığı gerekir.
• 4721 sayılı Kanun m.459: Belirli bir iş için görevlendirilmiş kayyımın vesayet makamının talimatına uyma yükümünü düzenler.
• 4721 sayılı Kanun m.460: Malvarlığı yönetimi için atanan kayyımın yetki sınırını belirler.

TMK m.397, vesayet daireleri kavramını ve bu dairelerin iki organını tanımlar: kamu vesayetinde vesayet makamı olarak sulh hukuk mahkemesini, denetim makamı olarak asliye hukuk mahkemesini belirler. Maddenin uygulanması, kamu vesayetinin yürütülmesinde görev paylaşımı ve denetim mekanizması bakımından tüm vesayet işlerini kapsar. Madde, vesayet altındaki kişilerin hangi koşullarda vesayete alınacağını, vasi ve kayyımın atanma usul ve görevlerini, özel vesayet (aile meclisi) kurulma koşullarını ve vesayet işlemlerinde yetkili mahkemeyi düzenlemez; bunlar sırasıyla m.396, m.398-402 (aile vesayeti), m.404-410 (vesayet gerektiren haller), m.411 (yetkili mahkeme) ve m.413-425 (vasi atanması) hükümlerindedir.

Kamu vesayeti: hangi kavramlar bilinmeli?

Vesayet daireleri

Kamu vesayetini yürüten, vesayet makamı ve denetim makamından oluşan organ bütünüdür. Vasi ve kayyım bu dairelerin bir parçası değildir; madde metninde ayrı bir kamu vesayeti organı olarak sayılırlar.

Vesayet makamı

Vesayet işlemlerini yürüten ve vesayet altındaki kişinin işlerini idare eden sulh hukuk mahkemesidir. Vasiyi atar, vasinin işlemlerine izin verir ve raporları inceler.

Denetim makamı

Vesayet makamının kararlarını denetleyen asliye hukuk mahkemesidir. Vesayet makamının işlem ve kararlarına karşı yapılan itirazları da bu mahkeme inceler.

Kamu vesayeti

Vesayet işlerinin devlet adına, kamusal vesayet organları eliyle yürütülmesi esasıdır. Madde metninde esas usul olarak düzenlenmiş, aile vesayeti ise istisna olarak ayrıca düzenlenmiştir.

Özel vesayet (aile meclisi)

Vesayet yetkisinin istisnai olarak bir aile meclisine devredilmesi halidir. Madde metninde kamu vesayeti ile birlikte sayılmış olsa da kamu vesayeti organı değildir; kurulması m.398 koşullarına bağlıdır.

Kamu vesayeti: hangi şartlar aranır?

• Vesayetin kamu vesayeti olarak yürütülmesi için vesayet daireleri, yani vesayet makamı ve denetim makamı birlikte görev yapmalıdır.
• Vesayet makamı olarak görev yapan merci sulh hukuk mahkemesi olmalıdır.
• Denetim makamı olarak görev yapan merci asliye hukuk mahkemesi olmalıdır.
• Vesayet işlemleri her iki makamın görev alanına girmelidir; birinci makam işlemi yürütür, ikinci makam denetler.
• Özel vesayet söz konusu olduğunda vesayet yetkisi aile meclisine geçmiş olmalıdır; bu durumda m.397 kapsamındaki görev paylaşımı yerine m.398 hükümleri uygulanır.

Kamu vesayeti: hangi sonuçları doğurur?

• Vesayet işleri, madde metninde belirtilen vesayet daireleri tarafından yürütülür.
• Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir; bu görev dağılımına aykırı olarak başka bir merci vesayet kararı veremez.
• Özel vesayet kurulduğunda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer ve bu durum m.397 kapsamındaki kamu vesayeti düzenini değiştirir.
• Madde yalnızca görev dağılımını düzenlediğinden, vesayet işinin esasına ilişkin bir karar, sadece bu maddeye dayanılarak doğrudan geçersiz sayılmaz; geçersizlik m.398 veya ilgili vesayet hükümlerine aykırılığa bağlanır.

Kamu vesayeti: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Denetim makamını vesayet makamıyla karıştırarak asliye hukuk mahkemesinin vasi atayabileceğini düşünmek; vasi atama yetkisi m.397 uyarınca sulh hukuk mahkemesindedir.
• Vasi ve kayyımı kamu vesayeti organı olarak m.397'nin iki makamı arasında saymak; madde yalnızca vesayet daireleri iki makamını sayar.
• Aile meclisini kamu vesayeti kapsamında sanıp m.398 koşullarını aramamak; özel vesayette yetki aile meclisine geçtiğinden kamu vesayeti kuralları tek başına uygulanmaz.
• Madde metninde bir süre bulunmadığı halde vesayet makamına karar için belirli bir süre öngörüldüğünü varsaymak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kamu vesayetinde vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı asliye hukuk mahkemesi olarak kabul edilmektedir. (2. Hukuk Dairesi, 2023/9804 E., 2024/1078 K., 21.02.2024; 7. Hukuk Dairesi, 2022/4244 E., 2023/6012 K., 06.12.2023)
• Vesayet makamının görevi ile denetim makamının görevi ayrı mercilere verildiği için bu iki görev birbirine karıştırılmamaktadır. (7. Hukuk Dairesi, 2022/4244 E., 2023/6012 K., 06.12.2023)
• Vasi atanması ve vasinin işlemlerine izin verilmesi gibi vesayet işlerinin çekişmesiz yargı işi olarak görülmesi ve bu görev paylaşımının geçerliliğini koruduğu kabul edilmektedir. (Bakırköy 8. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/94 E., 2024/16 K., 09.09.2024; 2. Hukuk Dairesi, 2023/6690 E., 2023/4423 K., 03.10.2023)
• Kayyımlık bir vesayet işi olarak değerlendirilmekte ve tüzel kişiye kayyım atanmasının çekişmesiz yargı işi sayıldığı kabul edilmektedir. (7. Hukuk Dairesi, 2022/6370 E., 2024/322 K., 18.01.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Vesayet makamı ve denetim makamının görev alanı kamu düzenine ilişkin olduğundan, hangi merciin görevli olduğu resen dikkate alınır; taraflar bu konuda ispat yükü altında değildir.
• Denetim makamına yapılan itirazda, itiraz konusu vesayet makamı kararının tebliğ tarihi ve kararın içeriği belgelerle ortaya konulmalıdır. (İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2024/33 E., 2024/395 K., 22.05.2024)
• Özel vesayet kurulduğu iddia edilen bir olayda, aile meclisinin kurulduğunu ve güvence verildiğini gösteren belgeler ispat araçlarıdır; bu belgelerin bulunmaması halinde m.398 koşulları gerçekleşmemiş sayılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.396: Kamusal vesayet organlarını sayar: vesayet daireleri, vasi ve kayyım. m.397 bu organlardan vesayet daireleri içindeki iki makamı belirler.
• 4721 m.398: Özel vesayetin (aile meclisi) kuruluş koşullarını düzenler. m.397 fıkra 2'nin söylediği vesayet makamının yetkisinin aile meclisine geçmesi bu maddeye bağlıdır.
• 4721 m.411: Vesayet işlerinde yetkili mahkemeyi, küçük veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerini belirler.

TMK m.398, vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği hallerde vesayetin istisnai olarak bir aileye verilmesini, yani aile vesayetini düzenler. Düzenlenen konular, aile vesayetinin koşulu olan haklı menfaat, bu halde vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğunun aile meclisine geçmesidir. Kural, vesayet altına alınacak kişinin menfaatine ilişkin olarak uygulanır; özellikle bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi gereken durumlar örnek olarak gösterilmiştir. Maddenin kendisi aile meclisinin kuruluşunu, üyelerin niteliklerini ve güvence yükümlülüğünü düzenlemez (m.399-401). Vesayet makamının yetkili mahkemesi, vasi atanması ve vasilik kabul yükümlülüğü de bu maddede yer almaz (m.411-416). Vesayetin sona erdirilmesi ve aile meclisinin değiştirilmesi de ayrı hükümlere tabidir (m.401, m.402).

Koşulları: hangi kavramlar bilinmeli?

Aile vesayeti

Vesayet görevinin kamusal vesayet makamı yerine, vesayet altındaki kişinin ailesinden oluşan bir aile meclisine verilmesidir. Bu yalnızca vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiği hallerde söz konusu olur ve istisnai niteliktedir.

Haklı menfaat

Vesayet altındaki kişinin kamusal vesayet yerine aile vesayetiyle korunmasını gerektiren somut menfaattir. Kanun örnek olarak bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesini sayar; sayım sınırlayıcı değildir.

Vesayet makamı

Kamusal vesayetin yürütücüsü ve denetim görevlisidir. Aile vesayetinde bu makamın yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer.

Aile meclisi

Aile vesayetinde vesayet makamının yerine geçen, vesayet altındaki kişinin ailesinden oluşan kuruldur. Üyeleri denetim makamınca atanır ve görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermek zorundadır (m.401).

Koşulları: hangi şartlar aranır?

• Vesayet altındaki kişinin menfaatinin, vesayetin bir aileye verilmesini haklı gösteriyor olması gerekir.
• Haklı gösterme ölçütü olarak bir işletmenin, bir ortaklığın veya benzeri işlerin sürdürülmesi ihtiyacı bulunabilir; ancak bu örnekler sınırlayıcı değildir.
• Vesayetin aileye verilmesi istisnai bir çözüm olduğundan, kamusal vesayetin yerine aile vesayeti kurulabilmesi için somut bir haklı menfaat ortaya konmalıdır.
• Aile vesayeti kurulduğunda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu kurulacak aile meclisine geçer.

Koşulları: hangi sonuçları doğurur?

• Haklı menfaat varsa vesayet istisnai olarak bir aileye verilebilir.
• Aile vesayeti kurulduğunda vesayet makamının yetki, görev ve sorumluluğu aile meclisine geçer.
• Haklı menfaat yoksa vesayet bir aileye verilemez ve kamusal vesayet sürer.
• Maddenin kendisi aile meclisinin kurulmasını düzenlemediğinden, aile vesayetinin kurulmasına ilişkin usul ve güvence koşulları için m.399 ile m.401 birlikte uygulanır.

Koşulları: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Aile vesayetini kural gibi görüp haklı menfaat araştırmasını atlamak; oysa madde istisnai bir çözüm öngörür.
• Örnek olarak sayılan işletme veya ortaklık ihtiyacını sınırlayıcı kabul edip başka haklı menfaatleri dışlamak; örnekler sınırlayıcı değildir.
• Vesayet makamının yetkisinin aile meclisine geçtiğini, vesayetin kendiliğinden aileye geçtiği şeklinde yorumlamak; geçiş, aile vesayetinin kurulmasına bağlıdır.
• Maddede düzenlenmeyen aile meclisinin kuruluş ve güvence koşullarını m.398'in içeriği sanmak; bunlar m.399 ve m.401'dedir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Aile vesayetinin istisnai bir kurum olduğu ve haklı menfaatin somut olarak ortaya konmasının aranması gerektiği kabul edilmektedir. (1. Hukuk Dairesi, 2009/12750 E., 2010/491 K., 21.02.2010)

Nasıl ispat edilir?

• Aile vesayetinin kurulmasını isteyen taraf, vesayet altındaki kişinin menfaatinin haklı gösterdiğini ispatla yükümlüdür; işletme, ortaklık veya benzeri işin sürdürülmesi ihtiyacı belgelerle ortaya konulmalıdır.
• Aile vesayetine karşı çıkan taraf, menfaatin haklı gösterilmediğini ya da kamusal vesayetin daha uygun olduğunu ileri sürerse bu savunmayı ispatla yükümlüdür.
• Menfaatin varlığı ve niteliği konusunda yazılı belgeler (işletme kayıtları, ortaklık sözleşmesi, ticaret sicili kayıtları) ile tanık beyanları birlikte değerlendirilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.399: Özel vesayetin, vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip yakın hısımlarının veya bir hısmı ile eşinin istemi üzerine denetim makamınca kurulacağını düzenler; m.398'in uygulanmasının usul koşulunu oluşturur.
• 4721 sayılı Kanun m.401: Aile meclisinin üyelerinin görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermesi zorunluluğunu ve aile meclisinin değiştirilmesi ile vesayetin sona erdirilmesi hallerini düzenler.
• 4721 sayılı Kanun m.402: Vesayet dairelerini ve bunların görevlerini düzenler; m.398'deki yetki devrinin hangi makamdan aile meclisine geçtiğini belirler.
• 4721 sayılı Kanun m.413: Vasinin atanmasında eşin ve hısımların önceliğini düzenler; aile vesayetinde vasi olarak kimlerin atanabileceğinin ölçütünü verir.
• 4721 sayılı Kanun m.416: Aile meclisince atanan vasinin vasilik kabul yükümlülüğünün bulunmadığını belirtir; aile vesayetinin işleyişi bakımından tamamlayıcıdır.

TMK m.399, özel vesayetin kurulmasında kimlerin istemde bulunabileceğini düzenler: vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısmı ya da bir hısmı ile eşi, denetim makamından özel vesayet kurulmasını isteyebilir. Madde, özel vesayetin kurulmasına ilişkin istem yetkisini belirler; kurulan vesayetin yürütülmesini, vasinin görev ve yetkilerini düzenlemez. Maddenin uygulanması, vesayet altına alınacak kişinin hangi hallerde vesayet altına alınacağı (m.403 ve devamı) ve özel vesayetin kapsamı (m.404 ve devamı) konularında ayrıca m.398 ile birlikte değerlendirilir. Vasinin seçimi, görevleri, hesap verme yükümlülüğü ve vesayetin sona ermesi bu maddede değil, sonraki maddelerde düzenlenir.

Kurulması: hangi kavramlar bilinmeli?

Özel vesayet

Vesayet altına alınan kişinin işlerini, belirli bir işi veya belirli bir malvarlığını yönetmek üzere kurulan vesayet türüdür. Genel vesayetten farklı olarak kapsamı sınırlıdır ve kurulması m.399 uyarınca istemle gerçekleşir.

Denetim makamı

Özel vesayetin kurulmasına karar veren yetkili mercidir. Bu maddede istem bu makama yapılır; makamın hangi kurum olduğu madde metninde ayrıca belirtilmemiştir.

Yakın hısım

Vesayet altına alınan kişiyle kan veya kayın bağı bulunan ve istemde bulunma yetkisi tanınan kişidir. Madde, iki yakın hısmın birlikte veya bir hısmın eşiyle birlikte istemde bulunmasına izin verir.

Fiil ehliyeti

Kişinin kendi fiilleriyle hak edinebilmesi ve borç altına girebilmesi yeteneğidir. Maddede istemde bulunacak hısım ve eşin fiil ehliyetine sahip olması aranır.

Kurulması: hangi şartlar aranır?

• Vesayet altına alınan kişi hakkında özel vesayet kurulması gereken bir durumun bulunması gerekir; bu koşul m.398 ve ilgili maddelerle belirlenir.
• İstemde bulunan kişiler vesayet altına alınan kişinin iki yakın hısmı olmalıdır ya da bir hısmı ile eşi olmalıdır.
• İstemde bulunan hısımların ve eşin fiil ehliyetine sahip olması gerekir.
• İstem denetim makamına yapılmalıdır; istem üzerine denetim makamı özel vesayeti kurar.

Kurulması: hangi sonuçları doğurur?

• İstem, vesayet altına alınan kişinin fiil ehliyetine sahip iki yakın hısmı ya da bir hısmı ile eşi tarafından yapıldığında denetim makamı özel vesayeti kurar.
• İstemde bulunan kişilerden fiil ehliyetine sahip olmayan biri varsa istem bu kişi bakımından geçerli olmaz; madde fiil ehliyeti şartını açıkça koyar.
• Madde metninde istemde bulunma yetkisi bu kişilerle sınırlandığı için, bu kişilerin dışındaki kişilerin istemi bu madde kapsamında kabul edilmez.
• Kurulan özel vesayetin kapsamı ve vasinin görevleri ayrı maddelerde düzenlendiğinden, bu maddeden doğrudan bir yetki ya da yükümlülük çıkmaz.

Kurulması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Hısımlık derecesini ve yakınlığını aile kütüğü ile belgelemeden istemi kabul etmek.
• İstemde bulunanın fiil ehliyetini kontrol etmemek; ehliyetsiz bir hısmın istemine dayanarak işlem yapmak.
• Özel vesayet istemini genel vesayet istemiyle karıştırmak ve bu maddeyi vasinin görevlerine ilişkin hükümlerle birlikte uygulamak.

Nasıl ispat edilir?

• İstemde bulunan kişilerin vesayet altına alınan kişinin yakın hısmı ya da eşi olduğu, nüfus kayıtları veya aile kütüğü ile ispatlanır.
• İstemde bulunan kişilerin fiil ehliyetine sahip olduğu, bu kişilerin ehliyet durumunu gösteren belgelerle ispatlanır; ehliyetsiz bir kişinin bulunduğunu iddia eden taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür.
• Vesayet altına alınacak kişinin durumunun özel vesayeti gerektirdiği, sağlık raporu veya diğer delillerle ortaya konur; bu husus m.398 kapsamında değerlendirilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.398: Vesayet altına alınacak kişinin hangi durumlarda vesayet altına alınacağını ve özel vesayetin hangi kapsamda kurulabileceğini belirler; m.399 bu kararın istem yoluyla alınmasını düzenler.
• 4721 m.403: Özel vesayet kararının koşullarını ve kapsamını düzenler; istemin kabulünün ardından uygulanacak hükümlerdir.
• 4721 m.49: Tüzel kişilerin fiil ehliyeti hakkındadır; istemde bulunan kişilerin fiil ehliyeti şartı ile genel ehliyet kavramının açıklanmasında dayanak oluşturur.

Madde, vesayet altına alınan kişinin aile meclisinin kuruluşunu düzenler: meclisin asgari üye sayısını, üyelerin hısımlık niteliğini, atama makamını ve atama süresini belirler; vesayet altına alınanın eşinin meclise üye olabilmesini kabul eder. Kural, denetim makamınca aile vesayeti kurulan vesayet altındaki kişiler bakımından uygulanır. Madde, aile meclisi üyelerinin görevini gereği gibi yerine getireceğine dair güvence yükümlülüğünü düzenlemez (m.401). Aile meclisinin kararlarının oluşumu ve kararların çoğunluk ilkesi madde kapsamında değildir (m.401 ve m.409 bağlamı). Aile meclisinin yerine vesayet makamının görev yapacağı kamusal vesayet hâli ile vesayetin kurulma koşulları da (m.404-410) bu maddenin kapsamı dışındadır. Vasinin atanması ve vasilik kabul yükümlülüğü ile ilgili hükümler (m.407-416) ayrı maddelerde yer alır.

Aile meclisi: hangi kavramlar bilinmeli?

Aile meclisi

Aile vesayetinde vesayet makamının yerine geçen, vasi atama ve vesayetle ilgili diğer işlemleri kurul hâlinde yürüten organdır. Kanun, meclisin bir kurul olarak çalıştığını ve üyelerinin bir kısmının katılımıyla karar aldığını kabul eder.

Vesayet altına alınan kişi

Vesayetin konusu olan küçük veya kısıtlıdır. Aile meclisinin vasi olmaya ehil hısımları, bu kişinin hısımları arasından seçilir.

Hısım

Vesayet altına alınanla kan veya kayın yoluyla bağlı kişilerdir. Madde, meclis üyelerinin en az üçünün hısımlar arasından olmasını şart koşar.

Vasi olmaya ehil

Vasilik görevini yerine getirebilecek nitelikte bulunan kişidir. Ehliyetin kapsamı ve vasi olamayacak kişiler m.413 kapsamında belirlenir; madde bu ehliyetin ayrıntısını düzenlemez.

Denetim makamı

Aile meclisini atayan ve vesayet işlemlerini denetleyen resmî makamdır. Atamanın yapılacağı makam bu merciidir.

Aile meclisi: hangi şartlar aranır?

• Vesayet altına alınacak kişi için aile vesayetinin kurulmuş olması gerekir; aile meclisi ancak bu hâlde oluşturulur.
• Meclisi oluşturan üyeler, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil hısımları arasından seçilmelidir.
• Meclis en az üç hısımdan oluşmalıdır; üye sayısı üçün altına inemez.
• Üyeler denetim makamınca atanmalı ve atama dört yıl için yapılmalıdır.
• Vesayet altına alınanın eşi meclise üye olabilir; bu bir zorunluluk değil, tercihe bağlı bir imkândır.
• Meclis üyelerinin görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence verilmesi gerekir; güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz (m.401).

Aile meclisi: hangi sonuçları doğurur?

• Asgari üç hısımdan oluşan bir meclis atanırsa aile vesayeti kurulabilir ve vesayetin yürütülmesi meclis tarafından sağlanır.
• Üç hısım bulunamazsa aile meclisi kurulamaz; bu durumda aile vesayeti kurulamaz ve kamusal vesayet söz konusu olur.
• Vesayet altına alınanın eşi üye olarak atanırsa meclis, eşin de katılımıyla oluşur; eş atanmamışsa meclis yalnız hısımlardan oluşur.
• Üyeler güvence vermeden meclis işlevini yürütemez; güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz (m.401 atfıyla).

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Aile vesayetinin kurulması için asliye hukuk mahkemesinin kararının gerektiği ve hâkimin vesayet altına alınacak kişinin vasi olma ehliyetine sahip en az üç hısmı ya da eşi atadığı kabul edilmektedir.
• Aile meclisi bir kurul olarak çalıştığından, vasi atama ve diğer işlevlerde kararın üyelerin çoğunluğuyla oluştuğu kabul edilmektedir; üç kişilik meclisin kararı en az ikiye karşı bir ile alınır.
• Aile meclisi üyelerinin görevlerini kusurlarıyla yerine getirmemeleri hâlinde malvarlıklarıyla sorumlu tutulacakları kabul edilmektedir.

Nasıl ispat edilir?

• Aile vesayetinin kurulmasını isteyen tarafın, vesayet altına alınacak kişinin hısımlarının varlığını ve vasi olmaya ehil olduklarını belgelerle ispatlaması gerekir.
• Üç hısımın bulunmadığını ileri süren taraf, bunu nüfus kayıtları ve soy bağını gösteren belgelerle ispatlar; eşin varlığı evlilik cüzdanı ile kanıtlanır.
• Meclis üyelerinin güvence verdiğini ispat yükü, güvence verdiği iddia eden tarafa aittir; güvencenin yazılı bir belgeyle yapılması delil açısından güçlü sonuç verir.
• Meclis üyelerinin görevini kusurlu yerine getirmesinden doğan zararın ispat yükü, zararı ileri süren tarafa aittir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.401: Aile meclisi üyelerinin görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermesini ve güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamayacağını düzenler; bu madde, üye atamasının ön koşulunu tamamlar.
• 4721 sayılı Kanun m.399: Aile vesayetinin kimlerin istemi üzerine kurulacağını belirler; aile meclisinin kurulmasının dayanağı olan vesayet türünü tanımlar.
• 4721 sayılı Kanun m.413: Vasi olmaya ehil olmayan kişileri gösterir; meclis üyelerinin ehliyet şartının kapsamı bu maddeye göre belirlenir.

Bu madde, vesayet kurulmasından önce aile meclisi üyelerinin üstlenmesi gereken güvence verme yükümlülüğünü ve bu güvence sağlanmadan özel vesayetin kurulamayacağını düzenler. Düzenleme aile meclisi üyelerine ve özel vesayet kurulmasına ilişkindir. Madde, aile meclisinin kuruluşunu, üyelerinin seçimini ve görev sürelerini düzenlemez (m.389 vd. ilgili hükümler). Vesayet makamının kuracağı genel vesayet türünü ve vesayet altındakinin korunmasına ilişkin ayrıntıları da düzenlemez. Aile meclisi üyelerinin görevden alınmasını ve sorumluluğunu ayrı hükümler belirler.

Güvence: hangi kavramlar bilinmeli?

Aile meclisi

Vesayet altındakinin yakınlarından ve belirli kişilerden oluşan, vesayet işlerinde görev alan organdır. Maddede yalnızca üyelerinin yükümlülüğü ele alınır.

Güvence verme yükümlülüğü

Aile meclisi üyelerinin görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair taahhüt vermesidir. Bu yükümlülük, üyelik işleminin ön koşulu niteliğindedir.

Özel vesayet

Vesayet altındakinin kişisel durumuna ilişkin özel bir vesayet türüdür. Kurulabilmesi için aile meclisi üyelerinin güvence vermiş olması gerekir.

Güvence: hangi şartlar aranır?

• Aile meclisi üyelerinin, görevlerini gereği gibi yerine getireceklerine dair güvence vermesi zorunludur.
• Özel vesayetin kurulabilmesi için, aile meclisi üyelerinden güvence sağlanmış olması gerekir.
• Güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz; bu koşul aranmadan kurulan vesayet işlemi hukuka aykırıdır.

Güvence: hangi sonuçları doğurur?

• Güvence sağlanmadan özel vesayet kurulamaz.
• Güvence sağlandığında özel vesayet kurulmasına bu madde açısından engel yoktur.
• Aile meclisi üyesi güvence vermekle yükümlü olur; yükümlülüğün yerine getirilmemesinin sonuçları bu maddede düzenlenmemiştir.

Güvence: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Özel vesayet kararını, güvence sağlanmadan verilmiş olsa bile geçerli saymak; güvence koşulunu atlamak.
• Bu koşulu genel vesayet kurulurken de aramak; madde yalnızca özel vesayeti kapsar.
• Güvencenin niteliğini ve kapsamını bu maddeden çıkarmaya çalışmak; metinde güvencenin şekli ayrıca belirtilmemiştir.

Nasıl ispat edilir?

• Özel vesayetin kurulmasını isteyen ya da bu işlemin hukuka uygunluğunu ileri süren taraf, aile meclisi üyelerinden güvence alındığını göstermekle yükümlüdür.
• Güvencenin sağlandığı, vesayet makamına sunulan belgeler ve kayıtlarla ispatlanır.
• Güvencenin verilmediği iddiası ileri sürüldüğünde, karşı tarafın güvencenin sağlandığını ispat etmesi gerekir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun: Aile meclisi ve vesayet kurumuna ilişkin genel düzenlemeyi içerir; m.401 bu düzenlemenin özel vesayete ilişkin bir koşulunu oluşturur.

TMK m.402, vesayet altındaki kişinin menfaatinin gerektirdiği veya aile meclisinin görevini yapmadığı hallerde denetim makamının aile meclisini değiştirebilmesini ve özel vesayeti sona erdirebilmesini düzenler. Hüküm, denetim makamının bu yetkisini her zaman kullanabilmesi bakımından vesayet organları arasındaki dengeyi belirler. Hüküm, vesayetin genel olarak sona ermesini, vasinin görevden alınmasını ve vasinin sona eren görevine ilişkin hesap ve malvarlığı devri yükümlülüklerini düzenlemez (vesayetin sona ermesi için m.407-409; vasinin görevden alınması için m.485; vesayetin sona ermesinin sonuçları için m.489-490). Ayrıca aile meclisinin oluşumu ve görevleri de bu maddenin konusu değildir (m.396 vd.).

Sona ermesi: hangi kavramlar bilinmeli?

Denetim makamı

Vesayet altındaki kişinin kişisel ve malvarlığı işlerini denetleyen, kanunda öngörülen vesayet organıdır. Bu maddede denetim makamının aile meclisini değiştirme ve özel vesayeti sona erdirme yetkisi bulunur.

Aile meclisi

Vesayet altındaki kişinin işlerinde vesayet makamına ve vasiye yardım eden, kanunla kurulan vesayet organıdır. Görevini yapmaması bu maddedeki değiştirme yetkisinin bir sebebidir.

Özel vesayet

Vesayet altındaki kişinin özel durumuna göre kanunda öngörülen özel bir vesayet türüdür. Denetim makamı, kişinin menfaatine uygun görürse bu vesayeti her zaman sona erdirebilir.

Sona ermesi: hangi şartlar aranır?

• Aile meclisinin görevini yapmamış olması veya vesayet altındaki kişinin menfaatinin bunu gerektirmesi bulunmalıdır.
• Bu sebeplerden birinin gerçekleştiği denetim makamınca değerlendirilmiş olmalıdır.
• Denetim makamı aile meclisini değiştirebilir veya özel vesayeti sona erdirebilir; bu yetki her zaman kullanılabilir, yani bir süreye bağlı değildir.

Sona ermesi: hangi sonuçları doğurur?

• Aile meclisinin görevini yapmaması halinde denetim makamı aile meclisini değiştirebilir.
• Vesayet altındaki kişinin menfaatinin gerektirmesi halinde denetim makamı özel vesayeti sona erdirebilir.
• Denetim makamının bu yetkisi her zaman kullanılabilir; madde bir süre veya ön koşul öngörmez.

Sona ermesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Aile meclisinin değiştirilmesi ile özel vesayetin sona erdirilmesini aynı sebebe bağlamak; kanun iki ayrı sebebi ve iki ayrı sonucu öngörmüştür.
• Denetim makamının bu yetkisini bir süreye veya bir ön başvuruya bağlı sanmak; madde her zaman kullanılabilir demektedir.
• Vasinin görevden alınması (m.485) ile aile meclisinin değiştirilmesini karıştırmak; her biri farklı organ ve farklı sebep içindir.

Nasıl ispat edilir?

• Denetim makamının aile meclisini değiştirmesi için aile meclisinin görevini yapmadığını gösteren belgeler ve tespitler gerekir; ispat yükü bu sebebi ileri süren tarafta veya resen inceleyen denetim makamındadır.
• Özel vesayetin sona erdirilmesi için vesayet altındaki kişinin menfaatinin gerektirdiğini gösteren somut durum ortaya konmalıdır; bu konuda tanık, sağlık raporu ve sosyal inceleme gibi deliller kullanılabilir.
• Madde denetim makamının resen hareket etmesine imkan verdiğinden, ilgilinin başvurusu bulunmasa bile denetim makamı durumu kendiliğinden inceleyebilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 m.407: Vesayetin sona ermesine ilişkin genel hükümleri içerir; m.402'deki özel vesayetin sona erdirilmesi, vesayetin sona ermesinin ayrı bir hali olarak bu genel çerçeveden ayrılır.
• 4721 m.485: Vasinin görevden alınmasına ilişkin hükümdür; m.402 aile meclisi ve özel vesayet yönünden bir yetki verirken m.485 vasinin görevden alınmasını düzenler.

TMK m.403, vasinin görevlerini ve kayyımın atanma amacını düzenler. Vasinin, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini koruma ve hukuki işlemlerde onu temsil etme yükümlülüğünü; kayyımın belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanmasını; vasiye ilişkin hükümlerin aksi belirtilmedikçe kayyım hakkında da uygulanacağını kurar. Vasi ve kayyım, vesayet altındaki kişinin kanuni temsilcileridir ve madde her ikisi bakımından çerçeve niteliğindedir. Kişisel bakım ve özgürlüğü kısıtlama gibi konularda ayrıca özel hükümler bulunur. Vasinin atanması, vasilikten kaçınma ve görevin sona ermesi bu maddede düzenlenmez; bunlar m.413-425 ile m.456 ve devamındadır. Kayyımın atanma usulü ve yetkili vesayet makamı m.426-430 kapsamındadır. Kayyımın ücreti m.457-458 ve kayyımın yetkilerinin sınırı m.459-460 kapsamındadır.

Vasi ve kayyım: hangi kavramlar bilinmeli?

Vasi

Vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korumakla ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlü kişidir. Görevi genel niteliktedir ve kişi ile malvarlığının tümünü kapsar.

Kayyım

Belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanan kişidir. Görevi vasiye göre sınırlıdır; kapsamı atandığı işle ya da yönetimi üstlenilen malvarlığıyla çizilir.

Vesayet altındaki kişi

Vesayetin konusu olan küçük veya kısıtlıdır. Vasi ve kayyım, bu kişinin menfaatlerini gözetir.

Kanuni temsil

Vasinin, vesayet altındaki kişi adına hukuki işlem yapma yetkisidir. Vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklıdır.

Vasi ve kayyım: hangi şartlar aranır?

• Vesayet altında bulunan bir küçük veya kısıtlı bulunmalıdır, çünkü vasi ve kayyım bu kişilerin menfaatlerini korur.
• Vasi, vesayet altındaki kişinin kişiliği ve malvarlığıyla ilgili bütün menfaatlerini korumakla yükümlüdür; bu yükümlülük kişisel ve malvarlıksal alanların ikisini de kapsar.
• Vasi, hukuki işlemlerde vesayet altındaki kişiyi temsil etmekle yükümlüdür.
• Kayyım, belirli bir işi görmek için ya da malvarlığını yönetmek için atanmalıdır; kayyım genel bir görevle atanamaz.
• Kayyım hakkında vasiye ilişkin hükümler, kanunda aksi belirtilmedikçe uygulanmalıdır.

Vasi ve kayyım: hangi sonuçları doğurur?

• Vasi, vesayet altındaki kişinin menfaatlerini korumadığında ve temsil yükümlülüğünü yerine getirmediğinde, bu durum vesayet makamının denetimine ve sorumluluğa yol açar.
• Kayyım, atandığı işin dışında kalan işlemleri kendi başına yapamaz; bu işlemler için ayrı yetki veya izin gerekir.
• Kayyım hakkında vasiye ilişkin hükümler, aksi belirtilmedikçe uygulanır; bu nedenle vasiye ilişkin genel kurallar kayyım için de geçerlidir.
• Kanun, kayyım için vasiyle aynı genel yükümlülükleri öngörmez; yalnızca atandığı işle sınırlı görev yükü doğar.

Vasi ve kayyım: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Kayyımı vasi gibi genel yetkili saymak; kayyımın yetkisinin yalnızca atandığı iş ya da yönetilen malvarlığıyla sınırlı olduğunu gözden kaçırmak.
• Vasiye ilişkin hükümlerin kayyım hakkında her durumda uygulanacağını varsaymak; m.403/3'teki 'aksi belirtilmiş olmadıkça' kaydını ihmal etmek.
• Kayyımın atanma amacını genel bir koruma yetkisi olarak okumak; kayyım atanmasının yalnızca belirli iş veya malvarlığı yönetimi için mümkün olduğunu unutmak.
• Vasinin kişisel bakım yükümlülüğünü kayyımın görevine de taşımak; kişisel bakım görevi genel olarak vasiye aittir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kayyımın belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanacağı, m.403/2 hükmünün açık lafzına dayanılarak kabul edilmektedir. (Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2026/331 E., 2026/871 K., 16.04.2026; Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2026/719 E., 2026/840 K., 09.04.2026; Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1946 E., 2025/2023 K., 16.12.2025; Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 2025/1944 E., 2025/1996 K., 11.12.2025; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2025/472 E., 2025/860 K., 07.05.2025; Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2021/1050 E., 2024/340 K., 19.02.2024)
• Kayyım atanırken, kayyımlığın hangi türde olduğunun (temsil veya yönetim kayyımlığı) ayrıca belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (Denizli Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi, 2026/331 E., 2026/871 K., 16.04.2026; Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi, 2025/472 E., 2025/860 K., 07.05.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Vasinin genel görev yükümlülüğüne dayanarak bir işlemin yapılmasını ya da yapılmamasını talep eden taraf, vasinin vesayet altındaki kişinin menfaatlerini korumadığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Kayyımın atandığı işin kapsamı, atama kararında ve vesayet makamının kararında yazılı bulunmalıdır; kapsamın aşılması iddiasında ispat yükü bunu ileri süren tarafa aittir.
• Kayyımın yetkisinin sınırlı olduğu, atama kararı ve yetki belgesi ile belgelenir; yazılı belge bulunmadığında kapsamın tespiti vesayet makamı kararına bağlanır.
• Vasinin ya da kayyımın atanmasında ilgili kararın kesinleşmiş olması gerekir; kararın bulunmadığını ileri süren taraf bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 4721 sayılı Kanun m.426: Temsil kayyımlığının atanma koşullarını düzenler; m.403/2'deki kayyım tanımının somut atanma hâllerini belirler.
• 4721 sayılı Kanun m.427: Yönetim kayyımlığını düzenler; m.403/2'de belirtilen malvarlığını yönetme amacının hukuki dayanağıdır.
• 4721 sayılı Kanun m.428: İsteğe bağlı kayyımlığı düzenler; kayyımın atanma hâllerinden birini oluşturur.
• 4721 sayılı Kanun m.458: Kayyım atanmasının fiil ehliyetine etkisini düzenler; kayyımın konumunu tamamlar.
• 4721 sayılı Kanun m.459: Belirli bir iş için görevlendirilmiş kayyımın vesayet makamının talimatlarına uymasını öngörür; m.403/2'deki sınırlı görevin uygulamasıdır.
• 4721 sayılı Kanun m.460: Malvarlığı yönetimi için atanmış kayyımın yetkisinin sınırını belirler; m.403/2'deki yönetim amacının kapsamını çizer.