VUK › Vergilendirme › Vergi alacağının kalkması
Vergi hatalarını düzeltme ve reddiyat
Kısaca
VUK m.116, vergi hatasının tanımını yapar. 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 117. maddesi, vergilendirme sürecinde ortaya çıkan hesap hatalarını üç başlıkta sayar: matrah hataları, vergi miktarında hatalar ve verginin mükerrer olması. 213 sayılı Kanun'un 118. maddesi, vergilendirme hatalarının dört türünü sayarak tanımlar: mükellefin şahsında hata, mükellefiyette hata, mevzuda hata ve vergilendirme veya muafiyet döneminde hata.
Kapsam
Bu konu, Vergi Usul Kanunu m.116–126 hükümlerini kapsar.
- VUK m.116Vergi hatası
- VUK m.117Hesap hataları
- VUK m.118Vergilendirme hataları
- VUK m.119Hataların meydana çıkarılması
- VUK m.120Düzeltme yetkisi ve reddiyat
- VUK m.121Re'sen düzeltme
- VUK m.122Düzeltme talebi
- VUK m.123Düzeltme talebinin incelenmesi
- VUK m.124Şikayet yolu ile müracaat
- VUK m.125Düzeltme şümulü
- VUK m.126Düzeltmede zamanaşımı
VUK m.116 — Vergi hatası
Madde, vergi hatasının tanımını yapar. Vergi hatası; vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hataların sonucunda haksız yere fazla ya da eksik vergi istenmesi veya alınması olarak belirlenmiştir. Madde yalnızca tanım koyar; hatanın düzeltilmesi usulünü, düzeltme süresini ve hatalı vergi karşılığında doğan hakları düzenlemez. Tanım, vergi hatasının ne zaman ve hangi yolla düzeltileceğini belirlemez. Vergi hatasından kaynaklanan düzeltme ve geri verme talepleri ile vergi ziyaı ve usulsüzlük yaptırımları madde kapsamında değildir (m.117 ve m.118 ile ilgili hükümler). Mahkeme kararlarında tanım, bu madde metnine dayanılarak aktarılmaktadır.
Vergi hatası: hangi kavramlar bilinmeli?
- Vergi hatası
- Vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hataların sonucunda, haksız yere fazla ya da eksik vergi istenmesi veya alınması durumudur. Hatanın kaynağı hesap veya vergilendirme işlemi olabilir.
- Vergiye müteallik hesaplar
- Vergi matrahının, vergi tutarının ve buna bağlı ödemelerin hesaplanmasında kullanılan aritmetik ve teknik işlemlerdir. Bu hesapların hatalı yapılması vergi hatası oluşturabilir.
- Vergilendirme
- Vergi matrahının tespiti, vergi tarhı ve tahakkuk işlemlerinin bütünüdür. Vergilendirmede yapılan hata, matrahın veya vergi tutarının yanlış belirlenmesini ifade eder.
Vergi hatası: hangi şartlar aranır?
- Vergi hatasının varlığı için vergiye müteallik bir hesapta ya da vergilendirme işleminde bir hata yapılmış olmalıdır.
- Bu hata sonucunda haksız bir ödeme yükümlülüğü ortaya çıkmış olmalıdır; yani ya fazla vergi istenmiş ya da fazla vergi alınmış olmalıdır.
- Eksik vergi istenmesi veya alınması da hata sayılır; bu durumda haksız bir eksik tahsilat söz konusu olmalıdır.
- Hatanın haksız olması gerekir; yani ortaya çıkan vergi borcu veya tahsilat, kanuni dayanağı olmayan bir hesaba dayanmalıdır.
Vergi hatası: hangi sonuçları doğurur?
- Vergi hatası oluştuğunda haksız yere fazla alınan vergi, hatanın sonucu olarak haksız bir ödeme niteliği kazanır.
- Vergi hatası oluştuğunda eksik alınan vergi de haksız bir eksik tahsilat olarak kabul edilir.
- Madde yalnızca tanım koyduğu için, hatanın düzeltilmesi ve geri verme hakkı başka maddelerdeki usul ve sürelere tabidir.
- Hata oluşmamışsa, yani hesap ve vergilendirme doğru yapılmışsa, bu madde kapsamında bir vergi hatasından söz edilemez.
Hesap hatası ile vergilendirme hatası arasındaki fark nedir?
Vergiye müteallik hesaplarda yapılan hata, matrah ya da vergi tutarının aritmetik olarak yanlış hesaplanmasıdır.
Vergilendirme hatası, matrahın veya vergi tutarının tespiti ile tarh ve tahakkuk işlemindeki yanlışlıktır.
Madde iki hata türünü de vergi hatası kapsamına alır; ayrım, hatanın hangi aşamadan kaynaklandığını belirlemek için yapılır.
Fazla vergi ile eksik vergi arasındaki fark nedir?
Fazla vergi istenmesi veya alınması, mükellef aleyhine haksız bir yükün doğmasıdır.
Eksik vergi istenmesi veya alınması, Hazine aleyhine haksız bir kaybın doğmasıdır.
Madde her iki durumu da vergi hatası sayar; sonucun yönü, düzeltmenin hangi tarafın lehine olacağını belirler.
Vergi hatası: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Vergi hatasını yalnızca vergi tutarındaki yanlış yazımla sınırlı görmek; hatanın vergiye müteallik hesaplardan da kaynaklanabileceğini gözden kaçırmak.
- Eksik vergi tahsilatını vergi hatası kapsamı dışında saymak; madde metni eksik vergiyi de açıkça kapsamaktadır.
- Vergi hatası tanımını, düzeltme usulü ve süresi ile karıştırmak; m.116 yalnızca tanım koymakta, düzeltme usulünü m.117 ve m.118 düzenlemektedir.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Vergi hatası, madde metninde tanımlandığı biçimiyle, vergiye müteallik hesaplar ve vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi ya da alınması olarak ele alınmaktadır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/1092 E., 2023/190 K., 08.03.2023; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/903 E., 2022/458 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/892 E., 2022/538 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/893 E., 2022/539 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/1300 E., 2022/311 K., 23.03.2022)
- Bölge idare mahkemesi kararlarında vergi hatası tanımı, m.116 ile m.118'in birlikte değerlendirilmesiyle kurulmaktadır. (3. Daire, 2022/2829 E., 2022/4056 K., 27.10.2022)
Nasıl ispat edilir?
- Vergi hatasını ileri süren mükellef, hatalı hesap ya da vergilendirme işlemini ve bu işlem sonucunda fazla ya da eksik vergi ödediğini ya da istendiğini ispatlamakla yükümlüdür.
- Hatanın varlığı, tarh ve tahakkuk belgeleri, beyannameler, hesap tablosu ve ödeme belgeleri ile ispatlanır.
- İdarenin, vergilendirmenin doğru yapıldığını ileri sürmesi halinde, hesabın ve matrahın doğruluğunu gösteren belgeleri sunması gerekir.
- Hatanın haksız olduğu iddiası, yasal dayanağın bulunmadığını gösterecek hesap ve belgelerle desteklenir.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 sayılı Kanun m.117: Vergi hatasının düzeltilmesi ve haksız ödenen verginin geri alınması usulünü düzenler; m.116'daki tanımla kurulan hatalı vergi durumunun hukuki sonucudur.
- 213 sayılı Kanun m.118: Vergi hatalarının düzeltilmesine ilişkin sınırlamaları ve bu düzeltmenin hangi koşullarda yapılabileceğini belirler; tanımın uygulamasında dikkate alınır.
VUK m.117 — Hesap hataları
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 117. maddesi, vergilendirme sürecinde ortaya çıkan hesap hatalarını üç başlıkta sayar: matrah hataları, vergi miktarında hatalar ve verginin mükerrer olması. Madde, beyanname, tahakkuk fişi, ihbarname, tekalif cetveli ve kararlar gibi vergilendirme belgelerinde yer alan rakamları kapsar. Maddenin ön koşulu olan düzeltme başvurusunun usulünü, süresini ve düzeltmenin sonuçlarını düzenlemez; bunlar 116. maddeye bağlıdır. Hesap hatasının hangi vergi kanunu hükmünün ihlali sayılacağı ve buna bağlanan idari para cezaları da bu maddenin konusu değildir.
Hesap hataları: hangi kavramlar bilinmeli?
- Matrah hatası
- Vergilendirme belgelerinde matraha ait rakamların veya indirimlerin eksik ya da fazla gösterilmesi ya da hesaplanmasıdır. Hatanın vergi oranına değil, vergiye esas tutara ilişkin olması bu hatayı ayırt eder.
- Vergi miktarında hata
- Vergi nispet ve tarifelerinin yanlış uygulanması, mahsupların yapılmaması ya da yanlış yapılması ve birinci bentteki belgelerde verginin eksik ya da fazla hesaplanması veya gösterilmesidir. Matrah doğru olsa bile vergi tutarının yanlış bulunması bu kapsamdadır.
- Verginin mükerrer olması
- Aynı vergi kanununun uygulanmasında belli bir vergilendirme dönemi için aynı matrah üzerinden birden fazla vergi istenmesi ya da alınmasıdır. Dönem ve matrahın aynı olması aranır.
- Vergilendirme belgesi
- Beyanname, tahakkuk fişi, ihbarname, tekalif cetveli ve kararlar gibi vergi tarhı ile ilgili belgelerdir. Hata bu belgelerde görülmelidir; belge dışındaki iç hesaplamalar bu maddenin kapsamında değildir.
Hesap hataları: hangi şartlar aranır?
- Hatanın bir vergilendirme belgesinde bulunması gerekir: beyanname, tahakkuk fişi, ihbarname, tekalif cetveli veya karar gibi belgelerde yer almalıdır.
- Hatanın birinci üç hata türünden birine girmesi gerekir: matraha ait rakam ya da indirimde, vergi nispet ve tarifesinde ya da mahsupta, yahut aynı matrah üzerinden mükerrer vergilendirmede eksiklik veya fazlalık bulunmalıdır.
- Mükerrerlik halinde aynı vergi kanununun uygulanması, aynı vergilendirme dönemi ve aynı matrah birlikte aranmalıdır.
- Hesap hatası, vergilendirme belgesindeki rakamlarla ilgili olmalıdır; hukuki değerlendirme hatası bu maddenin kapsamına girmez.
Hesap hataları: hangi sonuçları doğurur?
- Hesap hatası niteliğinde bir yanlışlık bulunduğunda bu yanlışlık, 116. maddede öngörülen düzeltme yoluyla giderilebilir.
- Matrah ya da vergi miktarındaki hata nedeniyle fazla vergi tahakkuk etmişse, bu fazlalığın düzeltilmesi yoluna gidilebilir.
- Hesap hatası nedeniyle eksik vergi tahakkuk etmişse, eksik kalan vergi için düzeltme ve tarh işlemi yapılabilir.
- Mükerrer vergi istenmiş veya alınmışsa, fazla alınan vergi bakımından düzeltme ve iade yoluna gidilebilir.
Matrah hatası ile vergi miktarında hata arasındaki fark nedir?
Matrah hatasında yanlış olan vergiye esas tutar, yani matrah ya da indirimdir.
Vergi miktarında hatada matrah doğrudur; yanlış olan nispet, tarife, mahsup ya da hesaplanan vergi tutarıdır.
Hatanın hangi bentte sayılacağı, düzeltmenin hangi rakam üzerinden yapılacağını belirler.
Hesap hatası ile mükerrer vergilendirme arasındaki fark nedir?
Hesap hatasında aynı vergi bir yanlış rakamla hesaplanmıştır.
Mükerrerlikte aynı matrah üzerinden aynı dönem için birden fazla vergi istenir veya alınır.
Mükerrerlik, hesap yanlışlığı olmasa da doğar; düzeltme tek bir tahakkukun yeniden hesaplanmasından çok fazla vergi tahsilinin geri alınmasına yöneliktir.
Hesap hataları: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Matrah hatası ile vergi miktarındaki hatayı karıştırmak; matraha ilişkin yanlışı nispet hatası gibi değerlendirmek.
- Mükerrer vergilendirmeyi, aynı matrah ve aynı dönem koşulu aranmadan her çifte vergilendirme olarak görmek.
- Hatanın hukuki değerlendirme yanlışı olduğu hâlde 117. maddedeki hesap hatası saymak; maddenin kapsamı yalnızca rakam ve hesap yanlışlıklarıdır.
- Düzeltme yolunu 117. maddeden değil, bu maddeyle birlikte okunması gereken 116. maddeden ayrı düşünmek.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 213 sayılı Kanun'un 116 ila 118 ve 123. maddelerindeki düzeltme yolunu vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede hata bulunması hallerinde izlenecek idari başvuru yolu olarak kabul etmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/903 E., 2022/458 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/892 E., 2022/538 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/893 E., 2022/539 K., 13.04.2022)
- Oranın kanunda öngörülen oranın üzerinde uygulanması ve kesinti yapılmasının 117. maddenin verginin nispetinde hata kapsamında değerlendirildiği ileri sürülmektedir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025)
- Vergi Usul Kanunu'nun 117. maddesinin ikinci fıkrasındaki hata türü, vergi miktarında yanlışlık iddialarında dikkate alınmaktadır. (Birinci Bölüm, 2014/12354 E., 09.11.2017)
- Mükerrer vergi iddialarında 116 ila 126. maddelerdeki düzeltme ve iade hükümlerinin birlikte değerlendirildiği görülmektedir. (9. Daire, 2023/2242 E., 2023/3690 K., 12.10.2023)
Nasıl ispat edilir?
- Düzeltme talebinde bulunan mükellef, hatanın hangi vergilendirme belgesinde bulunduğunu ve hangi hata türüne girdiğini ortaya koymakla yükümlüdür.
- Hata, beyanname, tahakkuk fişi, ihbarname veya tekalif cetveli gibi yazılı belgelerle ispatlanır.
- Mükerrerlik iddiasında aynı vergi dönemi ve aynı matrahın bulunduğunu gösteren belgeler ortaya konulmalıdır.
- Vergi idaresinin hatanın bulunmadığını ya da kendi hesabının doğru olduğunu savunması halinde bu savunmayı kanıtlaması gerekir; hesap kontrolü belge üzerinden yapılır.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 sayılı Kanun m.116: Hesap hatalarının düzeltilmesi için izlenecek başvuru usulünü düzenler; 117. madde hata türlerini belirler, 116. madde bu hataların giderilmesini sağlar.
- 213 sayılı Kanun m.118: Düzeltme yoluyla ilgili izleyen işlemlere ilişkindir; bu maddede sayılan hata türleri bakımından tamamlayıcı nitelik taşır.
- 213 sayılı Kanun m.123: Düzeltme yoluna ilişkin hükümlerle birlikte uygulanan, hesap hatalarını ve vergilendirme yanlışlıklarını düzeltme imkânı tanıyan maddedir.
VUK m.118 — Vergilendirme hataları
213 sayılı Kanun'un 118. maddesi, vergilendirme hatalarının dört türünü sayarak tanımlar: mükellefin şahsında hata, mükellefiyette hata, mevzuda hata ve vergilendirme veya muafiyet döneminde hata. Madde, bu hataların hangi hallerde ortaya çıktığını belirler; hataya bağlanan düzeltme sonucunu ve düzeltme usulünü düzenlemez. Maddenin uygulanması, verginin kimden istendiği, kimin vergiye tabi olduğu, verginin konusunun vergi mevzuatına girip girmediği ve dönemin doğru gösterilip gösterilmediği bakımından vergi idaresi ile mükellefler arasındaki ilişkilere bağlıdır. Madde, düzeltme başvurusunun süresini, düzeltme işleminin usulünü ve hata üzerine yapılacak iadenin koşullarını düzenlemez; bunlar 213 sayılı Kanun'un 116. ve 117. maddelerinde ve iade hükümlerinde yer alır. Hesap hatalarını da düzenlemez; bunlar 117. maddenin konusudur.
Vergilendirme hataları: hangi kavramlar bilinmeli?
- Vergilendirme hatası
- Verginin doğru kişiden, doğru dönemde, doğru konu üzerinden ve doğru kapsamda istenmesi ya da alınması gerekirken bu kurallara aykırı biçimde istenmesi veya alınmasıdır. Hesap hatasından farklıdır; hesap hatası matrah ya da tutar hesabındaki yanlışlıktır.
- Asıl borçlu
- Vergi kanunlarına göre verginin kendisinden istenmesi gereken kişidir. Madde 1'deki hata, verginin bu kişi yerine başka bir kişiden istenmesi durumunda ortaya çıkar.
- Mükellefiyet
- Kişinin vergi kanunları uyarınca vergiye tabi olması durumudur. Açıkça vergiye tabi olmayan ya da vergiden muaf bulunan kişilerden vergi istenmesi, mükellefiyette hatadır.
- Vergi mevzuu
- Vergi kanunlarının vergiye tabi tuttuğu gelir, servet, madde, kıymet, evrak ve işlemlerin tümüdür. Açıkça vergi mevzuuna girmeyen ya da vergiden istisna edilmiş bir konu üzerinden vergi istenmesi, mevzuda hatadır.
- Vergilendirme dönemi
- Verginin ilgili olduğu ve matrahının oluştuğu zaman dilimidir. Dönemin yanlış gösterilmesi ya da süre itibarıyla eksik veya fazla hesaplanması bu hata türüne girer.
Vergilendirme hataları: hangi şartlar aranır?
- Verginin, kanunda asıl borçlu olarak gösterilen kişi yerine başka bir kişiden istenmiş ya da alınmış olması gerekir (mükellefin şahsında hata).
- Vergiye tabi olmayan ya da vergiden muaf bulunan bir kişiden vergi istenmiş ya da alınmış olması gerekir (mükellefiyette hata).
- Vergi mevzuuna açıkça girmeyen ya da vergiden müstesna tutulmuş bir gelir, servet, madde, kıymet, evrak veya işlem üzerinden vergi istenmiş ya da alınmış olması gerekir (mevzuda hata).
- Aranan verginin ilgili olduğu vergilendirme döneminin yanlış gösterilmiş olması ya da verginin süre itibarıyla eksik veya fazla hesaplanmış olması gerekir (vergilendirme veya muafiyet döneminde hata).
- Hatanın açık olması gerekir; yani kanun metninden ve belgelerden bir yoruma gerek kalmadan anlaşılabilmesi aranır.
Vergilendirme hataları: hangi sonuçları doğurur?
- Mükellefin şahsında hata bulunursa, vergi asıl borçludan değil başkasından istenmiş olur ve bu hata madde kapsamında vergilendirme hatası sayılır.
- Mükellefiyette hata bulunursa, vergiye tabi olmayan ya da muaf kişiden alınan vergi hatalı alınmış sayılır.
- Mevzuda hata bulunursa, vergi mevzuuna girmeyen ya da istisna edilen konu üzerinden alınan vergi hatalı alınmış sayılır.
- Vergilendirme veya muafiyet döneminde hata bulunursa, verginin dönemi yanlış gösterilmiş ya da süre bakımından eksik veya fazla hesaplanmış olur.
- Maddede sayılan hallerden hiçbiri gerçekleşmezse, madde kapsamında bir vergilendirme hatasından söz edilmez; bu durumda düzeltme başvurusu için madde değil, hesap hatasına ilişkin 117. madde ya da başka hükümler değerlendirilir.
- Hatanın açık olmadığı durumlarda madde uygulanmaz; yorum gerektiren uyuşmazlıklar bu madde kapsamında değerlendirilmez.
- Madde, düzeltme süresi, usulü ve iadeyi düzenlemez; bunlar başka maddelere göre belirlenir.
Mükellefin şahsında hata ile mükellefiyette hata arasındaki fark nedir?
Mükellefin şahsında hatada verginin tabi olduğu kişi, yani mükellef vardır ancak yanlış kişiden istenmiştir.
Mükellefiyette hatada istenen kişi hiç vergiye tabi değildir ya da muaftır.
İlk halde asıl borçlunun belirlenmesi, ikinci halde kişinin mükellefiyetinin varlığı tartışılır. Her ikisinde de hatalı alınan vergi iadeye konu olabilir.
Mükellefiyette hata ile mevzuda hata arasındaki fark nedir?
Mükellefiyette hata, kişi bakımından vergi yükümlülüğünün bulunmamasıdır.
Mevzuda hata, kişi yerine konu bakımından vergi mevzuuna girmeyen bir gelir, servet, madde, kıymet, evrak veya işlemin vergilendirilmesidir.
Ayrım, hatanın kişiye mi yoksa konuya mı ilişkin olduğuna göre yapılır. Kişi mükellef olsa bile konu vergi mevzuuna girmiyorsa mevzuda hata oluşur.
Mevzuda hata ile vergilendirme veya muafiyet döneminde hata arasındaki fark nedir?
Mevzuda hatada konunun kendisi vergi mevzuuna girmez ya da istisnadır.
Dönemde hatada konu vergiye tabidir, ancak verginin dönemi yanlış gösterilmiş ya da tutarı süre bakımından hatalı hesaplanmıştır.
Mevzuda hatada vergi tamamen hatalıdır; dönemde hatada ise verginin bir kısmı ya da zamanlaması hatalıdır.
Vergilendirme hataları: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Hesap hatasını vergilendirme hatası saymak; matrah veya tutar yanlışlığı 117. maddenin konusudur, 118. madde kapsamında değerlendirilmez.
- Mükellefin şahsında hata ile mükellefiyette hatayı karıştırmak; birincide mükellef vardır ama yanlış kişiden istenmiştir, ikincide kişinin vergi yükümlülüğü yoktur.
- Mevzuda hatayı, yorum gerektiren bir vergi uyuşmazlığıyla eşitlemek; madde yalnızca açık hataları kapsar.
- Dönemde hatada verginin tamamının hatalı olduğunu varsaymak; bu hata türünde verginin konusu vergiye tabidir, yalnızca dönemi ya da süre bakımından hesabı hatalıdır.
- Madde metnindeki dört hata türünü tek bir genel kavram altında toplamak ve birini diğerinin yerine uygulamak.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Vergi mahkemeleri ve Vergi Dava Daireleri Kurulu, 118. maddedeki hata türlerinin kapsamını düzeltme yolunun konusu olarak değerlendirmekte ve bu maddeye dayanabilmek için hatanın açık olmasını aramaktadır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/885 E., 2022/533 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/890 E., 2022/535 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/886 E., 2022/534 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/891 E., 2022/536 K., 13.04.2022)
- Mükellefiyette hata, vergi tahsil edilen kişinin vergi yükümlülüğünün bulunmadığının açık olduğu hallerde kabul edilmektedir; bölge adliye mahkemesi kararında hatalı alındığı açık olan verginin iadesinde bu hata türüne dayanılmıştır. (Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2023/768 E., 2025/744 K., 25.06.2025)
- Düzeltme istemine konu olabilecek hata türlerinden hiçbirine dayanılmayan iddialar, 117. ve 118. maddelerin kapsamı dışında kalmakta ve reddedilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2025/11 E., 2025/14 K., 21.05.2025)
Nasıl ispat edilir?
- Vergilendirme hatasını ileri süren mükellef, hatanın hangi türe girdiğini ve açık olduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Mükellefiyette hata için kişinin vergi yükümlülüğünün bulunmadığını gösteren belgeler (muafiyet belgesi, tescil kayıtları, kanuni düzenleme) esas alınır.
- Mevzuda hata için konunun vergi mevzuuna girmediğini ya da istisna kapsamında olduğunu gösteren kanun hükmü ve işlem belgesi sunulur.
- Dönemde hata için beyanname, tahakkuk fişi ve vergi dönemine ilişkin kayıtlar karşılaştırılarak hatanın ortaya konması gerekir.
- Vergi idaresi, verginin doğru olarak alındığını ileri sürdüğünde, bu savunmayı ispat yükü kendisinde olmak üzere kendi kayıtlarıyla destekler.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 sayılı Kanun m.116: Vergi hatalarının düzeltilmesine ilişkin genel usulü düzenler; 118. maddede sayılan hatalar bu düzeltme yolunun konusunu oluşturur.
- 213 sayılı Kanun m.117: Hesap hatalarını düzenler; 118. maddedeki vergilendirme hataları ile hesap hataları birbirinden ayrılır.
- 213 sayılı Kanun m.123: Vergi hatalarının düzeltilmesine ilişkin ek süre ve usul hükümlerini içerir; 118. maddedeki hataların düzeltilmesi bakımından uygulanır.
- 213 sayılı Kanun m.10: Vergi sorumluluğunu düzenler; mükellefin şahsında hata olup olmadığının belirlenmesinde asıl borçlunun kim olduğunu gösterir.
VUK m.119 — Hataların meydana çıkarılması
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 119. maddesi, vergi hatasının hangi yollarla meydana çıkarılabileceğini sayarak düzenler: ilgili memurun görmesi, üst memurların incelemesi, teftiş, vergi incelemesi ve mükellefin müracaatı. Madde, yalnızca hatanın ortaya çıkış yollarını gösterir; hatanın düzeltilme usulünü, düzeltme süresini ve düzeltmenin sonucunu düzenlemez. Maddenin uygulanması, vergi hatasının bulunduğu vergi ve kesinleşmiş tarhiyat dahil her vergi işlemi bakımından söz konusudur. Düzeltme talebinin reddi, düzeltme ve şikâyet yolunun işletilmesi (m.116-126), vergi incelemesinin usulü (m.134 ve devamı) ve dava açma süreleri maddenin kapsamı dışındadır.
Hataların meydana çıkarılması: hangi kavramlar bilinmeli?
- Vergi hatası
- Vergi tarhı, tahakkuku veya vergi beyanının dayanağındaki, idarenin ya da mükellefin açık yanlışlığını ifade eden kavram. Madde, bu hatanın hangi yollarla ortaya çıkarılabileceğini belirler; hatanın tanımını ayrıca vermez.
- İlgili memur
- Vergi işlemini doğrudan yapan veya dosyayı işleyen memurdur. Hatayı kendi incelemesi sırasında fark ettiğinde hata bu yolla ortaya çıkmış sayılır.
- Teftiş
- Maliye müfettişleri tarafından yapılan denetimdir. Teftiş sırasında görülen hatalar, mükellefin vergi incelemesinden ayrı olarak değerlendirilen bir yoldan meydana çıkar.
- Vergi incelemesi
- Vergi incelemesini yapan vergi incelemesi elemanının mükellefin defter ve belgelerini inceleyerek vergi matrahını belirlemesidir. Hata bu inceleme sırasında ortaya çıkarılabilir.
- Mükellefin müracaatı
- Mükellefin, vergi hatasının düzeltilmesi için idareye yaptığı başvurudur. Bu yol, mükellefin kendi talebiyle hatanın meydana çıkarılmasını ifade eder.
Hataların meydana çıkarılması: hangi şartlar aranır?
- Vergi hatasının, ilgili memurun dikkatinden kaçmadan görülmesi veya memurca bulunması gerekir (birinci bent).
- Hatanın, üst memurların yaptığı inceleme sonucunda görülmesi gerekir (ikinci bent).
- Hatanın teftiş sırasında meydana çıkarılmış olması gerekir (üçüncü bent).
- Hatanın vergi incelemesi sırasında meydana çıkarılmış olması gerekir (dördüncü bent).
- Hatanın mükellefin müracaatı ile ortaya konulmuş olması gerekir (beşinci bent). Bu yol için mükellefin başvurusunun bulunması yeterlidir.
Hataların meydana çıkarılması: hangi sonuçları doğurur?
- Hatanın maddede sayılan yollardan biriyle meydana çıkarılması, o hatanın vergi hatası olarak kabulü için gereken şartlardan birini sağlar.
- Maddede sayılmayan bir yolla ortaya çıkan hata, bu maddenin kapsamında değerlendirilmez.
- Hatanın meydana çıkarılması, düzeltme ve şikâyet yolunun işletilmesi için tek başına yeterli değildir; hatanın açık ve mutlak olması ayrıca gerekir.
- Madde, hatanın ortaya çıkarılmasından sonra yapılacak düzeltmenin usulünü ve sonucunu düzenlemez.
İdari denetim ile mükellef başvurusu arasındaki fark nedir?
İlgili memur, üst memur, teftiş ve vergi incelemesi, idarenin kendi denetimi ile hatayı ortaya çıkarır.
Mükellefin müracaatı, hatayı mükellefin talebiyle ortaya çıkarır ve idarenin resen incelemesine bağlı değildir.
Hata hangi yolla ortaya çıkarılmış olursa olsun, maddede sayılan yollardan biri olduğu sürece hatanın varlığı kabul edilir. Yol, hatanın tespitini değiştirmez; ancak talep yolunun işletilmesi mükellefin başvurusunu gerektirir.
Üst memur incelemesi ile teftiş arasındaki fark nedir?
Üst memur incelemesi, hiyerarşik olarak yapılan olağan kontrol niteliğindedir.
Teftiş, maliye müfettişlerinin görevlendirildiği ayrı bir denetim faaliyetidir.
Maddede iki yol ayrı bentlerde sayılmıştır; biri diğerinin kapsamına girmez.
Teftiş ile vergi incelemesi arasındaki fark nedir?
Teftiş, idarenin denetim faaliyetidir ve müfettişler tarafından yapılır.
Vergi incelemesi, mükellefin defter ve belgeleri üzerinden matrahın belirlenmesine yönelik incelemedir.
Her iki yol ayrı bentte sayılmıştır; hangi yolla hatanın ortaya çıktığı, düzeltme yolunun hangi belgeye dayanacağını etkileyebilir.
Hataların meydana çıkarılması: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Maddede sayılan beş yolu, düzeltme süresini ve düzeltme usulünü de kapsayan bir hüküm gibi okumak; madde yalnızca hatanın meydana çıkış yollarını sayar.
- Mükellefin müracaatını, hatanın açık ve mutlak olup olmadığı incelemesinin yerine koymak; müracaat yolu hatanın açıklığını ayrıca gerektirir.
- Teftiş ile vergi incelemesini aynı yol saymak; maddede bunlar ayrı bentlerde gösterilmiştir.
- Her türlü yanlış uygulamayı vergi hatası saymak; kararlarda hatanın açık ve mutlak olması aranmaktadır.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Uyuşmazlığın 213 sayılı Kanun'un 116-126. maddelerinde öngörülen vergi hatalarını düzeltme ve reddiyat kapsamında olup olmadığı, mahkemelerce ilk olarak değerlendirilmektedir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/388 E., 2025/47 K., 05.02.2025; 3. Daire, 2022/2829 E., 2022/4056 K., 27.10.2022)
- Düzeltme ve şikâyet yoluna başvurulabilmesi için vergi hatasının açık ve mutlak olması gerektiği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2020/804 E., 2022/69 K., 09.02.2022)
- Tapu harcı iadesi gibi talepler, vergi hatası niteliği taşıdığı kabul edildiğinde 116-126. maddeler kapsamında incelenmektedir. (9. Daire, 2023/2242 E., 2023/3690 K., 12.10.2023)
- Hatanın uyuşmazlığın esasına etkisi değerlendirilirken hatanın vergilendirmeye ilişkin olup olmadığına bakılmaktadır. (İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/866 E., 2024/892 K., 05.12.2024)
Nasıl ispat edilir?
- Hatanın maddede sayılan yollardan birinde ortaya çıktığını ileri süren taraf bunu ispatlar; ilgili memur, üst memur, teftiş, vergi incelemesi raporu veya mükellef başvurusu belgeleriyle gösterilir.
- Mükellef, müracaatı ile hatanın ortaya çıktığını iddia ediyorsa başvuru dilekçesi ve idarenin kabul veya ret yazısı delil olarak sunulur.
- İdare, hatanın vergi hatası olmadığını, yani vergilendirmede bir yanlışlık bulunmadığını ileri sürüyorsa bu savunmayı kendisi ispatlar.
- Teftiş veya vergi incelemesi raporları, hatanın bu yolla meydana çıktığını gösteren resmi belgelerdir.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.116: Vergi hatalarını düzeltme ve reddiyat hükümlerinin başlangıcıdır. Düzeltme yolunun hangi hatalar için işletileceğini belirler.
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.123: Vergi hatalarının düzeltilmesi usulünü ve sonuçlarını düzenler. Bu maddede sayılan yollarla meydana çıkarılan hatalar bu hükümler uyarınca düzeltilir.
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.126: Düzeltme talebinin reddi ve bu reddin sonucu üzerine yapılacak şikâyet yolunu düzenler.
VUK m.120 — Düzeltme yetkisi ve reddiyat
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 120. maddesi, vergi hatalarının düzeltilmesine ilişkin yetkiyi, düzeltme fişi ile düzeltme yapılmasını, hata mükellef aleyhine ise fazla tahsil edilen verginin reddini, reddedilecek tutarın tebliğini ve geri alma başvurusu için tanınan süreyi düzenler. Ayrıca düzeltme yetkisinin vergi dairesi başkanlıklarında devredilmesini ve Maliye Bakanlığınca iade ve mahsup usul ve esaslarının belirlenmesini kapsar. Madde, vergi dairesi ile mükellef arasındaki idari düzeltme ilişkisine uygulanır. Maddede; düzeltme davasının usulü (m.116 vd. hükümleri ile vergi mahkemesi yargılaması), vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi hesabı (ilgili cezai ve faiz hükümleri), vergi alacağının zamanaşımı (m.114 ve devamı) düzenlenmez.
Düzeltme yetkisi ve reddiyat: hangi kavramlar bilinmeli?
- Vergi hatası
- Tarh, tahakkuk veya tahsil işlemlerinde vergi dairesinden kaynaklanan ve düzeltme fişiyle giderilebilen yanlışlıklardır. Mükellefin beyanından doğan farklılıklar bu kavramın kapsamında değerlendirilmez.
- Düzeltme fişi
- Vergi hatasının düzeltilmesi için düzenlenen ve düzeltmenin dayanağını oluşturan belgedir. Düzeltme, bu fişe dayanılarak yapılır.
- Reddiyat
- Mükellef aleyhine yapılmış bir hata nedeniyle fazla tahsil edilen verginin mükellefe geri ödenmesidir. Madde, bu ödemenin nakden veya mahsuben yapılabileceğini kabul eder.
- Düzeltme yetkisi
- Vergi hatasını düzeltme kararını verme yetkisidir. Asıl yetkili vergi dairesi müdürüdür; vergi dairesi başkanlığı hâlinde başkana aittir ve devredilebilir.
- Sakıt olma
- Mükellefin bir yıllık süre içinde parasını geri almak üzere başvurmaması hâlinde hakkının kendiliğinden ortadan kalkmasıdır.
Düzeltme yetkisi ve reddiyat: hangi şartlar aranır?
- Vergi dairesince yapılmış bir vergi hatasının bulunması gerekir.
- Hatanın düzeltilmesi için ilgili vergi dairesi müdürünün karar vermesi gerekir; vergi dairesi başkanlığı hâlinde yetki başkanda olup devredilebilir.
- Düzeltme, düzeltme fişine dayanılarak yapılmalıdır.
- Hata mükellef aleyhine yapılmışsa ve fazla vergi bu fişe dayanılarak terkin ve tahsil edilmişse, fazla tutar mükellefe reddedilmelidir.
- Düzeltme fişinin bir nüshası; reddedilecek miktar, başvurulacak muhasebe birimi ve başvuru süresi belirtilerek mükellefe tebliğ edilmelidir.
- Mükellefin tebliğ tarihinden başlayarak bir yıl içinde parasını geri almak üzere başvurması gerekir.
Düzeltme yetkisi ve reddiyat: hangi sonuçları doğurur?
- Mükellef aleyhine yapılan hata nedeniyle fazla vergi terkin ve tahsil edilmişse, fazla tutar mükellefe reddolunur.
- Reddedilecek tutar, düzeltme fişinin nüshasında gösterilir ve mükellefe tebliğ edilir.
- Mükellef bir yıl içinde parasını geri almak üzere başvurursa, reddiyat işlemi tamamlanır.
- Mükellef bir yıl içinde başvurmazsa hakkı sakıt olur.
- Düzeltme, mükellef lehine olan hatalarda da düzeltme fişiyle yapılır; bu hâlde madde ayrıca reddiyat ve bir yıllık süre öngörmez.
- Nakden veya mahsuben tahsil edilen fazla veya yersiz vergilerde iade ve mahsup işlemleri, Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslara göre yapılır.
- Gelir İdaresi Başkanlığı, düzeltme yetkisinin devrini ve düzeltmenin bağlı olunan vergi dairesi dışındaki dairelerce yapılmasını usul ve esaslara bağlayabilir.
Mükellef aleyhine hata ile mükellef lehine hata arasındaki fark nedir?
Hata mükellef aleyhine yapılmışsa, fazla tahsil edilen vergi mükellefe reddolunur.
Hata mükellef lehine yapılmışsa, maddede ayrı bir reddiyat hükmü yoktur; düzeltme fişiyle düzeltme yapılır.
Yalnız mükellef aleyhine olan hatalarda tebliğ, başvuru yeri ve bir yıllık geri alma süresi işler.
Nakden tahsil ile mahsuben tahsil arasındaki fark nedir?
Nakden tahsil edilen fazla veya yersiz vergilerde iade işlemi yapılır.
Mahsuben tahsil edilen vergilerde mahsup işlemi yapılır.
Madde her iki hâli de kapsar; iade ve mahsup usul ve esasları Maliye Bakanlığınca belirlenir.
Vergi dairesi müdürü ile vergi dairesi başkanı arasındaki fark nedir?
Genel düzeltme yetkisi ilgili vergi dairesi müdürüne aittir.
Vergi dairesi başkanlığı olarak faaliyet gösteren başkanlıklarda yetki başkanındır ve grup müdürlerine ya da müdürlere devredilebilir.
Düzeltme kararının hangi makamdan çıkacağı kuruluş tipine göre belirlenir.
Düzeltme yetkisi ve reddiyat: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Mükellef aleyhine olmayan hataları reddiyat hükmüne bağlamak; bu durumda reddiyat ve bir yıllık süre uygulanmaz, düzeltme fişiyle düzeltme yeterlidir.
- Bir yıllık süreyi düzeltme fişinin tarihinden değil, mükellefe tebliğ tarihinden saymamak.
- Vergi dairesi başkanlığı olarak faaliyet gösteren yerlerde düzeltme yetkisinin başkanda olduğunu gözden kaçırıp müdürün kendiliğinden karar vermesi; yetki devri yazılı olarak yapılmalıdır.
- Mahsuben tahsil edilen vergilerde iade yerine nakdi ödeme talep etmek; bu hâlde mahsup işlemi Maliye Bakanlığı usul ve esaslarına göre yapılır.
- Maddedeki bir yıllık sürenin düzeltme davası süresi olduğunu varsaymak; madde yalnızca reddedilen tutarın geri alınması için başvuru süresini düzenler.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Mahkemeler, verginin nispetinde yapılan hataları düzeltme ve şikâyet kapsamında değerlendirerek bu hataların 116-126. madde rejimine tabi olduğunu kabul etmektedir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025)
- Harç iadesi istemlerinde, tapu harcının iadesinin 116-126. madde kapsamında düzeltme yoluyla istenip istenemeyeceği uyuşmazlık konusu yapılmış; düzeltme yolu kapsamında değerlendirilen istemlerde 120. maddenin uygulanması gündeme gelmiştir. (9. Daire, 2023/2242 E., 2023/3690 K., 12.10.2023)
- Maliye Bakanlığınca çıkarılan Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliği'nin, 120. maddenin Maliye Bakanlığına verdiği usul ve esasları belirleme yetkisine dayanılarak çıkarıldığı kabul edilmiştir. (4. Daire, 2020/5261 E., 2021/4432 K., 23.09.2021; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2019/1078 E., 2019/666 K., 02.10.2019)
Nasıl ispat edilir?
- Mükellef, fazla ödemeyi ve bunun vergi dairesi hatasından kaynaklandığını gösteren ödeme belgeleri ile düzeltme fişini ibraz ederek başvuruda bulunur; geri alma talebinin dayanağı bu belgelerdir.
- Reddedilecek tutarın tebliğ tarihi, tebliğ belgesi ile ispatlanır; bir yıllık sürenin başlangıcı bu tarihe bağlı olduğundan tebliğ belgesi süre itirazında kilit delildir.
- Vergi dairesi, düzeltme fişinin düzenlendiğini ve tebliğ edildiğini belgelerle ispatlamakla yükümlüdür.
- Mükellefin bir yıl içinde başvurmadığı iddiası idare tarafından ileri sürüldüğünde, başvuru tarihi ile tebliğ tarihinin karşılaştırılması belirleyicidir.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.4: Vergi dairesinin görev ve yetkilerini düzenler; 120. maddenin üçüncü fıkrası bu görev ve yetkileri haiz vergi dairesi başkanlıklarını ifade eder.
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.116: Vergi hatalarının düzeltilmesi ve reddiyat kapsamındaki diğer maddelerle birlikte bu bölümü oluşturur; düzeltme yolunun genel çerçevesini verir.
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.126: Vergi hatalarını düzeltme ve reddiyat bölümünün son maddesi olarak 120. maddenin uygulandığı bölümün sınırını belirler.
VUK m.121 — Re'sen düzeltme
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 121. maddesi, idarenin kendiliğinden (re'sen) vergi hatalarını düzeltmesinin koşullarını düzenler. Düzeltmenin hangi hatalarda yapılabileceği ve düzeltmeye karşı ilgilinin dava hakkının korunduğu hüküm altına alınmıştır. Madde, ilgilinin talebi üzerine yapılan düzeltmeleri, itiraz ve şikâyet yolunu, düzeltme işleminin usulünü ve sürelerini düzenlemez. Bu konular VUK m.116-126 arasındaki diğer maddelerde yer alır; bunlar arasında talep üzerine düzeltme ve şikâyet yolu (m.116 ve devamı) bulunur. Yargı kararlarında hükmün tashihi (HMK m.304) gibi yargılama hukukundaki düzeltme müesseseleri de bu maddenin kapsamı dışındadır.
Re'sen düzeltme: hangi kavramlar bilinmeli?
- Re'sen düzeltme
- İdarenin, ilgilinin talebi aranmaksızın, kendi kendine vergi hatasını giderdiği işlemdir. Madde bu yolu yalnızca açık ve mutlak hatalarla sınırlar.
- Açık ve mutlak vergi hatası
- İdarece tereddüt edilmeyecek ölçüde açık olan, yorum gerektirmeyen vergi hatasıdır. Hukuki değerlendirme veya yoruma dayanan uyuşmazlıklar bu kapsama girmez.
- Vergi mahkemesinde dava hakkı
- Kendi aleyhine düzeltme yapılan kişinin, düzeltme işlemine karşı yargı yoluna başvurma hakkıdır. Madde bu hakkı saklı tutar.
Re'sen düzeltme: hangi şartlar aranır?
- Hatanın vergi hatası niteliğinde olması gerekir.
- Hatanın açık ve mutlak olması, yani idarece tereddüt edilmeyecek nitelikte bulunması gerekir.
- Düzeltmenin idare tarafından re'sen yapılması gerekir; ilgilinin talebi zorunlu değildir.
- Düzeltme, tereddüt gerektiren bir uyuşmazlığı çözmeyi içermemelidir.
Re'sen düzeltme: hangi sonuçları doğurur?
- Açık ve mutlak bir vergi hatası tespit edildiğinde idare hatayı re'sen düzeltir.
- Kendi aleyhine düzeltme yapılan kişi, düzeltmeye karşı vergi mahkemesinde dava açabilir.
- Hata açık ve mutlak değilse idare re'sen düzeltme yapamaz; uyuşmazlık talep ve şikâyet yoluyla çözülmelidir.
- Re'sen düzeltme yetkisi, tereddüt gerektiren bir hukuki uyuşmazlığı çözmek için kullanılamaz.
Açık ve mutlak hata ile tereddütlü hata arasındaki fark nedir?
Hatanın yalnızca yazım veya hesap düzeyinde kalması ve idarece tartışmasız görülmesi durumudur.
Hatanın değerlendirme, yorum veya hukuki nitelendirme gerektirmesi ve idarenin tereddüt etmesi durumudur.
Birinci halde idare re'sen düzeltme yapar; ikinci halde madde uygulanmaz ve düzeltme yolu, talep üzerine düzeltme ve şikâyet hükümlerine göre aranır.
Re'sen düzeltme ile ilgilinin talebi üzerine düzeltme arasındaki fark nedir?
İdarenin kendiliğinden harekete geçtiği hâldir.
İlgilinin başvurusuna dayanarak yapılan düzeltmedir.
Re'sen düzeltmede ilgilinin talebi gerekmez; ancak idare düzeltmeyi kendi aleyhine yapmadığı sürece dava açma hakkı doğmaz. Talep yoluna VUK m.116 ve devamı hükümleri uygulanır.
Lehe düzeltme ile aleyhe düzeltme arasındaki fark nedir?
Düzeltmenin mükellefin lehine sonuç doğurması hâlidir.
Düzeltmenin mükellef aleyhine sonuç doğurması hâlidir.
Madde metni yalnızca aleyhe düzeltmede dava hakkını açıkça korur; aleyhe düzeltmeye karşı ilgilinin vergi mahkemesinde dava açabileceği belirtilmiştir.
Re'sen düzeltme: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Yoruma dayanan veya hukuki değerlendirme gerektiren bir uyuşmazlığı açık ve mutlak hata saymak; bu durumda re'sen düzeltme yetkisi kullanılamaz.
- Re'sen düzeltme ile talep üzerine düzeltme yollarını karıştırmak; her iki yolun şartları ve sonuçları farklıdır.
- Hükmün tashihi (HMK m.304) gibi yargılama hukukundaki düzeltme müesseselerini vergi hatalarının re'sen düzeltilmesiyle özdeş saymak.
- Aleyhe düzeltmeye karşı dava hakkını unutmak; madde açıkça bu hakkı korur.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Açık ve mutlak hata kavramı, yoruma dayanan veya hukuki değerlendirme gerektiren uyuşmazlıklar bakımından uygulanmayacağı biçiminde yorumlanmaktadır. (9. Daire, 2002/1855 E., 2004/5076 K., 19.10.2004)
- Vergi uyuşmazlığının VUK m.116-126 kapsamındaki düzeltme ve şikâyet hükümleri içinde değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/388 E., 2025/47 K., 05.02.2025)
- Düzeltme taleplerinin, verginin nispetinde hata sayılıp sayılmadığı ve düzeltme-şikâyet kapsamında bulunup bulunmadığı yönünden incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025)
- Vergi uyuşmazlığının çözümünde ilgili vergi hatasının düzeltilmesi için VUK m.116-126 hükümlerine başvurulması gerektiği benimsenmektedir. (İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/866 E., 2024/892 K., 05.12.2024)
- Re'sen düzeltme yoluyla yapılan işlemler bakımından, düzeltme fişine dayanılarak salınan vergi ve cezaya karşı dava açılabildiği görülmektedir. (3. Daire, 1996/6616 E., 1997/4046 K., 19.11.1997)
Nasıl ispat edilir?
- Açık ve mutlak hatanın varlığını ileri süren taraf, hatanın belgeden kendiliğinden anlaşıldığını ispatlamalıdır; hata, dosya içeriği ve ilgili belgelerle gösterilir.
- Re'sen düzeltme yapılmış olması hâlinde düzeltmeyi yapan idare, işlemin dayanağını ve hatanın açık niteliğini ortaya koymalıdır.
- Düzeltmeye karşı dava açan kişi, düzeltmenin kendi aleyhine olduğunu ve hatanın açık olmadığını ileri sürerek bunu belgelerle ispatlamalıdır.
- Hatanın tereddüt gerektirdiği savunulursa, bu durum yazılı belgeler ve hesap dökümleriyle ortaya konulur; idarenin yorum gerektiren bir hatayı re'sen düzeltmesi yönünde savunma kabul edilmez.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 sayılı Kanun m.116: Vergi hatalarının düzeltilmesine ilişkin talep yolunun ve bu bölümün genel çerçevesini oluşturur; re'sen düzeltmenin dışında kalan hataların hangi yolla giderileceğini belirler.
- 213 sayılı Kanun m.126: Bölümün son maddesi olarak düzeltme ve şikâyet yollarının sınırlarını tamamlar; m.121 kapsamında yapılmayan düzeltmelerin usulü bu hükümlere bağlıdır.
VUK m.122 — Düzeltme talebi
213 sayılı Kanun m.122, mükelleflerin vergi muamelelerindeki hataların düzeltilmesini vergi dairesinden yazılı olarak isteyebilmesini düzenler ve bu başvurunun posta ile taahhütlü gönderilebileceğini belirtir. Madde, başvurunun hangi hataları kapsadığını, ayrıntılı usulünü, sonuçlandırma süresini ve başvuru üzerine verilecek kararın niteliğini düzenlemez. Düzeltme isteminin reddi veya işlem tesis edilmesi halinde açılacak dava yolu düzenlemez (m.124 ve idari yargı mevzuatı). Vergi ceza ve uzlaşma sürecine ilişkin hükümler de bu maddenin kapsamı dışındadır (m.121 ve ilgili maddeler, ayrıca 213 sayılı Kanunun ceza hükümleri).
Düzeltme talebi: hangi kavramlar bilinmeli?
- Vergi muamelesindeki hata
- Vergi dairesinin mükellef hakkında yaptığı tahakkuk, tebliğ, kayıt veya benzeri idari işlemlerde ortaya çıkan hatadır. Madde metni hatanın türünü tanımlamaz; ancak uygulamada yazı ve hesap hatası ile benzeri açık hataların bu kapsamda değerlendirildiği kabul edilmektedir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025)
- Düzeltme isteği
- Mükellefin, hatanın giderilmesi için vergi dairesine yazılı olarak yaptığı başvurudur. Başvuru yazılı olmak zorundadır; sözlü başvuru bu yolun kapsamına girmez.
- Posta ile taahhütlü gönderim
- Düzeltme isteğinin posta yoluyla, taahhütlü olarak vergi dairesine iletilmesi yoludur. Kanun bu yolu caiz kılmıştır; başka bir gönderim şeklini zorunlu kılmaz.
Düzeltme talebi: hangi şartlar aranır?
- Başvuranın mükellef olması bulunmalıdır.
- Başvurunun konusunun bir vergi muamelesindeki hata olması bulunmalıdır.
- Başvurunun yazılı olarak yapılması gerekir.
- Başvurunun vergi dairesine yöneltilmesi gerekir.
- Başvurunun posta ile taahhütlü gönderilmesi caizdir; bu yolla gönderilen istek de aynı hukuki etkiyi doğurur.
- Düzeltme isteğinin kabul edilmesi hâlinde vergi dairesi hatayı düzeltmekle yükümlüdür; ancak bu yükümlülüğün kapsamı ve süresi bu maddede belirtilmemiştir.
Düzeltme talebi: hangi sonuçları doğurur?
- Mükellef vergi muamelesindeki hatanın düzeltilmesini vergi dairesinden yazılı olarak isteyebilir.
- Başvuru posta ile taahhütlü gönderilebilir.
- Düzeltme isteği üzerine vergi dairesinin yapacağı işlem ve kararın niteliği bu maddede düzenlenmemiştir.
- Vergi dairesinin düzeltme isteğini reddetmesi veya işlem yapmaması halinde açılacak idari dava yolu bu maddeden çıkmaz; bu konuda uygulamada m.124 ile birlikte değerlendirme yapılmaktadır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/241 E., 2024/285 K., 27.03.2024)
- Düzeltme yolu, vergilendirme işlemine karşı süresinde açılacak idari dava yerine geçen bir başvuru yolu olarak uygulanmaktadır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/241 E., 2024/285 K., 27.03.2024)
Yazılı başvuru ile posta ile taahhütlü gönderim arasındaki fark nedir?
Kanun yazılı başvuruyu zorunlu kılar.
Aynı başvurunun posta ile taahhütlü gönderilmesi ayrıca caiz kılınmıştır.
Taahhütlü posta kullanılabilir, ancak başka bir yazılı biçim de yazılı başvuru koşulunu karşılar mı sorusu madde metninde cevaplanmamıştır; yazılı olma şartı zorunludur.
Düzeltme talebi: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Sözlü veya elektronik ortamda yapılan bir istekle yazılı başvuru şartının yerine getirildiğini varsaymak; yazılı olma şartı zorunludur.
- Posta ile taahhütlü gönderimin tek yol olduğunu düşünmek; kanun bu yolu caiz kılar, zorunlu kılmaz.
- Her vergi uyuşmazlığını m.122 kapsamında düzeltme konusu saymak; vergilendirme işleminin esasına ilişkin itirazlar bu yolla çözülmez. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/241 E., 2024/285 K., 27.03.2024)
- Hükmün tashihi (HMK m.304) ile vergi muamelesindeki hatanın düzeltilmesini birbirine karıştırmak.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Vergi mahkemeleri, m.122 kapsamında düzeltilmesi istenebilecek vergi hatalarını m.122 ve m.124 birlikte okunarak belirlemektedir. (9. Daire, 2019/6255 E., 2022/1475 K., 19.04.2022; 9. Daire, 2019/6254 E., 2022/1477 K., 19.04.2022)
- Vergilendirme işlemine karşı süresinde açılacak idari davada incelenebilecek iddialar, m.122 ve m.124 uyarınca idari başvuru yoluyla tesis ettirilen işleme karşı açılan davada incelenmeyebilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/241 E., 2024/285 K., 27.03.2024)
- Düzeltme isteği, vergilendirme hatası niteliği taşımayan bir durumda (örneğin vergi yükünün mükellefte kalmasının tek başına hata sayılmadığı hâllerde) kabul edilmemektedir. (4. Daire, 2020/3139 E., 2023/2984 K., 30.05.2023)
Nasıl ispat edilir?
- Düzeltme isteğinde bulunan mükellef, hatanın vergi muamelesinde var olduğunu ve yazılı başvuruyu yaptığını ispatlamakla yükümlüdür.
- Başvurunun yazılı yapıldığı ve vergi dairesine ulaştığı, posta ile gönderilmişse taahhütlü posta belgesi ile ispatlanır.
- Hatanın varlığı, vergi dairesinin tahakkuk ve tebliğ belgeleri ile ortaya konur; mükellefin iddiasına karşı idare hatanın bulunmadığını ispatlamakla yükümlüdür. (4. Daire, 2020/3139 E., 2023/2984 K., 30.05.2023)
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 sayılı Kanun m.124: Düzeltme isteği ile ilgili idari sürecin devamında açılacak dava ve uyuşmazlık yolunu düzenler; m.122 ile birlikte okunarak uygulanır. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/241 E., 2024/285 K., 27.03.2024)
VUK m.123 — Düzeltme talebinin incelenmesi
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 123. maddesi, vergi dairesinin ilgili servisinin bir düzeltme talebini, kendi mütalaasını ekleyerek düzeltme merciine göndermesini ve düzeltme merciinin bu talep üzerine vereceği iki yönlü karara ilişkin usulü düzenler. Madde, düzeltme merciinin talebi yerinde görmesi halinde düzeltmeyi emretmesini ve yerinde görmemesi halinde bunu talep sahibine yazı ile bildirmesini öngörür. Kural, vergi hatalarının düzeltilmesi yoluna başvuran mükellefler ve vergi dairesi bakımından uygulanır. Maddede düzeltme talebinin hangi hata türleri için yapılabileceği, düzeltme talebinin süresi, düzeltme merciinin kimler olduğu ve düzeltme talebinin reddine karşı açılacak yargı yolu düzenlenmez; bunlar 116 ila 118. maddelerde ve 124 ile sonrasındaki şikâyet hükümlerinde yer alır.
Düzeltme talebinin incelenmesi: hangi kavramlar bilinmeli?
- Düzeltme talebi
- Vergi hatasının düzeltilmesi için ilgilinin vergi dairesine yaptığı başvuru. Madde bu talebin vergi dairesinin ilgili servisi tarafından düzeltme merciine iletilmesini düzenler.
- Düzeltme mercii
- Düzeltme talebi hakkında nihai olarak yerinde görme veya görmeme kararını veren makam. Maddenin metninde hangi makam olduğu açıkça yazılmamıştır; bu nitelik ilgili mevzuat hükümlerinden belirlenir.
- Mütalaa
- Vergi dairesinin düzeltme talebi üzerine kendi görüşünü belirten açıklaması. Dairenin talebi düzeltme merciine gönderirken bu görüşünü talebe eklemesi zorunludur.
Düzeltme talebinin incelenmesi: hangi şartlar aranır?
- Vergi dairesinin ilgili servisine bir düzeltme talebi ulaşmış olmalıdır.
- Vergi dairesinin ilgili servisi talebi kendi mütalaasını ekleyerek düzeltme merciine göndermelidir.
- Düzeltme mercii talebi yerinde görürse düzeltmenin yapılmasını emretmelidir.
- Düzeltme mercii talebi yerinde görmezse bu keyfiyet düzeltmeyi isteyene yazı ile tebliğ edilmelidir.
Düzeltme talebinin incelenmesi: hangi sonuçları doğurur?
- Düzeltme mercii talebi yerinde görürse düzeltmenin yapılmasını emreder.
- Düzeltme mercii talebi yerinde görmezse keyfiyet düzeltmeyi isteyene yazı ile tebliğ edilir.
- Yazı ile tebliğ, talebin reddi anlamına gelir ve talep sahibi bu karara karşı kanunda öngörülen yollara başvurabilir.
- Vergi dairesinin mütalaası, merciin kararını bağlamaz; merci kendi değerlendirmesini yapar.
Yerinde görme ile yerinde görmeme arasındaki fark nedir?
Düzeltme mercii talebi yerinde bulursa, düzeltmenin yapılmasını emreder.
Düzeltme mercii talebi yerinde bulmazsa, bu durumu talep sahibine yazı ile tebliğ eder.
Yerinde görme halinde düzeltme emri verilir; yerinde görmeme halinde yazılı tebliğ ile talep reddedilmiş olur ve bu tebliğ, talep sahibinin sonraki yargı yollarını açar.
Vergi dairesinin talebi iletmesi ile düzeltme merciinin karar vermesi arasındaki fark nedir?
Vergi dairesinin ilgili servisi, talebi kendi mütalaasını ekleyerek düzeltme merciine gönderir.
Düzeltme mercii, bu talep üzerine yerinde görme veya görmeme yönünde karar verir.
Vergi dairesinin mütalaası merciin kararına girdi oluşturur; dairenin görüşü talebin kabulünü kendiliğinden sağlamaz.
Düzeltme talebinin incelenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Vergi dairesinin mütalaasını talebin kabulü veya reddi yönünde bağlayıcı sanmak; mütalaa yalnızca bir görüştür, merci ayrı değerlendirme yapar.
- Yerinde görmeme kararını, talep sahibine yazı ile tebliğ edilmeden geçerli saymak; tebliğ yapılmamış ret işlemi hukuki sonuç doğurmaz.
- Düzeltme talebi ile hükmün taşihi veya tavzihi gibi yargısal düzeltme yollarını karıştırmak; 123. madde idari düzeltme usulünü düzenler.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 213 sayılı Kanun'un 116 ila 118 ve 123. maddelerinde yer alan düzenlemelerin birlikte değerlendirildiğini ve düzeltme yolunun vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede hata bulunması hallerinde izlenebilecek bir idari başvuru yolu olduğunu kabul etmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/903 E., 2022/458 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/892 E., 2022/538 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/893 E., 2022/539 K., 13.04.2022; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/1300 E., 2022/311 K., 23.03.2022)
- Uyuşmazlığın vergi hatası niteliğinde değerlendirilerek düzeltme ve şikâyet kapsamında bulunduğunun kabul edilmesi gerektiği, bu nedenle aksi yöndeki gerekçeyle davanın reddedilmesinin hatalı olduğu kabul edilmektedir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025)
- Tapu harcı iadesi gibi vergi hatası iddialarında 213 sayılı Kanun'un 116 ila 126. maddelerinin kapsamına girip girmediğinin ayrıca değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2023/2242 E., 2023/3690 K., 12.10.2023)
Nasıl ispat edilir?
- Düzeltme talebinde bulunan mükellef, talebinin dayanağı olan vergi hatasını ve buna ilişkin belgeleri sunarak ispat yükünü taşır.
- Vergi dairesinin mütalaası, yazılı olarak talebe eklenir ve düzeltme merciinin değerlendirmesine esas oluşturur.
- Düzeltme talebinin reddi halinde, talep sahibi yazılı tebligatın tarihini ve içeriğini belgelemekle yükümlüdür.
- Düzeltme mercii kararında gerekçeyi ve dayandığı belgeleri açıkça belirtmelidir; bu, sonradan yargı denetiminde esas alınacak delildir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025)
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 m.116: Vergi hatalarının düzeltilmesi talebinin hangi hallerde ve nasıl yapılacağını düzenleyen ana hükümdür; 123. madde bu talebin işleyişini tamamlar.
- 213 m.117: Düzeltme talebinin kabulü ve düzeltme merciinin yetkisi ile süreleri bakımından 123. maddenin uygulanmasına ilişkin ilgili hükümdür.
- 213 m.118: Düzeltme talebinin sonucunda verilecek karar ve bunun tebliği bakımından 123. maddeyle birlikte uygulanan hükümdür.
VUK m.124 — Şikayet yolu ile müracaat
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 124. maddesi, vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yapılan düzeltme taleplerinin reddi halinde, bu reddin şikayet yoluyla Maliye Bakanlığına ya da il özel idare ve belediye vergileri bakımından valiliğe veya belediye başkanlığına götürülmesini düzenler. Hüküm, düzeltme talebi reddedilen mükellefler ve vergi kanunlarına göre başvuru hakkı bulunan ilgililer bakımından uygulanır. Maddede süre, şikayetin usulü ya da inceleme sonucu düzenlenmemiştir; dava açma süresi ve düzeltme talebinin kendisi (m.116-126 kapsamındaki diğer düzeltme yolları ve m.123 ile m.126 gibi hükümler) ile şikayetin sonuçlandırılmasına ilişkin ayrıntılar başka hükümlerde ya da ilgili mevzuatta yer alır, bu maddede yer almaz.
Şikayet yolu ile müracaat: hangi kavramlar bilinmeli?
- Düzeltme talebi
- Mükellefin, vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra vergi hatalarının düzeltilmesi için idareye yaptığı başvurudur. Bu talebin reddi, bu maddedeki şikayet yolunun ön koşulunu oluşturur.
- Şikayet yolu
- Düzeltme talebi reddedilen kişinin, dava yolu kapalı kaldıktan sonra idari denetim makamına başvurabildiği özel yoldur. Bu yol dava değildir ve yargı denetimi yerine idari denetim niteliği taşır.
- İl özel idare vergileri ve belediye vergileri
- Maddenin ikinci fıkrası kapsamında, merkezi yönetim dışındaki yerel vergileri ifade eder. Bu vergiler bakımından şikayet, Maliye Bakanlığı yerine valiliğe veya belediye başkanlığına yapılır.
Şikayet yolu ile müracaat: hangi şartlar aranır?
- Vergi mahkemesinde dava açma süresinin geçmiş olması gerekir.
- Mükellefin bu süre geçtikten sonra vergi hatalarının düzeltilmesi için düzeltme talebinde bulunmuş olması gerekir.
- Düzeltme talebinin reddedilmiş olması gerekir.
- Başvurunun, reddi yapılan düzeltme talebi bakımından şikayet yoluyla yapılması gerekir.
Şikayet yolu ile müracaat: hangi sonuçları doğurur?
- Düzeltme talebi reddedilenler şikayet yoluyla Maliye Bakanlığına başvurabilir.
- İl özel idare vergileri ve belediye vergileri bakımından başvuru, valiliğe veya belediye başkanlığına yapılır.
- Dava açma süresi geçmeden yapılan düzeltme talepleri bakımından bu madde değil, dava yolu esas alınır; dolayısıyla bu madde kapsamında şikayet yolu açılmaz.
Maliye Bakanlığı ile valilik ve belediye başkanlığı arasındaki fark nedir?
Vergi kanunlarına göre Maliye Bakanlığına bağlı olan vergiler bakımından şikayet Maliye Bakanlığına yapılır (birinci fıkra).
İl özel idare vergileri ve belediye vergileri bakımından şikayet, ikinci fıkra uyarınca valiliğe veya belediye başkanlığına yapılır.
Başvurunun hangi makama yapılacağı, vergi türüne göre belirlenir; yanlış makama yapılan başvuru bu maddenin düzenlediği yolun kullanılması bakımından sorun yaratabilir.
Şikayet yolu ile müracaat: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Düzeltme talebinde bulunulmadan doğrudan şikayet yoluna gitmek; madde, düzeltme talebinin reddini ön koşul olarak aramaktadır.
- Dava açma süresi geçmeden yapılan düzeltme talebinin reddini bu madde kapsamında değerlendirmek; bu durumda dava yolu esas alınır.
- İl özel idare veya belediye vergilerinde başvuruyu Maliye Bakanlığına yapmak; ikinci fıkra gereği başvuru valiliğe veya belediye başkanlığına yapılmalıdır.
- Maddede süre öngörülmediğini düşünerek başvuru süresinin bulunmadığını varsaymak; şikayet süresi bakımından ayrı hükümler (örneğin 213 sayılı Kanun'un ilgili düzenlemeleri) göz önünde bulundurulmalıdır.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Mahkemeler, düzeltme talebinin reddinin şikayet yolunu açan ön koşul olduğunu ve bu maddenin uygulanabilmesi için düzeltme talebi ile vergi mahkemesinde dava açma süresinin geçmesi koşulunun birlikte aranması gerektiğini kabul etmektedir. (11. Daire, 1998/11 E., 1998/3402 K., 13.10.1998)
- Şikayet yolunun düzeltme ve reddiyat bağlamında değerlendirildiği, bu nedenle uyuşmazlığın 116 ila 126. maddeler kapsamında incelenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025)
- Maliye Bakanlığına yapılan başvurunun zımni ret ile sonuçlanması hâlinde, bu başvurunun şikayet niteliği taşıyıp taşımadığı ve iptal istemi ile bağlantısı yargı kararlarında ele alınmaktadır. (4. Daire, 2023/5412 E., 2024/3482 K., 28.05.2024)
- Düzeltme taleplerinin 116-126. madde kapsamında değerlendirilmesi ve bu çerçevede şikayet yolunun işletilmesi gerektiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2023/2242 E., 2023/3690 K., 12.10.2023)
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, düzeltme talebinin reddi ve şikayet yolunun birbiriyle bağlantılı olduğunu, dava açma süresi geçtikten sonra dava yerine şikayet yolunun işletilebileceğini kabul etmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1999/78 E., 1999/462 K., 22.10.1999)
Nasıl ispat edilir?
- Şikayet yoluna başvuran mükellef, dava açma süresinin geçtiğini ve düzeltme talebinde bulunup bu talebin reddedildiğini ispatlamakla yükümlüdür; bu ispat için düzeltme talebi dilekçesi ve reddi işlemine ilişkin belgeler kullanılır. (11. Daire, 1998/11 E., 1998/3402 K., 13.10.1998)
- Düzeltme talebinin reddedildiğinin tebliğ tarihi ya da zımni ret durumunun ispatı, başvuranın yararınadır; idare, reddi işlemini yazılı belge ile ortaya koymalıdır.
- Başvurunun hangi vergi türüne ilişkin olduğu ve dolayısıyla Maliye Bakanlığı ya da valilik/belediye başkanlığı arasındaki yetki ayrımı, vergi kaydı ve tahakkuk belgeleri ile belirlenir.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 sayılı Kanun m.116-126: Vergi hatalarının düzeltilmesi ve reddiyat hükümlerini kapsar; bu madde, bu bölümde düzeltme talebinin reddedilmesi halinde kullanılacak şikayet yolunu tanımlar.
VUK m.125 — Düzeltme şümulü
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 125. maddesi, vergi mahkemesi, bölge idare mahkemesi ve Danıştay'dan geçmiş muamelelerde bulunan vergi hatalarının, yargı kararı kesinleşmiş olsa bile önceki maddelerde yazılı düzeltme usulüyle düzeltilmesine olanak tanımaktadır. Düzenlediği konu, yargı mercilerinden geçmiş işlemlerdeki vergi hatalarının idari düzeltme yoluyla giderilmesi ve bunun için aranan koşuldur. Madde, vergi hatalarını düzeltme usulünün uygulandığı tarafları ve işlemleri vergi yargısı bakımından belirler. Madde, düzeltmenin hangi süre ve şekil koşullarına bağlı olduğunu, düzeltme usulünün ayrıntılarını ve kesinleşmiş kararın kaldırılması yolunu düzenlemez; bu konular kanunun 116 ve devamındaki düzeltme maddelerinde (m.116 ve izleyen maddeler) yer alır. Yargı kararlarının icrası ve iadesi gibi yargısal yollar da bu maddenin kapsamı dışındadır.
Düzeltme şümulü: hangi kavramlar bilinmeli?
- Vergi hatası
- Vergi tarhı, tahakkuku veya ödemesinde yapılmış ve düzeltme usulü ile giderilebilen hatadır. Madde, hatanın kaynağının yargı merciinin işlemi olmasını aramakta, hatanın türünü ayrıca tanımlamamaktadır.
- Yargı mercileri
- Maddede sayılan vergi mahkemesi, bölge idare mahkemesi ve Danıştaydır. Bu mercilerden geçmiş muamelelerdeki hatalar bu madde kapsamına girer.
- Yargı kararının kesinleşmesi
- Kararın artık kanun yoluna başvurulamayacak hale gelmesidir. Madde, kesinleşmiş kararda bile hatanın düzeltilebileceğini öngörür; kesinleşme bu yolu kapatmaz.
- Düzeltme usulü
- Maddenin atıf yaptığı önceki maddelerde yazılı, idare tarafından uygulanan vergi hatalarını giderme yoludur. Madde bu usulün kendisini düzenlemez, yalnızca ona bağlanır.
Düzeltme şümulü: hangi şartlar aranır?
- Hatanın bir vergi hatası olması gerekir; yani vergi tarhı, tahakkuku veya ödemesinde ortaya çıkan bir yanlışlık bulunmalıdır.
- Hatanın vergi mahkemesi, bölge idare mahkemesi veya Danıştaydan geçmiş bir muamelede bulunması gerekir.
- Hatalar hakkında anılan yargı mercileri tarafından bir karar verilmemiş olmalıdır; bu, düzeltmenin yapılabilmesi için zorunlu bir koşuldur.
- Yargı kararının kesinleşmiş olması düzeltmeye engel değildir; ancak kesinleşme tek başına yeterli koşul da değildir.
- Düzeltme, önceki maddelerde yazılı usul dairesinde yapılır.
Düzeltme şümulü: hangi sonuçları doğurur?
- Yargı mercilerinden geçmiş muamelelerdeki vergi hataları, karar kesinleşmiş olsa bile önceki maddelerde yazılı usulle düzeltilebilir.
- Hata hakkında yargı merciince bir karar verilmişse düzeltme yapılamaz.
- Düzeltme yapılamadığı durumda hata, kanunda öngörülen diğer yollarla ele alınır.
- Madde, düzeltme usulünün ayrıntılarını ve sonucunu kendisi düzenlemez; bu hususlar önceki maddelere göre belirlenir.
Yargı kararı kesinleşmiş ile kesinleşmemiş arasındaki fark nedir?
Kararın kesinleşmesi, kanun yoluna başvurma imkânının kalmadığı durumdur.
Kararın henüz kesinleşmediği durumda ise kanun yolları açıktır ve hata da ayrıca bu yollarla ileri sürülebilir.
Madde kesinleşmiş kararda da düzeltmeye izin verir; kesinleşme düzeltme yolunu kapatmaz.
Yargı mercii hatayı karara bağlamış ile bağlamamış arasındaki fark nedir?
Hata hakkında yargı merciince karar verilmişse düzeltme yoluna gidilemez.
Hata hakkında yargı merciince bir karar verilmemişse düzeltme usulü işletilebilir.
Madde, düzeltmenin yapılabilmesi için bu koşulun bulunmasını şart koşar.
Vergi mahkemesi, bölge idare mahkemesi, Danıştay ile diğer muameleler arasındaki fark nedir?
Madde yalnızca sayılan üç yargı merciinden geçmiş muameleleri kapsar.
Bu mercilerden geçmemiş, idarenin doğrudan işlemindeki hatalar bu maddenin kapsamında değildir.
Kapsam dışında kalan hatalar için bu madde değil, önceki düzeltme maddeleri uygulanır.
Düzeltme şümulü: sık yapılan hatalar nelerdir?
- Kesinleşmiş yargı kararını düzeltme önünde engel saymak; madde kesinleşmeye rağmen düzeltmeye izin verir.
- Madde metninde bulunmayan bir süre aramak; maddede süre öngörülmemiştir.
- Hata hakkında yargı merciince karar verilmiş olmasına rağmen düzeltme yapılabileceğini düşünmek; bu durumda düzeltme yapılamaz.
- Madde kapsamını yargı merciinden geçmemiş işlemlere de genişletmek; kapsam yalnızca sayılan üç mercidir.
- Maddenin düzeltme usulünü kendisinin düzenlediğini sanmak; usul m.116 ve devamında yer alır.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Vergi hatalarının düzeltme ve şikâyet kapsamında değerlendirilmesi, uyuşmazlığın 213 sayılı Kanunun 116 ila 126. maddeleri kapsamında görülmesi gerektiği yönünde kabul edilmektedir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/388 E., 2025/47 K., 05.02.2025; 3. Daire, 2022/2829 E., 2022/4056 K., 27.10.2022)
- Vergi tarhına ilişkin uyuşmazlıkta hatanın düzeltme ve şikâyet kapsamında bulunduğu kabul edilerek davanın bu çerçevede çözülmesi gerektiği belirtilmektedir. (İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/866 E., 2024/892 K., 05.12.2024)
- 213 sayılı Kanunun 116-126. maddelerinin vergi hatalarının ve düzeltme usulünün düzenlendiği üçüncü bölüm olduğu kabul edilmektedir. (3. Daire, 2010/2951 E., 2012/3620 K., 13.11.2012)
Nasıl ispat edilir?
- Düzeltmeyi talep eden taraf, hatanın vergi mahkemesi, bölge idare mahkemesi veya Danıştaydan geçmiş bir muamelede bulunduğunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Hatanın yargı merciince daha önce karara bağlanmadığını gösteren belge, dosyadaki karar ve yargılama kayıtlarıdır.
- Karşı taraf veya idare, hata hakkında yargı merciince karar verildiğini ileri sürürse bu savunmayı ilgili karar ile ispatlar.
- Hatanın vergi hatası niteliğinde olduğu, hesap ve belge incelemesiyle ortaya konur.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 sayılı Kanun m.116: Vergi hatalarını düzeltme ve reddiyat hükümlerinin başlangıcıdır; m.125'te atıf yapılan önceki düzeltme usulü bu maddelerde yer alır.
VUK m.126 — Düzeltmede zamanaşımı
213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 126. maddesi, 114. maddedeki vergi zamanaşımı süresi dolduktan sonra ortaya çıkan vergi hatalarının düzeltilip düzeltilemeyeceğini ve düzeltme yapılabilecek son tarihin ne olacağını düzenler. Madde, vergi hatasının düzeltilmesini isteyen idare ve mükellef bakımından uygulanır. Düzeltme süresinin hangi hallerde uzayacağı, bu sürenin başlangıç anını da belirler. Maddenin düzenlemediği konular: vergi zamanaşımı süresinin kendisi ve uzaması (m.114), hata düzeltme ve reddiyat usulü ile düzeltme taleplerinin şekli ve süresi (m.116 ila 125), ödeme emrinin tebliği ve haciz işlemlerinin usulü (6183 sayılı Kanun) ile bu işlemlerin dava yoluna ilişkin kuralları (ilgili mevzuat).
Düzeltmede zamanaşımı: hangi kavramlar bilinmeli?
- Vergi hatası düzeltmesi
- Tarh edilmiş vergiye ilişkin, sonradan meydana çıkan ve vergi miktarını etkileyen hataların idare ya da mükellef tarafından düzeltilmesidir. Madde, zamanaşımı dolduktan sonra bu düzeltmenin yapılamayacağını belirler.
- 114. madde zamanaşımı süresi
- Vergi tarhı ve tahsili için kanunda öngörülen genel zamanaşımı süresidir. Madde 126 bu sürenin dolmasını düzeltme yasağının başlangıç noktası olarak alır.
- Düzeltme zamanaşımı süresi
- Zamanaşımı dolduktan sonra da hatanın düzeltilebilmesi için kanunun tanıdığı ek süredir. Madde sayılan üç halde bu süreyi belirler ve asgari süresini bir yıl olarak koyar.
- İlan yoluyla tebliğ
- Tebligatın tebliğ edilecek kişinin adresinin bulunamaması gibi hallerde ilan edilerek yapılmasıdır. Madde (b) ve (c) bentlerinde bu usulle tebliğ edilen vergiler için ayrı başlangıç anları öngörür.
- Haciz
- Vergi borcunun tahsili için mükellefin mallarına el konulmasıdır. Madde (c) bendi, ihbarname ve ödeme emri ilan yoluyla tebliğ edilen vergilerde hacze bağlı ek süre tanır. Hacizin 6183 sayılı Kanuna göre yapılmış olması aranır.
Düzeltmede zamanaşımı: hangi şartlar aranır?
- Vergi hatasının 114. maddedeki zamanaşımı süresi dolduktan sonra meydana çıkmış olması gerekir; bu halde düzeltme yapılamaz.
- Düzeltmenin yapılabilmesi için (a), (b) veya (c) bentlerinden birindeki özel halin gerçekleşmiş olması gerekir.
- (a) bendi: Hata, zamanaşımı süresinin son yılı içinde tarh ve tebliğ edilen vergilerde yapılmış olmalıdır.
- (b) bendi: Vergi ilan yoluyla tebliğ edilmiş ve vergi mahkemesinde dava konusu yapılmadan tahakkuk etmiş olmalı, mükellefe ödeme emri de tebliğ edilmiş olmalıdır.
- (c) bendi: İhbarname ve ödeme emri ilan yoluyla tebliğ edilmiş olmalı ve 6183 sayılı Kanuna göre haciz yapılmış olmalıdır.
- Düzeltme süresi, bu bentlerdeki tarihten başlayarak en az bir yıl olmalıdır; bu asgari süre kanunda sabittir.
Düzeltmede zamanaşımı: hangi sonuçları doğurur?
- 114. maddedeki zamanaşımı dolduktan sonra meydana çıkan vergi hataları, düzeltilemez.
- (a), (b) veya (c) bentlerinden birindeki halin gerçekleşmesi halinde düzeltme, bu bentte gösterilen tarihten başlayarak en az bir yıl süreyle yapılabilir.
- Hiçbir bent gerçekleşmemişse zamanaşımı sonrası hataya ilişkin düzeltme talebi reddedilir.
- Ek süre yalnız vergi hatasının düzeltilmesine bağlanmıştır; vergi zamanaşımının kendisi bu maddeyle yeniden başlamaz.
Zamanaşımı dolmadan önce ile sonra meydana çıkan hata arasındaki fark nedir?
114. maddedeki zamanaşımı süresi dolmadan meydana çıkan hata, normal düzeltme usulüne tabi olur.
Zamanaşımı dolduktan sonra meydana çıkan hata, madde 126 uyarınca düzeltilemez; yalnız üç bentteki özel hal varsa düzeltilebilir.
Zamanaşımı sonrası hatada düzeltme ancak (a), (b) veya (c) bentindeki özel süre içinde mümkün olur.
(a) bendi ile (b) ve (c) bentleri arasındaki fark nedir?
(a) bendi, normal tarh ve tebliğ sürecinin son yılında yapılan hatayı kapsar.
(b) ve (c) bentleri, vergilerin ilan yoluyla tebliğ edildiği ve ödeme emri ya da hacizle ilerlediği hallerde geçerlidir.
Her bentte düzeltme süresinin başlangıç anı farklıdır: (a)'da tarh ve tebliğ, (b)'de ödeme emrinin tebliği, (c)'de hacizin yapılması.
Vergi mahkemesinde dava açılan ile açılmayan vergi (b) bendi bakımından arasındaki fark nedir?
İlan yoluyla tebliğ edilip vergi mahkemesinde dava konusu yapılmadan tahakkuk eden vergi, (b) bendi kapsamına girer.
Dava konusu yapılan vergi için (b) bendi uygulanmaz.
Dava açılan vergide bu bent yoluyla ek süre doğmaz; açılmayan vergide ödeme emri tebliği süreyi başlatır.
Uygulamada nasıl yorumlanıyor?
- Düzeltme zamanaşımı süresinin, vergi hatasının niteliği yönünden değil, (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen tarihlere göre hesaplanması gerektiği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/780 E., 2025/54 K., 05.02.2025)
- Vergi uyuşmazlıklarında madde 126 ile birlikte madde 116 ila 126 arasındaki düzeltme ve şikayet hükümlerinin bütün olarak değerlendirilmesi ve uyuşmazlığın bu kapsamda bulunup bulunmadığının belirlenmesi gerektiği kabul edilmektedir. (3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/388 E., 2025/47 K., 05.02.2025)
- Anayasa'nın eşitlik ilkesi ve mülkiyet hakkı ile ilgili itirazlar, madde 126'nın uygulanmasında kanun hükmünün iptali yönünden ayrıca incelenmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/1184 E., 2025/240 K., 09.04.2025; 3. Daire, 2024/1799 E., 2025/214 K., 28.01.2025)
Nasıl ispat edilir?
- Düzeltmeyi isteyen mükellef veya idare, zamanaşımı süresinin dolduğunu ve düzeltme talebinin bu süre içinde yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür.
- (a) bendi için tarh ve tebliğ tarihini gösteren tebliğ belgesi ile hatanın son yılda yapıldığı delillerle ortaya konulmalıdır.
- (b) bendi için ilan yoluyla tebliğ tutanağı, ödeme emrinin tebliğ belgesi ve vergi mahkemesinde dava açılmadığını gösteren kayıtlar gereklidir.
- (c) bendi için ilan yoluyla tebliğ belgesi ve 6183 sayılı Kanuna göre yapılan haciz tutanağı ibraz edilmelidir.
- Zamanaşımı sonrası düzeltme talebinde bulunan taraf, ek süreyi doğuran bentin gerçekleştiğini belgeyle kanıtlamazsa talep reddedilir.
Hangi maddelerle birlikte okunmalı?
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.114: Vergi tarh ve tahsili için genel zamanaşımı süresini belirler; madde 126 bu sürenin dolmasını düzeltme yasağının başlangıcı olarak kullanır.
- 6183 sayılı Kanun: (c) bendinde ek süreyi doğuran haciz işleminin hangi kanuna göre yapılması gerektiğini gösterir.
Süreler
Konuda geçen kararlar
32 karar- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2025/11 E., 2025/14 K., 21.05.2025İlgili madde: m.118
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/1184 E., 2025/240 K., 09.04.2025İlgili madde: m.126
- 3. Daire, 2024/3795 E., 2025/531 K., 11.02.2025İlgili madde: m.117, m.119, m.121, m.122, m.123, m.124, m.125, m.126
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2023/388 E., 2025/47 K., 05.02.2025İlgili madde: m.119, m.121, m.125, m.126
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/780 E., 2025/54 K., 05.02.2025İlgili madde: m.126
- 3. Daire, 2024/1799 E., 2025/214 K., 28.01.2025İlgili madde: m.126
- 4. Daire, 2023/5412 E., 2024/3482 K., 28.05.2024İlgili madde: m.124
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2024/241 E., 2024/285 K., 27.03.2024İlgili madde: m.122
- 9. Daire, 2023/2242 E., 2023/3690 K., 12.10.2023İlgili madde: m.117, m.119, m.121, m.122, m.123, m.124, m.125, m.126
- 4. Daire, 2020/3139 E., 2023/2984 K., 30.05.2023İlgili madde: m.122
Diğer 22 karar
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/1092 E., 2023/190 K., 08.03.2023İlgili madde: m.116
- 3. Daire, 2022/2829 E., 2022/4056 K., 27.10.2022İlgili madde: m.116, m.119, m.125
- 9. Daire, 2019/6255 E., 2022/1475 K., 19.04.2022İlgili madde: m.122
- 9. Daire, 2019/6254 E., 2022/1477 K., 19.04.2022İlgili madde: m.122
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/903 E., 2022/458 K., 13.04.2022İlgili madde: m.116, m.117, m.123
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/892 E., 2022/538 K., 13.04.2022İlgili madde: m.116, m.117, m.123
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/893 E., 2022/539 K., 13.04.2022İlgili madde: m.116, m.117, m.123
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/885 E., 2022/533 K., 13.04.2022İlgili madde: m.118
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/890 E., 2022/535 K., 13.04.2022İlgili madde: m.118
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/886 E., 2022/534 K., 13.04.2022İlgili madde: m.118
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/891 E., 2022/536 K., 13.04.2022İlgili madde: m.118
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/1300 E., 2022/311 K., 23.03.2022İlgili madde: m.116, m.123
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2020/804 E., 2022/69 K., 09.02.2022İlgili madde: m.119
- 3. Daire, 2010/2951 E., 2012/3620 K., 13.11.2012İlgili madde: m.125
- 4. Daire, 2008/2454 E., 2011/2279 K., 15.04.2011İlgili madde: m.124
- 9. Daire, 2002/1855 E., 2004/5076 K., 19.10.2004İlgili madde: m.121
- Vergi Dava Daireleri Kurulu, 1999/78 E., 1999/462 K., 22.10.1999İlgili madde: m.124
- 11. Daire, 1998/11 E., 1998/3402 K., 13.10.1998İlgili madde: m.124
- 3. Daire, 1996/6616 E., 1997/4046 K., 19.11.1997İlgili madde: m.121
- Birinci Bölüm, 2014/12354 E., 09.11.2017İlgili madde: m.117
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 27. Hukuk Dairesi, 2023/768 E., 2025/744 K., 25.06.2025İlgili madde: m.118
- İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, 2022/866 E., 2024/892 K., 05.12.2024İlgili madde: m.119, m.121, m.125
Bağlayıcılık derecesine göre sıralı (Anayasa Mahkemesi, içtihadı birleştirme, genel kurullar, daireler); her grupta yeni karar önce. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
Madde bağlantıları, tarihine kadar Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikleri içeren güncel metne gider.
Bu konudaki maddelerde bilinen en yeni değişiklik: 14.10.2021 (m.120).
Anlatım 21.10.2026 tarihinde derlendi. Bağlayıcı olan madde metnidir.
Bu konuyu panelde çalış
Panelde bu konu 1.1. Vergilendirme bölümünde yer alıyor.
Panelde çalış