Düzenleyici hüküm nedir?
Diğer yazımlar: Düzenleyici hükümler
Kısaca
Taraflarca sözleşmeyle değiştirilebilen, sözleşmede aksi belirtilmediğinde uygulanan kuraldır. Emredici nitelik taşıyan kanun hükümlerinden farklıdır.
Birçok kanunda geçer (2 kanun); anlamı bağlama göre aşağıda.
Kanunda nerede geçiyor
4 maddeTürk Borçlar Kanunu
- TBK m.83 · I. Şahsen ifa zorunluluğunun olmaması
Maddenin taraflarca aksi kararlaştırılabilen niteliğidir. Taraflar sözleşmeyle şahsen ifa yükümlülüğü koyabilir ya da kaldırabilir; sözleşmede bir düzenleme yoksa madde uygulanır.
- TBK m.302 · II. Vergi ve benzeri yükümlülüklere katlanma borcu
Tarafların farklı kararlaşmasına imkân veren, sözleşme yapılmadığında uygulanacak hüküm. Madde emredici değildir.
- TBK m.624 · III. Ortaklığın kararları
Taraflarca sözleşmeyle değiştirilebilen, sözleşmede aksi belirtilmediğinde uygulanan kuraldır. Emredici nitelik taşıyan kanun hükümlerinden farklıdır.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
- Anayasa m.26 · VIII. Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti
Haber ve düşünceleri yayma araçlarının kullanılmasına ilişkin kurallardır. Bunlar yayımı engellemediği sürece hürriyetin sınırlanması sayılmaz; yayımı engelleyen düzenlemeler ise sınırlama niteliği taşır.
Karıştırılan kavramlar
Yayım araçlarına ilişkin düzenleyici hüküm ile yayımı engelleyen hüküm arasındaki fark nedir?
Düzenleyici hüküm, yayımı engellemeyen ve araçların kullanımını düzenleyen kuraldır.
Yayımı engelleyen hüküm, ifadenin yayılmasını fiilen durduran kuraldır.
Birincisi sınırlama sayılmaz; ikincisi ancak ikinci fıkradaki sebeplere ve kanuni dayanağa bağlı olarak geçerli olabilir.
Düzenleyici hüküm ile emredici hüküm (bu maddenin kapsamı) arasındaki fark nedir?
m.624/1 düzenleyici niteliktedir; ortaklar sözleşmeyle oy çokluğu getirebilir.
Kanunda belirli işler için oybirliği öngören hükümler emredicidir ve değiştirilemez.
Emredici oybirliği hükümlerinde sözleşmeyle çoğunluk kaydı geçersiz olur.
Yerleştirme notu ile düzenleyici hüküm arasındaki fark nedir?
Bu madde, 657 sayılı Kanun'daki hangi maddelerin değiştirildiğini gösteren bir yerleştirme notudur ve kendi içinde bağımsız bir hak veya yükümlülük kurmaz.
Değiştirilen 657 sayılı Kanun maddeleri ise memurların hak, yükümlülük, disiplin ve süreleri gibi asıl hükümleri içerir.
Uygulamada önce değiştirilen asıl maddelerin metnine bakılmalı, bu maddeye yalnızca değişikliğin yeri ve kapsamı bakımından başvurulmalıdır.
Amaç hükmü ile düzenleyici hüküm arasındaki fark nedir?
Madde 1, kanunun amacını belirleyen genel bir hükümdür ve doğrudan bir yetki veya yükümlülük doğurmaz.
Kanunun diğer maddeleri kurum, organ, görev ve yetkileri ayrıntılı biçimde düzenler ve uygulanabilir hükümler içerir.
Somut bir uyuşmazlıkta dayanak olarak kullanılan hüküm, amacı belirten bu madde değil, ilgili düzenleyici maddedir.
Amaç maddesi ile düzenleyici hüküm arasındaki fark nedir?
Madde 1, kanunun amacını ve kapsamını belirtir; yani hangi konuların düzenleneceğini gösterir.
Kanunun sonraki maddeleri, bu amaçlara ilişkin ayrıntılı kuralları ve yükümlülükleri içerir.
Somut bir hak ya da yükümlülük doğurmak için ilgili düzenleyici madde esas alınır; amaç maddesi tek başına uyuşmazlığın çözümüne yeterli değildir.
Amaç hükmü ile düzenleyici hükümler arasındaki fark nedir?
Madde, kanunun amacını ve düzenleme alanını belirleyen amaç hükmüdür.
Personelin hak ve yükümlülükleri ile hizmet ayrıntıları kanunun diğer maddelerinde düzenlenmiştir.
Somut bir hak veya yükümlülük talebi doğrudan bu maddeye değil, ilgili diğer maddelere dayandırılmalıdır.
İlgili konular
- Kişinin hakları ve ödevleri, özel hayatın gizliliği ve korunmasıAnayasa Hukuku
- Genel olarak ve ifanın konusuBorçlar Hukuku Genel Hükümler
- Adi ortaklık sözleşmesi, ortaklar arasındaki ilişki, kazanç ve zararBorçlar Hukuku Özel Hükümler
- Genel hükümler ve kiraya verenin borçlarıBorçlar Hukuku Özel Hükümler
İlgili terimler
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.