Hizmet buluşu nedir?
Kısaca
Çalışanın, yükümlü olduğu faaliyeti gereği gerçekleştirdiği ya da büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluştur. Bu nitelikte olmayan buluş serbest buluştur (113. madde).
Birçok kanunda geçer (2 kanun); anlamı bağlama göre aşağıda.
Kanunda nerede geçiyor
8 maddeSınai Mülkiyet Kanunu
- SMK m.113 · Hizmet buluşu ve serbest buluş
Çalışanın, bir işletme veya kamu idaresinde yükümlü olduğu faaliyeti gereği gerçekleştirdiği ya da büyük ölçüde işletme veya kamu idaresinin deneyim ve çalışmalarına dayanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluştur. Hem görev kapsamı hem de işverenin imkânlarına dayanma ölçütlerinden biri yeterlidir, ikisinin birlikte bulunması zorunlu değildir.
- SMK m.114 · Hizmet buluşuna dair bildirim yükümlülüğü
Çalışanın, yükümlü olduğu faaliyeti gereği gerçekleştirdiği ya da büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluştur. Bu nitelikte olmayan buluş serbest buluştur (113. madde).
- SMK m.115 · İşverenin buluşa ilişkin hakkı ve hak talebinde bedel
- SMK m.116 · Hizmet buluşu için patent başvurusu yapılması
Çalışanın, işletme veya kamu idaresinde yükümlü olduğu faaliyeti gereği ya da işletmenin deneyim ve çalışmalarına büyük ölçüde dayanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluştur. Kapsamı 6769 sayılı Kanun'un 113. maddesinde belirlenir ve bu madde o tanıma bağlıdır.
- SMK m.117 · Çalışan buluşlarına ilişkin hükümlerin emredici niteliği ve hakkaniyete uygunluk şartı
Çalışanın bir işletmede veya kamu idaresinde görevi gereği üstlendiği faaliyetin gereği olarak yaptığı ya da büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarından yararlanarak iş ilişkisi sırasında gerçekleştirdiği buluştur. Bu tanım 113. maddeye dayanır ve madde metninde açıkça tanımlanmamıştır.
- SMK m.118 · Tarafların patent başvurusu ile ilgili hak ve yükümlülükleri
Çalışanın hizmet ilişkisi kapsamında ortaya koyduğu ve patent korumasına konu olabilen buluştur. Maddenin tanımını kendisi yapmaz; kapsamı ilgili kanun hükmünden belirlenir.
- SMK m.120 · Çalışanın önalım hakkı
Çalışanın yükümlü olduğu faaliyeti gereği gerçekleştirdiği ya da büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluştur. Bu nitelikte olmayan buluşlar serbest buluş sayılır. Maddenin önalım hakkı yalnız hizmet buluşları bakımından doğar.
Türk Borçlar Kanunu
- TBK m.427 · E. Sınaî ve fikrî mülkiyet hakkı
Çalışanın, işletmede yükümlü olduğu faaliyeti gereği ya da büyük ölçüde işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak iş ilişkisi sırasında yaptığı buluştur. Bu tanım 6769 sayılı SMK m.113'te yer alır ve madde bu tanıma yollama yapar.
Karıştırılan kavramlar
Hizmet buluşu ile serbest buluş arasındaki fark nedir?
Hizmet buluşu, çalışanın iş ilişkisi sırasında yükümlü olduğu faaliyet gereği ya da işletmenin deneyim ve çalışmalarına dayanarak yaptığı buluştur.
Serbest buluş, bu iki ölçütten birini de karşılamayan buluştur.
Hizmet buluşunda işveren lehine zorunlu lisans hakkı doğar; serbest buluşta bu hak doğmaz ve buluş üzerindeki hak çalışana aittir.
Hizmet buluşu (madde kapsamı) ile iş ilişkisi dışında yapılan buluş arasındaki fark nedir?
İş ilişkisi sırasında ve iş bağlantısıyla yapılan buluştur.
İş ilişkisi sona erdikten sonra veya iş bağlantısı kurulamayan durumda yapılan buluştur.
Yalnız ilk grup için hizmet buluşu hükümleri uygulanır; ikinci grup, genel buluş rejimine tabidir.
Yükseköğretim kurumu buluşu ile hizmet buluşu (çalışan buluşu) arasındaki fark nedir?
Yükseköğretim kurumunda yapılan bilimsel çalışma sonucu doğan buluşta, kurum hak sahipliği talebinde bulunabilir ve buluş bu kanun maddesine tabi olur.
Genel çalışan buluşu rejiminde işçi veya memur buluş yaptığında hizmet buluşu hükümleri uygulanır ve bu madde devreye girmez.
Yükseköğretim kurumunda ortaya çıkan buluşta bu madde ve çalışanların buluşlarına ilişkin hükümler birlikte uygulanır; ancak 115, 116, 118 ve 119. maddelerin dördüncü fıkrası uygulanmaz.
Örnek kararlar
3 karar- 10. Daire, 2017/3748 E., 2020/5479 K., 26.11.2020İlgili madde: SMK m.114, SMK m.115, SMK m.116, SMK m.117, SMK m.118, SMK m.120
- 11. Hukuk Dairesi, 2023/4192 E., 2024/6218 K., 10.09.2024İlgili madde: SMK m.114
- İdare Dava Daireleri Kurulu, 2021/2395 E., 2022/679 K., 28.02.2022İlgili madde: SMK m.115
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.