Karşılıklılık nedir?
Kısaca
Karşılıklılık, 5 kanunda 5 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TTK m.1480 · takas: Takasın ön koşulu olarak, iki alacağın birbirine karşı taraflar arasında doğmuş olmasıdır.
- Harçlar K. m.124 · diplomat muaflığı: Yabancı devletin Türkiye'deki temsilcilerine tanıdığı muafiyetin, Türkiye'nin o devletteki temsilcilerine de aynı ölçüde tanınmasını ifade eder.
- SMK m.39 · yabancı ülke kaynaklı başvurular: Kaynak ülkenin, Türkiye'den yapılacak coğrafi işaret ya da geleneksel ürün adı tescil başvurularına eşit koruma sağlamasıdır.
Kanunda nerede geçiyor
5 maddeTürk Ticaret Kanunu
- TTK m.1480 · 8. Takas
Takasın ön koşulu olarak, iki alacağın birbirine karşı taraflar arasında doğmuş olmasıdır. Üçüncü kişiye karşı doğan bir alacakla takas, bu nedenle mümkün değildir.
Harçlar Kanunu
- Harçlar K. m.124 · Diplomat muaflığı
Yabancı devletin Türkiye'deki temsilcilerine tanıdığı muafiyetin, Türkiye'nin o devletteki temsilcilerine de aynı ölçüde tanınmasını ifade eder. Karşılıklılık yoksa muafiyet doğmaz.
Çeşitli Kanunlarda ve Maliye Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun
- Çeşitli Kanunlarda ve Maliye Bakanlığının Teşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.19
Yabancının ülkesinin, Türk vatandaşlarına aynı nitelikte taşınmaz edinimi hakkı tanıyıp tanımadığına bağlı şarttır. Değiştirilen hükümde taşınmaz edinimi bu şarta dayanmaktadır.
Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun
- MÖHUK m.58 · Tanıma
Yabancı ülkenin Türk mahkeme kararlarını kendi hukukunda tanıyıp tanımadığına bağlı şarttır. Bu madde uyarınca tanımada uygulanmaz; tenfizde ise aranır.
Sınai Mülkiyet Kanunu
- SMK m.39 · Yabancı ülke kaynaklı başvurular
Kaynak ülkenin, Türkiye'den yapılacak coğrafi işaret ya da geleneksel ürün adı tescil başvurularına eşit koruma sağlamasıdır. Koruma düzeyinin eşitliği aranır, kaynak ülkenin hukukunun Türk hukuku ile aynı olması gerekmez.
Karıştırılan kavramlar
Karşılıklılık şartı bulunan devlet ile bulunmayan devlet arasındaki fark nedir?
Karşılıklılık sağlayan devletin tabiyetindeki kişi, izin için maddedeki şartların geri kalanını taşımak kaydıyla başvurabilir.
Karşılıklılık sağlanmayan devletin tabiyetindeki kişi, diğer şartları taşısa bile izin alamaz.
Karşılıklılık gerçekleşmediğinde izin verilmez; bu durum kişinin nitelikleri ile bağlantılı değildir.
Karşılıklılık esasına göre muafiyet ile muafiyetin bulunmaması arasındaki fark nedir?
Davacının devleti ile Türkiye arasında karşılıklılık bulunduğunda mahkeme davacıyı teminattan muaf tutabilir.
Karşılıklılık bulunmadığında muafiyet söz konusu olmaz ve teminat gösterilmesi gerekir.
Muafiyet varsa teminat aranmaz; yoksa teminat gösterilmeden dava veya takip sürdürülemez.
Karşılıklılık şartı ile tanıma arasındaki fark nedir?
Tenfizde karşılıklılık, madde 54/a uyarınca aranır.
Tanımada karşılıklılık şartı aranmaz; bu, m.58 kapsamında belirtilmiştir.
Aynı ilam için tenfiz yoluyla istenen sonuç ile tanıma yoluyla istenen sonuç farklı şartlara bağlıdır.
Mutabakat zaptında açık paylaşma yetkisi ile karşılıklılık yok veya karşı taraf eşdeğer yükümlü değil arasındaki fark nedir?
Mutabakat zaptı sınırları açıkça tanımlanmış bir paylaşma yetkisi veriyorsa ya da karşılıklılık esası bulunuyor ve karşı taraf aynı yükümlülüğe tabiyse, zaptın kapsamına göre hareket edilir.
Paylaşma yetkisi yoksa, karşılıklılık esası bulunmuyorsa veya karşı taraf aynı derecede yükümlü değilse üçüncü fıkra devreye girer.
Bu hallerde ikinci fıkradaki sır saklama hükümleri kıyasen uygulanır ve bilgilerin paylaşılması sınırlanır.
Uluslararası sözleşme bağlantısı ile karşılıklılık ilkesi arasındaki fark nedir?
Paris Sözleşmesi ya da DTÖ Kuruluş Anlaşması kapsamında başvuru hakkı olan kişi, bu sözleşmelerin sağladığı hakka dayanır.
Karşılıklılık ilkesine dayanan kişi için ise sözleşme bağı değil, uyruğu olduğu devletin Türk uyruklulara tanıdığı koruma aranır.
Karşılıklılık ilkesine dayanmak için, uyruk devletinin Türk uyruklulara koruma tanıdığının gösterilmesi gerekir.
İlgili konular
Örnek kararlar
3 karar- 2003/70 E., 2005/14 K., 14.03.2005İlgili madde: 4916 s. K. m.19
- Hukuk Genel Kurulu, 2022/800 E., 2023/607 K., 07.06.2023İlgili madde: MÖHUK m.58
- Hukuk Genel Kurulu, 2017/1924 E., 2019/1060 K., 15.10.2019İlgili madde: MÖHUK m.58
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.