Mükellef nedir?
Kısaca
Mükellef, 10 kanunda 17 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- Harçlar K. m.40 · mükellef: Harcı ödemekle yükümlü olan kişidir.
- VUK m.158 · iş değişikliklerinin bildirilmesi: Vergi kanunlarına göre vergi borçlu olan veya vergi sorumlusu sayılan gerçek veya tüzel kişidir.
- 488 s. K. m.3 · mükellef: Damga vergisini kanun gereği ödemekle yükümlü olan kişidir.
Kanunda nerede geçiyor
17 maddeden 15'iHarçlar Kanunu
- Harçlar K. m.40 · Mükellef
Harcı ödemekle yükümlü olan kişidir. Bu maddeye göre mükellef, harca konu işlemin yapılmasını isteyen kişidir.
- Harçlar K. m.73 · Mükellef
Harcı ödemekle yükümlü kılınan kişidir. Bu maddeye göre mükellef, işlemin yapılmasını isteyen kişidir.
- Harçlar K. m.84 · Mükellef
Harcı ödemekle yükümlü olan kişidir. Bu madde bakımından mükellef, işlemin yapılmasını isteyen kişidir; işlemi yapan makam mükellef değildir.
- Harçlar K. m.120 · Mükellef
Harç borcunu kanun gereği ödemekle yükümlü olan kişidir. Bu maddede mükellef, harca konu işlemi isteyen kişidir ve harcın kanuni borçlusu sayılır.
- Harçlar K. m.128 · Memurların Sorumluluğu
Harç yükümlüsü olan, harcın kanuni borçlusu kişidir. Madde bakımından mükellef, memurun eksik harçla işlem yaptığı kişidir ve memurla birlikte sorumludur.
Vergi Usul Kanunu
- VUK m.8 · Mükellef ve vergi sorumlusu
Vergi kanunlarına göre kendisine vergi borcu terettüb eden gerçek veya tüzel kişidir. Vergi borcunu kendi adına taşıyan asıl borçludur. Mükellefiyet, vergi borcunun doğması ile ilgilidir ve vergi kanununun belirlediği ölçüte bağlıdır.
- VUK m.158 · İş değişikliklerinin bildirilmesi
Vergi kanunlarına göre vergi borçlu olan veya vergi sorumlusu sayılan gerçek veya tüzel kişidir. Maddenin uygulanması için mükellefin daha önce işe başladığını bildirmiş olması gerekir.
Damga Vergisi Kanunu
- Damga Vergisi Kanunu m.3 · Mükellef
Damga vergisini kanun gereği ödemekle yükümlü olan kişidir. Kâğıdı imzalayan kişi, kanunun ilk fıkrasına göre mükelleftir.
- Damga Vergisi Kanunu m.25 · Özel sorumluluk
Damga vergisinin asıl borçlusu olan kişidir. Kural olarak kağıdı imzalayan kişi mükelleftir (3. madde). Yabancı memlekette düzenlenen kağıtta mükellef, 25. maddenin kapsamında hamil değildir ancak rücu edilen kişidir.
Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu
- Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.5 · Verginin mükellefi
Vergiyi kanunen ödemekle yükümlü olan gerçek kişidir. Bu maddede mükellef, iktisap ettiği malın sahibi olan şahıs olarak belirlenmiştir.
- Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.9 · Beyanname verilme müddeti
Veraset ve intikal vergisi beyannamesini verme yükümlülüğü altında bulunan kişidir. Madde, süre hesabında mükellefin Türkiye'de mi yoksa yabancı bir memlekette mi bulunduğuna göre ayrım yapar.
Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu
- Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu m.3 · Mükellef
Motorlu taşıt vergisini kanun gereği ödemekle yükümlü olan kişidir. Bu madde mükellefi sicil kaydına bağlar.
İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun
- İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun m.8 · Mükellef
Verginin ödemekle yükümlü tutulan kişidir. Bu maddede mükellef, ithalatçı gerçek veya tüzel kişidir; üretici veya ihracatçı mükellef değildir.
17.8.1999 ve 12.11.1999 Tarihlerinde Marmara Bölgesi ve Civarında Meydana Gelen Depremin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpları Gidermek Amacıyla Bazı Mükellefiyetler İhdası ve Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun
- 17.8.1999 ve 12.11.1999 Tarihlerinde Marmara Bölgesi ve Civarında Meydana Gelen Depremin Yol Açtığı Ekonomik Kayıpları Gidermek Amacıyla Bazı Mükellefiyetler İhdası ve Bazı Vergi Kanunlarında Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun m.8 · Özel İletişim Vergisi
Özel iletişim vergisini ödemekle yükümlü olan kişidir. Madde metnine göre bu sıfır cep telefonu işletmecilerine aittir; abonelerin mükellefiyeti yoktur.
Özel Tüketim Vergisi Kanunu
- Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.4 · Mükellef ve vergi sorumlusu
Vergiyi kanuni olarak ödemekle yükümlü olan kişidir. Madde, imal, inşa, ithal ve müzayede satışı gibi fiilleri gerçekleştirenleri mükellef sayar.
Terim 2 kanunda daha geçiyor.
Karıştırılan kavramlar
Mükellef ile vergi sorumlusu arasındaki fark nedir?
Mükellef, vergi borcunun kendisine ait olduğu, yani verginin asıl konusu ve borçlusu olan kişidir.
Vergi sorumlusu, vergi borcu başkasına ait olsa bile verginin ödenmesi bakımından dairelere karşı muhatap olan kişidir.
Maddenin dördüncü fıkrası uyarınca sonraki maddelerde geçen mükellef tabiri vergi sorumlularını da kapsar; ancak sorumlu, mükellefin yerine geçmez ve sorumluluğu ayrıca vergi kanununa dayanır.
Memur ile mükellef arasındaki fark nedir?
Harcı tamamen almadan işlem yapan memur, işlem nedeniyle sorumlu olur.
Harcın asıl borçlusu olan mükellef, işlemin yapılmasını isteyen ve harç yükümlüsü olan kişidir.
İkisi müteselsilen sorumludur; alacaklı harcın tamamını birinden isteyebilir.
Tam mükellef kurum ile yurt dışı kurum kâr payı arasındaki fark nedir?
Tam mükellef kurumdan elde edilen kâr paylarında (fıkra 3) istisna için ek şart aranmaz.
Kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunmayan anonim veya limited şirketlerden elde edilen kâr paylarında (fıkra 4) %50 sermaye sahipliği ve Türkiye'ye transfer şartı aranır.
Yurt dışı kurum kâr payında, sermaye oranı ve transfer şartı yerine gelmezse yarı istisna uygulanmaz.
Yerli mükellef ile dar mükellef arasındaki fark nedir?
Tam mükellef hizmet erbabı, 31. maddedeki indirimlerden yararlanabilir.
Dar mükellefiyete tabi kimseler, 31. maddedeki indirimlere tabi değildir.
Dar mükellefe bu indirimler hiç uygulanmaz; indirimlerin en yüksek ücrete uygulanma kuralı da onun bakımından söz konusu olmaz.
Emtia alım satımı yapan ile yapmayan mükellef arasındaki fark nedir?
Emtia alım satımı ile uğraşanlarda dönem sonu ve dönem başı emtia mevcudu hesaba katılır.
Emtia alım satımı yapmayanlarda bu düzeltme yapılmaz; hasılat ve giderler doğrudan karşılaştırılır.
Emtia işletmelerinde stok değişimi kazanca yansır; diğerlerinde yansımaz.
Dar mükellef ulaştırmacı ile tam mükellef ulaştırmacı arasındaki fark nedir?
Dar mükellef, Türkiye'de yerleşmemiş ve yalnızca Türkiye kaynaklı kazancı vergilendirilen kişidir.
Tam mükellef, Türkiye'de yerleşmiş olup dünya çapındaki kazancı vergilendirilen kişidir.
Yalnızca dar mükellef için bu maddedeki kurumlar vergisi kazanç esasları ile matrah tespiti yapılır.
İlgili konular
- Genel muaflıklar ve istisnalar, mükellefiyetle ilgili genel hükümlerİcra Müdürlüğü Mevzuatı
- İmtiyazname, ruhsatname ve diploma harçları, trafik harçlarıİcra Müdürlüğü Mevzuatı
- Konsolosluk harçlarıİcra Müdürlüğü Mevzuatı
- Mükellefiyet ve istisnalarİcra Müdürlüğü Mevzuatı
- Noter harçlarıİcra Müdürlüğü Mevzuatı
- Pasaport, ikamet tezkeresi, çalışma izni, çalışma izni muafiyeti, vize ve dışişleri bakanlığı tasdik harçlarıİcra Müdürlüğü Mevzuatı
Örnek kararlar
3 karar- 2025/152 E., 2025/195 K., 08.10.2025İlgili madde: 4760 s. K. m.4
- 1989/6 E., 1989/42 K., 07.11.1989İlgili madde: Harçlar K. m.73
- Hukuk Genel Kurulu, 2009/545 E., 2009/617 K., 30.12.2009İlgili madde: Harçlar K. m.128
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
- Harca mevzu işlem
- Özel iletişim vergisi
- Kâğıt
- Vergi matrahı
- Vergi Sorumlusu
- İvazsız iktisap
- Noter harcı
- Tasdik harcı
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.