Noter harçları

Bu madde, noter işlemlerinin harca tabi olup olmayacağını ve iki durumda harç alınmamasını düzenler: birden fazla nüsha düzenlenen muayyen bedelli kâğıtlarda yalnız bir nüsha için nispi harç alınması ve bir akdin müeyyidesi niteliğindeki taahhütlerden, başlı başına akde konu olmadıkça harç alınmaması. Ayrıca Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıfların kuruluş işlemleri ile bu vakıflara yapılan bağışlamaların harçsız olduğunu hükme bağlar. Madde noter harçlarının miktarını, nispi oranlarını ve tahsil usulünü düzenlemez (m.41 ve (2) sayılı tarife). Yargı harçlarına (1) sayılı tarife, harç muafiyetinin kişiye bağlı hallerine (m.13-14) ve harcın ödenmemesinin yargı işlemine etkisine (m.32, m.37) ilişkin hükümler bu maddenin kapsamı dışındadır.

Mevzuu: hangi kavramlar bilinmeli?

Noter harcı

Noter işlemlerinden bu kanuna bağlı (2) sayılı tarifede yazılı olanlar üzerinden alınan harçtır. Yargı harçlarından ayrı bir harç türüdür ve harca tabi noter işlemi, yalnızca (2) sayılı tarifede yer alan işlemlerle sınırlıdır.

Muayyen bedelli kâğıt

Belirli bir bedeli içeren ve birden fazla nüsha olarak düzenlenebilen belgedir. Bu niteliğe sahip kâğıtta nispi harca tabi işlem birden çok nüshada yapılsa da harç yalnızca bir nüsha için alınır.

Akdin müeyyidesi niteliğindeki taahhüt

Pey akçesi, zamanı rücü, ücret tevkifi ve cezai şart gibi bir akde bağlı olarak sözleşmenin ihlalini yaptırıma bağlayan taahhütlerdir. Bu taahhütler bağımsız bir akit konusu olmadığı sürece harca tabi tutulmaz.

Başlı başına akde konu olma

Müeyyide niteliğindeki taahhüdün, ayrı bir sözleşmenin asıl edimi hâline gelmesidir. Bu durumda taahhüt kendi başına bir akit olduğundan harç muafiyeti uygulanmaz.

Vergi muafiyeti tanınan vakıf

Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflardır. Bu vakıfların kuruluş işlemleri ile bu vakıflara yapılan bağışlamalar harçtan muaftır.

Mevzuu: hangi şartlar aranır?

• İşlemin noter işlemi olması ve bu kanuna bağlı (2) sayılı tarifede yazılı bulunması gerekir; yalnızca bu tarifede yazılı işlemler noter harcına tabidir.
• Nispi harca tabi bir işlem, muayyen bir bedeli içeren ve birden fazla nüsha olarak düzenlenen kâğıtla ilgili olmalıdır; bu halde harç yalnız bir nüsha için alınır.
• Harç alınmaması için taahhüdün pey akçesi, zamanı rücü, ücret tevkifi, cezai şart gibi bir akde bağlı müeyyide niteliğinde olması gerekir.
• Müeyyide niteliğindeki taahhüt başlı başına bir akde konu olmamalıdır; başlı başına akde konu olan taahhütte bu muafiyet uygulanmaz.
• Kuruluş işleminin ya da bağışlamanın, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan bir vakfa ilişkin olması gerekir.

Mevzuu: hangi sonuçları doğurur?

• Noter işlemi (2) sayılı tarifede yazılıysa noter harcına tabidir.
• Muayyen bedelli ve birden fazla nüsha düzenlenen kâğıtta nispi harca tabi işlem için yalnız bir nüsha üzerinden harç alınır.
• Pey akçesi, zamanı rücü, ücret tevkifi ve cezai şart gibi müeyyide niteliğindeki taahhütler başlı başına bir akde konu olmadıkça harca tabi değildir.
• Müeyyide taahhüdü başlı başına bir akde konu olursa harç alınır.
• Muafiyet tanınan vakfın kuruluş işlemleri ve bu vakfa yapılan bağışlamalar harca tabi tutulmaz.
• Tarifede yazılı olmayan bir noter işlemi, önemi ne olursa olsun bu kanuna göre harca tabi değildir.

Mevzuu: sık yapılan hatalar nelerdir?

• (2) sayılı tarifede yer almayan bir noter işlemini, önemli olduğu gerekçesiyle harca tabi saymak.
• Muayyen bedelli kâğıdın her nüshası için ayrı ayrı nispi harç hesaplamak; yalnız bir nüsha için harç alınması gerektiğini gözden kaçırmak.
• Müeyyide niteliğindeki taahhüdü, başlı başına bir akit konusu olduğu hâlde de harçsız saymak; bağlı kalma ile akde konu olma ölçütünü karıştırmak.
• Vakfın kuruluş işlemine muafiyeti, vakfın Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış olması koşuluna bakmadan uygulamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Noter işlemlerinde harca tabiliğin belirlenmesinde ölçüt işlemin önemi değil, (2) sayılı tarifede yazılı olmasıdır. (Hukuk Genel Kurulu, 2017/440 E., 2017/636 K., 05.04.2017)
• Noter harcına ilişkin uyuşmazlıklarda 492 sayılı Kanunun 38. maddesi, harcın hangi işlem için alındığını belirleyen temel hüküm olarak anılmaktadır. (6. Daire, 2022/849 E., 2024/185 K., 11.01.2024; 6. Daire, 2022/954 E., 2024/186 K., 11.01.2024; 6. Daire, 2022/7953 E., 2025/3108 K., 29.05.2025)
• Sözleşme damga vergisi ile noter harcı ayrı vergi türleri olduğundan, iade isteminin değerlendirilmesinde m.38 ile damga vergisi hükümleri birlikte ele alınmaktadır. (9. Daire, 2021/3299 E., 2023/920 K., 23.03.2023)
• Yargı harçları ile noter harçlarını karıştıran hesaplamalarda, kaldırma sonrası yeniden harç tamamlatılırken m.38 ve m.28 birlikte uygulanmaktadır. (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, 2025/1229 E., 2025/1944 K., 31.12.2025)

Nasıl ispat edilir?

• Harcın alınmasını isteyen ya da harçtan muafiyet ileri süren taraf, işlemin (2) sayılı tarifede yazılı olup olmadığını noter belgesi ile ortaya koyar.
• Birden fazla nüsha düzenlenmesi halinde, harcın yalnız bir nüsha için alındığını iddia eden taraf, nüshaların tek bir muayyen bedelli kâğıda ait olduğunu ve diğer nüshalar üzerinden harç alınmadığını noter kaydı ile ispatlar.
• Taahhüdün müeyyide niteliğinde olduğunu ileri süren taraf, taahhüdün bağlı olduğu asıl akdi sözleşme metni ile gösterir; taahhüdün başlı başına akit olduğunu iddia eden karşı taraf bunu kendi iddiasıyla ispatlamak zorundadır.
• Vakfın Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanındığını ileri süren taraf, bu muafiyetin varlığını resmi karar ile belgeler.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.41: Noter harçlarının nispi ya da maktu olarak nasıl hesaplanacağını düzenler; m.38 yalnızca harca tabiliği belirler.
• 492 sayılı Kanun m.13: Yargı işlemlerinde harçtan müstesna işlemleri düzenler; m.38'deki noter harcı muafiyetleriyle karıştırılmamalıdır.
• 492 sayılı Kanun m.14: Kişiye bağlı harç muafiyetini düzenler; m.38'deki vakıf muafiyeti işleme bağlı olduğundan ayrı bir hükümdür.
• 492 sayılı Harçlar Kanunu (2) sayılı tarife: Noter harcına tabi işlemlerin listesini verir; m.38 ancak bu tarifede yazılı işlemler için harç doğurur.

Madde, kamu hukuku ile ilgili işlerde yetkili makamların istediği suretlerden harç alınmamasını düzenler. Kapsamı, yetkili makamların talep ettiği suretlerdir; bu suretlerin hangi işlemden doğduğuna bakılmaksızın harç alınmaması kuralı burada yer alır. Madde, harcın alınmamasının koşullarını ve harç muafiyetinin sınırlarını ayrıntılı olarak düzenlemez. Yargı harçlarının ödenmemesinin usul sonuçları (m.32), süresinde ödenmeyen harçların tahsili (m.37), peşin alınan harcın iadesi (m.31) ve iş mahkemesi kararlarında işçiden harç alınmaması (m.33) bu maddede değil, Harçlar Kanunu'nun ilgili maddelerinde düzenlenmiştir. Ayrıca bu maddenin, suretin talep edildiği dava veya icra işleminin harcını ve aynı hakkın zamanaşımı ya da usul süreleri yönünü kapsamadığı söylenebilir.

Yetkili makamların istiyecekleri suretler: hangi kavramlar bilinmeli?

Kamu hukuku ile ilgili işler

Kamu otoritesinin kamu gücüyle yürüttüğü, kamu yararını gözeten ilişkileri konu alan işlerdir. Maddenin muafiyetinin uygulanabilmesi için işin kamu hukukuna ilişkin olması gerekir.

Yetkili makam

Kamu hukuku işinin gereği olarak suret isteyen kamu kurum veya mercidir. Talebi, istediği suretin kamu görevi kapsamında kullanılması bakımından yapması gerekir.

Suret

Bir yargı işleminden veya belgeden çıkarılan kopyadır. Maddenin muafiyeti yalnızca yetkili makamların istediği suretler için geçerlidir.

Yetkili makamların istiyecekleri suretler: hangi şartlar aranır?

• İstenen işin kamu hukuku ile ilgili olması gerekir.
• Suretin yetkili makam tarafından istenmiş olması gerekir.
• Talep edilen belgenin suret niteliğinde olması gerekir; suretten harç alınmaması bu talep bakımından geçerlidir.

Yetkili makamların istiyecekleri suretler: hangi sonuçları doğurur?

• Kamu hukuku ile ilgili işlerde yetkili makamların istediği suretlerden harç alınmaz.
• Yetkili makam dışındaki kişilerin talebi bu muafiyetten yararlanmaz; bu hâlde harç alınması gerekir.
• Muafiyet kamu hukuku ile ilgili iş bakımından geçerlidir; özel hukuk işinde yetkili makam talebi bu muafiyeti doğurmaz.

Yetkili makamların istiyecekleri suretler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yetkili makam talebi olmayan özel kişi suretlerini muafiyet kapsamında saymak; muafiyetin sıfat bağlı olduğunu gözden kaçırmak.
• Kamu hukuku ile ilgili olmayan işlerde yetkili makam sıfatına dayanarak harç alınmamasını talep etmek.
• Muafiyeti m.32 ya da m.37 gibi harç ödenmemesinin usul sonuçlarıyla karıştırmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kamu hukuku ile ilgili işin niteliğinin belirlenmesinde, işin özel çıkarları değil kamu yararını ilgilendirdiği ölçütü aranmaktadır. (9. Daire, 2022/348 E., 2024/7678 K., 18.12.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Suretten harç alınmaması talebini ileri süren, istenen işin kamu hukuku ile ilgili olduğunu ve talebin yetkili makam tarafından yapıldığını ispatlamakla yükümlüdür.
• Yetkili makamın talebi yazılı belge ile gösterilebilir; talep yazısı veya resmi yazışma bu bakımdan başlıca delildir.
• Harç alınıp alınmadığı konusunda tartışma çıkarsa, karşı tarafın muafiyet dışı bir iş olduğu iddiasını ispat etmesi gerekir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.32: Yargı işlemlerinden alınacak harçların ödenmemesinin sonucunu düzenler; m.39 muafiyeti ise harç alınmayan suretler bakımından bu usul sonucunun doğmamasını sağlar.
• 492 sayılı Kanun m.37: Süresinde ödenmeyen harçların tahsilini düzenler; harç alınmayan suretler bakımından bu tahsil mekanizması işlemez.

Madde, noter harçlarının kime ait olduğunu, yani harç yükümlüsünü (mükellefi) belirler. Harca konu işlemin yapılmasını isteyen kişilerin noter harcını ödemekle yükümlü olduğunu düzenler. Maddenin uygulandığı ilişki, noterlik işlemlerinde harca tabi bir işlemin talep edildiği durumlardır. Noter harcının miktarını, oranlarını ve tarifesini bu madde belirlemez. Harcın ödeme zamanını ve peşinlik kuralını (m.27 ve m.32 bağlamında) düzenlemez. Yargı harçlarında mükellefi belirleyen m.11 de bu maddenin konusu değildir. Ödenmeyen harcın tahsil usulü ve ilgili bildirim yükümlülüğü ayrı maddelerde yer alır.

Mükellef: hangi kavramlar bilinmeli?

Noter harcı

Noterlikçe yapılan işlemler karşılığında Harçlar Kanunu uyarınca alınan kamu alacağıdır. Harç, belirli bir kamu hizmetinden yararlanmanın karşılığı olup vergiden farklıdır.

Mükellef

Harcı ödemekle yükümlü olan kişidir. Bu maddeye göre mükellef, harca konu işlemin yapılmasını isteyen kişidir.

Harca mevzu işlem

Harç yasası uyarınca harca bağlanmış, noterde yapılmasını talep edilen işlemdir. Harca bağlı olmayan işlemler bu kapsamda değerlendirilmez.

Mükellef: hangi şartlar aranır?

• Noter harcının doğması için harca tabi bir noter işleminin yapılması gerekir.
• Harcı ödeme yükümlülüğü, işlemin yapılmasını isteyen kişiye yüklenir.
• Yükümlü kişinin, harca mevzu işlemi talep etmiş olması gerekir; talep eden kişi harcı ödemekle mükelleftir.

Mükellef: hangi sonuçları doğurur?

• Harca mevzu noter işleminin yapılmasını isteyen kişi, noter harcını ödemekle yükümlüdür.
• Talep eden kişi dışındaki kişiler bu madde gereğince harç ödemekle yükümlü tutulamaz.
• Harcın ödenmemesi halinde yükümlülüğün yerine getirilmesine ilişkin sonuçlar bu maddede düzenlenmez; ilgili hükümlere bakılmalıdır.

Mükellef: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Noter harcını, işlemden yararlanan ancak talepte bulunmayan kişiden almak.
• Yargı harçlarındaki resen işlem kuralını (m.11 ikinci cümle) noter işlemlerine uygulamak; bu maddede böyle bir kural yoktur.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Noter harcı mükellefinin belirlenmesinde, işlemi talep eden kişinin tespiti esas alınmaktadır. (9. Daire, 2022/348 E., 2024/7678 K., 18.12.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Harcın mükellefi olduğunu ileri süren kurum, işlemin noterde talep edildiğini ve talep sahibinin kim olduğunu ispatla yükümlüdür.
• Talep, noter kayıtları veya işlem belgesi ile ispatlanır.
• İşlemi talep etmediğini savunan kişi, kendisinin talep sahibi olmadığını ispatla yükümlüdür.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.11: Yargı harçlarında mükellefi belirleyen paralel düzenlemedir. Genel kural isteyen kişidir; resen yapılan işlemlerde lehine işlem yapılan kişiden harç alınır.
• 492 sayılı Kanun m.1: Noter harçlarının bu Kanun kapsamındaki harç türlerinden biri olduğunu belirtir.

Madde, noter işlemlerinden alınan harçların hesap esasını düzenler. Harcın değer veya ağırlık ölçüsüne göre nispi, işlemin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacağını belirtir. Hangi noter işleminin harca tabi olduğu ve hangi tutarın harca esas alındığı (2) sayılı tarifeye bırakılmıştır. Madde, Harçlar Kanunu'nun yargı harçlarına ilişkin hesap ölçüsü kuralını (m.15) noter harçlarına uyarlar. Kapsamı noterlik işlemleri ile bunlardan alınan harçlarla sınırlıdır. Harcın mükellefini, istisna ve muafiyetleri, noter harçlarının ödeme zamanını ve iadesini düzenlemez (m.11, m.13-14, m.25-31 ilgili maddeleri). Noter harçlarının hangi işlemlerde alındığını gösteren tarife hükmünü ve yargı harçlarının genel ölçülerini de bu madde içermez.

Harç alma ölçüleri: hangi kavramlar bilinmeli?

Nispi esas

Harcın, işlemin konusu olan değerin ya da ağırlığın belirli bir oranı üzerinden hesaplanmasıdır. Harç tutarı değer ya da ağırlık arttıkça artar.

Maktu esas

Harcın işlemin türüne ve niteliğine göre sabit bir tutar olarak alınmasıdır. Değerden bağımsızdır ve konu değeri ne olursa olsun aynı kalır.

Değer ölçüsü

Harcın işlemde konu olan para veya parayla ölçülebilen değere bağlanmasıdır. Ölçüt, işlemin değeridir ve ayrıca oran uygulanır.

Ağırlık ölçüsü

Harcın işlemin konusunun ağırlığına bağlanmasıdır. Değer ölçüsünün yanında madde metninde ayrı bir ölçü olarak yer alır.

(2) sayılı tarife

Noter harçlarının hangi işlemlerden, hangi esasa göre ve hangi oranda alınacağını gösteren tarifedir. Hangi esasın uygulanacağı bu tarifeye bakılarak belirlenir.

Harç alma ölçüleri: hangi şartlar aranır?

• İşlemin (2) sayılı tarifede yazılı bir noter işlemi olması gerekir; tarifede yer almayan bir işlemden harç alınamaz.
• Harcın esasının tarifede nispi mi maktu mu olduğunun belirlenmesi gerekir; bu belirleme işlemin nevi ve mahiyetine bakılarak yapılır.
• Nispi esas uygulanacaksa değer veya ağırlık ölçüsünün tespit edilmiş olması gerekir; bu ölçü harcın matrahını oluşturur.
• Maktu esas uygulanacaksa işlemin nevi ve mahiyetinin tarifedeki karşılığına uyulması gerekir; konu değeri harcı değiştirmez.
• Harç, yalnızca tarifede gösterilen esas üzerinden alınmalı, tarifede bulunmayan bir esas uydurulmamalıdır.

Harç alma ölçüleri: hangi sonuçları doğurur?

• Tarifede nispi esas gösterilen işlemde harç, değer ya da ağırlık ölçüsüne göre hesaplanır.
• Tarifede maktu esas gösterilen işlemde harç, işlemin nevi ve mahiyetine göre sabit tutar olarak alınır.
• Değer ya da ağırlık ölçüsü değişse de maktu esasa bağlı harç değişmez.
• İşlem tarifede yer almıyorsa bu maddeye göre harç alınamaz.

Harç alma ölçüleri: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Noter harcında da yargı harçları gibi (1) sayılı tarifeye bakmak; noter işlemlerinde (2) sayılı tarifenin esas alınması gerekir.
• İşlemin nispi ya da maktu olduğunu ezberden belirlemek; belirleme her zaman tarifeye bakılarak yapılmalıdır.
• Maktu esasa bağlı bir işlemde konu değerine göre harç hesaplamak; maktu harç değerden bağımsızdır.
• Ağırlık ölçüsü ile değer ölçüsünü karıştırmak; tarifede hangi ölçünün öngörüldüğü kontrol edilmelidir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Noter harçlarının kaynağının 492 sayılı Kanun'un ikinci kısım birinci bölümü ile (2) sayılı tarife olduğu kabul edilmektedir. (9. Daire, 2022/348 E., 2024/7678 K., 18.12.2024)
• Madde 41'de yer alan nispi ve maktu esas ayrımının, noter işlemine uygulanan harç hesabında kullanıldığı kabul edilmektedir. (9. Daire, 1988/1252 E., 1989/1147 K., 12.04.1989)

Nasıl ispat edilir?

• Noter harcının nispi ya da maktu esasla alındığını ileri süren taraf, işlemin (2) sayılı tarifede hangi kalemde yer aldığını göstermek zorundadır.
• Nispi esasa dayalı harçta matrahın değer ya da ağırlık olduğunu gösteren belge (işlem belgesi, değer beyanı, ağırlık tespiti) ispat aracıdır.
• Maktu esasa dayalı harçta işlemin nevi ve mahiyetinin tarifedeki karşılığı, işlem belgesinden ortaya konur.
• Harcın yanlış esasla alındığını savunan taraf, tarifedeki kalemin farklı olduğunu belgeyle ortaya koymalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.15: Yargı harçlarında aynı iki ölçüyü (değer ölçüsüne göre nispi, işlemin nevi ve mahiyetine göre maktu) düzenler. Bu madde noter harçlarında aynı ayrımın uygulanmasını söyler.
• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.2: Harcın tabi olduğu işlemin (1) sayılı tarifede yazılı olmasını ister; noter harçları için (2) sayılı tarife aynı ölçütü taşır.
• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.38-50: Noter harçlarına ilişkin ikinci kısmın bölümünü oluşturur ve noter harçlarının kapsamını belirleyen hükümleri içerir.

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 42. maddesi, değer veya ağırlık ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde esas alınacak değer veya ağırlığın (2) sayılı tarifede yazılı olduğunu belirtmekte ve menkul ya da gayrimenkul mallara ilişkin alım, satım, taahhüt ve rehin sözleşmeleri, senet ve kâğıtlarda değer gösterilmesini zorunlu kılmaktadır. Hüküm, bu tür belgeleri düzenleyen ve harca tabi işlemlere konu olan kişiler bakımından uygulanır. Madde, değer gösterme zorunluluğunun istisnalarını da belirlemektedir: rehin bordroları ile kamu idarelerine verilmek üzere ilgili mevzuatla belirlenen kurallara uyulacağına dair düzenlenen taahhütnameler bu kapsamın dışındadır. Madde, dava dilekçelerinde değer gösterilmesi ve noksan değerin tespiti konusunu düzenlemez (m.16); harcın nispi veya maktu olarak hesaplanmasını düzenlemez (m.15, m.21); tahliye, icra takibi ve faiz gibi özel matrahları düzenlemez (m.17-20); harç oranlarını (1) ve (2) sayılı tarifelerde düzenlenmek üzere ilgili tarifelere bırakır.

Değer esası: hangi kavramlar bilinmeli?

Değer gösterme zorunluluğu

Menkul ya da gayrimenkul mallara ilişkin alım, satım, taahhüt ve rehinle ilgili mukavele, senet ve kâğıtlarda işlemin değerinin yazılı olarak belirtilmesi yükümlülüğüdür. Yükümlülük, belgenin harca tabi olup olmadığına bakılmaksızın bu nitelikteki belgelerin tamamına yöneliktir.

(2) sayılı tarife

492 sayılı Kanuna ekli, değer ya da ağırlık ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde esas alınacak değer veya ağırlıkları gösteren tarifedir. Birinci fıkra bu tarifeye atıf yaparak değer ya da ağırlığın bu tarifeye göre belirlenmesini öngörür.

Mukavele, senet ve kâğıt

Değer gösterilmesi zorunluluğunun uygulanacağı belge türlerini ifade eder. Kanun bu belgelerin hangi ayrıntıda düzenleneceğini belirtmez; sözleşme, senet ve benzeri yazılı kâğıtlar bu kapsama girer.

Rehin bordrosu

Rehinle ilgili olarak düzenlenen ve ikinci fıkranın değer gösterme zorunluluğu dışında tuttuğu belgedir. Bordro bu istisna kapsamında olduğu için değer yazılması zorunlu değildir.

Kamu idaresine verilmek üzere taahhütname

Kamu idarelerine verilmek üzere ilgili mevzuatla belirlenen kurallara uyulacağına ilişkin düzenlenen belgedir. Bu tür taahhütnamelere ikinci fıkranın değer gösterme hükmü uygulanmaz; istisnanın geçerli olması için belgenin mevzuatta öngörülen kurallara uyma taahhüdü içermesi gerekir.

Değer esası: hangi şartlar aranır?

• İşlemin menkul ya da gayrimenkul mal hakkında olması gerekir; işlem bu malların alım, satım, taahhüt veya rehni ile ilgili olmalıdır.
• Düzenlenen belge mukavele, senet veya kâğıt niteliğinde olmalıdır.
• Belgede işlemin değerinin yazılması zorunlu olup değer gösterilmesi gerekir.
• Belge rehin bordrosu niteliğinde olmamalıdır; bordro değer gösterme zorunluluğunun dışındadır.
• Belge kamu idarelerine verilmek üzere ilgili mevzuatla belirlenen kurallara uyulacağına ilişkin taahhütname niteliğinde olmamalıdır.
• Harca tabi işlemlerde esas alınacak değer veya ağırlık (2) sayılı tarifede yazılı ölçüye göre belirlenmelidir.

Değer esası: hangi sonuçları doğurur?

• Menkul veya gayrimenkul mala ilişkin alım, satım, taahhüt ve rehin işlemini içeren mukavele, senet ve kâğıtta değer gösterilmemesi, madde metninin zorunlu kıldığı biçim yükümlülüğüne aykırılık oluşturur.
• Rehin bordroları ile kamu idarelerine verilmek üzere ilgili mevzuata uyulacağını taahhüt eden belgelerde değer gösterilmesi zorunlu değildir.
• Harca tabi işlemlerde harç matrahı, birinci fıkra uyarınca (2) sayılı tarifede yazılı değer veya ağırlık esas alınarak belirlenir.
• Hükmün emredici niteliği, değer gösterme zorunluluğunu kapsadığı için bu zorunluluğa aykırı sözleşme kaydı ile değer yazılmaması kararlaştırılamaz.

Değer esası: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde metnindeki rehin bordrosu istisnasını tüm rehin işlemlerine genişletmek; istisna yalnız bordroya ilişkindir.
• Kamu idaresine verilen taahhütnameyi her taahhütnameye genişletmek; istisna yalnız ilgili mevzuata uyulacağına ilişkin taahhütnameler içindir.
• Belgede değer yazılmasını harç matrahının kendiliğinden belirlenmesi sonucuna bağlamak; matrah birinci fıkraya göre (2) sayılı tarifeden belirlenir.
• Dava dilekçelerindeki değer gösterme ve noksan değer hükümlerini (m.16, m.30) bu maddeye dayandırmak; bu hükümler ayrı maddelerdedir.
• Kitap ve kararlarda geçen eski metni, 5766 sayılı Kanun ile değişmeden önceki hali esas almak; madde metni ikinci fıkranın 4/6/2008 değişikliği ile son halini almıştır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Değer gösterme zorunluluğunun gayrimenkul aynına ilişkin taahhüdü taşımayan veya malın aynına yönelik olmayan düzenlemelerde uygulanamayacağı kabul edilmektedir. (9. Daire, 1994/615 E., 1995/520 K., 10.03.1995)
• Muvafakatnamede kefil eşin sorumluluğu miktarının yazılı olmasının belgeyi kendiliğinden değer ölçüsüne göre harca tabi belge haline getirmeyeceği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2020/5632 E., 2021/1153 K., 22.02.2021)
• Harcın tanımı ve fonksiyonları gözetilerek, madde kapsamındaki belgelerde değer gösterilmesi zorunluluğunun harç matrahının belirlenebilmesi amacına hizmet ettiği kabul edilmektedir. (Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2021/862 E., 2023/102 K., 15.02.2023; Vergi Dava Daireleri Kurulu, 2019/161 E., 2019/353 K., 12.06.2019)

Nasıl ispat edilir?

• Değer gösterilmemesi nedeniyle yükümlülüğe aykırılığı ileri süren taraf, belgenin menkul ya da gayrimenkul mala ilişkin alım, satım, taahhüt veya rehin niteliğini ispatlamalıdır.
• Belgenin rehin bordrosu ya da kamu idaresine verilen taahhütname olduğunu iddia eden taraf, bu niteliği belgenin kendisi ya da ilgili mevzuat ile ispatlar; istisnanın varlığı bu tarafa aittir.
• Belgenin mukavele, senet ya da kâğıt niteliğinde olup olmadığı belgenin kendisinden tespit edilir; belgede değer yazılı değilse bu eksiklik yazılı belgeyle ortaya konulur.
• Harca esas değerin belirlenmesinde belgede yazılı değer ile (2) sayılı tarifede yer alan ölçü karşılaştırılarak sonuç çıkarılır.
• Yazılı belgeye karşı tanıkla ispat, değer gösterilmemesi halinde kendiliğinden sonuç doğurmaz; belgenin şekli bakımından bu zorunluluk yazılı belge ile yerine getirilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.15: Harç alma ölçülerini (nispi ya da maktu) düzenler; m.42'deki değerin hangi harç türüne esas olacağını belirler.
• 492 sayılı Kanun m.21: Nispi harcın (1) sayılı tarifede yer alan nispetler üzerinden alınacağını düzenler; m.42'deki değerin nispi harç hesabında kullanıldığı hallerde tamamlayıcıdır.
• 492 sayılı Kanun m.16: Dava dilekçesinde değer gösterilmesini ve gösterilmemesi halinde yapılacak işlemleri düzenler; m.42 ise menkul ve gayrimenkul mallara ilişkin mukavele, senet ve kâğıtlarda değer gösterilmesini düzenler.
• 492 sayılı Kanun m.63: Tapu harcını ve taşınmazların devrinde harca esas değeri düzenler; m.42'deki değer gösterme yükümlülüğü tapuda düzenlenen devir sözleşmelerinde uygulama alanı bulur.

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 43. maddesi, tarifede yazılı nispi harçların hangi matrah üzerinden hesaplanacağını düzenler. Sulh, rehin, kira, hizmet akdi, sermaye şirketleri, kaydı hayat ve irat işlemleri ile devir, fesih, sermaye artırımı ve paylaşımında matrahın nasıl belirleneceği ve motorlu kara taşıtlarının alım satım ve taahhüt işlemlerinde asgari değerin nasıl tespit edileceği bu maddenin konusudur. Madde, nispi harca tabi işlemler bakımından harç alınan işlemlere uygulanır. Dava ve karar harcının oranı ile kapsamı (m.28), yargı harçlarında değer ölçüsünün belirlenmesi (m.16), tahliye ve icra takiplerinde özel matrahlar (m.17-20) ve noksan değerin tamamlanması (m.30) bu maddede düzenlenmez. Maktu harçların tutarları ile tarifenin oranları da bu maddenin kapsamına girmez.

Çeşitli İşlemlerde değer: hangi kavramlar bilinmeli?

Nispi harç

Harca esas değerin belirli bir oranla çarpılmasıyla bulunan harçtır. Oran tarifede gösterilir, matrah ise bu maddeye göre belirlenir.

Harca esas olan matrah

Nispi harcın hesaplanacağı tutardır. Maddede her işlem türü için ayrı bir matrah sayılmıştır ve bu matrah işlemin niteliğine göre değişir.

Kira karşılığının toplamı

Sözleşmede belirlenen süre boyunca ödenecek kira bedellerinin tamamıdır. Süre belli değilse matrah bir yıllık kira tutarıdır.

Kasko sigortasına esas değer

Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliğince, taşıtın cinsi, markası, modeli, tipi ve yaşına göre tespit edilen ve işlemin yapıldığı tarihte geçerli olan değerdir. Motorlu kara taşıtlarında asgari matrahı oluşturur.

Asgari değer

Motorlu kara taşıtlarında harca esas değerin alt sınırıdır. Beyan edilen değer bu sınırın altında kalamaz.

Kaydı hayat

Bir kişinin ölümüne bağlı olarak ödenecek bedel ya da sağlanacak menfaattir. Matrahı bu bedelin tamamıdır.

İrat

Belirli periyotlarla ve süreli ya da süresiz olarak yapılan ödemelerdir. Harç, bir yıllık irat tutarı üzerinden alınır.

Çeşitli İşlemlerde değer: hangi şartlar aranır?

• Harca tabi işlemin tarifede nispi harca bağlanmış olması gerekir.
• İşlemin, maddede sayılan türlerden birine girmesi gerekir: sulh, rehin, kira, hizmet akdi, sermaye şirketi, kaydı hayat, irat ya da motorlu kara taşıtı alım satımı ve taahhüdü.
• Süreli işlemlerde matrah sözleşmedeki süreye göre toplam tutar olmalıdır; süre belli değilse bir yıllık tutar esas alınmalıdır.
• Motorlu kara taşıtı işlemlerinde gösterilen değer, kasko sigortasına esas değerden aşağı olamaz.
• Listede bulunmayan eski model taşıtlarda asgari değer, listedeki en eski model değerinden her model yılı için yüzde on indirilerek bulunmalıdır.
• Listede bulunmayan taşıtların değeri emsal taşıtların değerinden aşağı olamaz.
• Devir ve fesih hallerinde matrah yalnızca kalan süreye göre belirlenmelidir; sermaye artırımında yalnızca artırılan kısım, sermaye paylaşımında ise mevcut miktar esas alınmalıdır.

Çeşitli İşlemlerde değer: hangi sonuçları doğurur?

• Sulh işlemlerinde harç, sulh olunan bedel üzerinden alınır.
• Rehin işlemlerinde harç, rehin bedeli üzerinden alınır.
• Kiralarda süreli sözleşmede harç, süre boyunca kira karşılıklarının toplamı üzerinden; süresiz sözleşmede bir yıllık kira tutarı üzerinden alınır.
• Hizmet akdinde harç, süreye göre verilecek ücretlerin toplamı üzerinden; süre belli değilse bir yıllık ücret üzerinden alınır.
• Sermaye şirketlerinde kuruluşta harç, konulan ve ileride konulması taahhüt edilen sermayenin toplamı üzerinden alınır.
• Kaydı hayat işlemlerinde harç bedel üzerinden, irat bağlanmasında bir yıllık irat tutarı üzerinden alınır.
• Kiralamanın devir ve feshinde harç yalnızca geri kalan süreye göre alınır.
• Sermaye artırımında harç yalnız artırılan kısım, sermaye paylaşımında mevcut miktar üzerinden alınır.
• Motorlu kara taşıtı alım satım ve taahhüdünde beyan edilen değer asgari değerin altındaysa harç asgari değer üzerinden hesaplanır.
• Maddede yer almayan bir işlemde bu madde matrah belirlemez; ilgili özel hüküm uygulanır.

Çeşitli İşlemlerde değer: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Süreli kirada süre belli olduğu hâlde bir yıllık kira tutarını matrah almak; süre boyunca toplam kira karşılığını esas almak gerekir.
• Süresiz kirada bir yıllık tutar yerine sözleşmeye dayanarak uzun bir süreyi esas almak; süre belli değilse yalnızca bir yıllık tutar alınır.
• Kiralamanın devir ve feshinde tüm sözleşme süresini matrah saymak; yalnız geri kalan süre esas alınmalıdır.
• Sermaye artırımında toplam sermayeyi matrah yapmak; yalnız artırılan kısım esas alınmalıdır.
• Taşıt satışında beyan edilen bedeli asgari değerin kontrolü yapılmadan kabul etmek; kasko değerinin altında kalan beyan asgari değer üzerinden düzeltilir.
• Listede bulunmayan eski model taşıtta indirimi model yılı başına uygulamamak veya yüzde on dışında oran uygulamak; her model yılı için yüzde on indirim yapılır.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kiralarda harç matrahının, sözleşmede süre belliyse toplam kira karşılığı, süre belli değilse bir yıllık kira tutarı olarak hesaplandığı kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2017/6331 E., 2017/15619 K., 09.11.2017; 3. Hukuk Dairesi, 2024/969 E., 2024/3820 K., 25.11.2024; 3. Hukuk Dairesi, 2024/970 E., 2024/3821 K., 25.11.2024)
• Kira davalarında (tahliye dışındaki) nispi harcın bu madde uyarınca yıllık kira tutarı üzerinden alındığı kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2024/969 E., 2024/3820 K., 25.11.2024)
• Motorlu kara taşıtı satışlarında beyan edilen bedelin kasko değerinin altında kalması halinde, harcın kasko sigortasına esas değer üzerinden hesaplandığı kabul edilmektedir. (9. Daire, 1994/1037 E., 1994/3729 K., 13.09.1994; 3. Daire, 1992/1221 E., 1993/708 K., 11.02.1993)
• Taşıt değerinin resmi takdirinde, takdir komisyonu kararı ile beyan edilen değer arasında yapılan ayrımın kanunun ilgili fıkrası uyarınca değerlendirildiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 1994/1037 E., 1994/3729 K., 13.09.1994)

Nasıl ispat edilir?

• Harca esas matrahı ileri süren taraf, sözleşme veya işlem belgesi ile süreyi ve tutarı ispatlamakla yükümlüdür.
• Kira ve hizmet akdinde süre ve ödeme miktarı yazılı sözleşme ile kanıtlanır; süre belli değilse bir yıllık tutar esas alınır. (3. Hukuk Dairesi, 2017/6331 E., 2017/15619 K., 09.11.2017)
• Motorlu taşıtta beyan edilen değerin asgari değerin altında olduğunu iddia eden idare, kasko sigortasına esas değer ve listeye dayanmakla yükümlüdür. (9. Daire, 1994/1037 E., 1994/3729 K., 13.09.1994; 3. Daire, 1992/1221 E., 1993/708 K., 11.02.1993)
• Listede olmayan taşıtta emsal değerinin gösterilmesi, değer ispatının esas aracıdır. (9. Daire, 1994/1037 E., 1994/3729 K., 13.09.1994)

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.15: Nispi ve maktu harç ayrımını ve harcın hangi ölçüye göre alınacağını düzenler; bu madde nispi harcın matrahını belirler.
• 492 sayılı Kanun m.16: Değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde değerin nasıl tespit edileceğini düzenler; m.43 ise bu işlemlerin matrahını sayar.
• 492 sayılı Kanun m.21: Nispi harçların tarifedeki nispetler üzerinden alınacağını düzenler; m.43 bu nispetin uygulanacağı matrahı belirler.
• 492 sayılı Kanun m.30: Dava değerinin noksan bildirilmesi halinde eksik harcın tamamlanmasını düzenler; bu madde matrah hesabı ile ilgilidir.

Madde, bir kişinin birden çok kişiyi temsil etmesinin harç miktarını tek başına artırıp artırmayacağını düzenler. Temsil edilen kişi sayısının harcı çoğaltmadığı genel kuralı; vekaleten imzanın ve birden çok imzanın harca etkisini; mümessilin birden fazla sıfatla imzasını; bir kişinin hem kendi hem başkası adına imzasını ve birden çok kişinin aynı kağıda ayrı işler için attığı imzaları kapsar. Maddede harcın oranı, matrahı, ödeme zamanı ve sorumluluk düzenlenmez; bu konular harç kanununun ilgili maddelerinde yer alır. Damga vergisindeki imza ve nüsha ayrımı (DVK m.5, m.7) ile sorumluluk (DVK m.24) bu maddenin konusu değildir. Maddenin yorumuna ilişkin gerekçe ve tarihçe de bu alanın kapsamı dışındadır.

Kişilerin, imzaların, birden çok olması: hangi kavramlar bilinmeli?

Temsil

Bir kişinin başka bir kişi adına hukuki işlem yapması veya imza atmasıdır. Maddenin ilk fıkrası, temsil edilen kişi sayısının tek başına harcı artırmadığını belirtir.

Vekaleten imza

Vekilin, temsil ettiği kişilerin imzasını yerine atması halidir. Bütün imzaların tasdikinin kanunen şart olduğu muamelelerde, vekilin imzasının tasdikinden alınacak harç temsil edilen kişi sayısınca çoğaltılır.

Müştereken hareket eden vekiller

Aynı işte birlikte yetkili olarak hareket eden birden çok vekildir. Bunların bir kağıda koydukları birden çok imza tek imza sayılır.

Müteselsil kefil

Aynı borca birlikte kefalet eden kişilerdir. Bunların bir kağıda koydukları birden çok imza da tek imza sayılır.

Mümessil

Kanundan veya yetkiden doğan sıfatla başkasını temsil eden kişidir. Birden fazla sıfatla imza attığında her sıfat için ayrı harç çoğaltması yapılır.

Kendi adına ve başkası adına imza

Aynı kişinin hem kendisi için hem de başkalarını temsil ederek attığı imzadır. Kendi payı ayrı, temsil ettiği kişiler için ise yukarıdaki fıkralara göre ayrı harç alınır.

Kişilerin, imzaların, birden çok olması: hangi şartlar aranır?

• Birden çok kişinin temsil edilmesi harcı kendiliğinden artırmaz; bu halde ek harç aranmaması için temsil edilen kişi sayısının tek başına harç nedeni olmaması gerekir.
• Bütün imzaların tasdiki kanunen şart olan muamelelerde vekilin imzasının tasdiki yapılmış olmalıdır; bu hâlde harç, temsil edilen kişi sayısınca çoğaltılır.
• Aynı işte müştereken hareket eden vekiller veya müteselsil kefiller birden çok imza atmış olmalıdır; bu imzalar tek imza sayılır ve tek harca tabi olur.
• Mümessil birden fazla sıfatına dayanarak imza etmiş olmalıdır; bu durumda harç sıfat sayısınca çoğaltılır.
• Bir kişi hem kendisi hem başkası adına imza etmiş olmalıdır; kendi imzası için ayrı, temsil ettiği kişiler için ise yukarıdaki kurallara göre ayrı harç alınır.
• Birden çok kişi aynı kağıda ayrı işler için imza atmış olmalıdır; bu halde her kişiden imzaladığı kısım için ayrı harç alınır.

Kişilerin, imzaların, birden çok olması: hangi sonuçları doğurur?

• Bir kişinin birden çok kişiyi temsil etmesi tek başına harca ek bir artış getirmez.
• Bütün imzaların tasdiki kanunen şart olan muamelelerde vekaleten atılan imzanın tasdikinden alınacak harç, temsil edilen kişi sayısınca çoğaltılır.
• Müştereken hareket eden vekillerin ve müteselsil kefillerin bir kağıda koyduğu birden çok imza bir imza sayılır ve tek harca tabi olur.
• Mümessil birden fazla sıfatına dayanarak imza ederse, harç sıfat sayısınca çoğaltılır.
• Bir kişi hem kendisi hem başkası adına imza ederse, kendi imzası için ayrı, başkaları için yukarıdaki fıkralara göre ayrı harç alınır.
• Birden çok kişi bir kağıda ayrı işler için imza atmışsa, her birinden imzaladığı kısım için ayrı harç alınır.

Kişilerin, imzaların, birden çok olması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birden çok kişinin temsilini, her temsil edilen kişi için ayrı harç doğuracağını varsaymak; oysa ilk fıkra temsil sayısını tek başına harç nedeni saymaz.
• Vekaleten imzada tasdik harcını temsil edilen kişi sayısıyla çarpmamak; ikinci fıkra bu durumda harcın çoğaltılmasını öngörür.
• Müştereken hareket eden vekillerin veya müteselsil kefillerin birden çok imzasını ayrı imza saymak; üçüncü fıkra bunları tek imza sayar.
• Mümessilin farklı sıfatlarını tek sıfat gibi değerlendirmek; sıfat sayısınca harç çoğalır.
• Kendi adına ve başkası adına atılan imzaları tek harca bağlamak; dördüncü fıkra bu ikisini ayrı ayrı değerlendirir.
• Ayrı işler için aynı kağıda atılan imzaları tek imza saymak; son fıkra her kişinin kendi kısmı için ayrı harç öngörür.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Noterlerin genelge hükümlerine uymaları zorunlu sayılmakta; genelgenin m.44 bakımından yorumu uygulamada tartışmalı kalmaktadır. (9. Daire, 2022/348 E., 2024/7678 K., 18.12.2024)
• Harç kanununun bu hükmüne dayanılarak, birden çok kişi adına yapılan temsil işlemlerinde harcın hangi imza ve sıfat üzerinden hesaplanacağı tartışılmaktadır. (18. Hukuk Dairesi, 2012/7525 E., 2012/10944 K., 09.10.2012)

Nasıl ispat edilir?

• Harç çoğaltılmasını ileri süren idare veya noter, imzanın vekaleten atıldığını, temsil edilen kişi sayısını, sıfatı veya kendi-başkası adına imzanın varlığını belgeyle ortaya koymalıdır; vekâletname ve imza tasdik kaydı bu amaçla kullanılır.
• Müştereken hareket eden vekiller veya müteselsil kefiller için tek imza sayılması talebinde bulunan taraf, imzaların aynı işte ve aynı kağıtta atıldığını ispatlamalıdır.
• Mümessilin birden fazla sıfat taşıdığını iddia eden taraf, bu sıfatların kaynağını gösteren belge ile ispat yükünü taşır; mükellef bu sıfatların ayrı olmadığını ileri sürerse bunu kendisi ispatlamalıdır.
• Aynı kağıtta farklı işler için imza atıldığı savunulursa, işlerin ayrı olduğu kağıt üzerindeki kayıtlardan anlaşılmalıdır; yazılı kayıt yoksa imzaların tek bir işe ait olduğu varsayılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 488 sayılı Kanun m.7: Damga vergisi bakımından birden fazla imzanın tek vergi sayıldığı kuralın karşılığıdır. Harç hukukunda ise m.44 uygulanır; iki düzenleme aynı nitelikte değildir.

Madde, noter işlemlerinde alınacak noter harcının hangi ölçüye göre hesaplanacağını belirler: harcın, 492 sayılı Kanuna ekli (2) sayılı tarifede yazılı nispetler üzerinden alınacağını öngörür. Madde, noter harcının oranlarını ve tutarlarını kendisi göstermez; bunlar (2) sayılı tarifenin konusudur. Madde, yargı harçlarını ve mahkeme kararlarındaki karar ve ilam harcını düzenlemez (HarçK m.21 ve tarife (1) sayılı tarife). Noter harcının hangi işlemde nispi, hangisinde maktu olacağı da bu maddede değil, ilgili tarifede belirlenir.

Harcın nispeti: hangi kavramlar bilinmeli?

Noter harcı

Noterlik işlemlerinden alınan harçtır. Yargı harçlarından ayrı bir harç türüdür ve (2) sayılı tarifeye tabidir.

(2) sayılı tarife

Noter harçlarının nispet ve tutarlarının yer aldığı tarifedir. Madde, harcın hesabında bu tarifenin esas alınacağını söyler.

Nispi harç

Bir değer üzerinden, tarifede gösterilen oran uygulanarak hesaplanan harçtır. Harç tutarı değerle birlikte artar.

Harcın nispeti: hangi şartlar aranır?

• Noter işleminin, 492 sayılı Kanuna ekli (2) sayılı tarifede harca tabi bir işlem olarak yer alması gerekir.
• İşlemin tarifedeki karşılığının nispi harç mı yoksa maktu harç mı olduğu tarifeden belirlenmelidir.
• Nispi harçta, tarifede yazılı nispet işleme konu değere uygulanmalıdır.

Harcın nispeti: hangi sonuçları doğurur?

• Nispi harca tabi bir noter işleminde harç, (2) sayılı tarifede yazılı nispet uygulanarak hesaplanır.
• Madde, nispetin değerin hangi kısmına uygulanacağını ya da tarifedeki nispetin oranını kendisi belirlemez; bu tarifenin konusudur.
• Harcın nispi mi maktu mu olduğu tarifedeki işlem karşılığına göre belirlenir; maddenin kendisi bunu söylemez.

Harcın nispeti: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Noter harcını yargı harcı tarifesinden hesaplamak; noter harçlarının (2) sayılı tarifeye tabi olduğunu gözden kaçırmak.
• Harcın nispi olduğunu varsayıp her işleme değer üzerinden oran uygulamak; tarifede maktu olan işlemde nispet aramak.
• Madde metnindeki nispetin sayısal oranını maddeden okumaya çalışmak; oran maddede değil tarifededir.

Nasıl ispat edilir?

• Nispi noter harcının doğup doğmadığını ve tutarını hesaplayan kişi, işlemin (2) sayılı tarifedeki karşılığını ve o tarifedeki nispeti göstermelidir.
• Tarifede yer alan işlemin değere bağlı olup olmadığı, tarifenin kendisi ile ispatlanır; taraflar bu konuda ayrı belge sunmak zorunda değildir.
• Harcın doğru hesaplandığını iddia eden taraf, uygulanan nispetin ve matrahın tarifeye uygun olduğunu ispatlamalıdır; itiraz eden taraf aksini tarifeye dayanarak gösterir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.21: Yargı harçlarında nispi harcın tarifede yazılı nispetler üzerinden alınacağını düzenler. Noter harcı maddesi bu düzenlemenin noter harçlarındaki karşılığıdır; yargı harçları için ayrı hükümdür.
• 492 sayılı Kanun m.15: Yargı harçlarında ölçünün değer ya da işlemin niteliği olduğunu belirler. Noter harcı için hangi ölçünün esas alınacağı tarifeye bağlıdır.

Madde, birbiriyle ilgili birden fazla işin aynı anda yapılması hâlinde harcın nasıl alınacağını düzenler; bu durumda işler ayrı ayrı harca bağlanmaz, en yüksek harcı gerektiren iş üzerinden tek bir harç alınır. Madde, Harçlar Kanunu'nun yargı harçlarına ilişkin genel çerçevesi içinde, birleşen işlerin harç bakımından tek işlem sayılmasına ilişkin bir kuraldır. Maddede harç oranları, harç tutarları, ödeme süreleri ve harcın tahsil usulü yer almaz; bunlar tarifeye ve diğer maddelere bırakılmıştır. Harcın ödenmemesinin sonuçları (m.32), süresinde ödenmeyen harçların tahsili (m.37) ve fazla alınan harcın iadesi (m.31) bu maddenin konusu değildir.

Bir arada yapılan işler: hangi kavramlar bilinmeli?

Birbiriyle ilgili işler

Aynı olay, aynı hukuki ilişki veya birbirine bağlı taleplerden doğan, bir arada yürütülmesi mümkün olan ve harç bakımından birlikte değerlendirilen işlerdir. Maddede ilgilinin ne anlama geldiği tanımlanmamıştır; ilgi, uygulamada işlerin birbirine bağlılığına göre değerlendirilir.

En yüksek harcı gerektiren iş

Birleşen işler arasında, tarifeye göre hesaplandığında en yüksek tutarlı harca yol açan işin kendisidir. Harç bu işin türü ve değeri üzerinden alınır, diğer işlerin harcı ayrıca alınmaz.

Tek harç

Birbiriyle ilgili işler bir arada bulunduğunda, bu işler için birden fazla harç yerine yalnız bir harcın alınmasıdır. Diğer işlerin harcı, birleşme nedeniyle ayrıca tahsil edilmez.

Bir arada yapılan işler: hangi şartlar aranır?

• Birden fazla işin bulunması gerekir.
• Bu işlerin birbiriyle ilgili olması gerekir.
• İşlerin bir arada bulunması, yani birlikte yürütülmesi veya tek başvuru ile görülmesi gerekir.
• Birleşen işler arasında harcı en yüksek olan iş belirlenmelidir.
• Harç yalnız bu en yüksek harcı gerektiren iş üzerinden alınmalıdır.

Bir arada yapılan işler: hangi sonuçları doğurur?

• Birbiriyle ilgili işler bir arada bulunduğunda yalnız en yüksek harcı gerektiren iş üzerinden bir harç alınır.
• Diğer işler için ayrı harç alınmaz.
• İşler ilgili değilse bu madde uygulanmaz ve her iş tarifeye göre ayrı harca tabi olur.
• Birleşen işlerden en yüksek harçlı olanın harcı, tek harç olarak tahsil edilir.

Bir arada yapılan işler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Birbiriyle ilgili olan işler için her birinden ayrı harç almak; bu durumda yalnız en yüksek harcın alınması gerektiğinin gözden kaçırılması.
• En yüksek harcı gerektiren işi belirlerken tarifedeki nispi ve maktu tutarları karşılaştırmamak.
• Birleşmenin yalnız aynı dava içinde olabileceğini varsaymak; bağlı ama ayrı açılmış işlerde de ilgi ölçütünün uygulanması gerektiğinin gözden kaçırılması.
• Her işin harcının toplanarak tek harç yerine birden fazla harcın tahsil edilmesi.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Terditli (kademeli) davalarda ilk talebin reddine bağlı olarak ikinci talep kabul edilmişse iki ayrı dava için iki ayrı harç ve yargılama giderine hükmedilmeyeceği, ikinci talep üzerinden harç hesaplanacağı kabul edilmektedir. (9. Daire, 2022/348 E., 2024/7678 K., 18.12.2024)
• Bölge adliye mahkemesinde işin esasının hüküm altına alındığı kararlarda nispi harcın alınacağı, başvurunun esastan reddi hâlinde ise yalnız tek karar ve ilam harcının alınacağı kabul edilmektedir. (9. Daire, 2022/348 E., 2024/7678 K., 18.12.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Birleşen işlerin birbiriyle ilgili olduğunu ve bir arada bulunduğunu ileri süren taraf, bu iddiasını dosya kapsamıyla ispatlamalıdır; işlerin aynı olay veya hukuki ilişkiden doğduğunu gösteren belgeler ve dava dosyası bu amaçla kullanılır.
• Her işin tarifedeki karşılığına göre harç tutarı hesaplanır ve en yüksek olan belirlenir; hesabın dayanağı tarife ve dosya kayıtlarıdır.
• Birleşme iddiası karşı tarafça reddedilirse, işler arasındaki ilgiyi ortaya koyan belge veya kayıt sunulmalıdır; ilgi yoksa her iş ayrı harca tabi kabul edilir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 m.32: Harcın ödenmemesi hâlinde müteakip işlemlerin yapılmayacağını düzenler; birleşen işlerde tek harcın ödenmemesinin etkisini belirler.
• 492 m.37: Süresinde ödenmeyen harçların tahsil usulünü düzenler; birleşik tek harç da bu usulle tahsil edilir.
• 492 m.2: Harca tabi işlemleri ve tarifenin uygulanma ölçütünü belirler; birleşen işlerin her birinin harca tabi olup olmadığı bu maddeye göre belirlenir.

Madde, harca tabi bir senet, mukavele veya kâğıdın süresinin uzatılması ve vadesinin yenilenmesi hallerinde alınacak harcın miktarını düzenler. Ayrıca noterde işleme konu edilmiş belli tutarlı senet, mukavelename ve kâğıtların değiştirilmesi hâlinde, değişiklikle artan miktar üzerinden harç alınmasını öngörür. Maddenin muhatabı, bu tür belgelerin düzenlenmesi ya da işleme konulması sırasında harç yükümlüsü olan kişilerdir. Madde, harcın oranını ve tarifedeki nispi harç oranlarını belirlemez (ilgili tarife hükümleri uygulanır). Madde, asıl senedin ilk düzenlenmesinde alınacak harcı düzenlemez. Noter işlemlerine ilişkin genel harç yükümlülüğü ile tarifedeki oranlar (HKm.38 vd. ve Tarife (2)) düzenlemez. Harçtan muafiyet ve istisnalar (HKm.13 ve 14) düzenlemez. Ödeme zamanı ve usulü (HKm.28 ve 31) düzenlemez.

Çeşitli işlemlerde harç: hangi kavramlar bilinmeli?

Sürenin uzatılması

Senet veya mukavelede öngörülen ödeme süresinin, alacaklı ile borçlu arasında sonradan uzatılmasıdır. Yeni bir borç doğmaz; mevcut borcun vadesi ertelenir.

Vadenin yenilenmesi

Vadesi gelmiş ya da gelecek bir senedin yerine, aynı borç için yeni vadeli bir senet düzenlenmesidir. Eski senedin yerini almasıyla yenilemenin tipik biçimini oluşturur.

Noterde işleme konu edilmiş senet

Noter tarafından düzenlenmiş ya da onaylanmış, belli bir tutar içeren senet, mukavelename veya kâğıttır. Maddenin ek fıkrası yalnız bu tür belgelerin değiştirilmesini kapsar.

Artan miktar

Değiştirilen belgede yer alan tutarla, değiştirilmeden önceki tutar arasındaki farktır. Yeni harç yalnız bu fark üzerinden alınır; önceki belgede ödenen harç ayrıca hesaba katılmaz.

Çeşitli işlemlerde harç: hangi şartlar aranır?

• Harca tabi bir senet, mukavele veya kâğıt bulunmalıdır; sürenin uzatılması ya da vadenin yenilenmesi, bu belge üzerinden yapılmış olmalıdır.
• Asıl senet, mukavele veya kâğıt için harç daha önce alınmış olmalıdır; madde bu alınmış harcın yarısının yeniden alınmasını öngörür.
• Ek fıkranın uygulanabilmesi için belgenin noterde işleme konu edilmiş ve belli bir tutar içermesi gerekir.
• Ek fıkra kapsamında değişiklik yapılmış olmalı ve değişiklik artan bir miktar doğurmalıdır; harç yalnız artan miktar üzerinden hesaplanır.
• Ek fıkrada, değişikliğe ilişkin belgeye harç yükümlülüğü için artan miktarın aynı nispette uygulanması gerekir; nispet, ilk belge için uygulanan nispetle aynıdır.

Çeşitli işlemlerde harç: hangi sonuçları doğurur?

• Asıl senet, mukavele veya kâğıdın süresi uzatılır ya da vadesi yenilenirse, asıl belgeden alınmış olan harcın yarısı alınır.
• Noterde işleme konu edilmiş belli tutarlı bir belge değiştirilir ve tutar artarsa, değişikliğe ilişkin belge artan miktar üzerinden aynı nispette harca tabidir.
• Değişiklikte tutar artmıyorsa ek fıkraya göre harç doğmaz.
• Madde yalnız harcın miktarını düzenler; harç yükümlüsü, ödeme zamanı ve usulü için ilgili maddelere bakılır.
• Maddede aykırılığa ilişkin ayrı bir yaptırım yoktur; harç ödenmezse genel harç hükümleri uygulanır.

Çeşitli işlemlerde harç: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Süre uzatımı ile vade yenilemesini ayrı hükümler olarak değerlendirmemek; ikisi de birinci fıkrada aynı yarı nispetle düzenlenmiştir.
• Ek fıkrayı birinci fıkraya uygulayarak yarı harç yerine artan miktar üzerinden harç hesaplamak; ek fıkra yalnız noterde işleme konu edilmiş belli tutarlı belgelerin değiştirilmesinde uygulanır.
• Tutarı artmayan değişikliğe ek fıkra gereğince harç uygulamak; harca tabi olan yalnız artan miktardır.
• Değişiklik öncesi ödenen harcı artan miktardan düşmeden hesap yapmak; madde yalnız artan miktar üzerinden harç öngörür.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Ek fıkranın uygulanabilmesi için belgenin noterde işleme konu edilmiş olması gerektiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2022/348 E., 2024/7678 K., 18.12.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Harcın yarısının alınmasını talep eden taraf, belgenin süre uzatımı ya da vade yenilemesi niteliğinde olduğunu ve asıl belgeden harç alındığını ispatlamalıdır; asıl belge ile yeni belge bu bakımdan karşılaştırılır.
• Ek fıkrada, belgenin noterde işleme konu edildiğini ve belli bir tutar içerdiğini gösteren noter kaydı ya da belge kopyası delil olarak kullanılır.
• Artan miktar üzerinden harç talep edilirken, değişiklik öncesi ve sonrası tutarlar yazılı belgelerle karşılaştırılarak artış ispat edilir.
• Tutarın değişmediği ya da artmadığı savunmasını ileri süren taraf, değişikliğin tutar artışı doğurmadığını yazılı belgelerle ortaya koymalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.28: Nispi harçların ne zaman ödeneceğini düzenler. Yenileme ve değişiklik harcı bu zamanlamaya tabidir.
• 492 sayılı Kanun m.31: Peşin alınan harcın fazla çıkması hâlinde iadeyi düzenler; artan miktar üzerinden alınan harçta iade hükümleri bu bağlamda ilgilidir.
• 492 sayılı Kanun m.38: Noter işlemlerine ilişkin harç yükümlülüğünü düzenler; ek fıkra bu genel yükümlülüğün bir uygulamasıdır.

Madde 48, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun ikinci Kısım, Birinci Bölüm'ünde yer alan noter harçlarına ilişkindir; metinde yalnızca ödeme zamanına dair bir fıkra bulunmaktadır. Ancak madde metninde kalan tek kısım, fıkra numarası olmayan "Ödeme zamanı" başlığı ile 17 Seri Nolu Tebliğ'e yapılan atıftır. Madde ödeme zamanına ilişkin asıl hükmü içermemekte, metni yalnızca bir tebliğin yayımlandığını bildirmektedir. Maddenin asıl kapsamı, kanunda mülga olması nedeniyle, yürürlükte bir hüküm olarak uygulanamaz. Madde yargı harçlarının ödeme zamanını düzenlemez (m.25-28); yargı harçlarının ödeme usulü ve nispi harçların ödeme zamanı m.27 ve m.28'de yer alır. Noter harcının tahsil ve ödeme usulü, maddenin mülga olması nedeniyle bu madde üzerinden değil, ilgili tebliğ ve güncel düzenlemeler üzerinden değerlendirilir.

Harcın ödenmesi: hangi sonuçları doğurur?

• Madde metni 18/1/1972 tarih ve 1512 sayılı Kanun'un 208. maddesiyle mülga edilmiştir; bu nedenle madde kendi başına bir hak veya yükümlülük doğurmamaktadır.
• Maddede yer alan 17 Seri Nolu Tebliğ'in yayımlandığı bilgisi, tebliğin bağlayıcı bir hüküm olarak uygulanabileceği anlamına gelmez; tebliğin yürürlük durumu ayrıca araştırılmalıdır.

Harcın ödenmesi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Mülga m.48'i yürürlükte bir ödeme zamanı hükmü saymak; bu durumda ödeme zamanı için m.27 ve m.28'e bakmak gerekir.
• Maddede yer alan 17 Seri Nolu Tebliğ'i güncel ve bağlayıcı bir düzenleme sanmak; tebliğin yürürlük durumu ayrıca kontrol edilmelidir.
• Noter harçlarını yargı harçlarıyla aynı ödeme kurallarına tabi saymak; noter harçlarında ödeme zamanı farklı düzenlemelere tabi olabilir.
• Maddenin fıkra numarası taşımadığını ve yalnızca başlık ile tebliğ atfından ibaret olduğunu gözden kaçırarak metinden ödeme kuralı çıkarmaya çalışmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Noter harçlarının Harçlar Kanunu'nun ikinci Kısım, Birinci Bölümü'ndeki m.38-50 ile (2) sayılı Tarife'de düzenlendiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2022/348 E., 2024/7678 K., 18.12.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Maddenin mülga olduğunu ileri süren taraf, Resmî Gazete veya mevzuat kayıtlarından mülga kararının tarihini ve dayanağını ortaya koymalıdır.
• Harcın ödenmediği iddiasını ileri süren taraf, harç alacağının doğduğu tarihi ve ödeme yükümlülüğünün hangi hükümden kaynaklandığını belgelerle göstermelidir.
• Mülga maddeye dayanılarak bir ödeme yükümlülüğü ileri sürülüyorsa, bu yükümlülüğün güncel bir hükme dayandığını gösterme yükü ileri süren tarafa aittir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.27: Maktu harçların peşin ödenmesini ve mahiyeti icabı işin sonunda hesaplanan harçların harç alacağının doğmasından itibaren on beş gün içinde ödenmesini düzenler; ödeme zamanı konusunda mülga m.48'in yerini fiilen alan hükümdür.
• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.28: Nispi karar ve ilam harçlarında dörtte bir peşin, kalanın kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenmesini düzenler; nispi harçların ödeme zamanı için esas hükümdür.

Madde, noter harçlarının ilgili işlemin hitamından önce peşin olarak alınmasını düzenler. Harcın ne zaman alınacağına ilişkin bu zamanlama kuralı, noter harçlarının tutarını, oranlarını ve hesaplama yöntemini düzenlemez; bu konular Harçlar Kanunu'nun noter harçlarına ilişkin maddelerinde ve ekli tarifede yer alır. Madde, noterlik işlemi talep eden herkes bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: noter harcının miktarı ve hesap yöntemi (ekli (2) sayılı Tarife), harç ödenmediğinde işlemin yapılmaması ya da yapılmamasının sonucu, harçtan muafiyet ve bu muafiyetlerin kapsamı. Yargı harçları, icra harçları ve harcın ödenmemesinin yargı işlemlerindeki sonucu bu maddenin kapsamında değildir.

m.49: hangi kavramlar bilinmeli?

Peşin alınma

Harcın, hizmetin tamamlanmasından ve işlemin hitamından önce ödenmesi gerektiğini ifade eder. Harç, işlemin karşılığı olduğu için hizmetten önce istenir.

İşlemin hitamı

Noterlik işleminin tamamlanarak sona erdiği an. Harcın ödenmesi gereken son an, bu anın öncesidir.

Noter harcı

492 sayılı Kanun'un ikinci kısmında düzenlenen ve noterlik işlemleri karşılığında alınan harç türüdür. Tutarı kanun ve ekli tarifeyle belirlenir, bu madde tutarı düzenlemez.

m.49: hangi şartlar aranır?

• Noterlik işleminin yapılmasının talep edilmiş olması gerekir.
• Noter harcının doğmuş olması gerekir.
• Harcın, ilgili işlemin hitamından önce peşin olarak ödenmesi gerekir.

m.49: hangi sonuçları doğurur?

• Noter harcı işlemin hitamından önce peşin olarak alınır.
• Harç peşin alınmadan noterlik işleminin tamamlanması kuralla bağdaşmaz.
• Madde harcın tutarını ve oranını belirlemez; tutar ekli tarifeye göre hesaplanır.
• Madde, harcın ödenmemesi halinde işlemin yapılmayacağına ilişkin açık bir hüküm içermez.

m.49: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Noter harcını işlemden sonra tahsil edilebilecek bir borç gibi değerlendirmek; harç peşin alınır.
• Yargı harçlarına ilişkin 32. ve 37. maddelerdeki ödenmeme sonuçlarını noter harçlarına doğrudan uygulamak; bu madde bu sonucu açıkça bağlamaz.
• Noter harcının tutarını bu maddeden hesaplamaya çalışmak; tutar ekli tarifeden belirlenir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Noter harçlarının kapsamının ikinci kısım, birinci bölümdeki 38 ila 50. maddeler ile ekli (2) sayılı tarife olduğu kabul edilmektedir. (9. Daire, 2022/348 E., 2024/7678 K., 18.12.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Noter harcının peşin ödendiğini ispat yükü, noterlik işlemini talep eden tarafa aittir; ödeme makbuzu ile ispatlanır.
• İşlemin hitamından önce ödemenin yapıldığını gösteren belge, noter kaydı ve makbuz birlikte değerlendirilir.
• Harcın tutarına ilişkin uyuşmazlıkta, ekli (2) sayılı tarifedeki oran ve hesap yöntemi esas alınır; bu madde tutarı belirlemez.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.1: Noter harçlarını Harçlar Kanunu'nun kapsamında sayar; bu madde bu kapsamdaki noter harçlarının zamanlamasını düzenler.
• 492 sayılı Kanun m.32: Yargı harçlarının ödenmemesi halinde müteakip işlemlerin yapılmamasını düzenler; noter harçları için aynı sonucu bu madde açıkça bağlamaz.
• 492 sayılı Kanun m.37: Süresinde ödenmeyen harçların vergi dairesince tahsilini düzenler; noter harçlarında ödeme zamanı bu maddenin konusudur.

Madde, noterin düzenleme ve tasdik işlemlerinin mahkemece hükümsüz sayılması hâlinde, noterin aldığı harç ve ücret tutarını şahsen tazmin etmesi yükümlülüğünü düzenler. Ayrıca tazmin edilmiş olmanın, ilgililerin genel hükümlere göre noterden ayrıca zarar ve ziyan istemesine engel olmadığını belirtir. Hüküm, noterlik işlemlerinde kusuru bulunan noterler bakımından uygulanır. Maddenin düzenlemediği konular: noterin genel hükümlere göre tazminat sorumluluğunun kapsamı ve ispatı (Borçlar Kanunu ve ilgili genel hükümler), noterin çalıştırdığı personelin verdiği zararlardan sorumluluğu (1512 sayılı Noterlik Kanunu m.162), noterlik ücretinin tarifesi ve tahsili (1512 sayılı Noterlik Kanunu'nun ilgili hükümleri) ile harcın kimden alınacağına ilişkin genel kurallar (492 sayılı Harçlar Kanunu m.11 ve m.12).

Sorumluluk: hangi kavramlar bilinmeli?

Düzenleme ve tasdik işlemi

Noterin resmi senet düzenlemesi ile imza, suret veya belge tasdiki gibi işlemleridir. Madde yalnızca bu işlemlerin mahkemece hükümsüz sayılması hâlini kapsar.

Hükümsüz addolunma

Mahkemenin, noterce yapılan düzenleme veya tasdik işleminin geçersiz olduğuna karar vermesidir. Maddenin tazmin yükümlülüğü, noterin kusurundan kaynaklanan bu hükümsüzlüğe bağlanmıştır.

Şahsen tazmin

Noterin, aldığı harç ve ücret tutarını kendi malvarlığından geri ödemesi yükümlülüğüdür. Yükümlü kişi noterin kendisidir; noterlik bürosu veya devlet bu borcu üstlenmez.

Genel hükümler dairesinde zarar ve ziyan

Harç ve ücret tazminatından bağımsız olarak, noterin kusurlu işleminden doğan zararın Borçlar Kanunu'na göre tazmin edilmesidir. Harç ve ücretin geri alınmış olması bu talebi ortadan kaldırmaz.

Sorumluluk: hangi şartlar aranır?

• Noterin düzenleme veya tasdik işlemi yapmış olması gerekir.
• Bu işlemin mahkemece hükümsüz addolunmuş olması gerekir.
• Hükümsüzlüğün noterin kusurundan kaynaklanmış olması gerekir.
• Noterin işlem nedeniyle harç ve ücret almış olması gerekir.
• Noterin, aldığı harç ve ücret tutarını şahsen tazmin etmesi gerekir.

Sorumluluk: hangi sonuçları doğurur?

• Düzenleme veya tasdik işlemi mahkemece hükümsüz sayılır ve noterin kusurundan kaynaklanıyorsa, noter aldığı harç ve ücret tutarını şahsen tazmin etmekle yükümlüdür.
• Noterin kusuru bulunmayan hükümsüzlük hâlinde bu madde uyarınca tazmin yükümlülüğü doğmaz.
• Harç ve ücret tazmin ettirilmiş olsa da ilgililer genel hükümler uyarınca noterden ayrıca zarar ve ziyan isteyebilir.
• Tazmin yükümlülüğü noterin şahsına aittir ve bu borç doğrudan noter üzerinde doğar.

Sorumluluk: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Maddeyi kusursuz sorumluluk hükmü saymak; oysa tazmin noterin kusurunun bulunmasına bağlıdır.
• Harç ve ücret tazmin edildiği için genel hükümlere göre zarar ve ziyan davasının açılamayacağını sanmak; madde ikisinin birlikte istenebileceğini açıkça belirtir.
• Tazmin yükümlülüğünü noterlik kurumuna veya devlete yüklemek; yükümlü noterin şahsıdır.
• Hükümsüzlüğün kesinleşmemiş veya mahkemece verilmemiş bir durumda tazmin talep etmek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Noterlerin harç ve ücret tazminine ilişkin sorumluluğunun, noterlik faaliyetinin kamu görevi niteliğine bağlı olarak değerlendirildiği kabul edilmektedir. (9. Daire, 2022/348 E., 2024/7678 K., 18.12.2024)
• Noterin şahsi tazmin sorumluluğu ile Harçlar Kanunu'nun ilgili hükmünün birlikte ele alındığı ve sorumluluğun kusura dayandığı kabul edilmektedir. (9. Daire, 2022/1502 E., 2024/4284 K., 25.09.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Hükümsüzlük kararının varlığı ve noterin işlemi ile bu karar arasındaki bağ, tazmin talep eden tarafça ispatlanmalıdır; hükümsüzlük kesinleşmiş bir mahkeme kararı ile belgelenir.
• Noterin kusurunun varlığı tazmin talep eden tarafça ortaya konulmalıdır; madde kusursuz sorumluluk getirmediği için kusur şartı ispat yükünü ilgiliye bırakır.
• Noterin aldığı harç ve ücret tutarı, tahsilat makbuzları ve noterlik kayıtlarıyla ispatlanır.
• Genel hükümlere göre ayrıca zarar ve ziyan istenecekse, zararın varlığı ve miktarı talep sahibi tarafından ispatlanmalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.128: Madde metninde değil, uygulama kaynaklarında anılan ilgili hükümdür. Noterlerin mali sorumluluğuna ilişkin ayrı bir düzenleme içerir; m.50 ile birlikte değerlendirilir.
• 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.162: Noterin çalıştırdığı stajyer ve katiplerin yaptığı işlerden doğan zararlardan sorumluluğunu düzenler. Madde m.50'nin kusura dayanan tazmin rejimini tamamlayan ayrı bir sorumluluk halidir.