Yargı harçları: çeşitli hükümler

Harçlar Kanunu m.32, yargı işlemlerinden alınacak harçların ödenmemesi halinde takip eden işlemlerin yapılmamasını ve harcın diğer tarafça ödenmesi halinde işleme devam edilmesini düzenler. Hüküm, harç yükümlüsünün ödemediği harcın diğer tarafça karşılanması durumunda, bu paranın yargılama sonunda ayrıca istek aranmaksızın hükümde dikkate alınmasını da kapsar. Madde yalnızca yargı işlemlerini kapsar; icra ve iflas işlemlerinde harcın tahsili, harç yükümlüsünün tespiti ve harcın ödeme süresi bakımından ayrıca bakılması gereken düzenlemeler bu maddede yer almaz. Ödenmeyen harcın mahkeme veya daire tarafından vergi dairesine bildirilmesi ve tahsili (m.37), peşin alınan fazla harcın iadesi (m.31), işçi alacaklarının takibinde harç alınmaması (m.33) ve istinabe işlemlerinde giderlerin gönderilmesi (m.35) bu maddede düzenlenmemiştir.

Harcı ödenmiyen işlemler: hangi kavramlar bilinmeli?

Yargı işlemi harcı

Yargı işlemlerinden 492 sayılı Kanun'a bağlı 1 sayılı tarifede yazılı olanlar üzerinden alınan harçtır. Harcın türü ve miktarı ilgili tarifeye göre belirlenir.

Müteakip işlem

Harcın ödenmesine bağlı tutulan, harç ödenmeden yapılmayacak sonraki yargısal işlemdir. Harç ödenmeden önce yapılan işlemler bu kapsamda değerlendirilmez.

Harç yükümlüsü

Kanuna göre harcı ödemekle yükümlü olan taraftır. Maddenin ikinci cümlesi bu yükümlü dışındaki diğer tarafın harcı ödemesine imkân tanır.

Hükümde nazara alınma

Diğer tarafça ödenen harç tutarının, yargılama sonunda verilen hükümde dikkate alınmasıdır. Bu, ayrıca bir talep yapılmasını gerektirmez.

Harcı ödenmiyen işlemler: hangi şartlar aranır?

• Yargı işlemi nedeniyle alınması gereken harcın yükümlü tarafından ödenmemiş olması gerekir.
• Harcın ödenmemiş olması hâlinde mahkeme veya dairenin, harç ödenmeden sonraki işlemi yapmaması gerekir.
• Harcı ödemeyen tarafın yerine diğer tarafın harcı ödemesi halinde işleme devam edilmesi gerekir.
• Diğer taraftan ödenen harç tutarının, muhakeme neticesinde ayrıca bir istek aranmaksızın hükümde nazara alınması gerekir.

Harcı ödenmiyen işlemler: hangi sonuçları doğurur?

• Harç ödenmemişse müteakip yargısal işlem yapılmaz.
• Harcı ödemeyen tarafın yerine diğer taraf harcı öderse işleme devam olunur.
• Diğer taraf tarafından ödenen harç, muhakeme neticesinde ayrıca bir isteğe gerek kalmaksızın hükümde nazara alınır.
• Maddenin uygulanması, harcın ödenmemiş olması ile sınırlı değildir; harç ödenmiş olduğunda madde işlemez ve işlem olağan seyrinde devam eder.

Harcı ödenmiyen işlemler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Harç ödenmediği halde 'diğer taraf ödeyebilir' hükmünü unutarak doğrudan işlemi durdurmak ve harcı ödeyen tarafın ödemesini dikkate almamak.
• Diğer tarafın ödediği harcı hükümde ayrıca talep edilmesi gerektiğini düşünmek; madde ayrıca istek aranmadığını söyler.
• m.31 ile m.32'yi karıştırmak; fazla alınan peşin harcın iadesi istek üzerine yapılırken, diğer tarafça ödenen harç hükümde kendiliğinden nazara alınır.
• Maktu harç yatırıldığını gören mahkemenin nispi harcın eksikliğini gözden kaçırıp esastan incelemeye geçmesi.
• Harcın ödenmesi gereken süreyi ve bildirim usulünü m.32 içinde aramak; bu konular m.37'de düzenlenmiştir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Harçların ödenmemesi halinde mahkemenin davayı esastan inceleyip karara bağlaması mümkün değildir; mahkeme önce harç eksikliğinin tamamlattırılmasını istemelidir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/759 E., 2021/1497 K., 25.11.2021)
• Nispi peşin harcın yatırılmadan yalnızca maktu harcın yatırılması hâlinde de müteakip işlem yapılamayacağı ve eksikliğin tamamlattırılması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2021/759 E., 2021/1497 K., 25.11.2021; Hukuk Genel Kurulu, 2021/453 E., 2021/914 K., 06.07.2021)
• Harcın noksan ödenmesi ve verilen kesin süreye uyulmaması hâlinde Kanun'un 28, 30 ve 32. maddeleri birlikte uygulanmaktadır. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/833 E., 2022/853 K., 16.06.2022)
• Maddedeki yargılama işlemlerinden alınacak harç ifadesi, harç ödenmeden sonraki işlemlerin yapılmamasını sağlayan genel bir ilke olarak tekrar edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2021/448 E., 2024/598 K., 30.04.2024; Hukuk Genel Kurulu, 2022/106 E., 2023/69 K., 15.02.2023; Hukuk Genel Kurulu, 2022/719 E., 2023/92 K., 15.02.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Harcı ödenmemiş olduğunu ileri süren taraf, dosyadaki harç makbuzları ve ödeme kayıtları üzerinden ödemenin yapılmadığını ortaya koymalıdır.
• Diğer tarafın harcı ödediğini ileri sürmesi halinde ödemeyi gösteren makbuz veya banka kaydı ibraz edilmelidir; ödeme belgesi yoksa ödemenin yapıldığı kabul edilmez.
• Harçların tamamlattırılması için mahkemenin harç eksikliğini tespit ve tebligat yoluyla bildirim yapması gerekir.
• Diğer tarafın ödediği harcın hükümde nazara alınması için ayrıca bir talep aranmaz; ancak ödeme belgesinin dosyada bulunması gerekir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.37: Süresinde ödenmeyen harçların ilgili mahkeme veya daire tarafından vergi dairesine bildirilmesini düzenler; m.32 ile birlikte ödeme eksikliğinin sonraki aşamasını belirler.
• 492 sayılı Kanun m.31: Peşin alınan harcın fazla çıkması hâlinde iade rejimini düzenler; m.32'deki diğer tarafça ödenen harç ile karıştırılmamalıdır.
• 492 sayılı Kanun m.33: İş mahkemesi kararlarının işçi lehine takibinde işçiden harç alınmamasını ve harcın borçludan tahsilini düzenler; m.32'nin harcı ödemeyen tarafa yükleme mantığına istisna oluşturur.
• 492 sayılı Kanun m.11: Harcın hangi tarafça ödeneceğini düzenler; m.32'deki yükümlü taraf ve diğer taraf ayrımının dayanağıdır.

Madde, iş mahkemelerince işçi lehine hükme bağlanmış hak ve alacakların icra takibinde işçiden harç alınmamasını ve bu harçların işçi haklı çıktığı takdirde takip sonunda borçludan tahsil edilmesini düzenler. Kural, işçi alacaklısının takip yapan tarafta olduğu ve alacağın iş mahkemesi kararına dayandığı hallere uygulanır. Madde, harcın ödenmemesinin takibe etkisini (m.32), süresinde ödenmeyen harçların bildirilmesini (m.37), ilamsız takipte peşin harcı (m.29), Merkezî Takip Sistemi harcını (m.29/A) ve istinabe giderlerini (m.35) düzenlemez. Ayrıca iş mahkemesi kararı dışındaki ilamlarda ve genel mahkemelerce verilmiş işçi alacaklarında bu hükmün uygulanmayacağı, harcın tahsil usulünün ve tahsil harcının oranlarının ise ayrı tarife ve maddelerde yer aldığı anlaşılmalıdır.

İşçi alacaklarının takibi: hangi kavramlar bilinmeli?

İşçi alacaklarının takibi

İş mahkemesi tarafından işçi lehine hükme bağlanmış hak ve alacakların icra yoluyla tahsili işlemidir. Hükmün kaynağı iş mahkemesi kararıdır; takibin türü (ilamlı ya da ilamsız) maddede ayrıca belirlenmemiştir.

Harç alınmaması

İşçiden takip sırasında hiçbir harç tahsil edilmeden işlemin yapılmasıdır. Bu, harcın affı anlamına gelmez; harç ertelenmiş olur ve işçi haklı çıkarsa borçludan tahsil edilir.

Hesap edilerek tahsil

Takip sonunda ilgili harcın hesaplanarak borçludan alınmasıdır. Harç, takip sonunda kesinleşir ve ayrı bir hüküm verilmesine gerek kalmadan tahsil olunur.

Haklı çıkma

İşçinin takip sürecinde alacağının varlığının kabul edilmesi veya takibin işçi lehine sonuçlanmasıdır. Harcın borçludan tahsili bu koşula bağlıdır; işçi haklı çıkmazsa harç borçludan tahsil edilmez.

İşçi alacaklarının takibi: hangi şartlar aranır?

• Takibe konu alacağın iş mahkemesi tarafından işçi lehine hükme bağlanmış bir hak veya alacak olması gerekir.
• Takibi yapan kişinin işçi olması ve takip sırasında işçiden harç alınmamış olması gerekir; işçi harç yatırmadan işlem yapılır.
• İşçinin takipte haklı çıkması gerekir; bu koşul gerçekleşmezse harç borçludan tahsil edilmez.
• Haklı çıkma hâlinde harcın takip sonunda hesaplanması ve ayrıca bir hükme gerek kalmadan borçludan tahsil edilmesi gerekir.

İşçi alacaklarının takibi: hangi sonuçları doğurur?

• İşçi lehine hükmün takibinde işçiden hiçbir harç alınmadan gerekli işlem yapılır.
• İşçi takipte haklı çıkarsa harç, takip sonunda hesaplanarak ayrıca bir hükme gerek kalmadan borçludan tahsil edilir.
• İşçi takipte haklı çıkmazsa harç borçludan tahsil edilmez.
• Harcın ödenmemesi, işçi lehine takibin durdurulmasına yol açmaz; işlemler harç beklemeden yürütülür.

İşçi alacaklarının takibi: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Harcın affedildiğini sanmak; oysa madde harcı yalnızca erteler ve işçi haklı çıkarsa borçludan tahsil eder.
• İşçi takibinde de peşin harç aramak; madde işçiden hiçbir harç alınmadığını açıkça belirtir, peşin harç m.29 kapsamındaki genel ilamsız takiplere özgüdür.
• İşçi haklı çıkmadığı hâlde harcı borçludan tahsil etmek; harç yalnızca işçi haklı çıktığında tahsil edilir.
• m.35 kapsamındaki istinabe giderlerini m.33 harcıyla karıştırmak; bunlar harç değil giderdir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• İş mahkemesi kararına dayanan işçi alacağı takibinde işçinin harç ödemeden takip yapabildiği ve işlemin harç beklemeksizin yürütüldüğü kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi, 2022/833 E., 2022/853 K., 16.06.2022)
• İşçi alacaklarında harcın sadece işçi haklı çıktığında borçludan tahsil edildiği, takip sırasında hesaplanarak ayrı bir hüküm aranmadığı uygulamada benimsenmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2016/1201 E., 2021/149 K., 23.02.2021; Hukuk Genel Kurulu, 2016/1202 E., 2021/150 K., 23.02.2021)
• Harç hesabında işçi lehine takibin tamamı yerine hükmedilen alacağın ilgili kısmının esas alınması gerektiği yönünde değerlendirmeler yapılmaktadır. (Hukuk Genel Kurulu, 2020/227 E., 2021/86 K., 16.02.2021)
• Usul ekonomisi ilkesinin harç ertelemesi bakımından gözetildiği, harç tahsili için ayrı bir dava açılmasının gerekmediği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2015/2356 E., 2020/864 K., 10.11.2020; Hukuk Genel Kurulu, 2016/315 E., 2021/212 K., 04.03.2021)

Nasıl ispat edilir?

• Takibi başlatan işçi, takibe konu alacağın iş mahkemesi kararına dayandığını belgeyle (mahkeme ilamı, kesinleşme şerhi) ortaya koymakla yükümlüdür.
• İşçinin takipte haklı çıktığı, takibin sonuç aşamasında icra dairesince belirlenir; bu bakımdan takip dosyası ve hükmün içeriği ispat aracıdır.
• Borçlu, işçinin haklı çıkmadığını ya da alacağın bir kısmının ödendiğini ileri sürerse, bu savunmayı ödeme belgesi ve dosya kayıtlarıyla ispatlamakla yükümlüdür.
• Harcın hesaplanmasında hangi tutar üzerinden alınacağı konusunda ihtilaf çıkarsa, hükmün hüküm fıkrası ve takip dosyası esas alınır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.32: Genel kural olarak harç ödenmedikçe müteakip işlem yapılmayacağını, ancak karşı tarafın ödemesi hâlinde işlemin devam edeceğini düzenler. m.33 bu genel kuralın işçi takibinde istisnasını oluşturur.
• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.37: Süresinde ödenmeyen harçların bildirilmesi ve vergi dairesince tahsilini düzenler; m.33'teki harç ertelemesinin tahsil usulüyle ilişkisini gösterir.
• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.29: İlamsız takiplerde peşin harcı düzenler; m.33'teki işçi takibinin bu peşin harçtan muaf tutulduğu konusunda karşılaştırma yapılmasını sağlar.
• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.35: İstinabe yoluyla yapılan işlemlerin giderlerini düzenler; m.33'teki harç ile karıştırılmamalıdır.

492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 34. maddesi, mülga bir hükümdür; metninde yalnızca mülga olduğu ve Anayasa Mahkemesinin 8/9/2022 tarihli ve E.: 2022/61, K.: 2022/101 sayılı kararıyla birinci cümlesinin "davalısı harçtan muaf olan kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları" yönünden iptal edildiği belirtilmiştir. Madde, bu iptal kapsamı dışında kalan ve 1991 değişikliği ile yürürlükten kaldırılmış olan eski bir harç muafiyeti/harç düzenlemesine ilişkindir. Madde metni, hangi davaların harçtan muaf olduğunu veya harcın nasıl alınacağını bugün için somut olarak düzenlemez. Nispi harcın ödeme zamanı (m.28), ödenmeyen harcın sonuçları (m.32, m.37), fazla alınan harcın iadesi (m.31) ve kişisel haklara ilişkin yargılama giderleri (6100 sayılı HMK m.324 ve devamı, ayrıca 6100 sayılı Kanun m.326) bu maddenin kapsamında değildir.

Yol giderleri ve tazminatı: hangi kavramlar bilinmeli?

Mülga hüküm

Yürürlükten kaldırılmış ve artık yeni olay bakımından uygulanmayan kanun hükmüdür. Madde metninde 3717 sayılı Kanun ile mülga olduğu kaydedilmiştir.

Anayasa Mahkemesi iptali

Anayasa Mahkemesinin somut norm denetimi veya bireysel başvuru yoluyla bir kuralın belirli kapsamda iptal etmesidir. Bu madde bakımından iptal, birinci cümlenin davalısı harçtan muaf olan kamulaştırmasız el atma tazminat davaları yönünden yapılmıştır.

Kamulaştırmasız el atma

Taşınmazın kamulaştırma işlemi yapılmadan idare tarafından fiilen kullanılması durumudur. Bu kavramın kapsamı madde metninde tanımlanmamıştır; iptal kararında geçen ifade olarak kullanılmıştır.

Yol giderleri ve tazminatı: hangi sonuçları doğurur?

• Birinci cümlenin davalısı harçtan muaf olan kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları yönünden iptal edilmiş olması, bu davalar bakımından maddenin birinci cümlesinin uygulanmayacağı anlamına gelir.
• Madde mülga olduğu için yeni açılan davalarda harç hesabında doğrudan bu maddeye dayanılması mümkün değildir; güncel harç yükümlülüğü için yürürlükteki düzenlemelere bakılmalıdır.
• İptal edilen cümle dışında kalan hükmün bugünkü etkisi, metinde ayrıca gösterilmediği için kesin olarak belirlenemez.

Yol giderleri ve tazminatı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Mülga 492 sayılı Kanun m.34'ü yürürlükteki bir muafiyet hükmü gibi uygulamak.
• 8/9/2022 tarihli iptal kararı ile 8/10/2025 tarihli iptal kararını birbirine karıştırmak; birincisi davalısı harçtan muaf olan, ikincisi olmayan kamulaştırmasız el atma davalarına ilişkindir.
• İptal edilen birinci cümlenin kapsamını genişleterek tüm kamulaştırmasız el atma davalarına uygulamak.
• Madde metninde süre bulunmadığı halde m.28'deki bir ya da iki aylık süreleri bu maddeye bağlamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davalarında harç yükümlülüğünün tespitinde, davalının harçtan muaf olup olmadığına göre ayrım yapılması gerektiği, Anayasa Mahkemesi iptal kararlarının bu ayrımı belirlediği kabul edilmektedir. (1997/65 E., 1999/15 K., 11.05.1999)

Nasıl ispat edilir?

• Harç muafiyetinden yararlanmak isteyen tarafın, davalının harçtan muaf olduğunu belirleyen yasal dayanağı ileri sürmesi ve bunu ispatlaması gerekir.
• Davanın kamulaştırmasız el atma tazminat davası olduğunun ispatı, dava dilekçesi, taşınmaza ilişkin tapu kaydı ve idarenin fiili el koyma belgeleri ile yapılır.
• Davalının harçtan muaf olup olmadığının belirlenmesinde, davalının kamu tüzel kişiliği ve kanuni muafiyet dayanağı esas alınır.
• Madde mülga olduğu için bu maddeye dayanılarak yapılan muafiyet iddiası, kararın iptal kapsamı dışında kalıp kalmadığı yönünden değerlendirilmelidir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.28: Nispi harçların ödeme zamanını düzenler; kamulaştırmasız el atma davalarında harç ödemesinin zamanı bakımından güncel düzenlemedir.
• 492 sayılı Kanun m.31: Peşin alınan harcın fazla çıkması halinde iadeyi düzenler; bu madde ile harç hesabı arasında ilişki kurar.
• 492 sayılı Kanun m.32: Harç ödenmediğinde müteakip işlemlerin yapılmamasını düzenler.
• 492 sayılı Kanun m.37: Süresinde ödenmeyen harçların vergi dairesince tahsilini düzenler.
• 6100 sayılı Kanun m.324: Yargılama giderlerinin tanımını ve harçların bu kapsamda yer aldığını düzenler.

Bu madde, bir icra ve iflas dairesinin başka bir icra ve iflas dairesinden istinabe yoluyla bir işlem yapmasını istediğinde, o işlem için gereken giderlerin istinabe edilen daireye gönderilmesini düzenler. Uygulaması icra ve iflas daireleri arasındaki istinabe ilişkilerine bağlıdır. Maddede harç miktarı, harcın peşin alınması veya iadesi düzenlenmez; bu konular için 492 sayılı Kanunun 31. ve 29/A maddeleri ile ilgili Tarifedeki kalemler geçerlidir. Gider kalemlerinin ayrıntılı türü ve miktarı, istinabe işlemine bağlı olarak belirlenir ve maddede sayılmaz. Maddede yer almayan konular: harçtan muafiyet (492 sayılı Kanun m.19), işçi alacaklarında harcın ertelenmesi (m.33) ve Merkezî Takip Sistemi harcının iadesi ile mahsubu (m.29/A) ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

İstinabe yoliyle icra takiplerinde giderler: hangi kavramlar bilinmeli?

İstinabe

Bir icra ve iflas dairesinin, yetki alanı dışındaki bir işlemi yapması için başka bir icra ve iflas dairesinden yardım istemesidir. Madde bu ilişkide gönderilecek giderleri konu alır.

Lüzumlu gider

İstinabe edilen işlemin yapılabilmesi için zorunlu olan masraflardır. Maddedeki ölçüt budur; gereksiz ya da işlemle ilgisiz masraflar bu kapsamda değerlendirilmez.

Harç ile gider ayrımı

Harç, devletin hizmet karşılığı aldığı kamusal bedeldir; gider ise işlemin fiilen yapılması için harcanan tutardır. Madde yalnız giderleri düzenler, harcı düzenlemez.

İstinabe yoliyle icra takiplerinde giderler: hangi şartlar aranır?

• Bir icra ve iflas dairesinin, başka bir icra ve iflas dairesinden istinabe yoluyla bir işlemin yapılmasını istemiş olması gerekir.
• İstenen işlemin, istinabe eden dairenin yetki alanı dışında kalan ve istinabe edilen dairece yapılması gereken bir işlem olması gerekir.
• Yapılacak işlem için lüzumlu giderlerin bulunması gerekir.
• Lüzumlu giderlerin istinabe edilen daireye gönderilmesi gerekir.

İstinabe yoliyle icra takiplerinde giderler: hangi sonuçları doğurur?

• İstinabe edilen işlem için lüzumlu giderler, istinabe edilen daireye gönderilir.
• Giderlerin gönderilmesi, işlemin yapılmasının ön koşuludur; gider ödenmeden istinabe edilen işlemin yerine getirilmesi maddenin düzenlediği ilişkiye uygun düşmez.
• Madde gider konusunda hangi tutarın gönderileceğini belirlemez; bu, işlemin gereklerine göre tespit edilir.
• Maddede giderin kimin tarafından ödeneceği açıkça yazılmamıştır; bu nedenle ödeme sorumluluğu genel usul kurallarına göre değerlendirilir.

İstinabe yoliyle icra takiplerinde giderler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Madde giderleri düzenlediği halde harç miktarını ya da harcın peşin alınma koşulunu bu madde üzerinden hesaplamak.
• Giderler ile harçları aynı kavram sayarak m.35'i m.31 veya m.33 ile karıştırmak.
• Lüzumlu olmayan masrafları da istinabe giderine dahil etmek.
• Giderin gönderilmesini istinabe talebinden bağımsız bir yükümlülük gibi görmek; madde yalnız istinabe edilen işlem bağlamında uygulanır.

Nasıl ispat edilir?

• Lüzumlu giderin istinabe edilen daireye gönderilmesi gerektiğini ileri süren taraf, istinabe talebinin yazılı olarak yapıldığını ve işlem için gider gerektiğini belgelemelidir.
• Giderin miktarı, istinabe edilen işlemin niteliğine göre belirlenir; bu konudaki ispat yükü gider talep eden dairededir.
• Gider miktarına itiraz eden taraf, giderin lüzumlu olmadığını ya da işlemle ilgili olmadığını ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.31: Peşin alınan karar ve ilam harcının fazla olduğunun anlaşılması halinde fazlalığın talep üzerine geri verilmesini düzenler. İstinabe giderlerinin harçtan ayrı tutulmasında bu maddeyle birlikte okunur.
• 492 sayılı Kanun m.33: İşçi alacaklarının takibinde harçların alınmadan işlem yapılmasını ve harcın sonradan borçludan tahsilini düzenler. Maddenin harç değil gider konusu olduğunu ayırt etmek için karşılaştırılır.
• 492 sayılı Kanun m.29/A: Merkezî Takip Sistemi harcının peşin alınması, iadesi ve mahsubunu düzenler. Bu madde harç sorunlarını konu aldığından istinabe giderinden ayrıdır.

Bu madde, mahkeme, icra ve iflas dairesi ya da başka bir resmî makamca tahsil edilen paraların bankaya ve mal sandıklarına yatırılmasında ilgililerden gider alınamayacağını, paraların alacaklıya gönderilme giderinin kime ait olduğunu ve hak edilen paranın belirli süre içinde alınmaması halinde Hazineye gelir kaydedilmesini düzenler. Madde, ilgililer ile paranın hak sahibi arasındaki ilişkiye uygulanır. Maddenin birinci ve ikinci fıkraları Anayasa Mahkemesinin 5/4/2023 tarihli kararıyla iptal edilmiştir; bu nedenle yürürlükteki metin üçüncü fıkradan ibarettir ve iptal edilen fıkralar uygulamada dikkate alınmaz. Maddenin nemaya (faiz ve benzeri getirilere) ilişkin bir hükmü bulunmaz; nemanın kime ait olacağı konusu bu maddede değil, Anayasa Mahkemesi kararı ve ilgili içtihatla belirlenmiştir. Paranın yatırılacağı bankanın belirlenmesi (İİK m.92-93 ve ilgili yönetmelik) ve harcın ödeme usulü ile yeri (HK m.25-26) bu maddede düzenlenmez. Harç tahsilinin zamanaşımı ve harç alacağının dava yoluyla istenmesi de bu maddenin konusu değildir.

Paraların bankalara ve mal sandıklarına yatırılması: hangi kavramlar bilinmeli?

Gider

Paranın bankaya veya mal sandığına yatırılması sırasında ilgililerden talep edilebilecek ücret ya da masraf anlamına gelir. Madde, yatırma işlemi için bu tür bir gider alınmasını yasaklamıştır.

Gönderme gideri

Paranın alacaklıya iletilmesi sırasında doğan masraflardır. Bu masrafların alacaklıya ait olduğu hükme bağlanmıştır; yatırma işlemiyle karıştırılmamalıdır.

Hak etme tarihi

Paranın ilgiliye ödenmeye hak kazandığı andır. On yıllık sürenin başlangıcı bu tarihtir; tahsil tarihi veya paranın bankaya yatırıldığı tarih değildir.

Hazineye gelir kaydı

Hak sahibi on yıl içinde paranın almak için başvurmazsa paranın Devlet hazinesine gelir olarak kaydedilmesidir. Bu, hak sahibinin hakkının ortadan kalkması sonucunu doğurur.

Paraların bankalara ve mal sandıklarına yatırılması: hangi şartlar aranır?

• Paranın bankaya veya mal sandığına yatırılması işleminde ilgililerden gider adı altında bir ücret alınmamalıdır.
• Paranın alacaklıya gönderilmesi sırasında doğan giderler alacaklıya ait olmalıdır; bu giderler yatırma işleminden ayrı değerlendirilmelidir.
• Hak sahibinin hak ettiği parayı almak için başvurusu, hak etme tarihinden itibaren on yıl içinde yapılmalıdır.
• On yıl içinde başvuru yapılmazsa paranın Hazineye gelir kaydedilmesi için bu sürenin dolmuş olması gerekir.

Paraların bankalara ve mal sandıklarına yatırılması: hangi sonuçları doğurur?

• Yatırma sırasında ilgiliden gider adı altında ödeme istenemez.
• Paranın alacaklıya gönderilmesine ilişkin giderler alacaklıya aittir.
• Hak sahibi hak etme tarihinden itibaren on yıl içinde başvurursa parayı alabilir.
• On yıl içinde başvuru yapılmazsa para Hazineye gelir kaydolunur.
• Madde, yatırma işlemi için alınan gider ile gönderme giderini ayırdığından, yatırma giderinin alacaklıya yüklenmesi bu madde ile bağdaşmaz.

Paraların bankalara ve mal sandıklarına yatırılması: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yatırma işlemi ile gönderme giderini aynı şey saymak; yatırmanın ücretsiz olduğu hükmünü gönderme giderine de uygulamak.
• İptal edilen birinci ve ikinci fıkraları yürürlükte gibi değerlendirmek ve nemanın Devlete ait olduğunu bu fıkralara dayanarak savunmak.
• On yıllık süreyi tahsil tarihinden ya da paranın bankaya yatırıldığı tarihten saymak; süre hak etme tarihinden başlar.
• Hazineye gelir kaydının, süre dolmadan veya başvuru yapılmışken gerçekleşebileceğini düşünmek.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında paranın nemasının (faiz ve benzeri getiri) Devlete ait olamayacağı, hak sahibine ödenmesi gerektiği yönünde yaklaşım benimsenmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi, 2024/1478 E., 2024/1319 K., 26.09.2024)
• İptal edilen fıkralar nedeniyle, tehiri icra veya teminat gibi hallerde yatırılan paranın iadesine ilişkin taleplerde maddenin iptal edilen kısmına dayanılamayacağı kabul edilmektedir. (Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 2026/180 E., 2026/343 K., 17.03.2026)
• Tahsil edilen paranın işlemiş faiz tutarının talep edilmesi halinde, bu talebin harç yönünden ayrıca değerlendirilmesi ve eksik harcın tamamlatılması gerektiği kabul edilmektedir. (İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 45. Hukuk Dairesi, 2024/1131 E., 2024/1344 K., 23.10.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Hak sahibi, parayı almak için on yıllık süre içinde başvurduğunu ispatlamakla yükümlüdür; başvurunun tarihi resmi kayıtlarla gösterilir.
• Hak etme tarihi, parayı hak eden kararın veya işlemin tarihine dayanılarak ispat edilir; bu tarih ilgilinin dayandığı belgelerle kanıtlanır.
• Yatırma sırasında gider alındığını iddia eden ilgili, bu ödemeyi makbuzla ispatlamakla yükümlüdür.
• On yılın dolduğunu ileri süren Hazine veya ilgili kurum, başvurunun yapılmadığını kayıtla ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Harçlar Kanunu m.36: Maddenin iptal edilen birinci ve ikinci fıkraları yürürlükte değildir; yürürlükteki metin üçüncü fıkradır.
• 2577 sayılı Kanun: Anayasa Mahkemesinin iptal kararı, 6216 sayılı Kanun m.43/4 uyarınca verilmiştir; kararın hukuki dayanağı bu kanundur.

Bu madde, 492 sayılı Harçlar Kanunu'nda ödeme zamanı gösterilen harçların süresinde ödenmemesi hâlinde mahkeme ve dairelerin izleyeceği bildirim usulünü ve harcın vergi dairesince tahsilini düzenler. Maddenin uygulanması, harcın ödeme zamanının geçmesi ve bildirim yazısının içeriği konularını kapsar. Kime uygulandığı bakımından, ödeme zamanı kanunda gösterilmiş harç yükümlüleri ile bu harçları işleyen mahkeme ve daireler esastır. Madde, yargı işlemlerinin harç ödenmeden durdurulması konusunu düzenlemez (m.32). Peşin alınan harcın fazla çıkması ve iadesi bu maddenin konusu değildir (m.31). İş mahkemesi kararlarında işçiden harç alınmamasına ve takibin borçludan tahsiline ilişkin kural ayrıca düzenlenmiştir (m.33). İcra tahsil harcının ödeme zamanı ile nispi harçların ödeme süreleri m.28'de yer alır.

Süresinde ödenmiyen harclar: hangi kavramlar bilinmeli?

Ödeme zamanı

Kanunun, bir harcın hangi süre içinde veya hangi andan itibaren ödeneceğini gösterdiği hükümdür. Bu madde, yalnızca bu süresinde ödenmeyen harçlara uygulanır.

Bildirim yazısı

Süresinde ödenmeyen harcın, ilgili mahkeme veya dairece yerinin vergi dairesine gönderilen yazılı bildirimidir. Yazının içeriği maddede sayılan unsurları taşımalıdır.

Vergi dairesince tahsil

Bildirim üzerine harcın, mahkeme veya daire aracılığıyla değil, vergi dairesi eliyle takip edilerek alınmasıdır.

Süresinde ödenmiyen harclar: hangi şartlar aranır?

• Harcın kanunda ödeme zamanı gösterilmiş olması gerekir.
• Ödeme zamanının sona ermesine rağmen harcın süresinde ödenmemiş olması gerekir.
• Bildirimin, sürenin sonundan itibaren on beş gün içinde yapılması gerekir.
• Bildirim, ilgili mahkeme veya daire tarafından yazı ile ve o yerin vergi dairesine yapılmalıdır.
• Bildirim yazısında harcın nevi ve mahiyeti, miktarı, mükellefin soyadı ve adı ile en son ikametgâh adresinin açıkça gösterilmesi gerekir.

Süresinde ödenmiyen harclar: hangi sonuçları doğurur?

• Süresinde ödenmeyen harçlar, sürenin sonundan itibaren on beş gün içinde yazı ile vergi dairesine bildirilir.
• Bildirim üzerine harç vergi dairesince tahsil olunur.
• Bildirim yazısında harcın nevi ve mahiyeti, miktarı, mükellefin soyadı ve adı ile en son ikametgâh adresi açıkça gösterilir.
• Bildirim yazısında bu unsurlardan biri eksik olursa tahsil işleminin aksamasına yol açabileceği göz önünde tutulmalıdır.

Süresinde ödenmiyen harclar: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Bildirim süresini, ödeme süresinin bitiminden değil harcın doğduğu tarihten saymak; madde süreyi sürenin sonundan başlatır.
• Bildirim yazısına harcın nevi ve mahiyeti, miktarı, mükellefin adı ve ikametgâh adresini eksik yazmak; madde bu unsurların açıkça gösterilmesini şart koşar.
• Harcı tahsil için vergi dairesine bildirmek yerine doğrudan icra veya mahkeme yoluyla takip etmek; madde tahsil yolunu vergi dairesi olarak belirler.
• m.32 ile m.37'yi karıştırmak; m.32 işlemin durdurulmasını, m.37 ise bildirim ve vergi dairesince tahsili düzenler.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Karar ve ilam harcının ödenmemesi hâlinde, ihtar yapılarak harç tahsil müzekkeresi düzenlenmesi ve bunun vergi dairesine gönderilmesi yoluna gidildiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2005/77 E., 2005/58 K., 16.02.2005; Hukuk Genel Kurulu, 2005/76 E., 2005/57 K., 16.02.2005)
• İcra takibinde ayrı hüküm gerekmeden yapılan takipte tahsil harcının borçludan istenmesi, sonuç alınmazsa harcın tahsili için ilgili vergi dairesine bildirilmesi yolunun izlendiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2005/356 E., 2005/344 K., 25.05.2005)
• Harçlar Kanununa dayanılarak yapılan bildirimin, madde metnindeki unsurları taşıması gerektiği kabul edilmektedir. (Hukuk Genel Kurulu, 2012/86 E., 2012/293 K., 11.04.2012; Hukuk Genel Kurulu, 2010/688 E., 2011/44 K., 09.02.2011; Hukuk Genel Kurulu, 2005/291 E., 2005/247 K., 13.04.2005)

Nasıl ispat edilir?

• Harcın süresinde ödenmediğini ve ödeme zamanının geçtiğini gösteren kayıtlar, ilgili dosyadaki ödeme belgeleri ve ödeme emri ile ödeme süresini gösteren karar veya ilam metni resmi kayıtlarla ispatlanır.
• Bildirimin on beş gün içinde yapıldığının ispatı, bildirim yazısının tarihi ve vergi dairesine gönderildiğini gösteren evrakla yapılır; süre aşımı iddiası ileri süren tarafça ispat edilmelidir.
• Bildirim yazısında maddede sayılan unsurların bulunduğu, yazının içeriğinden anlaşılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 492 sayılı Kanun m.32: Harç ödenmedikçe müteakip işlemlerin yapılmayacağını düzenler; m.37 ise süre dolduğunda harcın tahsil yoluna geçilmesini sağlar.
• 492 sayılı Kanun m.28: Nispi harçların ödeme zamanlarını gösterir; m.37'nin uygulanabileceği harç türlerini belirler.
• 492 sayılı Kanun m.31: Peşin alınan harcın fazla çıkması hâlinde iadeyi düzenler; m.37 ile ilgisi, ödenmeyen harçtan değil fazla ödenen harçtan doğar.
• 492 sayılı Kanun m.33: İş mahkemesi kararlarında harcın borçludan tahsilini düzenler; m.37'nin tahsil usulüne ilişkin özel bir kural ile tamamlanır.