Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket

TTK m.564, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketi tanımlar. Şirketin ortak yapısını (komandite ve komanditer ortaklar) ve bu ortakların şirket alacaklılarına karşı sorumluluk türünü belirler. Maddenin ikinci cümlesi, sermayenin paylara bölünmediği ve yalnızca komanditerlerin sermayeye katılma oranlarını göstermek amacıyla kısımlara ayrıldığı hali adi komandit şirket hükümlerine bağlar. Madde şirketin kuruluş şeklini, asgari ortak sayısını, unvanını ve organlarını düzenlemez; bunlar için ilgili hükümlere başvurulur. Kuruluş ve esas sözleşme şekli (TTK m.566), kuruluşun anonim şirket hükümlerine tabi oluşu (TTK m.569), yönetim ve temsil (TTK m.565, m.570, m.571) ve adi komandit şirket hükümlerine yollama (TTK m.565/1) bu maddede yer almaz.

Tanımı: hangi kavramlar bilinmeli?

Komandite ortak

Şirket alacaklılarına karşı kollektif şirket ortağı gibi sınırsız ve müteselsil sorumlu olan ortaktır. Sorumluluğu katılma payı veya elindeki pay miktarıyla sınırlı değildir.

Komanditer ortak

Şirket alacaklılarına karşı anonim şirket pay sahibi gibi sorumlu olan ortaktır. Sorumluluğu taahhüt ettiği sermaye ile sınırlıdır.

Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket

Sermayesi paylara bölünmüş olan ve komanditerlerin paylarını anonim şirket pay sahipleri gibi serbestçe devredebildiği komandit şirkettir. Bu niteliği taşıyan şirket sermaye şirketi sayılır.

Paylara bölünmeyen sermaye

Sermayenin yalnızca komanditerlerin sermayeye katılma oranlarını göstermek için kısımlara ayrılmasıdır. Bu halde paylı komandit değil, adi komandit şirket hükümleri uygulanır; payların devri de bu nedenle serbest olmaz.

Tanımı: hangi şartlar aranır?

• Şirketin sermayesinin paylara bölünmüş olması gerekir; paylara bölünme yalnızca komanditerlerin sermayeye katılma oranlarını göstermek amacıyla yapılmışsa madde kapsamındaki şirket doğmaz ve komandit şirket hükümleri uygulanır.
• Şirkette en az bir ortağın şirket alacaklılarına karşı kollektif şirket ortağı gibi sınırsız sorumlu olması, yani komandite ortak bulunması gerekir.
• Şirkette diğer ortakların şirket alacaklılarına karşı anonim şirket pay sahibi gibi sorumlu olması, yani komanditer ortak bulunması gerekir.
• Komandite ortak ile komanditer ortağın sorumluluk türleri birbirinden ayrılmalıdır; aynı ortağın hem sınırsız hem sınırlı sorumlu sayılması bu tanımla bağdaşmaz.

Tanımı: hangi sonuçları doğurur?

• Sermayesi paylara bölünmüş ve bir veya birkaç komandite ile komanditer ortak bulunan şirket, bu maddedeki paylı komandit şirket olarak kabul edilir.
• Komandite ortaklar şirket alacaklılarına karşı kollektif şirket ortağı gibi sınırsız sorumludur; bu sorumluluk şirketin borçlarından ikinci derecede doğar.
• Komanditer ortaklar şirket alacaklılarına karşı anonim şirket pay sahibi gibi sorumlu olur ve sorumlulukları taahhüt edilen sermaye ile sınırlıdır.
• Sermaye paylara bölünmemiş ve yalnızca komanditerlerin katılma oranlarını göstermek için kısımlara ayrılmışsa, bu madde kapsamında paylı komandit şirket doğmaz ve komandit şirket hükümleri uygulanır.
• Madde bir yasak değil tanım koyduğundan, tanıma uymayan bir şirket için ayrı bir yaptırım öngörmez; bu durumda hangi şirket türüne uyduğu ayrıca belirlenir.

Tanımı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Paylı komandit şirketi adi komandit şirketle karıştırmak; payların serbest devri ve sermayenin paylara bölünmesi ölçütünü gözden kaçırmak.
• Komandite ortağın sorumluluğunu komanditer ortak gibi sermaye ile sınırlı saymak; komandite ortağın sınırsız ve ikinci derecede sorumlu olduğunu atlamak.
• Pay bölünmesinin yalnızca katılma oranlarını göstermek için yapıldığı hali paylı komandit şirket saymak; bu halde m.564 yerine adi komandit şirket hükümlerinin uygulanacağını unutmak.
• Komanditer ortakların sorumluluğunu şirketin tüm borçlarına yaymak; sorumluluğun taahhüt edilen sermaye ile sınırlı olduğunu gözden kaçırmak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Paylı komandit şirketin uygulamada çok tercih edilmediği ve kanunda ayrıntılı düzenlenmediği, bu nedenle anonim şirket ve komandit şirket hükümlerine atıf yapıldığı kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/336 E., 2023/1770 K., 05.06.2023)
• Komandite ortakların sınırsız sorumluluğunun, komanditer ortakların ise anonim şirket pay sahibi gibi sınırlı sorumluluğunun ayırt edici ölçüt olduğu kabul edilmektedir. (3. Hukuk Dairesi, 2023/336 E., 2023/1770 K., 05.06.2023)

Nasıl ispat edilir?

• Paylı komandit şirket iddiasını ileri süren taraf, sermayenin paylara bölünmüş olduğunu ve bu nedenle m.564 kapsamında bulunduğunu ticaret sicili kaydı ve esas sözleşme ile ispatlar.
• Komandite ve komanditer ortak sıfatı, esas sözleşme ve ticaret sicili kayıtlarıyla belirlenir; sözleşmede yazılı bir sorumluluk türü varsa bu kayıt öncelikle dikkate alınır.
• Sermayenin paylara bölünmediği ve bölünmenin yalnızca katılma oranı göstermek için yapıldığı savunması, karşı taraf tarafından esas sözleşme ve pay düzenine dayanarak ileri sürülür ve ispat edilir.
• Sorumluluk iddiasını kuran alacaklı, ortağın komandite mi komanditer mi olduğunu ispat etmekle yükümlüdür; sicil kaydı bu konuda temel delildir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.124: Komandit şirketi ve paylı komandit şirketi sermaye şirketleri arasında sayar; bu maddenin kanundaki yerini belirler.
• 6102 m.304: Komandit şirketin genel tanımını verir; m.564, bu genel tanıma dayanarak paylı komandit şirketi özel bir tür olarak ayırır.
• 6102 m.565: Paylı komandit şirkete komandit şirket hükümlerinin ve anonim şirket hükümlerinin hangi ölçüde uygulanacağını belirler.
• 6102 m.566: Paylı komandit şirketin esas sözleşmesinin şekline ilişkin kuralları düzenler.
• 6102 m.569: Paylı komandit şirketin kuruluşunda anonim şirket hükümlerinin uygulanacağını belirtir.
• 6102 m.570: Komandite ortakların yönetici sıfatıyla anonim şirket yönetim kurulu hükümlerine tabi olmasını düzenler.
• 6102 m.571: Komandite ortakların görevden alınmasının hangi hükümlere göre yapılacağını düzenler.

Komandit şirketlerde iç ilişkileri, komanditelerin birbirleriyle ve komandite ortaklarla ilişkilerini, şirketin yönetim ve temsiline ilişkin görev ve yetkileri ile ortaklardan ayrılmayı komandit şirket hükümlerine bağlar. Komandit şirketin kanunda özel düzenlenmemiş hallerinde anonim şirket hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Maddenin kapsamı komandit şirkettir; anonim şirket hükümlerinin limited şirkete yollanması (m.644) bu maddede düzenlenmez. Komandit şirketin kuruluşu, tescili ve ortaklık türleri bu maddenin konusu değildir. Komandit ortağın sorumluluğunun sınırı ile komanditerin şirket borçlarından sorumluluğu da bu madde ile belirlenmez; bunlar komandit şirkete ilişkin özel hükümlerde yer alır.

Uygulanacak hükümler: hangi kavramlar bilinmeli?

Komandit şirket

Komanditer ve komandite ortaklardan oluşan, bu maddede anılan hukuki ilişkilerin komandit şirket hükümlerine tabi olduğu ticaret şirketi türüdür.

Komanditer

Şirket borçlarından sınırsız ve müteselsilen sorumlu olan ortaktır; maddenin birinci fıkrasında komanditelerle birlikte ayrı bir ilişki kategorisi olarak anılır.

Komandite

Şirket borçlarından taahhüt ettiği sermaye payı ile sınırlı sorumlu olan ortaktır; maddenin birinci fıkrasında komanditerlerden ayrı olarak anılır.

Özel hüküm önceliği

Komandit şirket hükümlerinin anonim şirket hükümlerine göre önce uygulanmasıdır. Anonim şirket hükümleri ancak komandit şirket hükümlerinde karşılık bulunmayan konularda devreye girer.

Uygulanacak hükümler: hangi şartlar aranır?

• Uyuşmazlığın komanditeler arasındaki, komanditerlerle ilgili veya üçüncü kişilerle olan hukuki ilişkiden doğmuş olması gerekir; bu ilişkiler komandit şirket hükümlerine tabi olur.
• Konu, şirketin yönetimi, temsili, görev ve yetkileri ya da ortağın şirketten ayrılması gibi birinci fıkrada sayılan hususlardan biri olmalıdır; bu hallerde komandit şirket hükümleri öncelikle uygulanır.
• Birinci fıkrada sayılan hususlar dışında kalan bir konu varsa, kanunda aksine bir hüküm bulunmamalıdır.
• Aksine hüküm bulunmadığında, birinci fıkra dışındaki konuda anonim şirket hükümleri uygulanır.

Uygulanacak hükümler: hangi sonuçları doğurur?

• Komanditeler arası, komanditerlerle ve üçüncü kişilerle olan ilişkiler ile şirketin yönetim ve temsili ve ayrılma konuları komandit şirket hükümlerine göre çözülür.
• Komandit şirket hükümlerinde düzenlenmemiş ve birinci fıkra kapsamında olmayan konularda anonim şirket hükümleri uygulanır.
• Kanunda aksine bir hüküm varsa, anonim şirket hükümleri o konuda uygulanmaz.
• Madde, komandit şirket hükümlerinin anonim şirket hükümlerine göre öncelikli olduğunu açıkça ortaya koyar.

Uygulanacak hükümler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Komandit şirket hükümlerinin bulunduğu bir konuda doğrudan anonim şirket hükmüne başvurmak; önce komandit hükümlerin sorulması gerekir.
• Birinci fıkradaki sayılan konuları m.565 ikinci fıkrasındaki yollamaya bağlamak; bu konular komandit hükümlere tabidir.
• Bu maddeyi limited şirketlere yapılan yollama ile karıştırmak; limited şirketler için m.644 geçerlidir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Komandit şirket ile ilgili bir uyuşmazlıkta önce komandit şirket hükümlerinin ve şirket sözleşmesinin ilgili hükmüne bakılır, anonim şirket hükümlerine ancak bu hükümlerde boşluk bulunduğunda başvurulur. (11. Hukuk Dairesi, 2022/4862 E., 2024/1748 K., 05.03.2024)

Nasıl ispat edilir?

• Anonim şirket hükmünün komandit şirkette uygulanmasını isteyen taraf, komandit şirket hükümlerinde ilgili konuda düzenleme bulunmadığını ortaya koymalıdır.
• Komandit şirketin ortaklık sıfatı ve ortaklığın ayrılması gibi hususlar tescil kayıtları ve ortaklık sözleşmesi ile ispat edilir.
• Komanditerin şirket borcundan sorumluluğu, bu maddede değil ilgili özel hükümlerde düzenlendiğinden, bu konuda ispat yükü o hükümlere göre belirlenir.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.644: Limited şirketlere anonim şirket hükümlerinin hangi maddelerle uygulanacağını belirler; komandit şirketlerde m.565 ile yapılan yollama bu düzenlemeden ayrıdır.

6102 sayılı Kanun'un 566. maddesi, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin esas sözleşmesinin şekline ilişkin kuralları düzenler: esas sözleşmenin yazılı olması, kurucular ile komandite ortakların imzası, imzanın noter onayı veya ticaret sicili huzurunda atılması ve esas sözleşmeyi içeren kâğıtlardan değerli kâğıt bedeli alınmaması. Maddenin ikinci fıkrası, kuruluşu izne bağlı anonim şirketlere ilişkin izin hükmünün bu şirket türüne uygulanmayacağını belirler. Madde, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin esas sözleşmesinin içeriğini, kuruluşun diğer aşamalarını, sermaye ödemesini ve tescil ile ilanı düzenlemez; bu konular ilgili anonim şirket hükümlerine ve 6102 sayılı Kanun'un 339, 333 ve 585 vd. maddelerine bağlıdır. Adi komandit ve kollektif şirketlerin şekil kuralları da bu maddenin kapsamı dışındadır.

Şekil: hangi kavramlar bilinmeli?

Esas sözleşme

Şirketin kuruluşunu, unsurlarını ve işleyişini belirleyen, kuruluş belgesi niteliğindeki yazılı metindir. Bu maddede, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin kuruluş belgesi anlamındadır.

Komandite ortak

Komandit şirkette şirketin borçlarından sınırsız ve müteselsilen sorumlu olan ortaktır. Esas sözleşmenin imzalanma zorunluluğu, kurucularla birlikte bu ortakları da kapsar.

Noter onayı veya ticaret sicili huzurunda imza

Esas sözleşmedeki imzaların geçerlilik şekli için alternatif iki yoldur. Birincisinde imzalar noterce onaylanır; ikincisinde esas sözleşme ticaret sicili müdürü ya da yardımcısının huzurunda imzalanır.

Değerli kâğıt bedeli

Kâğıtların değeri üzerinden alınan harç niteliğindeki kamu alacağıdır. Bu maddeye göre şirketin kuruluşunda esas sözleşmeyi içeren kâğıtlardan bu bedel alınmaz.

Şekil: hangi şartlar aranır?

• Esas sözleşmenin yazılı olarak düzenlenmesi gerekir; sözlü ya da örtülü kurulan esas sözleşme bu şirket türünde geçerli olmaz.
• Esas sözleşmenin kurucuların ve komandite ortakların tümü tarafından imzalanması gerekir.
• İmzaların noterce onaylanması veya esas sözleşmenin ticaret sicili müdürü ya da yardımcısı huzurunda imzalanması gerekir; bu iki yoldan biri yeterlidir.
• Kuruluşu izne bağlı anonim şirketlere ilişkin izin koşulu (TTK m.333) bu şirket türü bakımından aranmaz.

Şekil: hangi sonuçları doğurur?

• Esas sözleşme yazılı şekilde düzenlenmediyse ya da imzalar kanuni yollarla tamamlanmadıysa, şirketin tüzel kişilik kazanması için gerekli şekil şartı eksik kalır.
• Komandite ortaklardan biri esas sözleşmeyi imzalamamışsa, şekil şartı eksik kalmış olur.
• Esas sözleşmeyi içeren kâğıtlardan kuruluş sırasında değerli kâğıt bedeli alınmaz.
• Kuruluşu izne bağlı anonim şirketlere özgü izin işlemi bu şirket türü için yapılmaz; izin eksikliği kuruluşu engellemez.
• Madde, emredici nitelikte bir şekil kuralı koyar; bu kurala aykırı sözleşme kayıtları geçerli değildir.

Şekil: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Komanditer ortakların da esas sözleşmeyi imzalaması gerektiğini sanmak; bu maddeye göre imza yükümlülüğü kurucular ile komandite ortaklara aittir.
• Kuruluşu izne bağlı anonim şirket hükmünün (m.333) komandit şirkete uygulandığını varsaymak; 566/2 bunu açıkça dışlar.
• Noter onayı ile ticaret sicili huzurunda imzayı birlikte aramak; bunlar alternatif yollardır.
• Esas sözleşmenin şekil kurallarını adi komandit şirkete de uygulamak; adi şirketlerde şekil serbestisi geçerlidir.

Nasıl ispat edilir?

• Esas sözleşmenin yazılı şekilde ve kanuni şekle uygun düzenlendiğini ileri süren taraf, bunu yazılı esas sözleşme metni ve imza belgeleriyle ispatlar.
• İmzaların noter onayının veya ticaret sicili müdürlüğü huzurunda atılmasının varlığı, ilgili noter onay kaydı ya da sicil kaydıyla ispatlanır.
• Kuruluşta değerli kâğıt bedeli alınmadığı iddiası, esas sözleşmeyi içeren kâğıtlara ilişkin harç belgeleriyle ortaya konur.
• Şekil eksikliği savunmasını ileri süren taraf, geçersizlik iddiasını yazılı belgelerin eksikliğiyle ispatlar.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.333: Kuruluşu izne bağlı anonim şirketlere ilişkin izin hükmüdür; 566/2 bu hükmün sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkete uygulanmayacağını belirtir.
• 6102 sayılı Kanun m.339: Anonim şirket esas sözleşmesinin içeriğini düzenler; komandit şirkette esas sözleşmenin içeriği bakımından bu hükme gönderme yapılır.
• 6102 sayılı Kanun m.585: Limited şirket kuruluşunda imza ve esas sözleşme şekline ilişkin hükümdür; ticaret sicili huzurunda imza yolunu da içerir.

Bu madde, esas sözleşmenin asgari içeriğini düzenler; esas sözleşmenin, TTK m.339'da sayılan kayıtların tamamını içermesi zorunluluğunu getirir. Madde, ikinci fıkrasının (f) bendi hariç tutulmak suretiyle m.339 kapsamındaki tüm kayıtların esas sözleşmede yer almasını öngörmektedir. Maddenin kişi bakımından uygulaması, anonim şirket türündeki sermaye şirketlerinin kuruluşunda hazırlanan esas sözleşmelere ilişkindir. Madde, kayıtların içeriğini tek tek belirlemez; bu kayıtların neler olduğu m.339'da düzenlenmiştir. Madde, esas sözleşmenin şekline, tescil ve ilan usulüne, esas sözleşme değişikliğine ve kurucuların sorumluluğuna ilişkin hükümleri düzenlemez; bunlar ilgili diğer TTK maddelerinde yer alır.

İçeriği: hangi kavramlar bilinmeli?

Esas sözleşme

Şirketin kuruluşunu, unvanını, amacını, sermayesini ve iç işleyişini belirleyen, şirket ile ortaklar arasındaki temel düzenleyici belgedir. Madde bakımından önemli olan, bu belgenin içermesi gereken asgari kayıtların niteliğidir.

Asgari kayıt zorunluluğu

Esas sözleşmenin, kanunda sayılan kayıtların tamamını eksiksiz içermesi gerektiğini ifade eder. Kayıt kanunun öngördüğü kapsamda bulunmuyorsa esas sözleşme eksik sayılır.

m.339 kayıtları

Anonim şirketin esas sözleşmesinde yer alması zorunlu olan kayıtların bütünüdür. Madde, bu listeden yalnızca ikinci fıkranın (f) bendini dışarıda bırakır.

İçeriği: hangi şartlar aranır?

• Esas sözleşmenin, TTK m.339'da öngörülen zorunlu kayıtların tamamını içermesi gerekir.
• Esas sözleşmenin m.339 ikinci fıkrasının (f) bendinde yer alan kaydı içermesi zorunlu değildir.
• Esas sözleşmenin kanunda öngörülen kayıtlar dışında, kanunun kendisinin izin verdiği ek kayıtları içermesi mümkündür; ancak bu kayıtlar zorunlu asgari içeriğin yerini tutmaz.

İçeriği: hangi sonuçları doğurur?

• Esas sözleşmede m.339 kapsamındaki zorunlu kayıtlardan biri eksikse, esas sözleşme bu madde bakımından eksik sayılır.
• (f) bendi dışında kalan kayıtların eksikliği, bu maddeye göre esas sözleşmenin eksikliği anlamına gelir.
• Madde, eksik kaydın sonucunu (tescil reddi, geçersizlik veya tamamlama yükümlülüğü) doğrudan düzenlemez; bu sonuçlar ilgili diğer hükümlerden çıkar.

İçeriği: sık yapılan hatalar nelerdir?

• m.339'daki tüm kayıtların zorunlu olduğunu varsayıp (f) bendi kaydını da aramak; bu madde bakımından (f) bendi zorunlu kayıt değildir.
• Esas sözleşmede yer alan ek kayıtları zorunlu asgari içerik sanmak; ek kayıt, zorunlu listenin yerini tutmaz.
• Bu maddeyi esas sözleşme değişikliği veya tescil usulü hükümleriyle karıştırmak.

Nasıl ispat edilir?

• Esas sözleşmenin asgari kayıtları içerip içermediği, esas sözleşme metninin incelenmesiyle ortaya konur; tescil dosyasındaki esas sözleşme belgesi bu bakımdan başlıca delildir.
• Eksik kayıt iddiasını ileri süren taraf, m.339 listesindeki hangi kaydın esas sözleşmede bulunmadığını göstermekle yükümlüdür.
• Kaydın (f) bendi kapsamında olup olmadığının tartışılması halinde, bu bendin zorunlu liste dışında tutulduğu, madde metninden kesin olarak anlaşılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.339: Esas sözleşmede bulunması gereken kayıtların listesini düzenler; bu madde, bu listenin (f) bendi dışındaki tamamını esas sözleşme bakımından zorunlu kılar.

Bu madde, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin kuruculara ilişkin iki temel kuralını düzenler: kurucuların kimler olduğu (birinci fıkra) ile kurucu sayısının asgarî beş olması, kurucular arasında en az bir komanditer bulunması ve kurucu komanditerlerin pay tutarlarının esas sözleşmeye yazılması (ikinci fıkra). Kurucu sıfatının kişilere ve ilişkilere uygulanması bakımından kuruluşta esas sözleşmeyi imzalayanları ve şirkete parasız dışında sermaye koyanları kapsar. Maddenin düzenlemediği konular: kuruluş işlemlerinden doğan sorumluluk (m.549-553 ve m.555, 557, 560 ile birlikte okunur), kuruluş belgelerinin ve sermaye taahhüdünün yanlışlığı nedeniyle sorumluluk ve zamanaşımı (ilgili hükümler), tek ortaklı şirket ve pay sahipliğine ilişkin kurallar (m.338), şirketin kendi paylarını iktisap yasağı (m.388) ve komanditer ortağın sorumluluk ve ortaklık ilişkisine dair hükümler (m.564 ve devamı). Bu kurallar madde metninde yer almaz ve ayrıca değerlendirilmelidir.

Kurucular: hangi kavramlar bilinmeli?

Kurucu

Esas sözleşmeyi imzalayan kişiler ile şirkete paradan başka sermaye koyanların tümüdür. Şirket sözleşmesini imzalamamış olsa bile şirkete ayni sermaye koyan kişi de bu sıfatı taşır.

Komanditer ortak

Şirket borçlarından sınırlı sorumlu olan ortaktır. Kurucu komanditer, kurucu sıfatını taşıyan ve bu nedenle pay tutarı esas sözleşmede yazılması gereken komanditer ortaktır.

Komandite ortak

Şirket borçlarından sınırsız ve müteselsilen sorumlu olan ortaktır. Maddenin ikinci fıkrasındaki asgari bir komandite ortak şartı bu sıfatla ilgilidir.

Paradan başka sermaye koyma

Ayni sermaye ya da hizmet gibi para dışı değerlerin şirkete konulmasıdır. Bu yolla sermaye koyan kişi, sözleşmeyi imzalamamış olsa da kurucu sayılır.

Kurucular: hangi şartlar aranır?

• Kurucu sıfatının doğması için esas sözleşmeyi imzalamış olmak veya şirkete paradan başka sermaye koymuş bulunmak gerekir.
• Kurucu ortakların sayısı beşten az olmamalıdır.
• Kurucular arasında en az bir kişinin komandite ortak olması şarttır; bu komandite ortağın gerçek kişi olması da gerekir.
• Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkette kurucu sıfatını haiz komanditer ortakların sahip olduğu payların her birinin tutarı esas sözleşmeye yazılmalıdır.
• Kurucu komanditerlerin pay tutarlarının esas sözleşmede gösterilmemesi halinde ikinci fıkranın şartı yerine gelmemiş olur.

Kurucular: hangi sonuçları doğurur?

• Beş kişiden az kurucu ile kurulan sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket, bu asgari sayı şartına aykırı olduğu için kuruluş sürecinde sakatlanır.
• Kurucular arasında gerçek kişi komandite ortak bulunmazsa ikinci fıkranın şartı gerçekleşmez.
• Kurucu komanditerlerin pay tutarları esas sözleşmeye yazılmamışsa bu eksiklik kuruluş belgesinde yer alan zorunlu kaydın yokluğu olarak değerlendirilir.
• Kurucu sıfatı taşımayan komanditer ortakların pay tutarlarının esas sözleşmeye yazılması bu fıkranın kapsamında değildir.

Kurucular: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Beş kurucu şartını tek kişilik veya iki kişilik adi komandit şirket kuralıyla karıştırmak; sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkette bu sayının aranacağını gözden kaçırmak.
• Komanditer kurucu ile komandite kurucu arasındaki farkı gözetmemek; ikinci fıkradaki gerçek kişi komandite şartını komanditer ortakların tamamına genelleştirmek.
• Esas sözleşmede yalnızca komandite ortakların pay tutarlarını yazmak ve kurucu komanditerlerin pay tutarlarını atlamak.
• Şirkete ayni sermaye koyan ama sözleşmeyi imzalamayan kişiyi kurucu saymamak.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde beş kurucu şartının, adi komandit şirketteki iki ortaklılık ilkesiyle çeliştiği ve aile şirketlerinde ortak sayısının beşin altına düşmesi halinde uygulamada sorun yarattığı belirtilmektedir.
• Kuruluşta yasal sayının sağlanamaması halinde kurucu ortak sayısının tamamlanması için saman adam kullanılması yoluna başvurulduğu ve bunun tek ortaklı şirketi önlemek amacıyla yapılabildiği kabul edilmektedir.

Nasıl ispat edilir?

• Kurucu sıfatını ileri süren kişi, esas sözleşmeyi imzaladığını veya şirkete paradan başka sermaye koyduğunu esas sözleşme ve ayni sermaye belgeleriyle ispatlar.
• Asgari beş kurucu ve gerçek kişi komandite ortak şartının gerçekleştiği, esas sözleşmede kurucu sayısı ve komanditerlerin imzaları ile ispatlanır.
• Kurucu komanditerlerin pay tutarlarının esas sözleşmeye yazıldığı iddiası, sözleşmenin tescil ve ilan edilen metni ile ispatlanır; yazılı kayıt yoksa eksiklik kendiliğinden ortaya çıkar.
• Saman adam veya gerçek dışı kurucu iddiasında, bu kişinin kurucu gibi gösterildiğini ileri süren taraf muvazaayı delillerle ispat etmek zorundadır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.564: Komanditer ortakların bulunmasını ve sorumluluklarını düzenler; ikinci fıkradaki komandite ortak şartıyla birlikte okunur.
• 6102 m.567: Esas sözleşmenin içeriğini ve kuruculara ait imzaların noterce onaylanmasını düzenler; kurucu sayısı ve pay tutarı kayıtlarının bu belgede yer alması gerekir.
• 6102 m.549: Kuruluş belgelerinin yanlışlığı ve kuruluş sorumluluğu bakımından kurucuların sorumluluğunu düzenler; bu madde ile birlikte okunur.
• 6102 m.388: Şirketin kendi paylarını taahhüt etmesini yasaklar; kurucuların pay taahhüdüne ilişkin sorumluluk bakımından bağlantılıdır.

Madde, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin (TTK m.474 ve devamı kapsamındaki bir şirket türü) kuruluşuna anonim şirketlere ilişkin hükümlerin uygulanacağını belirler. Kuruluş sürecindeki hukuki işlemler, kuruluş belgeleri ve kuruluş aşamasındaki sorumluluklar bakımından anonim şirket kuruluş rejimine yollama yapar. Madde, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin kuruluşu dışındaki konuları düzenlemez; bu şirketin ortaklık yapısı, komanditerlerin ve komandite ortakların hak ve yükümlülükleri ile yönetimi ayrı hükümlere bağlıdır. Şirketin işleyişine, sermaye koyma ve ortak sorumluluğuna ilişkin hükümler bu maddenin kapsamında değildir. Şirket ortaklarının sonradan yapacakları sermaye artırımı, pay devri ve tasfiye işlemleri de bu maddede düzenlenmez.

Uygulanacak hükümler: hangi kavramlar bilinmeli?

Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket

Komandit şirketin, sermayesi pay senetleriyle temsil edilen ve en az bir komanditer ortağı bulunan türüdür. Sermaye şirketi niteliğindedir ve kuruluş rejimi bakımından anonim şirkete yakındır.

Kuruluşa ilişkin hükümler

Şirketin tüzel kişilik kazanması için gereken işlemleri, kuruluş belgelerinin düzenlenmesini ve kuruluş sürecindeki sorumlulukları kapsayan hükümlerdir. Şirketin işleyişine ilişkin hükümleri kapsamaz.

Anonim şirketlere ilişkin hükümler

Türk Ticaret Kanunu'nun anonim şirketi düzenleyen bölümündeki kuruluş hükümleridir. Bu madde ile, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin kuruluşunda uygulanacak hükümler olarak işaret edilir.

Uygulanacak hükümler: hangi şartlar aranır?

• Şirketin sermayesinin paylara bölünmüş olması gerekir; sermayesi paylara bölünmemiş komandit şirket bu yollamanın kapsamına girmez.
• Şirketin kuruluşu sırasında anonim şirket kuruluş hükümlerinin ilgili hallerde uygulanması gerekir.
• Bu yollama, anonim şirket hükümlerinin kuruluşa ilişkin olmayan konularda uygulanmasını kendiliğinden sağlamaz.

Uygulanacak hükümler: hangi sonuçları doğurur?

• Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin kuruluşunda anonim şirkete ilişkin kuruluş hükümleri uygulanır.
• Kuruluş hükümlerinin uygulanması, şirketin işleyişine ilişkin komandit şirket hükümlerinin yerine geçmez; bu konularda komandit şirket hükümleri esas alınır.
• Madde bir yollama hükmü olduğu için, anonim şirket hükümlerinin hangi kuruluş işlemine ne ölçüde uygulanacağı ilgili anonim şirket hükümlerinin içeriğine bağlıdır.

Uygulanacak hükümler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Sermayesi paylara bölünmemiş komandit şirketin kuruluşuna da anonim şirket hükümlerinin uygulanacağını varsaymak.
• Yollamanın şirketin tüm işleyişini kapsadığını düşünmek; madde yalnızca kuruluşa ilişkindir.
• Kuruluş hükümlerini uygularken komandit şirketin ortaklığa ilişkin özel hükümlerini göz ardı etmek.

Nasıl ispat edilir?

• Kuruluş aşamasında anonim şirket hükümlerinin uygulanmasını talep eden taraf, şirketin sermayesinin paylara bölünmüş olduğunu kuruluş belgeleri ve ticaret sicili kaydı ile ispatlar.
• Sermayenin paylara bölünmediğini ileri süren taraf bu iddiasını şirket esas sözleşmesi ve sermaye yapısına ilişkin belgelerle ortaya koymalıdır.
• Kuruluş işleminin anonim şirket hükümlerine uygun yapıldığı, kuruluşa ilişkin belgelerle ortaya konur.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.474: Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin tanımını ve bu şirketin komandit şirket hükümlerine tabi olduğunu düzenler; bu maddenin yollama yaptığı şirket türünü belirler.
• 6102 sayılı Kanun: Anonim şirketin kuruluşuna ilişkin hükümler bu maddeyle komandit şirkete uygulanmaktadır; kuruluş ayrıntıları için anonim şirket kuruluş hükümlerine bakılması gerekir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 570. maddesi, komandit şirkette yönetici olan komandite ortakların, anonim şirket yönetim kurulunun görevleri ve sorumlulukları bakımından anonim şirket yönetim kurulu üyelerine ilişkin hükümlere tabi tutulmasını düzenler. Madde yalnızca komandite ortaklardan yönetici olanları kapsar; yönetici olmayan komandite ortaklar bakımından uygulanmaz. Maddenin kapsamına girmeyen konular ise şunlardır: yönetim yetkisinin devri ve temsil yetkisinin kullanımı (m.367 ve m.370 kapsamında anonim şirket düzenlemesi, bu maddeye kıyasen uygulanır), yönetim kurulu üyelerinin görev süresi ve seçimi (anonim şirket hükümleri), kollektif şirket ortaklarının yönetimi ve denetimi (ilgili kollektif şirket hükümleri) ve komandit şirketin genel hükümleri ile komandite ortakların sorumluluğu (komandit şirkete ilişkin ayrı maddeler).

Uygulanacak hükümler: hangi kavramlar bilinmeli?

Yönetici komandite ortak

Komandit şirkette sermaye koyan ve şirketi yönetme yetkisi bulunan, sınırlı sorumlu ortak sıfatını taşıyan kişidir. Yönetici olmayan komandite ortak bu kavramın dışında kalır ve maddenin kapsamına girmez.

Yönetim kurulunun görev ve sorumlulukları

Anonim şirket yönetim kurulunun kanun ve esas sözleşmeden doğan yetki, görev ve sorumluluklarının tamamını ifade eder. Bu madde yoluyla yönetici komandite ortaklara da bu çerçeve uygulanır.

Kıyasen uygulama

Kanunda açıkça düzenlenmeyen bir durumda benzer bir hükmün, koşulların benzerliği nedeniyle başka bir ilişkiye uygulanmasıdır. Madde, komandit şirketin yöneticisi için anonim şirket hükümlerinin bu yolla uygulanmasını öngörmüştür.

Uygulanacak hükümler: hangi şartlar aranır?

• Komandit şirketin bulunması ve ortağın komandite ortak sıfatını taşıması gerekir.
• Komandite ortağın şirketi yönetme yetkisinin bulunması, yani yönetici sıfatının olması gerekir.
• Yönetici komandite ortağa yönetim kurulunun görev ve sorumluluklarına ilişkin anonim şirket hükümlerinin uygulanması gerekir; yönetici olmayan komandite ortak bu hükümlere tabi olmaz.

Uygulanacak hükümler: hangi sonuçları doğurur?

• Yönetici komandite ortak, anonim şirket yönetim kurulunun görev ve sorumluluklarına tabi olur.
• Yönetici komandite ortağın sorumluluğu, anonim şirket yönetim kurulu üyesinin sorumluluğu ölçütleriyle belirlenir.
• Yönetici olmayan komandite ortak bakımından bu hüküm uygulanmaz.

Uygulanacak hükümler: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yönetici olmayan komandite ortağa da anonim şirket yönetim kurulu hükümlerinin uygulanacağını varsaymak.
• Maddenin yalnızca görev ve sorumluluk hükümlerine yollama yaptığını, yönetim kurulunun tüm hükümlerinin otomatik uygulanacağını sanmak.

Nasıl ispat edilir?

• Yönetici komandite ortağın sıfatı ve şirkete karşı sorumluluğu, şirket sözleşmesi ve ticaret siciline tescilli kayıtlarla ispat edilir.
• Yönetici sıfatının bulunmadığını ileri süren komandite ortak, bu savunmasını sözleşme ve tescil kayıtlarıyla ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 m.367: Anonim şirkette yönetim yetkisinin devrini düzenler; yönetici komandite ortağın bu yetkiyi devredip devredemeyeceği konusunda kıyasen başvurulan hükümdür.
• 6102 m.370: Anonim şirkette temsil yetkisini ve devrini düzenler; yönetici komandite ortağın temsil yetkisinin kapsamı bakımından kıyasen uygulanır.

Kollektif şirkette yönetim ve temsil yetkisi verilmiş ortakların, kanunda belirlenen hâllerde ve öngörülen şartlar uyarınca görevden alınmasını düzenler ve görevden alma kararının tescili ile görevden alınan ortağın, sonrasında doğacak şirket borçlarından kişisel sorumluluğunun sona ereceğini kurar. Madde, kollektif şirket ortağı olarak yönetici sıfatı taşıyan kişilere uygulanır. Madde, komandite ortaklar için de atıf yoluyla kullanılır (bkz. m.571 metninde "komandite ortaklar" ifadesi). Maddenin düzenlemediği konular şunlardır: yönetim yetkisinin kapsamı ve bireysel ya da birlikte yönetim (m.619 ve devamı ile kollektif şirket hükümleri), yöneticinin ücret ve vekâlet ilişkisi (m.571 kapsamındaki vekâlet hükümleri ile TBK), ortağın şirketten çıkarılması ve yönetim hakkının kaldırılmasının koşulları ayrıntılı biçimde, şirketin sona ermesi ve tasfiye memurlarının görevden alınması (TTK tasfiye hükümleri) ve ticari temsil yetkisinin sona ermesi (TTK tacir yardımcıları hükümleri)."

Görevden alınma: hangi kavramlar bilinmeli?

Görevden alma

Yönetim ve temsil görevini yürüten ortağın bu görevinin, kanunda öngörülen hâllerde ve şartlarla sona erdirilmesidir. Madde, görevden almanın hangi karar ya da mahkeme yoluyla yapılacağını kanunda belirlenen şartlara bağlar.

Kişisel sorumluluğun sona ermesi

Görevden alma kararının tescili ile görevden alınan ortağın, tescil tarihinden sonra doğan şirket borçlarından sorumlu olmaması sonucudur. Tescilden önce doğan borçlarda sorumluluk devam eder.

Komandite ortak

Şirketin yönetimine ve temsiline katılan, şirket borçlarından sınırsız sorumlu olan ortaktır. Madde, bu ortağın yönetim görevinden alınmasını kollektif şirket ortağı ile birlikte düzenler.

Görevden alınma: hangi şartlar aranır?

• Görevden alınacak ortağın şirketi yönetmek ya da temsil etmek görevini kanuni veya sözleşmesel dayanakla yürütüyor olması gerekir.
• Görevden alma, kanunda belirlenen hâllerde ve öngörülen şartlara uygun olarak yapılmalıdır; bu şartlar, yönetim yetkisinin şirket sözleşmesiyle mi yoksa sonradan kararla mı verildiğine göre farklılaşır.
• Görevden alma kararının ticaret siciline tescil edilmesi gerekir; sorumluluğun sona ermesi tescil tarihine bağlıdır.
• Görevden alınan ortağın kişisel sorumluluğunun sona ermesi için, sorumluluğun doğacağı borcun tescil tarihinden sonra doğmuş olması gerekir.

Görevden alınma: hangi sonuçları doğurur?

• Görevden alma kararı tescil edildiğinde, görevden alınan ortağın tescil tarihinden sonra doğacak şirket borçlarından kişisel sorumluluğu sona erer.
• Tescilden önce doğmuş şirket borçlarından kişisel sorumluluk devam eder; madde bu borçları kapsamaz.
• Görevden alma, kanunda öngörülen şartlara uygun yapılmadığında geçersiz olur ve bu durumda görevden alınan ortak yönetim görevine devam eder.
• Yetkinin kaldırılması ya da sınırlandırılması, ortağın kişisel sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz; sorumluluğun sona ermesi yalnız tescil ile gerçekleşir.

Görevden alınma: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yönetim yetkisinin kaynağını ayırt etmeden her durumda çoğunlukla görevden almanın mümkün olduğunu varsaymak; sözleşmeyle verilmiş yetkide oybirliği aranır.
• Görevden alma kararının alınmasını yeterli görüp tescili beklememek; kişisel sorumluluğun sona ermesi tescile bağlıdır.
• Tescilden önce doğmuş borçlar için de sorumluluğun sona erdiğini kabul etmek; madde yalnız sonradan doğacak borçları kapsar.
• Haklı sebep ile genel kurul ya da ortak kararı yolunu karıştırmak; mahkeme yolu ortakların kararına bağlı değildir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Yönetim yetkisi şirket sözleşmesiyle verilmişse oybirliği olmadan sınırlandırma yapılamadığı, buna karşılık sonradan karar ile verilmişse çoğunlukla görevden alma yapılabildiği kabul edilmektedir.

Nasıl ispat edilir?

• Görevden almayı talep eden ortak, yönetim yetkisinin hangi yolla verildiğini (şirket sözleşmesi veya sonradan karar) sicil kaydı ve sözleşme ile ispatlamalıdır.
• Haklı sebep iddiasını ileri süren ortak, basiretsizlik, ağır ihmal veya yönetim yetersizliğini somut olaylarla ispat etmelidir.
• Görevden alma kararının tescilinin yapıldığı tarih, sorumluluğun sona erdiği tarih olduğundan, bu tarih ticaret sicili kaydından ispatlanır.
• Ortağın kişisel sorumluluğunun sona erdiğini savunan taraf, borcun tescil tarihinden sonra doğduğunu ispatlamalıdır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.219: Kollektif şirket yöneticilerinin görevden alınmasına ilişkin asıl hükümdür; kaynaklarda m.571'in kollektif şirket ortaklarına ilişkin atfettiği düzenlemenin karşılığı olarak anılır.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.630: Limited şirket müdürlerinin haklı sebeple mahkemece görevden alınmasını düzenler; kaynaklarda kollektif şirket düzenlemesiyle karşılaştırmalı olarak anılır.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun komandite ortağın rekabet yasağını düzenleyen 572. maddesi, komandite ortağın şirketin işletme konusuna giren işleri yapmasını ve aynı türden ticari işlerle uğraşan bir şirkete sınırsız sorumlu ortak olarak katılmasını yasaklar ve bu yasağa aykırılığın yaptırımını belirler. Madde yalnızca komandite şirketin komandite ortakları bakımından uygulanır. Komanditer ortak için hüküm getirmez; kanun, komanditer ortağın rekabet yasağına ayrıca bir hüküm koymamıştır. Madde, rekabet yasağının kapsamını ve aykırılığın sonucunu düzenler; yasağa aykırılığın tazminat, işlemin şirket adına sayılması ve menfaatin şirkete bırakılması gibi yaptırım seçimlerini ayrıntılı biçimde düzenlemez (TTK m.231 ve m.396'ya bağlıdır). Kollektif şirket ortaklarının rekabet yasağı (TTK m.230-231), anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin yasağı (TTK m.396) ve yasağa aykırılığın zamanaşımı ve dava süreleri bu maddede yer almaz.

Rekabet yasağı: hangi şartlar aranır?

• Komandite ortağın, şirketin işletme konusuna giren bir ticari iş yapmaması gerekir; yasak hem kendi hesabına hem de başkasının hesabına yapılan işleri kapsar.
• Bu yasak, diğer komanditelerin ve genel kurulun önceden verdiği izin bulunduğunda uygulanmaz; izin olmadan yapılan iş yasağı ihlal eder.
• Komandite ortağın, şirketin işletme konusuyla aynı türden ticari işlerle uğraşan bir şirkete sorumluluğu sınırlandırılmamış ortak sıfatıyla katılmaması gerekir.
• Aynı yasak, komandite ortağın aynı türden ticari işlerle uğraşan bir şirkette sınırsız sorumlu ortak sıfatıyla yer alması bakımından da geçerlidir ve izin alınmadan bu sıfatla katılmak yasağı ihlal eder.

Rekabet yasağı: hangi sonuçları doğurur?

• Komandite ortak şirketin işletme konusuna giren işi diğer komanditelerin ve genel kurulun izni olmadan yaparsa, bu davranış yasağın ihlali sayılır.
• Komandite ortak aynı türden ticari işlerle uğraşan bir şirkete sınırsız sorumlu ortak olarak izinsiz katılırsa, bu da yasağın ihlali sayılır.
• Madde hükmüne aykırı hareket eden komandite ortak hakkında kollektif şirkete ilişkin hükümler uygulanır (ikinci fıkra).
• Yasak izinle kaldırılabildiğinden, izin alınmış işler bakımından yaptırım doğmaz.
• Madde yalnızca ilgili komandite ortak hakkında kollektif şirket hükümlerinin uygulanmasını öngörür; bu hükümlerin hangi sonuçları doğuracağı, madde metninde ayrıca açıklanmamıştır.

Rekabet yasağı: sık yapılan hatalar nelerdir?

• Yasağı emredici sayıp izinle kaldırılamayacağını düşünmek; kanun izin verilmesini açıkça öngörmüştür.
• Komanditer ortağı da 572. madde kapsamına dahil etmek; madde yalnızca komandite ortağa uygulanır.
• Yalnızca kendi hesabına yapılan işleri yasak saymak; madde başkasının hesabına yapılan işleri de kapsar.
• Yasağı yalnızca işletme konusuyla birebir aynı işler bakımından aramak; ikinci fıkra ve ilgili hükümler çerçevesinde aynı türden ticari işler dikkate alınır.
• Bu madde uyarınca hangi yaptırımın uygulanacağını doğrudan 572. maddeden çıkarmaya çalışmak; yaptırım kollektif şirket hükümlerinden (m.230-231) gelir.

Uygulamada nasıl yorumlanıyor?

• Kollektif şirket ortağının rekabet yasağına ilişkin yorumun, komandite ortak için de kıyasen uygulanabileceği ileri sürülmektedir; uygulamada bu, yasağın kapsamının dar yorumlanmaması yönünde savunulmaktadır.
• Yasağın kapsamı bakımından, sınırlı sorumlu ortak sıfatıyla yönetim gücü olmayan bir katılımın yasak kapsamında olup olmadığı tartışmalıdır.

Nasıl ispat edilir?

• Rekabet yasağının ihlalini ileri süren şirket veya diğer ortak, komandite ortağın şirketin işletme konusuna giren bir işi yaptığını veya aynı türden işle uğraşan bir şirkete sınırsız sorumlu ortak olarak katıldığını ispatlamakla yükümlüdür.
• İzin savunmasını ileri süren komandite ortak, diğer komanditelerin ve genel kurulun izninin bulunduğunu ispatlamakla yükümlüdür; izin yazılı kararla veya zımni olarak kanıtlanabilir.
• Şirket sözleşmesi, ticaret sicili kayıtları ve şirketin bilançosu gibi belgeler, işletme konusunun ve ortağın katıldığı şirketin faaliyet alanının tespitinde kullanılabilir.
• Tanık ve bilirkişi incelemesi, ortağın faaliyetinin şirketin işletme konusuna girip girmediğinin belirlenmesinde kullanılır.

Hangi maddelerle birlikte okunmalı?

• 6102 sayılı Kanun m.230: Kollektif şirket ortaklarının rekabet yasağını düzenler. Komandite ortağa uygulanacak kollektif şirket hükümlerinin başlıca kaynağıdır.
• 6102 sayılı Kanun m.231: Kollektif şirkette rekabet yasağına aykırılığın yaptırımını (tazminat, işlemin şirket adına sayılması, menfaatin devri) ve zamanaşımını düzenler; 572/2 gereği komandite ortak hakkında uygulanacak hükümler arasındadır.
• 6102 sayılı Kanun m.396: Anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin rekabet yasağını düzenler; komandite ortak hakkında doğrudan uygulanmaz, yalnızca karşılaştırma açısından ilgilidir.