Aşırı yararlanma nedir?
Kısaca
Aşırı yararlanma, 3 kanunda 3 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.
- TMK m.680 · paylaşma sözleşmesinin geçersizliği: Karşılıklı edimler arasında açık bir orantısızlık bulunması ve bunun zor durumdan, düşüncesizlikten ya da deneyimsizlikten yararlanılarak gerçekleştirilmesi halidir.
- TBK m.28 · aşırı yararlanma: Taraflardan birinin, karşı tarafın zor durumda kalması, düşüncesizliği ya da deneyimsizliği nedeniyle sözleşmede açık bir oransızlık yaratmasıdır.
- HMK m.315 · sulhun etkisi: Bir tarafın zor durumdan, deneyimsizlikten veya düşüncesizlikten yararlanılarak sözleşmedeki edimler arasında açık bir dengesizlik kurulmasıdır.
Kanunda nerede geçiyor
3 maddeTürk Medeni Kanunu
- TMK m.680 · II. Paylaşma sözleşmesinin geçersizliği
Karşılıklı edimler arasında açık bir orantısızlık bulunması ve bunun zor durumdan, düşüncesizlikten ya da deneyimsizlikten yararlanılarak gerçekleştirilmesi halidir. Zarar gören taraf sözleşmeden dönebilir ya da oransızlığın giderilmesini isteyebilir.
Türk Borçlar Kanunu
- TBK m.28 · III. Aşırı yararlanma
Taraflardan birinin, karşı tarafın zor durumda kalması, düşüncesizliği ya da deneyimsizliği nedeniyle sözleşmede açık bir oransızlık yaratmasıdır. Bir irade bozukluğu değil, kişinin içinde bulunduğu durumdan yararlanma hâlidir.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- HMK m.315 · Sulhun etkisi
Bir tarafın zor durumdan, deneyimsizlikten veya düşüncesizlikten yararlanılarak sözleşmedeki edimler arasında açık bir dengesizlik kurulmasıdır. Bu durum sulhün iptali nedeni olabilir.
Karıştırılan kavramlar
Aşırı yararlanma ile irade bozukluğu arasındaki fark nedir?
Aşırı yararlanmada karşı tarafın yarar sağlaması ve zarar görenin zor durumda olması ya da deneyimsizliği aranır.
İrade bozukluğunda sözleşme yapan tarafın iradesinin yanılma, aldatma ya da korkutma ile sakatlanması aranır.
Her iki halde de sözleşmenin geçersizliği için ayrı süreler ve ayrı başvuru yolları öngörülmüştür (TBK m.28, m.39).
Oransızlık ile aşırı yararlanma arasındaki fark nedir?
Sadece açık bir oransızlık vardır ancak karşı tarafın sömürme kastı yoktur.
Açık oransızlık, zarar görenin zayıf durumundan bilerek yararlanılarak gerçekleşmiştir.
Sömürme unsuru bulunmadığında madde uygulanmaz; sözleşme olduğu gibi geçerliliğini sürdürür.
Fesih (m.616) ile iptal (TBK m.28 ve aşırı yararlanma) arasındaki fark nedir?
Bu madde uyarınca yapılan fesih, altı ay önceden bildirimle gerçekleşir ve yalnız oransızlık ile bağış amacının ispatına dayanır.
Aşırı yararlanma nedeniyle iptal, zor durumda olma, düşüncesizlik veya deneyimsizlik gibi ek koşullar ister ve geçmişe etkili sonuç doğurur.
Fesih geleceğe etkilidir ve denkleştirme ile sonuçlanır; iptalde ise sözleşme baştan ortadan kalkar.
İlgili konular
Örnek kararlar
3 karar- Hukuk Genel Kurulu, 2023/6 E., 2024/292 K., 29.05.2024İlgili madde: TBK m.28
- Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi, 2023/1272 E., 2025/1344 K., 12.11.2025İlgili madde: TBK m.28
- Adana Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, 2022/301 E., 2025/882 K., 07.05.2025İlgili madde: TBK m.28
Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.
İlgili terimler
Aynı maddelerde birlikte geçen kavramlar.
Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.