Cumhurbaşkanlığı kararnamesi nedir?

Cumhurbaşkanı kararları birinci fıkranın a bendinde açıkça sayılmıştır ve doğrudan Danıştayda dava konusu olur.

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ise a bendinde değil, b bendinde düzenleyici işlem olarak ayrı biçimde düzenlenmiştir. Bu nedenle iki kavram farklı bentlere bağlıdır.

Her iki işlem de Danıştayda görülür, ancak kararnameye karşı dava açılması için a bendinin değil b bendinin kapsamına girmesi gerekir. Bu ayrım 2018 değişikliğiyle yapılmıştır.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılır ve doğrudan Anayasaya dayanır.

Yönetmelik, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve kanuna aykırı olmamak şartıyla çıkarılır ve kanuna bağlıdır.

Kararnamenin kapsamı Anayasa ve kanunla sınırlanır; yönetmelik ise kanuna aykırı olamaz. Kararname ile kanun çatışırsa kanun hükmü uygulanır.

Kanunlar, esas bakımından hem Cumhurbaşkanı, hem TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu, hem de üye tamsayısının beşte biri tarafından; şekil bakımından yalnızca Cumhurbaşkanı ve üye tamsayısının beşte biri tarafından denetlenebilir.

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve TBMM İçtüzüğü, hem esas hem şekil bakımından üç yetkili tarafından dava konusu yapılabilir.

Kanunlarda şekil iddiasıyla iki parti grubu dava açamaz; kararname ve İçtüzükte ise bu sınırlama yoktur.

Temel hak ve hürriyetler, 13. madde uyarınca kanunla sınırlanabilir.

Kanun hükmünde kararname veya yönetmelik gibi düzenlemeler, olağan dönemde temel hak ve hürriyetleri sınırlayamaz.

Olağan dönemde kararname veya yönetmelikle yapılan sınırlama Anayasa'ya aykırı olur; olağanüstü halde kanun hükmünde kararname farklı bir rejime tabidir.

Kanunlar, esas bakımından iptal davasına konu olduğunda genel altmış günlük süreye tabidir.

Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve TBMM içtüzükleri hem esas hem şekil bakımından altmış gün içinde iptal davasına konu olabilir.

Her iki grupta da esas bakımından süre altmış gündür; fark, şekil denetimi bakımından ortaya çıkar.

Kanunlar ve anayasa değişiklikleri şekil bakımından iptal konusu olduğunda, Anayasa madde 148/2 uyarınca on günlük özel süre uygulanır.

Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve içtüzük şekil bakımından da denetlenebilir; bunlar için özel on günlük süre yoktur ve genel altmış gün uygulanır.

Kanun ve anayasa değişikliği için şekil denetimi on gün içinde yapılmazsa hak düşer; kararname ve içtüzükte aynı konu altmış gün içinde açılabilir.