Zorunlu lisans nedir?

13 maddede geçiyor · 4 kanun

Kısaca

Zorunlu lisans, 4 kanunda 13 maddede geçen bir kavramdır; anlamı bağlama göre değişir.

  • TBK m.427 · sınaî ve fikrî mülkiyet hakkı: İşverene bu hak, buluşun patent hakkını ortadan kaldırmadan tanınır.
  • SMK m.136 · şartlarda değişiklik talebi ve zorunlu lisansın iptali: Hak sahibinin iradesine bakılmaksızın, kanunda öngörülen koşulların varlığı halinde mahkeme veya yetkili makam kararıyla başkasına verilen kullanım hakkıdır.
  • 5042 s. K. m.56 · hakka tecavüz sayılan haller: Hak sahibinin rızası olmasa da, kanunda öngörülen koşullarla başkasına verilen kullanım iznidir.

Kanunda nerede geçiyor

13 madde

Sınai Mülkiyet Kanunu

  • SMK m.129 · Zorunlu lisans

    Patent sahibinin iradesine bakılmaksızın, kanunda sayılan şartlardan birinin varlığı hâlinde mahkeme veya Rekabet Kurumu kararıyla üçüncü bir kişiye verilen kullanım izni. Sözleşmeye dayanmaz, kararın kendisi hukuki dayanaktır.

  • SMK m.130 · Kullanılmama durumunda zorunlu lisans

    Patent sahibinin iradesine bakılmaksızın, kanunda öngörülen koşulların varlığı hâlinde yetkili merci kararıyla üçüncü bir kişiye verilen kullanım izni. Sözleşmeye dayanan iradi lisanstan ayrılır.

  • SMK m.131 · Patent konularının bağımlılığı hâlinde zorunlu lisans

    Patent sahibinin rızası olmaksızın, kanunda öngörülen koşullar gerçekleştiğinde mahkeme veya yetkili makam kararıyla verilen kullanım iznidir. Madde bağlamında bu lisans, sonraki patent sahibinin önceki patenti kullanabilmesi için tanınır.

  • SMK m.132 · Kamu yararı nedeniyle zorunlu lisans

    Patent sahibinin iradesi aranmaksızın, kanunda sayılan kamu yararı hâllerinde Cumhurbaşkanı kararıyla bir başkasına kullanım hakkı verilmesidir. Lisansın kaynağı sözleşme değil idari karardır.

  • SMK m.133 · Zorunlu lisansın hukuki niteliği ve güven ilişkisi

    Hak sahibinin rızası aranmaksızın, kanunda öngörülen koşullar altında mahkeme veya yetkili makam kararıyla başkasına verilen kullanım hakkıdır. Sözleşmeye dayanan iradi lisanstan ayrılır.

  • SMK m.134 · Ek patentte zorunlu lisans kapsamı

    Patent sahibinin iradesi olmaksızın, kanunda öngörülen koşullar gerçekleştiğinde mahkeme veya yetkili makamın kararıyla kullanım hakkının bir başkasına bırakılmasıdır. Bu madde, zorunlu lisansın kapsamının genişlemesini konu alır.

  • SMK m.135 · Zorunlu lisansın devri

    Hak sahibinin iradesine bakılmaksızın, kanunda öngörülen koşulların varlığı halinde mahkeme veya yetkili makamın kararıyla verilen lisanstır. Sözleşmeye dayanan iradi lisanstan ayrılır.

  • SMK m.136 · Şartlarda değişiklik talebi ve zorunlu lisansın iptali

    Hak sahibinin iradesine bakılmaksızın, kanunda öngörülen koşulların varlığı halinde mahkeme veya yetkili makam kararıyla başkasına verilen kullanım hakkıdır. Madde, zorunlu lisansın kendisini değil, verildikten sonraki değişiklik ve iptal hallerini düzenler.

  • SMK m.137 · Sözleşmeye dayalı lisans hükümlerinin uygulanabilirliği

    Hak sahibinin iradesine bakılmaksızın, kanunda öngörülen koşulların varlığı hâlinde mahkeme veya yetkili makamın kararıyla başkasına kullanım hakkı verilmesi durumudur. Sözleşmeye dayalı lisanstan farklı olarak hak sahibinin rızası aranmaz.

Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına İlişkin Kanun

Türk Borçlar Kanunu

  • TBK m.427 · E. Sınaî ve fikrî mülkiyet hakkı

    Hizmet buluşlarında işverenin, 6769 sayılı SMK m.115'te öngörülen koşullara uygun olarak ve işçiye uygun bir lisans bedeli ödeyerek buluş üzerinde kullanma hakkıdır. İşverene bu hak, buluşun patent hakkını ortadan kaldırmadan tanınır.

Entegre Devre Topoğrafyalarının Korunması Hakkında Kanun

Karıştırılan kavramlar

Genel zorunlu lisans ile millî savunma nedeniyle zorunlu lisans arasındaki fark nedir?

Genel kamu yararına dayanan zorunlu lisans kararı.

Millî savunma nedeniyle verilen zorunlu lisans kararı.

Millî savunma nedeniyle verilen kararın kapsamı, çeşidin bir veya birkaç işletme tarafından kullanılmasıyla sınırlandırılabilir.

5042 s. K. m.18

Genel zorunlu lisans ile millî savunma ve hayati kamu yararı kullanımı arasındaki fark nedir?

Genel halde zorunlu lisansın kapsamı, Cumhurbaşkanı kararında belirtilen esaslar dahilinde kalır.

Millî savunma bakımından önemli olduğunda zorunlu lisans kararı bir veya birkaç işletmeyle sınırlandırılabilir.

Millî savunma hâlinde kullanım, belirli işletmelere hasredilebilir; bu sınırlama genel halde mümkün değildir.

5147 s. K. m.37

Zorunlu lisans ile hak sahibinin devri arasındaki fark nedir?

Zorunlu lisans alan üçüncü kişi, Cumhurbaşkanı kararı ile verilen hakkı devredebilir.

Alt lisans verilmesi bu hakkın kapsamında değildir ve yapılan alt lisans işlemi geçersizdir.

Devir mümkündür ancak işletmenin tümü ya da kullanımla ilgili kısmı ile birlikte yapılmalı; alt lisans hiçbir koşulda verilemez.

5147 s. K. m.37

Genel zorunlu lisans ile karşılıklı lisans (d) ve altıncı fıkra arasındaki fark nedir?

Birinci fıkranın (a), (b), (ç), (e) bentleri ile kamu yararı hâli, patent sahibine karşı tek yönlü zorunlu lisans verilmesini sağlar.

(d) bendi ve altıncı fıkrada, sonraki buluşun sahibi ve ıslahçı hakkı bağlamında iki yönlü lisans söz konusudur.

Karşılıklı lisans talebi yalnızca (d) ve altıncı fıkra hâllerine özgüdür; altıncı fıkra kapsamındaki lisanslarda ayrıca sözleşmeye dayalı lisans denemesi ve önemli teknik ilerleme ispatı aranır.

SMK m.129

Patent hakkı kapsamı ile zorunlu lisans kararı arasındaki fark nedir?

Patent hakkının kapsamı ve tecavüz fiilleri, madde dışında patent hükümlerine göre belirlenir.

Zorunlu lisans kararı, bağımlılık ve teknik ilerlemenin varlığına bağlı olarak verilen kullanım izni niteliğindedir.

Zorunlu lisans kararı, patent hakkının sona ermesi ya da hükümsüzlük nedeniyle ortadan kalkar.

SMK m.131

Bağımlılık sonrası zorunlu lisans ile hükümsüzlük arasındaki fark nedir?

Bağımlılığı olan patentlerden birinin hükümsüzlüğü veya hak süresinin sona ermesi, mevcut zorunlu lisans kararını etkiler.

Patentlerin geçerliliği devam ettiği sürece zorunlu lisans kararı yürürlükte kalır.

Hükümsüzlük veya sona erme hâlinde zorunlu lisans kararı kendiliğinden ortadan kalkar.

SMK m.131

Örnek kararlar

2 karar
  1. 2018/113 E., 2020/48 K., 24.09.2020
    İlgili madde: 5042 s. K. m.18, 5147 s. K. m.37
  2. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi, 2023/646 E., 2025/1421 K., 08.10.2025
    İlgili madde: SMK m.129

Terimin geçtiği maddeye bağlı ve tam metninde terimi anan kararlar. Tam metin karar deposundan istek üzerine yüklenir. Hukuki tavsiye değildir; kararın güncelliğini ayrıca denetleyin.

İlgili terimler

Tanımlar ve madde bağlantıları güncel kanun metninden derlendi (2026-10-21). Hukuki tavsiye değildir.