Fazla çalışma nedir?

Fıkra A, olağanüstü hal veya zorunluluk hâllerinde yapılan fazla çalışmayı ücretle karşılar ve ücret tutarını Cumhurbaşkanı kararına bırakır.

Fıkra B, kurumun gerektiği takdirde ücret vermeksizin yaptırdığı fazla çalışmayı izinle karşılar.

Aynı fazla çalışma için iki yöntem birlikte seçilemez; fıkra A'da ücret, fıkra B'de izin verilir. Fıkra B'de gün hesabı sekiz saatlik esasa dayanır.

Kanunla tespit edilmiş iş süresinin aşılarak yapılan çalışma fazla çalışma sayılır.

Kaptanın selamet için zorunlu gördüğü işler, gümrük ve sıhhi formalite nedeniyle zorunlu ilave işler ile seyir halinde veya limanda yapılan belirli talimler fazla çalışma sayılmaz.

Sayılmayan hallerde fazla çalışma ücreti ve bu madde kapsamındaki zam yükümlülüğü doğmaz.

Haftalık çalışma süresi kırk beş saat olarak kararlaştırılmışsa, kırk beş saati aşan çalışma fazla çalışmadır.

Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle kırk beş saatin altında belirlenmişse, ortalama süreyi aşan ve kırk beş saate kadar olan çalışma fazla sürelerle çalışmadır.

Fazla çalışmada ücret yüzde elli, fazla sürelerle çalışmada yüzde yirmibeş zamlı ödenir. Serbest zaman oranı da farklıdır: bir saat otuz dakika ile bir saat on beş dakika.

Genel işlerde fazla çalışma, m.41 koşulları ve yıllık sınır içinde yapılabilir.

Yer altı maden işlerinde normal fazla çalışma yasaktır; yalnızca m.42 ve m.43 halleri istisnadır.

Yer altı maden işçisine m.42 ve m.43 dışında fazla çalışma yaptırmak yasaklanmıştır. Bu hallerde ücret, haftalık otuz yedi buçuk saati aşan kısım için yüzde yüz ve daha yüksek bir oranla artırılarak ödenir.

Rızaya dayalı fazla çalışmada işçinin onayı esastır ve işçi normal süreyi aşan çalışmayı kendi isteğiyle üstlenir.

Madde metnindeki zorunluluk halinde ise iş zorunluluğu, işçinin yapabilir durumda olması ve kaçınmanın dürüstlük kurallarına aykırı olması birlikte aranır.

Zorunluluk hali, rıza olmadan da işçiyi fazla çalışma yükümü altına sokabilir; ancak karşılığın verilmesi koşulu her iki halde de aranır.

Ücretli ödemede işçiye saat başına zamlı ücret ödenir.

Serbest zaman tercihinde zamlı ücret yerine dinlenme süresi kullanılır.

Serbest zaman yalnız işçinin isteği üzerine verilir ve altı ay içinde kullanılmazsa maddenin koruması bu biçimde sürmez; bu durumda ücret ödemesi esas alınır.